• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Szparagowate

    Przeczytaj także...
    Agawowe (Agavoideae Herbert) – takson wyróżniany w różnych systemach w randze rodziny lub podrodziny (tu opisany jako podrodzina zgodnie z ujęciem systemu APG III z 2009). Obejmuje sukulenty liściowe i drzewa występujące na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy, poza strefą okołobiegunową i znaczną częścią Australii oraz Azji zachodniej.Sansewieria, wężownica (Sansevieria Thunb.) – rodzaj liczący około 70 gatunków, obejmujący sucholubne rośliny zielne i krzewiaste sukulenty. Ojczyzną większości gatunków jest Afryka równikowa i południowa, a także Azja tropikalna i Półwysep Arabski. Nazwa łacińska została nadana na cześć Raimondo di Sangro (1710-1771), księcia San Severo we Włoszech. Gatunkiem typowym jest Sansevieria thyrsiflora (Thunb.).
    Bokarnea (Beaucarnea Lem.) – rodzaj roślin z rodziny szparagowatych (Asparagaceae). Należy do niego 12–13 gatunków. Taksony tu zaliczane bywały włączane do szeroko ujmowanego rodzaju nolina Nolina. Rośliny te występują w południowej części Ameryki Północnej na obszarze od północno-wschodniego Meksyku po Nikaraguę na południu. Rosną głównie na suchych i okresowo wilgotnych siedliskach, zwykle na obszarach górskich, czasem w lasach mgielnych, w których są istotnym siedliskiem dla epifitów (storczykowatych, bromeliowatych i in.).

    Szparagowate (Asparagaceae Juss.) – rodzina roślin jednoliściennych. W różnych systemach klasyfikacyjnych roślin do początków XXI wieku była wąsko definiowana, zwykle z jednym rodzajem – szparag (Asparagus), występującym w Eurazji i Afryce, a także na niewielkich obszarach Australii i Meksyku. Znaczne zmiany w systematyce rodziny nastąpiły w 2009 roku. W systemie APG III zmniejszono liczbę rodzin w rzędzie szparagowców (Asparagales) i znacznie rozszerzono zakres rodziny szparagowatych. W tym samym roku ukazała się publikacja przedstawiająca klasyfikację podrodzin w nowym ujęciu tego taksonu. W szerokim ujęciu, podtrzymanym w systemie APG IV (2016) rodzina obejmuje ok. 118–153 rodzaje z ok. 2,5 tysiącem do ponad 3,2 tysięcy gatunków łączonych w 7 podrodzin. Rośliny te występują na całym świecie poza obszarami okołobiegunowymi. Szparag lekarski jest popularnym warzywem, ale spożywane lokalnie są też rośliny z rodzajów śniedek, szafirek, konwalijka i innych. Z różnych gatunków agaw sporządza się napoje alkoholowe, słodziki i wykorzystuje się je, podobnie jak niektóre kordyliny, jako rośliny włóknodajne. Bardzo liczne gatunki uprawiane są jako rośliny ozdobne.

    Konwalia (Convallaria L.) – rodzaj bylin jednoliściennych w ostatnich latach zaliczany do różnie wyróżnianych rodzin w tym do konwaliowatych (Convallariaceae), myszopłochowatych (Ruscaceae) i ostatnio do szparagowatych (Asparagaceae).Eurazja (błędnie Euroazja) – największy kontynent na kuli ziemskiej o powierzchni 54,9 mln km², zamieszkany przez 4,918 mld ludzi,co stanowi 70,65% ludności świata (2012) (z czego 60,25% zamieszkuje Azję). Dzielony umownie na Europę i Azję. Termin Eurazja wprowadzono w XIX wieku dla podkreślenia ścisłego połączenia Azji z Europą.

    Systematyka[ | edytuj kod]

    Pozycja i podział rodziny według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG IV z 2016)

    Jeden z kladów w rzędzie szparagowców Asparagales w obrębie jednoliściennych. Pozycję filogenetyczną rodziny w obrębie rzędu przedstawia poniższy kladogram.

    Nolina (Nolina A. Michaux) – rodzaj roślin z rodziny szparagowatych (Asparagaceae). Należy do niego 21, 23 lub nawet 30 gatunków. Zaliczane tu dawniej rośliny o zgrubiałej nasadzie pnia wyodrębniane są w rodzaj bokarnea Beaucarnea, w tym bokarnea odgięta B. recurvata, zwana noliną, często uprawiana jako roślina doniczkowa w klimacie umiarkowanym. Do rodzaju nolina należą kserofity południowej części Ameryki Północnej, rosnące w środkowej i północnej części Meksyku oraz w południowo-wschodniej i południowo-zachodniej części USA (na północy po Karolinę Południową, Oklahomę, Kolorado i Nevadę). Konwalnik, wężobród (Ophiopogon Ker-Gawler) – rodzaj roślin z rodziny szparagowatych (Asparagaceae). Należy do niego ok. 54, 65 lub 67 gatunków. Rośliny te występują w Azji w klimacie tropikalnym, subtropikalnym i umiarkowanym ciepłym, z centrum zróżnicowania w Chinach, gdzie jest ich 47 gatunków, z czego 38 to endemity. Zasięg rodzaju obejmuje Pakistan na zachodzie, dalej na wschód: Indie, Indochiny, Malezję, a na północy sięga po Japonię. W naturze rosną zwykle w cienistych zaroślach i lasach oraz nad strumieniami. W tropikach w niższych położeniach rośliny te zwykle nie kwitną.

    Podział i powiązania filogenetyczne podrodzin szparagowatych:

    Aphyllanthes monspeliensis
    Aphyllanthoideae Lindley
  • Aphyllanthes
  • Brodiaea coronaria
    Brodiaeoideae Traub (synonim: Themidaceae Salisbury)
  • Androstephium Torr.
  • Bessera Schult.
  • Bloomeria Kellogg
  • Brodiaea Sm. – brodiea
  • Dandya H.E.Moore
  • Dichelostemma Kunth
  • Milla Cavanilles
  • Petronymphe H.E.Moore
  • Triteleia Douglas ex Lindl.
  • Triteleiopsis Hoover
  • Scilla bifolia
    Scilloideae Burnett (synonim: hiacyntowate Hyacinthaceae Batsch)
  • Albuca L. – albuka
  • Alrawia (Wendelbo) K.M.Perss. & Wendelbo
  • Bellevalia Lapeyr. (syn. Strangweja Bertol.)
  • Bowiea Harv. ex Hook.f.
  • Brimeura Salisb. – brimera
  • Chionodoxa Boiss. – śnieżnik
  • Chionoscilla J.Allen ex G.Nicholson
  • Chlorogalum (Lindl.) Kunth
  • Daubenya Lindl.
  • Drimia Jacq. ex Willd. (syn. Urginea Steinh.)
  • Eucomis L'Hér. – warkocznica, eukomis
  • Fortunatia J.F.Macbr.
  • Hastingsia S.Watson
  • Hesperocallis A. Gray
  • Hyacinthella Schur
  • Hyacinthoides Heist. ex Fabr., Endymion Dumort. – hiacyntowiec
  • Hyacinthus L. – hiacynt
  • Igidia Speta
  • Lachenalia J.Jacq. ex Murray (syn. Brachyscypha Baker) – lachenalia
  • Ledebouria Roth
  • Leopoldia Parl.
  • Massonia Thunb. ex Houtt. (syn. Neobakeria Schltr.)
  • Merwilla Speta
  • Muscari Mill. – szafirek
  • Muscarimia Kostel.
  • Namophila U.-Müller-Doblies & D. Müller-Doblies
  • Ornithogalum L. – śniedek
  • Pseudomuscari Garbari & Greuter
  • Pseudoprospero Speta
  • Puschkinia Adams – puszkinia
  • Rhadamanthus Salisb.
  • Rhodocodon Baker
  • Schizobasis Baker
  • Schizocarphus van der Merwe
  • Scilla L. – cebulica
  • Spetaea Wetschnig & Pfosser
  • Sypharissa Salisb.
  • Veltheimia Gled.
  • Hosta elata
    Agavoideae Herbert
     Osobny artykuł: agawowe.
  • Agave L. (w tym m.in.: Runyonia Rose, Polianthes L. – tuberoza) – agawa
  • Anemarrhena Bunge
  • Anthericum L. – pajęcznica
  • Behnia Didr.
  • Beschorneria Kunth
  • Camassia Lindl. – kamasja
  • Chlorogalum Kunth
  • Chlorophyton Ker Gawl. – zielistka
  • Diamena Ravenna
  • Diora Ravenna
  • Echeandra Ortega
  • Furcraea Vent.
  • Hagenbachia Nees & Mart.
  • Herreria Ruiz & Pav.
  • Herreriopsis H. Perrier
  • Hesperaloe Engelm.
  • Hesperocallis A. Gray
  • Hesperoyucca (Engelmann) Baker
  • Hosta Tratt. – funkia
  • Leucocrinum Nutt. ex A. Gray
  • Paradisea Mazzuc.
  • Schoenolirion Torr. ex Durand
  • Yucca L. (syn. Clistoyucca (Engelm.) Trel., Samuela Trel.) – jukka, juka
  • Cordyline indivisa
    Lomandroideae Thorne & Reveal (synonimy: Eustrephaceae Chupov, Laxmanniaceae Bubani, Lomandraceae Lotsy)
  • Acanthocarpus Lehmann
  • Arthropodium R. Brown
  • Chamaexeros Bentham
  • Cordyline R. Brown – kordylina
  • Eustrephus R. Brown
  • Laxmannia R. Brown
  • Lomandra Labillardière
  • Murchisonia Brittan
  • Romnalda P. F. Stevens
  • Sowerbaea Smith
  • Thysanotus R. Brown
  • Trichopetalum Lindley
  • Xerolirion A. S. George
  • Asparagoideae Burmeister
  • Asparagus Linnaeus – szparag
  • Hemiphylacus S. Watson
  • Nolinoideae Burnett (synonimy: Aspidistraceae Endlicher, konwaliowate Convallariaceae Horaninow, dracenowate Dracaenaceae Salisbury, Eriospermaceae Endlicher, Nolinaceae Nakai, Ophiopogonaceae Endlicher, Peliosanthaceae Salisbury, Polygonataceae Salisbury, myszopłochowate Ruscaceae Sprengel, nom. cons., Sansevieraceae Nakai, Tupistraceae Schnizlein)
  • Aspidistra Ker Gawl. – aspidistra
  • Beaucarnea Lem. – bokarnea
  • Chrysodracon (Jankalski) P.-L. Lu & Morden
  • Comospermum Rauschert
  • Convallaria – konwalia
  • Danae Medik.
  • Dasylirion Zucc.
  • Disporopsis Hance
  • Dracaena – dracena (w tym Sansevieria – sansewieria)
  • Eriospermum Jacq. ex Willd.
  • Gonioscypha Baker
  • Heteropolygonatum M. N. Tamura & Ogisu
  • Liriope Lour. – liriope
  • Maianthemum Weber – konwalijka (w tym Smilacina – majówka)
  • Nolina – nolina
  • Ophiopogon Ker Gawl. – konwalnik
  • Peliosanthes Andrews
  • Polygonatum Mill. – kokoryczka
  • Reineckea Kunth
  • Rohdea Roth
  • Ruscus – myszopłoch
  • Semele Kunth
  • Speirantha Baker
  • Theropogon Maxim.
  • Tricalistra Ridl.
  • Tupistra Ker Gawl.
  • Pozycja według systemu APG II (2003)

    Rodzina siostrzana dla myszopłochowatych (Ruscaceae), wraz z którą tworzy jedną z linii rozwojowych rzędu szparagowców (Asparagales). Rząd ten stanowi z kolei jeden z kladów jednoliściennych.

    Synonim w taksonomii (skrót syn.) – nierównoważne określenia odnoszące się do tego samego taksonu. Wyróżnia się synonimy nomenklatoryczne (homotypowe) i taksonomiczne (heterotypowe). Taksony opisane synonimami pierwszego rodzaju oparte są na tym samym typie nomenklatorycznym. Zgodnie z międzynarodowymi kodeksami nomenklatorycznymi tylko jedna nazwa może być ważna, tj. zgodna z tymi przepisami. W sytuacji, gdy dwie lub więcej nazw opisują ten sam takson, ustalana jest nazwa ważna (pierwsza prawidłowo opisana), pozostałe stają się synonimami nomenklatorycznymi. Synonimy taksonomiczne powstają, gdy w wyniku rozwoju wiedzy, pewne taksony są dzielone, łączone lub przenoszone. Nazwy określane jako synonimy taksonomiczne odnoszą się do taksonów posiadających różne typy nomenklatoryczne i stają się synonimami w wyniku taksonomicznego osądu.Myszopłoch, ruszczyk (Ruscus L.) – rodzaj roślin z rodziny szparagowatych (Asparagaceae), dawniej także klasyfikowany do konwaliowatych (Convallariaceae), myszopłochowatych (Ruscaceae) i liliowatych (Liliaceae). Gatunkiem typowym jest Ruscus aculeatus L. Do rodzaju należy 7 gatunków występujących w basenie Morza Śródziemnego i zachodniej Azji, sięgając do Iranu. W Polsce rzadko uprawiany jest myszopłoch kolczasty.
  • rodzaj Asparagus Linnaeus, Sp. Pl. 313. 1 Mai 1753 – szparag
  • rodzaj Hemiphylacus S. Watson Proc. Amer. Acad. Arts 18: 165. post 29 Mai 1883
  • Pozycja i podział według systemu Reveala (1994-1999)

    Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa jednoliścienne (Liliopsida Brongn.), podklasa liliowe (Liliidae J.H. Schaffn.), nadrząd Lilianae Takht., rząd szparagowce (Asparagales Bromhead), rodzina szparagowate (Asparagaceae Juss.).

    Integrated Taxonomic Information System (ITIS) – system zaprojektowany do dostarczania informacji taksonomicznych o organizmach. Został utworzony w 1996 r. System jest wspierany przez agencje rządowe Stanów Zjednoczonych Ameryki, Kanady i Meksyku. Współpracuje z taksonomami z całego świata. Jest partnerem Species 2000 i Global Biodiversity Information Facility (GBIF). Współuczestniczy w realizacji międzynarodowego programu Katalog Życia (Catalogue of Life Programme).Albuka (Albuca L.) – rodzaj roślin z rodziny szparagowatych Asparagaceae. Obejmuje od 100 do 140 gatunków, a według bazy Plants of the World liczba zaakceptowanych gatunków wynosi 167. Większość z nich występuje w Afryce Południowej, ale zasięg rodzaju obejmuje niemal cały kontynent afrykański i sięga po Półwysep Arabski.

    Według Crescent Bloom do rodziny należy tylko jeden rodzaj szparag (Asparagus L., synonimy: Elachanthera F.Muell., Myrsiphyllum Willd., Protasparagus Oberm.). Nadrzędne taksony pomocnicze to: podplemię: Asparaginae Benth., plemię: Asparageae Dumort., podrodzina: Asparagoideae Kostel.

    Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2018-02-18].
    2. Chase, Mark W. i Reveal, James L.. A phylogenetic classification of the land plants to accompany APG III. „Botanical Journal of the Linnean Society 161, 2”, s. 122–127, październik 2009. DOI: 10.1111/j.1095-8339.2009.01002.x. 
    3. Maarten J. M. Christenhusz, Michael F. Fay, Mark W. Chase: Plants of the World: An Illustrated Encyclopedia of Vascular Plants. Richmond, Chicago: Kew Publishing, The University of Chicago Press, 2017, s. 170-171. ISBN 978-1-84246-634-6.
    4. Family: Asparagaceae (ang.). W: Germplasm Resources Information Network (GRIN) [on-line]. [dostęp 2013-04-11].
    5. List of Genera in ASPARAGACEAE-BRODAEAOIDEAE. W: Vascular plant families and genera [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2018-02-19].
    6. List of Genera in HYACINTHEACEAE / ASPARAGACEAE-SCILLOIDEAE. W: Vascular plant families and genera [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2018-02-19].
    7. List of Genera in AGAVACEAE/AGAVOIDEAE. W: Vascular plant families and genera [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2018-02-19].
    8. Genera of Agavaceae (ang.). Germplasm Resources Information Network (GRIN), 2001–. [dostęp 2009-06-12].
    9. List of Genera in LAXMANNIACEAE. W: Vascular plant families and genera [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2018-02-19].
    10. List of Genera in RUSCACEAE/NOLINOIDEAE. W: Vascular plant families and genera [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2018-02-19].
    11. Crescent Bloom: Asparagaceae (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-06-12].
    System APG IV – system klasyfikacyjny roślin okrytonasiennych opublikowany w roku 2016 przez członków Angiosperm Phylogeny Group. Jest to kolejna wersja systemu klasyfikacyjnego rozwijanego od 1998 roku, sukcesywnie zastępująca poprzednie klasyfikacje (APG I z 1998, APG II z 2003 i APG III z 2009). Klasyfikacja bazuje na analizie powiązań filogenetycznych między grupami roślin, ustalanych głównie na podstawie danych molekularnych. System został skompilowany przez 16 autorów z 6 krajów, ale uwzględnia też wyniki warsztatów przeprowadzonych w Kew Gardens oraz ankiety internetowej, na którą odpowiedziało 441 respondentów z 42 krajów. Szerokie konsultacje i uznanie sugestii większości zamiast przyjęcia stanowiska ekspertów (np. w kwestii szerokiego ujęcia rodziny ogórecznikowatych Boraginaceae zamiast jej podziału) spowodowało zresztą kontrowersje w środowisku (Angiosperm Phylogeny Website publikuje w przypadkach spornych klasyfikację sugerowaną przez ekspertów, niżeli przyjętą w APG IV opinię większości).Liliowe (Liliidae J.H. Schaffn.) – podklasa roślin należąca do klasy jednoliściennych. Nazwa podklasy pochodzi od typowego przedstawiciela – lilii (Lilium).




    Warto wiedzieć że... beta

    Konwalijka (Maianthemum F. H. Wigg.) – rodzaj roślin należący do rodziny szparagowatych (Asparagaceae) według APweb. Należy tu 30–35 gatunków występujących głównie w Ameryce Północnej i Środkowej oraz we wschodniej Azji sięgając do Himalajów, poza tym w północnej i środkowej Europie. Jedynym przedstawicielem we florze Polski i zarazem gatunkiem typowym jest konwalijka dwulistna.
    Pajęcznica liliowata (Anthericum liliago L.) – gatunek rośliny z rodziny szparagowatych (Asparagaceae s.l.) i podrodziny agawowych (Agavoideae). Występuje w Europie południowej i Środkowej, w Polsce rośnie na zboczach doliny dolnej Odry, Warty oraz na terenach przyległych.
    Australia (Związek Australijski, Commonwealth of Australia) – państwo położone na półkuli południowej, obejmujące najmniejszy kontynent świata, wyspę Tasmanię i inne znacznie mniejsze wyspy na Oceanie Indyjskim i Spokojnym. Jedyny kraj, który obejmuje cały kontynent. Siłą rzeczy nie posiada granic lądowych z żadnym państwem.
    Hiacynt (Hyacinthus L.) – rodzaj roślin z rodziny szparagowatych. W zależności od ujęcia systematycznego należy tu jeden lub 3 gatunki. Gatunkiem typowym jest hiacynt wschodni (Hyacinthus orientalis L.) występujący na obszarze od Turcji po Palestynę. Gatunek ten został szeroko rozpowszechniony jako roślina ogrodowa. Ozdobny jest z powodu efektownych kwiatostanów rozwijających się w kwietniu i maju.
    Brimera (Brimeura) – rodzaj roślin z rodziny szparagowatych Asparagaceae. Obejmuje trzy gatunki. Występują one w basenie Morza Śródziemnego – od północno-wschodniej Hiszpanii, poprzez Baleary, Sardynię i Korsykę po Grecję i Chorwację. Rośliny te występują w miejscach skalistych, na górskich łąkach i w lasach. Uprawiana jako roślina ozdobna jest zwłaszcza brimera hiszpańska B. amethystina.
    Kokoryczka (Polygonatum Mill.) – rodzaj roślin z rodziny szparagowatych (Asparagaceae), dawniej także klasyfikowany do konwaliowatych (Convallariaceae), myszopłochowatych (Ruscaceae) i liliowatych (Liliaceae). Gatunkiem typowym jest Polygonatum officinale All. Do rodzaju należy 57–60 gatunków występujących głównie w strefie klimatu umiarkowanego na półkuli północnej, przy czym największe zróżnicowanie osiągają w Azji wschodniej między Himalajami i Japonią. W samych Chinach występuje 20 endemitów z tego rodzaju. W Ameryce Północnej występują tylko 3 gatunki. Tyle samo przedstawicieli ma ten rodzaj we florze Polski.
    Szparagowce (Asparagales Bromhead) – rząd roślin należących do klasy jednoliściennych. Wyróżnia się w jego obrębie 14 rodzin z ponad 1,1 tysiącem rodzajów i ponad 36,2 tysiące gatunków, z czego 26 tysięcy należy do rodziny storczykowatych. Należące tu rośliny to często geofity z owocami typu torebka i jagoda. Szparagowce spotykane są na całym świecie, ale do obszarów o ich szczególnym zróżnicowaniu należy południowa Afryka (choć akurat storczykowatych tu jest niewiele).

    Reklama

    Czas generowania strony: 1.046 sek.