Szisza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Szisze na bazarze w Damaszku, 2008 r.
Mieszkaniec rosyjskiej Azji Środkowej z sziszą (pocz. XX st.)
Gąsienica z Alicji w Krainie Czarów paląca sziszę.
Szisze na sprzedaż w jerozolimskim suk.
Egipska szisza

Szisza (arab. ‏شيشة‎) (nazwa egipska), zwana też nargilami (arab. ‏نرجيلة‎) (nazwa pochodząca z Libanu) lub argilą (arab. ‏أرجيلة‎), lub hookah (arab. ‏حقة‎, urdu ‏حقہ‎) – rodzaj fajki wodnej do palenia. Pochodzi z Indii, a zyskała popularność zwłaszcza w krajach arabskich.

Liban (arab. لبنان Lubnān; الجمهوريّة اللبنانيّة al-Jumhūrīya al-Lubnānīya, Republika Libańska) – państwo w zachodniej Azji, na obszarze Bliskiego Wschodu, nad Morzem Śródziemnym graniczące z Syrią i Izraelem.Azja Środkowa, Azja Centralna – region o nie w pełni zdefiniowanych granicach, w swej swej najpopularniejszej definicji graniczący od zachodu z Morzem Kaspijskim, od wschodu z Chińską Republiką Ludową, od południa z Afganistanem a od północy z Rosją. Region ten obejmuje pięć państw, byłych członków ZSRR, tzw. „stanów” co nawiązuje do obecności w nazwie wszystkich pięciu poradzieckich republik perskiego sufiksu „-stan” oznaczającego „kraj”. Są to: Kazachstan, Uzbekistan, Turkmenistan, Kirgistan i Tadżykistan.

Zbudowana jest ona z:

  • Dzbana, najczęściej szklanego naczynia (często także miedzianego lub ceramicznego) zdobionego elementami orientalnymi, do którego nalewa się wodę (wodę z lodem, mleko, wódkę i inne ciecze)
  • Systemu metalowej rury (często ozdobionej finezyjnymi wzorami) nakładanej na wierzch, pełniącej rolę jednocześnie korka, jak i odpowiadającej za doprowadzanie powietrza i odprowadzanie dymu; zakończonej podstawką lub glinianym nakładanym naczynkiem na melasę lub susz owocowy.
  • Węża, elastycznej rurki (wykonywanej pierwotnie ze skóry), także często metalowej powleczonej materiałem lub plastikowej, zdobionej, zakończonej metalowym bądź drewnianym ustnikiem, przez którą zaciąga się dym powstały w szklanym naczyniu.
  • Skutki palenia[ | edytuj kod]

    Palenie sziszy może być bardziej szkodliwe dla zdrowia niż palenie papierosów. Dym wdychany z sziszy zawiera substancje powodujące raka płuc, choroby układu sercowo-naczyniowego i inne choroby. WHO ocenia, że w regionie wschodnim basenu Morza Śródziemnego palenie sziszy odpowiada za około 17% przypadków gruźlicy. Wdychana nikotyna może powodować uzależnienie. Jedno palenie sziszy trwa zazwyczaj ponad 40 minut i składa się z 50–200 zaciągnięć o objętości 0,15–0,5 litra na każde zaciągnięcie. W związku z tym palacze sziszy są narażeni w dłuższym okresie na większą ilość dymu w porównaniu do palaczy papierosów, u których objętość wdychana wynosi 0,5–0,6 litra na papierosa.

    Skóra – surowiec wykorzystywany w przemyśle, pozyskiwany z powłoki ciała zwierząt dzikich i hodowlanych. Jest wykorzystywany m.in. do wyrobu odzieży, obuwia, galanterii, tapicerek samochodowych oraz okładek do książek. Ma również zastosowanie w technice.Mokry tytoń (tobamel lub maassel) - tytoń służący do palenia w arabskiej fajce wodnej (shishy). Tytoń ten charakteryzuje się bardzo dużą wilgotnością i mocnym aromatem, dzięki nasączeniu go melasą cukrową, syropami owocowymi, esencjami i olejkami aromatycznymi. Wilgotność tego tytoniu uniemożliwia palenie go w fajkach klasycznych, gdyż wymagane jest dla prawidłowego żarzenia stałe podgrzewanie go węglem drzewnym.

    Paląc sziszę wciąga się do płuc parę z domieszką dymu tytoniowego. Chociaż filtr wodny chłonie pewną ilość nikotyny z dymu tytoniowego, jej ilość nadal sprawia, że palacz (nawet palący tylko okazjonalnie) jest narażony na wystarczającą ilość nikotyny, która spowoduje uzależnienie. Ponadto para wodna z sziszy powoduje, że dym jest mniej drażniący i może dawać fałszywe poczucie bezpieczeństwa, a także zmniejsza obawy dotyczące oddziaływania na zdrowie. W innych badaniach wykazano, że palenie tytoniu (melasy tytoniowej) za pomocą sziszy przez 45 minut dostarcza wiele więcej substancji smolistych i tlenku węgla (około 5-10%) niż paczka papierosów.

    PMID (ang. PubMed Identifier, PubMed Unique Identifier) – unikatowy identyfikator przypisany do każdego artykułu naukowego bazy PubMed.Urdu (اردو urdū) – język indoeuropejski z grupy indoaryjskiej używany obecnie przez ponad 50 milionów ludzi na subkontynencie indyjskim i przez ponad milion osób zamieszkujących poza Azją.

    Substancje smoliste powstają, kiedy tytoń się pali. Podczas palenia sziszy, tytoń jest raczej prażony niż palony, co sprawia, że wydzielane są 100-200 razy większe ilości substancji smolistych niż podczas palenia papierosów.

    Grupa badawcza WHO zajmująca się regulacją produktów tytoniowych przedstawiła w 2005 roku opiniodawczy raport sziszy. Stwierdzono, że „palenie fajki wodnej jest powiązane z wieloma szkodliwymi skutkami zdrowotnymi takimi jak przy paleniu papierosów jak i mogą pojawić się również inne rzadkie niepożądane skutki zdrowotne palenia sziszy” oraz zarekomendowała, że „fajki wodne powinny podlegać takiej samej regulacji jak papierosy i inne wyroby tytoniowe”.

    Dym tytoniowy – pod względem fizyko-chemicznym, heterogenny aerozol, powstający wskutek niecałkowitego spalania tytoniu. Składa się z fazy gazowej i rozproszonych w niej cząsteczek stałych. Z uwagi, że procesowi spalania towarzyszy wytwarzanie ciepła, składniki dymu tytoniowego ulegają pirolizie, a aktywne cząsteczki łączą się ze sobą w procesie pirosyntezy, tak że powstają nowe związki chemiczne. Wśród składników dymu tytoniowego zaobserwowano występowanie ponad 5000 substancji mających działanie na organizm. Związki w nim zawarte mają właściwości: toksyczne, karcynogenne, teratogenne i szkodliwe.Miedź (Cu, łac. cuprum) – pierwiastek chemiczny, z grupy metali przejściowych układu okresowego. Nazwa miedzi po łacinie (a za nią także w wielu innych językach, w tym angielskim) pochodzi od Cypru, gdzie w starożytności wydobywano ten metal. Początkowo nazywano go metalem cypryjskim (łac. cyprum aes), a następnie cuprum. Posiada 26 izotopów z przedziału mas 55-80. Trwałe są dwa: 63 i 65.

    Pewne badania sugerują, że palenie sziszy ma w mniejszym stopniu wpływ na ryzyko rozwoju nowotworów, jednak takie badania nie są rozstrzygające (Hoffman[25], Rakower, Salem 1983 and 90, Gupta Dheeraj 2001, Tandon 1995, Lubin 1992, Hazelton 2001, Stirling 1979). W północnym regionie Iranu, gdzie zapadalność na raka przełyku jest bardzo wysoka, stwierdzono że palenie sziszy jest jednym z czynników ryzyka rozwoju tego nowotworu złośliwego.

    Korek - zamknięcie naczynia - zazwyczaj butelki, ale niekiedy też słoja, albo termosu, bądź naczyń laboratoryjnych wykonane z nieprzepuszczalnego materiału. W zależności od przechowywanego w naczyniu medium – gazu, cieczy lub materiału sypkiego, korek winien być nieprzepuszczalny (szczelny) dla tego medium. Szczelnością charakteryzują się korki szlifowe stosowane zwykle w laboratoriach chemicznych.Uzależnienie – nabyta silna potrzeba wykonywania jakiejś czynności lub zażywania jakiejś substancji. W praktyce określenie to ma kilka znaczeń.

    Szczególnie szkodliwe jest palenie arabskiego tytoniu „sallun”, gdyż zawiera on większą ilość nikotyny niż pojedynczy papieros. Tytoń smakowy (który według producentów zawiera około 0,5% nikotyny) w rzeczywistości może uzależniać szybciej z powodu znajdujących się w nim substancji aromatycznych, które sprawiają, że nikotyna (choć w małych ilościach) oddziałuje na organizm szybciej i mocniej.

    Nikotyna – organiczny związek chemiczny z grupy alkaloidów pirydynowych. Naturalnie występuje w liściach i korzeniach tytoniu szlachetnego (Nicotiana tabacum).Szkło − według amerykańskiej normy ASTM-162 (1983) szkło zdefiniowane jest jako nieorganiczny materiał, który został schłodzony do stanu stałego bez krystalizacji.

    Przypisy[ | edytuj kod]

    1. The culture and history of hookah. Fumari. [dostęp 2019-12-28].
    2. A. Chattopadhyay, . Akbar. Emperor Akbar as a healer and his eminent physicians.. „Bull Indian Inst Hist Med Hyderabad”. 30 (2). s. 151-7. PMID: 12577995. 
    3. Hookah. Encyclopædia Britannica. [dostęp 2008-04-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-04-20)].
    4. Hookah History. Hookah Company. [dostęp 2008-04-08].
    5. Jak Szkodliwa Jest Fajka Wodna i Jak Zmniejszyć Jej Szkodliwość
    6. Egyptians warned on pipe smoking (ang.). The Australian, 17 marca 2007. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-12-09)].
    7. Adams: Health experts say smoking hookah causes considerable dental health problems (ang.). newstarget.com, 10 listopada 2005. [dostęp 2008-07-22]. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-10-11)].
    8. B. Knishkowy, Y. Amitai. Water-pipe (narghile) smoking: an emerging health risk behavior.. „Pediatrics”. 116 (1), s. e113-9, Jul 2005. DOI: 10.1542/peds.2004-2173. PMID: 15995011. 
    9. Water pipe smoking a significant TB risk – IRIN News, March 2008
    10. W. Maziak, KD. Ward, T. Eissenberg. Factors related to frequency of narghile (waterpipe) use: the first insights on tobacco dependence in narghile users.. „Drug Alcohol Depend”. 76 (1), s. 101-6, Oct 2004. DOI: 10.1016/j.drugalcdep.2004.04.007. PMID: 15380294. 
    11. Shihadeh A., Azar S., Antonios C., Haddad A. Towards a topographical model of narghile water-pipe café smoking: a pilot study in a high socioeconomic status neighborhood of Beirut, Lebanon.. „Pharmacol Biochem Behav”. Sep;79. 1, s. 75-82, 2004. DOI: 10.1016/j.pbb.2004.06.005. PMID: 15388286. 
    12. Djordjevic MV., Stellman SD., Zang E. Doses of nicotine and lung carcinogens delivered to cigarette smokers.. „J Natl Cancer Inst”. Jan 19;92. 2, s. 106-11, 2000. PMID: 10639511. 
    13. A. Shihadeh, S. Azar, C. Antonios, A. Haddad. Towards a topographical model of narghile water-pipe café smoking: a pilot study in a high socioeconomic status neighborhood of Beirut, Lebanon.. „Pharmacol Biochem Behav”. 79 (1), s. 75-82, Sep 2004. DOI: 10.1016/j.pbb.2004.06.005. PMID: 15388286. 
    14. Nargile a zdrowie, www.fajkawodna.org [dostęp 2017-11-26] [zarchiwizowane z adresu 2011-06-05].
    15. Maziak W., Ward KD., Afifi Soweid RA., Eissenberg T. Tobacco smoking using a waterpipe: a re-emerging strain in a global epidemic.. „Tob Control”. Dec;13. 4, s. 327-33, 2004. DOI: 10.1136/tc.2004.008169. PMID: 15564614. 
    16. Shafagoj YA., Mohammed FI., Hadidi KA. Hubble-bubble (water pipe) smoking: levels of nicotine and cotinine in plasma, saliva and urine.. „Int J Clin Pharmacol Ther”. Jun;40. 6, s. 249-55, 2002. PMID: 12078938. 
    17. Hookah trend is puffing along. USA Today, 28 grudnia 2005.
    18. Kamal Chaouachia, Khan Mohammad Sajid, A critique of recent hypotheses on oral (and lung) cancer induced by water pipe (hookah, shisha, narghile) tobacco smoking, „Medical Hypotheses”, 74 (5), 2010, s. 843–846, DOI10.1016/j.mehy.2009.11.036 (ang.).
    19. http://www.who.int/tobacco/global_interaction/tobreg/Waterpipe%20recommendation_Final.pdf
    20. F. Islami i inni, Oesophageal cancer in Golestan Province, a high-incidence area in northern Iran - A review., „Eur J Cancer”, 2009, DOI10.1016/j.ejca.2009.09.018, PMID19800783.
    21. G. Collins, F. Wysocki, A. McLagen, M. Shico i inni. Effects of smoking flavored tobacco on health - New world of smokers.. „Tobacco addiction.”, s. 58-67, maj 1999. 
    22. Rynek zdrowia - Naukowcy: palenie fajki wodnej tak samo szkodliwe jak palenie papierosów. Rynek Zdrowia.

    Linki zewnętrzne[ | edytuj kod]

  • Waterpipe Tobacco Smoking: Health Effects, Research Needs and Recommended Actions by Regulators (ang.). WHO.
  • Fajka wodna - rodzaj fajki, w której dym wciągany jest przez filtr wodny, gdzie ulega schłodzeniu i oczyszczeniu. Filtrem wodnym jest zazwyczaj szklane lub metalowe naczynie w części wypełnione wodą. Rurka doprowadzająca dym z cybucha zanurzona jest w wodzie, natomiast rurka połączona z ustnikiem - nie. Dzięki temu podczas zaciągania dymu wytwarza się podciśnienie, które powoduje przepływ dymu poprzez wodę w kierunku ustnika. Pochodzi z Indii, a zyskała popularność zwłaszcza w krajach arabskich.Język arabski należy do rodziny języków semickich, w której zaliczany jest do grupy języków południowo-zachodnich według klasycznego podziału, bądź grupy języków zachodnich, centralnych według podziału Hetzrona i Voigta. Zapisywany jest alfabetycznym pismem arabskim, typu abdżad, od strony prawej do lewej.




    Warto wiedzieć że... beta

    Gruźlica (łac. tuberculosis, TB – tubercule bacillus) – powszechna i potencjalnie śmiertelna choroba zakaźna, wywoływana przez prątka gruźlicy (Mycobacterium tuberculosis). Gruźlica dotyczy najczęściej płuc (gruźlica płucna) lecz również może atakować ośrodkowy układ nerwowy, układ limfatyczny, naczynia krwionośne, układ kostno-stawowy, moczowo-płciowy oraz skórę. Inne mykobakterie takie jak Mycobacterium bovis, Mycobacterium africanum, Mycobacterium canetti czy Mycobacterium microti wywołują choroby zwane mykobakteriozami i z reguły nie infekują zdrowych osób dorosłych, natomiast są często spotykane u osób z upośledzeniem odporności, np. w przebiegu AIDS.
    DOI (ang. digital object identifier – cyfrowy identyfikator dokumentu elektronicznego) – identyfikator dokumentu elektronicznego, który w odróżnieniu od identyfikatorów URL nie zależy od fizycznej lokalizacji dokumentu, lecz jest do niego na stałe przypisany.
    Woda (tlenek wodoru; nazwa systematyczna IUPAC: oksydan) – związek chemiczny o wzorze H2O, występujący w warunkach standardowych w stanie ciekłym. W stanie gazowym wodę określa się mianem pary wodnej, a w stałym stanie skupienia – lodem. Słowo woda jako nazwa związku chemicznego może się odnosić do każdego stanu skupienia.
    Tlenek węgla (nazwa Stocka: tlenek węgla(II); potocznie: czad), CO – nieorganiczny związek chemiczny z grupy tlenków węgla, w którym węgiel występuje na II stopniu utlenienia. Ma silne własności toksyczne.
    Rak przełyku (łac. carcinoma oesophagi) – nowotwór złośliwy przełyku, wywodzący się z nabłonka płaskiego – rak płaskonabłonkowy (carcinoma planoepitheliale), lub gruczołowego – rak gruczołowy (adenocarcinoma). Jego najczęstszym objawem jest dysfagia. Rozpoznanie stawia się na podstawie badania wycinków pobranych podczas endoskopii. Leczenie opiera się głównie na chirurgii (w przypadku zaawansowanych nowotworów również chemioterapii i radioterapii). Rokowanie jest złe.

    Reklama