• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Systematyka gleb Polski



    Podstrony: [1] 2 [3] [4] [5]
    Przeczytaj także...
    Miareczkowanie - chemiczna technika analizy ilościowej polegająca na dodawaniu roztworu - tzw. titranta z biurety w postaci kropel do roztworu zwanego analitem. Roztwory odczynników o znanym stężeniu (mianie) używane do miareczkowania nazywa się roztworami mianowanymi. Stężenia roztworów mianowanych wyraża się molowością (mol/l).Las mieszany – siedliskowy typ lasu występujący na nizinach i zajmujący na terenie Polski ok. 10,5% powierzchni siedlisk leśnych, głównie żyźniejsze gleby typu skrytobielicowego lub brunatnego: piaski gliniaste oraz gliny spiaszczone. Dla siedliska lasu mieszanego głównymi gatunkami drzew są: dąb szypułkowy, buk, sosna, świerk, jodła, modrzew, brzoza.
    Piąte wydanie systematyki z 2011 roku[ | edytuj kod]

    Piąte wydanie systematyki gleb Polski według PTG obowiązywało w Polsce od 2011 do 2019 r.

    Założenia[ | edytuj kod]

    Systematyka gleb Polski ma budowę hierarchiczną. Idąc ku zwiększeniu liczby cech wyróżniających, wyróżniono trzy kategorie: rzędy, typy i podtypy. Ponadto w badaniach gleboznawczych i kartografii gleb wyróżnia się rodzaje, gatunki, zespoły i fazy glebowe.

     Osobny artykuł: Poziom genetyczny gleby.

    Zdefiniowano różnicę pomiędzy glebami organicznymi a glebami mineralnymi, a także opisano, czym jest pedon i gleby pogrzebane (kopalne). Opisano oznaczenia głównych poziomów genetycznych służących do opisu układu poziomów glebowych w profilu: O — poziomy i warstwy organiczne, L — poziomy i warstwy osadów podwodnych (limnicznych), A — poziom próchniczny, E — poziom wymywania (eluwialny), В — poziom wzbogacania, С — poziom lub warstwa materiałów macierzystych gleb mineralnych lub mineralne podłoże gleb organicznych, G — poziom glejowy, M — poziom murszowy, R — podłoże skalne (lita skała). Lista i opis stosowanych oznaczeń, przyrostków, opis poziomów mieszanych, przejściowych i podpoziomów znajdują się w osobnym artykule.

    Kryterium klasyfikacyjne - wyodrębnienie i przyporządkowanie obiektów, przedmiotów, istot, osób, zjawisk do określonego zbioru lub grupy, na podstawie ich istotnej i wspólnej cechy, według logicznych zasad.Gleby brunatne kwaśne (dystroficzne) zawierają największe ilości ogólnych form fosforu, potasu, wapnia i magnezu. Są one bardzo mało żyzne. Występują w całej Polsce, jednak najliczniej w województwach: zachodniopomorskim, pomorskim, warmińsko-mazurskim.
     Osobne artykuły: Poziom diagnostyczny gleby, Diagnostyczny materiał glebowy i Diagnostyczna właściwość gleby.

    Klasyfikacja została oparta głównie o obiektywnie wydzielane powierzchniowe lub podpowierzchniowe glebowe poziomy diagnostyczne, mineralne lub organiczne diagnostyczne materiały glebowe, a także diagnostyczne właściwości gleb.

    Grąd – wielogatunkowy i wielowarstwowy las liściasty zazwyczaj z przewagą grabu i dębu i z udziałem różnych innych gatunków. W fitosocjologii zespoły leśne reprezentujące grądy wyodrębniane są w związek zespołów Carpinion betuli. Na mapach potencjalnej roślinności naturalnej Polski, lasy grądowe dominują stanowiąc 41,6% powierzchni kraju. Ze względu na to, że wykształcają się na siedliskach żyznych – zostały w ogromnej większości zniszczone i zajęte przez grunty rolne lub zdegradowane z powodu uprawy drzew iglastych. Grądy stanowią siedlisko przyrodnicze chronione w sieci Natura 2000.Polskie Towarzystwo Gleboznawcze (PTG) – organizacja propagująca osiągnięcia naukowe z zakresu badań środowiska glebowego oraz stymulująca rozwój gleboznawstwa, chemii rolnej i mikrobiologii rolniczej. Jej celem są również starania przyczyniające się do ochrony i racjonalnego gospodarowania gruntami. Towarzystwo realizuje swoje zadania poprzez organizowanie zjazdów i konferencji naukowych, zacieśnianie współpracy międzynarodowej, prowadzenie działalności wydawniczej, popularyzatorskiej i edukacyjnej oraz inicjowanie badań naukowych i współdziałanie w ich prowadzeniu.

    Systematyka gleb[ | edytuj kod]

  • Rząd 1. Gleby inicjalne (I)
  • Typ 1.1. Gleby inicjalne skaliste (IS)
  • Gleby inicjalne skaliste bezwęglanowe - litosole: O-R; Rędziny inicjalne skaliste: O-Rca lub O-Rcs
  • Typ 1.2. Gleby inicjalne rumoszowe (IO)
  • Gleby inicjalne rumoszowe bezwęglanowe: OC-C lub AC-C; Rędziny rumoszowe: OC-Cca
  • Typ 1.3. Gleby inicjalne erozyjne (IY)
  • OC-C lub AC-C
  • Typ 1.4. Gleby inicjalne akumulacyjne (IJ)
  • OC-C lub AC-C
  • Rząd 2. Gleby słabo ukształtowane (S)
  • Typ 2.1. Rankery (SQ)
  • Rankery typowe: O-C-R lub A-C-R; Rankery butwinowe: O-AC-R; Rankery z cechami bielicowania: O-EB-C-R; Rankery z cechami brunatnienia: O-AB-C-R
  • Typ 2.2. Rędziny właściwe (SR)
  • Rędziny właściwe typowe: A-AC-Rca lubA-AC-Rcs; Rędziny właściwe butwinowe: O-AC-Rca
  • Typ 2.3. Pararędziny (SX)
  • Pararędziny typowe: A-AC-Ck lub AC-Ck; Pararędziny z cechami brunatnienia: Ol-A-B/C-Ck lub Ap-B/C-Ck
  • Typ 2.4. Arenosole (SL)
  • O-A-C lub Ap-C
  • Typ 2.5. Mady właściwe (SF)
  • A-C(g)-2Cg-...
  • Typ 2.6. Gleby słabo ukształtowane erozyjne (SY)
  • Ap-C lub Ap-Ck
  • Rząd 3. Gleby brunatnoziemne (B)
  • Typ 3.1. Gleby brunatne eutroficzne (BE)
  • Gleby brunatne eutroficzne typowe: O-A-Bw-Ck lub Ap-Bw-Ck; Gleby brunatne eutroficzne próchniczne: O-A-Bw-Ck lub Ap-Bw-Ck; Gleby brunatne eutroficzne wyługowane: O-A-Bw-C lub Ap-Bw-C; Gleby brunatne eutroficzne opadowo-glejowe: O-A-Bwg-C lub Ap-Bwg-C; Gleby brunatne eutroficzne gruntowo-glejowe: O-A-Bwg-Cg lub Ap-Bwg-Cg; Gleby brunatne eutroficzne z cechami vertic: O-A-Bwi-Cki lub Ap-Bwi-Cki
  • Typ 3.2. Gleby brunatne dystroficzne (BD)
  • Gleby brunatne dystroficzne typowe: O-A-Bw-C lub Ap-Bw-C; Gleby brunatne dystroficzne próchniczne: O-A-Bw-C lub Ap-Bw-C; Gleby brunatne dystroficzne z cechami bielicowania: O-A-Bhs-Bw-C lub A-Bhs-Bw-C; Gleby brunatne dystroficzne opadowo-glejowe: O-A-Bwg-C lub Ap-Bwg-C; Gleby brunatne dystroficzne gruntowo-glejowe: O-A-Bwg-Cg lub Ap-Bwg-Cg; Gleby brunatne dystroficzne z cechami vertic: O-A-Bwi-Ci lub Ap-Bwi-Ci
  • Typ 3.3. Mady brunatne (BF)
  • Mady brunatne typowe: A-Bw-C lub A-2Bw-3C; Mady brunatne oglejone: A-Bwg-Cg lub A-2Bwg-3Cg
  • Typ 3.4. Rędziny brunatne (BR)
  • Rędziny brunatne typowe: O-A-Bw(ca)-Cca-Rca lub Ap-Bw(ca)-Cca-Rca; Rędziny czerwonoziemne: A-Bw-BC-Cca
  • Rząd 4. Gleby rdzawoziemne (R)
  • Typ 4.1. Gleby rdzawe (RW)
  • Gleby rdzawe typowe: O-A-Bv-C lub Ap-Bv-C; Gleby rdzawe z cechami bielicowania: O-AE-Bsv-Bv-C; Gleby rdzawe gruntowo-glejowe: O-A-Bv-Cg lub Ap-Bv-Cg
  • Typ 4.2. Gleby ochrowe (RH)
  • Gleby ochrowe typowe: O-A-Bo-C(g) lub Ap-Bo-C(g)
  • Rząd 5. Gleby płowoziemne (P)
  • Typ 5.1. Gleby płowe (PW)
  • Gleby płowe typowe: O-A-Et-Bt-C, Ap-Et-Bt-C lub Ap-Bt-C; Gleby płowe spiaszczone: O-A-Et-(EB)-Bt-C, Ap-Et-(EB)-Bt-C; Gleby płowe spiaszczone oglejone: O-A-Et(g)-(EB)-Bt(g)-Cg lub Ap-Et(g)-(EB)-Bt(g)Cg; Gleby płowe opadowo-glejowe: O-A-Etg-(EB)-Btg-Bt-C lub Ap-Etg-(EB)-Btg-Bt-C; Gleby płowe gruntowo-glejowe: O-A-Et-(EB)-Btg-Cg lub Ap-Et-(EB)-Btg-Cg; Gleby płowe z poziomem agric: Ap-Eth-Et-Bt-C; Gleby płowe próchniczne: Ap-Et-(EB)-Bt-C lub Ap-Et-(EB)-Bt-Cg; Gleby płowe piaszczyste: O-A-Et-Bt-C lub Ap-Et-Bt-C; Gleby płowe z cechami brunatnienia: O-A-Bw-Et-(EB)-Bt-C lub Ap-Bw-Et-(EB)-Bt-C; Gleby płowe z cechami bielicowania: O-A-Es-Bhs-Et-Bt-C; Gleby płowe z cechami glossic: O-A-Et-E/B-Bt-C lub A-Et-E/B-Bt-C; Gleby płowe z cechami vertic: O-A-Et-Bti-Ci lub Ap-Et-Bti-Ci
  • Typ 5.2. Gleby płowe zaciekowe (PA)
  • Gleby płowe zaciekowe typowe: O-A-Et-E/B-Bt-C lub Ap-Et-E/B-Bt-C; Gleby płowe zaciekowe spiaszczone: O-A-Et-E/B-Bt-C lub Ap-Et-E/B-Bt-C; Gleby płowe zaciekowe opadowo-glejowe: O-A-Etg-E/B-Btg-Bt-C lub Ap-Etg-E/B-Btg-Bt-C; Gleby płowe zaciekowe gruntowo-glejowe: O-A-Et-E/B-Btg-Cg lub Ap-Et-E/B-Btg-Cg; Gleby płowe zaciekowe z poziomem agric: Ap-Eth-Et-E/B-Bt-C; Gleby płowe zaciekowe próchniczne: O-A-Et-EfB-Bt-C(g) lub Ap-Et-EZB-Bt-C(g); Gleby płowe zaciekowe z cechami brunatnienia: O-A-Bw-Et-E/B-Bt-C lub Ap-Bw-Et-E/B-Bt-C; Gleby płowe zaciekowe z cechami bielicowania: 0-A-Es-Bhs-(Et)-E/B-Bt-C; Gleby płowe zaciekowe z cechami vertic: O-A-Et-E/B-Bti-Ci lub A-Et-E/B-Bti-Ci
  • Typ 5.3. Gleby płowe podmokłe (PG)
  • Gleby płowe podmokłe typowe: O-Ag-Etg-Btg-G /ub Apg-Etg-Btg-G; Gleby płowe podmokłe próchniczne: O-A-Etg-Btg-G lub Ap-Etg-Btg-G
  • Rząd 6. Gleby bielicoziemne (L)
  • Typ 6.1. Gleby bielicowe (LW)
  • Gleby bielicowe typowe: O-A-Es-Bhs-(BC)-C, Ap-Es-Bhs-(BC)-C lub Ap-Bhs-(BC)-C; Gleby bielicowe orsztynowe: O-A-Es-Br-(BC)-C, O-A-Es-Br-(BC)-C, Ap-Es-Br-(BC)-C lub Ap-Br-(BC)-C; Gleby glejobielicowe typowe: O-A-Es-Bhsg-Cg-(G); Gleby glejobielicowe orsztynowe: O-A-Es-Br-Cg-(G); Gleby glejobielicowe murszaste: O-Au-(Es)-Bhsg-(G) lub Au-(Es)-Bhsg-(G); Gleby glejobielicowe torfiaste: A-Es-Bhsg-G
  • Typ 6.2. Bielice (B)
  • Bielice typowe: O-Es-Bhs-(Bs)-C; Bielice orsztynowe: O-Es-(E/B)-Br-(Bs)-C; Stagnobielice: O-Esg-(E/B)-Bmsg-Bs-C; Glejobielice typowe: O-Es-Bhsg-G lub O-Es-Bh-Bsg-G; Glejobielice orsztynowe: O-Es-Brg-G lub O-Es-Br-Bsg-G
  • Rząd 7. Gleby czarnoziemne (C)
  • Typ 7.1. Czarnoziemy (CW)
  • Czamoziemy typowe: O-A-(Bw)-Ck, Ap-A2-(Bw)-Ck lub Ap-AC-Ck; Czamoziemy kumulacyjne: Ap-A-AC-Ck; Czarnoziemy z poziomem cambic: Ap-Bw-Ck; Czarnoziemy z poziomem argic: Ap-Bt-Ck; Czarnoziemy opadowo-glejowe: Ap-AC-Ck(g)-Ck, Ap-AB-Ck(g)-Ck lub A-Ck(g)-Ck
  • Typ 7.2. Czarne ziemie (CZ)
  • Czarne ziemie typowe: O-A-Ckg lub Ap-Ckg; Czarne ziemie kumulacyjne: A-A2-AC-Ckg lub Ap-A2-AC-Ckg; Czarne ziemie z poziomem cambic: O-A-AB-Bwg-Ckg lub Ap-AB-Bwg-Ckg; Czarne ziemie z poziomem argic: O-A-Btg-Ckg, Ap-Btg-Ckg lub Ap-AB-Btg-Ckg; Czarne ziemie z poziomem calcic: A-Ckg-Gk lub Ap-Ckg-Gk; Czarne ziemie wyługowane: O-A-Bw-C(g) lub A-Bw-C(g); Czarne ziemie glejowe: O-A-Gk, Ap-A2-G-Gk lub Ap-A2-Gk; Czarne ziemie murszaste: Au-C-Ckg lub Aup-AC-Ckg
  • Typ 7.3. Rędziny czarnoziemne (CR)
  • Rędziny czarnoziemne typowe: O-A-AC-Cca-Rca, Ap-AC-Cca-Rca lub Ap-AC—Ccs-Rcs; Rędziny czarnoziemne z cechami brunatnienia: O-A-Bw-Cca-Rca lub A-Bw-Cca-Rca; Rędziny czarnoziemne opadowo-glejowe: A-Ccag-Cca-Rca. lub A-Bw-Cca-Rca
  • Typ 7.4. Mady czarnoziemne (CF)
  • Mady czarnoziemne typowe: 0-A-AC-2G lub Ap-AC-2Cg-2G; Mady czarnoziemne z cechami brunatnienia: o-A-Bw-2C lub Ap-Bw-2C
  • Typ 7.5. Gleby deluwialne czarnoziemne (CY)
  • Gleby deluwialne czarnoziemne typowe: A(p)-AB-Cg lub A(p)-A-Cg; Gleby deluwialne czarnoziemne kumulacyjne: A-A2-AC-2Cg lub A(p)-AC-G
  • Typ 7.6. Gleby murszaste (CU)
  • Gleby murszaste typowe: Au-Cg lub Au-Cg-Ckg; Gleby żelazisto-murszaste: Au-Bo(m)-Cg lub Au-Bo(m)-Ckg; Gleby murszowate: Au-AC-Cg
  • Rząd 8. Gleby glejoziemne (G)
  • Typ 8.1. Gleby glejowe (GW)
  • Gleby glejowe typowe: O-Ac-Gc lub Ap-Gc; Gleby torfiasto-glejowe: O-A-AG-Gc lub A(p)-AG-Gc; Gleby torfowo-glejowe: Oa(e)-AG-Gc; Gleby mułowo-glejowe: L-A-Gc lub Ap-L-A-Gc; Gleby murszowo-glejowe: M-Cg Lub M-Cg-G
  • Rząd 9. Vertisole (V)
  • Typ 9.1. Vertisole dystroficzne (VD)
  • O-A-Bi-Ci lub Ap-Bi-Ci
  • Typ 9.2. Vertisole eutroficzne (VE)
  • O-A-Bi-Cik lub Ap-Bi-Cik
  • Typ 9.3. Vertisole próchniczne (VP)
  • O-A-Big-Cig lub A-Big-Cig
  • Rząd 10. Gleby organiczne (O)
  • Typ 10.1. Gleby torfowe fibrowe (OTi)
  • Gleby torfowe fibrowe typowe: Oi-Oi-Oi; Gleby torfowe hemowo-fibrowe: Oi-Oie-Oie(a); Gleby torfowe limnowo-fibrowe: Oi-OiLcm-OiLCm
  • Typ 10.2. Gleby torfowe hemowe (OTe)
  • Gleby torfowe hemowe typowe: Oe-Oe(ia)-Oe(ia); Gleby torfowe saprowo-hemowe: Oe-Oea(i)-Oea(i); Gleby torfowe fibrowo-hemowe: Oe-Oei(a)-Oei(a); Gleby torfowe limnowo-hemowe: Oe-OeLcm(ia)-OeLcm(ia); Gleby torfowe hemowe zamulone: Oe-Oe(C)-Oe(C); Gleby torfowe hemowe płytkie: Oe-OeC(L)-OeC(L)
  • Typ 10.3. Gleby torfowe saprowe (OTa)
  • Gleby torfowe saprowe typowe: Oa-Oa-Oa; Gleby torfowe fibrowo-saprowe: Oa-Oai(e)-Oai(e); Gleby torfowe hemowo-saprowe: Oa-Oae(i)-Oae(i); Gleby torfowe limnowo-saprowe: Oa-OaLcm-OaLcm; Gleby torfowe saprowe zamulone: Oa-OaC-OaC; Gleby torfowe saprowe płytkie: Oa-OaC-OaC;
  • Typ 10.4. Gleby organiczne ściółkowe (OS)
  • Gleby organiczne ściółkowe typowe: O(1, fh ,f, h)-O(l, fh, h)-R(C); Gleby organiczne ściółkowe płytkie na skalach litych: O(l,fh,f, h)-R(C)
  • Typ 10.5. Gleby organiczne limnowe (OL)
  • Gleby organiczne limnowe typowe: Lcm-Lcm-Lcm; Gleby organiczne hemowo-limnowe: Lcm-Lcm(e)-Lcm(e)
  • Typ 10.6. Gleby organiczne murszowe (OM)
  • Gleby organiczne fibrowo-murszowe: M-Oi(ea)-Oi(ae); Gleby organiczne hemowo-murszowe: M-Oe(ai)-Oe(ae); Gleby organiczne saprowo-murszowe: M-Oa(e)-Os(e); Gleby organiczne limnowo-murszowe: M-Lc-C
  • Rząd 11. Gleby antropogeniczne (A)
  • Typ 11.1. Gleby kulturoziemne (AK)
  • Gleby kulturoziemne z poziomem plaggic (plaggosole): Ap-A2-(Bsh, Bv, M)-C; Gleby kulturoziemne z poziomem hortic (hortisole): Ap-A2-(Bw, Bt)-C; Gleby kulturoziemne z poziomem anthric (anthrosole): Ap-A2-(Bv, Bw, Bt)-C; Gleby kulturoziemne regulówkowe (rigosole): Ap-A2-(Bv, Bw, Bt)-C
  • Typ 11.2. Gleby industrioziemne (AI)
  • Gleby industrioziemne inicjalne: Ap-C-2C-3C~...; Gleby industrioziemne próchniczne: Ap(Au)-2C-...; Gleby industrioziemne przekształcone chemicznie: A(k, m)-(Et-Bt, Bv)-Cl-C2
  • Typ 11.3. Gleby urbiziemne (AV)
  • Gleby urbiziemne inicjalne: A-2C-3C-...; Gleby urbiziemne próchniczne: A-2C-3C-... lub A-2(E, B)-C; Gleby urbiziemne przekształcone chemicznie: (A)-2C-3(E, B)-...; Gleby urbiziemne uszczelnione lub przykryte (ekranosole): (A)-2C-3C-...;
  • Typ 11.4. Gleby słone i zasolone (AN)
  • Aneksy[ | edytuj kod]

    ANEKS 1. prezentuje korelacje jednostek glebowych pomiędzy sgP (2011) a WRB (2006) i USDA Soil Taxonomy (1999). Każdemu podtypowi gleby według sgP przyporządkowano jedną lub kilka jednostek systematycznych według międzynarodowej systematyki WRB lub amerykańskiej systematyki USDA Soil Taxonomy.

    Osuwisko - nagłe przemieszczenie się mas ziemnych, powierzchniowej zwietrzeliny i mas skalnych podłoża spowodowane siłami przyrody lub działalnością człowieka (podkopanie stoku lub jego znaczne obciążenie). Jest to rodzaj ruchów masowych, polegający na przesuwaniu się materiału skalnego lub zwietrzelinowego wzdłuż powierzchni poślizgu (na której nastąpiło ścięcie), połączone z obrotem. Ruch taki zachodzi pod wpływem siły ciężkości. Osuwiska są szczególnie częste w obszarach o sprzyjającej im budowie geologicznej, gdzie warstwy skał przepuszczalnych i nieprzepuszczalnych występują naprzemiennie. Miejsca występowania osuwisk to naturalne stoki i zbocza dolin i zbiorników wodnych, obszary źródłowe rzek (gdzie erozja wsteczna zwiększa spadek terenu), skarpy wykopów i nasypów oraz wyrobisk.Skala mapy (czasem używany jest również termin podziałka mapy) – stosunek wielkości liniowych rozmiarów modelu Ziemi, dla jakiego opracowano odwzorowanie kartograficzne danej mapy, do rzeczywistej wielkości tych rozmiarów.
     Osobne artykuły: Skała macierzysta, Rodzaj glebyRędzina.

    ANEKS 2. prezentuje rodzaje materiałów macierzystych gleb Polski.

    Ważniejsze materiały macierzyste w Polsce to:

  • Skały magmowe
  • Skały magmowe głębinowe (granitoidy) Skały magmowe wulkaniczne (bazalty, porfiry, andezyty)
  • Skały metamorficzne (gnejsy, łupki łyszczykowe, zieleńce, amfibolity)
  • Skały osadowe
  • Skały osadowe zwięzłe (piaskowce, łupki ilaste) Skały węglanowe (wapienie i dolomity, margle) Skały siarczanowe (gipsy) Skały osadowe luźne (żwiry, piaski, lessy i utwory lessowate, gliny i iły) Osady dennolodowcowe (morena denna) — gliny zwałowe Osady czołowolodowcowe — materiały żwirowo-piaszczyste lub piaszczyste, rzadziej gliniaste. Osady zastoiskowe — iły wstęgowe (warwowe) Osady wodnolodowcowe (fluwioglacjalne, sandrowe) — piaski z domieszką żwirów Osady akumulacji eolicznej — piaski wydmowe, lessy, utwory pyłowe Pogórza Karpackiego Osady akumulacji wodnej — osady rzeczne (materiały fliwic), jeziomo-bagienne i bagienne

    Materiałami macierzystymi gleb górskich często są pokrywy stokowe. W obszarach górskich, utwory zwietrzelinowe ulegały przemianom wynikającym z przemieszczania po stoku, tworząc różnej miąższości pokrywy osadów stokowych. Szczególnie intensywne ich tworzenie przypada na okres zlodowaceń. Do opisania pokryw zwietrzelinowoglebowych (tzw. glebopokryw) wymagane są szczegółowe badania przy użyciu metodyki geomorfologicznej, dlatego do terenowej systematyki gleb Polski stosuje się uproszczoną klasyfikację pokryw zwietrzelinowych, stanowiących materiały macierzyste dla gleb:

    Wyżyna – obszar, którego wysokości bezwzględne przekraczają 300 metrów n.p.m., a wysokości względne są na ogół mniejsze niż 300 m. Z obszarów wyżyn wyłączane są bowiem obszary o szczególnie urozmaiconej rzeźbie i wysokościach względnych przekraczających 300 m stosunku do najbliższych den dolinnych, czyli góry. Różnice w wysokościach względnych w obrębie wyżyny są więc stosunkowo małe. W Polsce i innych krajach często przyjmuje się za dolną granicę wyżyn poziomicę 200 m n.p.m. Na mapie hipsometrycznej niższe wyżyny wyróżnione są barwami żółtymi, podobnie jak i najniższe partie gór, np. pogórza, natomiast najwyższe wyżyny - jasnymi odcieniami koloru brązowego. Nad wyżynami, powyżej 500 m n.p.m. rozciągają się góry niskie. Wyjątkiem w skali światowej jest Wyżyna Tybetańska, która znajduje się na wysokości około 4500 m n.p.m. Zalicza się ją do wyżyn, a nie do gór, ponieważ jest płaska - spełniony jest warunek deniwelacji (różnicy między dwoma wzniesieniami) mniejszej niż 300 metrów.Gleby bielicowe – ubogie gleby z klasy gleb bielicoziemnych, wytworzone na piaskach, zawierające w profilu poziomy diagnostyczne albic i spodic, o budowie profilu Ol-Of-Oh-AEes-Bh-Bfe-C.
  • Utwory wietrzeniowe, nieprzemieszczone (in situ) — materiał gliniasto-gruzowy gdzie skład mineralny nawiązuje do właściwości skał podłoża.
  • Pokrywy stokowe — powstałe poprzez takie procesy jak: soliflukcja, spłukiwanie, spełzywanie, osuwanie, odpadanie, obrywanie. Odbiegają one właściwościami strukturalno-teksturalnymi i składem mineralnym od właściwości podłoża, a ułożenie części szkieletowych wskazuje na przemieszczenie się materiału w dół.
  • Pokrywy morenowe dawnych lodowców górskich — materiał blokowy, słabo przesortowany. Skład petrograficzny pokryw nawiązuje do podłoża obszaru zlodowacenia.
  • Pokrywy gruzowe (rumowiska skalne) — grubookruchowy (blokowy) materiał skalny, w różnym stopniu wypełniony częściami ziemistymi. Są to reliktowe formy dawnych ruchów masowych oraz efekty współczesnych, katastrofalnych procesów morfogenetycznych.
  • Rędziny tworzą dwie grupy litologiczne: rędziny węglanowe (zawierające >50% skał węglanowych, takich jak wapienie, dolomity, margle, kreda) oraz rędziny siarczanowe (wytworzone ze zwietrzelin gipsów). Podstawowe rodzaje rędzin to: 1) Rędziny wytworzone z utworów dewońskich, permskich i triasowych; 2) Rędziny wytworzone z utworów jurajskich; 3) Rędziny wytworzone z utworów kredowych; 4) Rędziny wytworzone z utworów trzeciorzędowych.

    Mady morskie –- gleby te występują w Polsce na niewielkich obszarach wzdłuż wybrzeża Bałtyku i na Żuławach.Wyróżniają się dużą żyznością. Tworzą się z warstwowych osadów morskich w obszarze możliwego zalewu przez wodę morską. Osady te mają szczególne właściwości fizyczne i kompleks sorpcyjny o znacznym wysyceniu przez jony wapnia i sodu. W profilu spotyka się często wapienne skorupki organizmów morskich.Węgiel brunatny – skała osadowa pochodzenia organicznego roślinnego powstała w neogenie, w erze kenozoicznej ze szczątków roślin obumarłych bez dostępu powietrza. Zawartość węgla 62-75%. Często stosowany jako paliwo. Jego wartość opałowa waha się od 7,5 do 21 MJ/kg. Węgiel brunatny jest nieodnawialnym źródłem energii.

    ANEKS 3. prezentuje zagadnienia związane z uziarnieniem gleb. Przedstawia się ono zgodnie z „Klasyfikacją uziarnienia gleb i utworów mineralnych” opublikowaną przez PTG w 2008 r.

    Uproszczony podział na frakcje granulometryczne — ziarna w określonym przedziale średnicy:

  • Części szkieletowe
  • I Frakcja blokowa (>600 mm) II Frakcja głazowa (200-600 mm) III Frakcja kamienista (75-200 mm) 2. Frakcja żwirowa (2-75 mm): żwir gruby, średni i drobny
  • Części ziemiste
  • 3. Frakcja piaskowa (0,05-2,0 mm): piasek bardzo gruby, gruby, średni, drobny i bardzo drobny 4. Frakcja pyłowa (0,002-0,05 mm): pył gruby i drobny 5. Frakcja iłowa (<0,002 mm): ił gruby i drobny

    Uproszczony podział na grupy granulometryczne (gatunek gleby) — przedziały procentowej zawartości frakcji iłu, pyłu i piasku w częściach ziemistych (<2 mm) gleby:

    Żwir – okruchowa skała osadowa o luźnej postaci, złożona z różnych skał i minerałów o średnicy większej niż 2 mm, do nawet kilku centymetrów.Trachit, trachyt – obojętna skała wylewna, leżąca w grupie skał nasyconych krzemionką, w klasie sjenitu i trachitu.
  • Utwory kamieniste (> 25% frakcji kamieni)
  • a) utwory silnie kamieniste (>75% frakcji kamieni) b) utwory średnio kamieniste (75—50% frakcji kamieni) c) utwory słabo kamieniste (50—25% frakcji kamieni)
  • Utwory żwirowe (żwiry; >50% frakcji żwiru)
  • a) żwiry piaszczyste (<10% frakcji iłu, a części ziemiste są to piaski) b) żwiry gliniaste (10—20% frakcji iłu, a części ziemiste są to gliny)
  • Utwory piaskowe (piaski; przeważa frakcja piasku, <20% frakcji iłu)
  • a) piaski luźne (0—5% frakcji iłu) b) piaski słabogliniaste (5—10% frakcji iłu) c) piaski gliniaste lekkie (10—15% frakcji iłu) d) piaski gliniaste mocne (15—20% frakcji iłu)
  • Utwory pyłowe (>40% frakcji pyłu, <50% frakcji iłu)
  • a) pyły zwykłe (<35% frakcji iłu) b) pyły ilaste (35—50% frakcji iłu)
  • Utwory gliniaste (gliny; piasek, >20% frakcji iłu)
  • a) gliny lekkie (20—35% frakcji iłu) b) gliny średnie (35—50% frakcji iłu) c) gliny ciężkie (>50% frakcji iłu)
  • Utwory iłowe (iły; >50% frakcji iłu, prawie wcale części szkieletowych i frakcji piasku)
  • a) iły właściwe (<25% frakcji pyłu) b) iły pylaste (25—40% frakcji pyłu)
  • Żwiry, piaski i gliny zawierające 25—40% frakcji pyłu są określane jako "pylaste".
  • ANEKS 4. prezentuje klasyfikację i opis struktury gleby.

    Metoda Tiurina – metoda oznaczania zawartości węgla oraz pośrednio próchnicy w glebie. Należy do grupy metod objętościowych, które polegają na spalaniu (utlenianiu) materii organicznej na mokro. Próbkę gleby umieszczoną w środowisku silnie kwaśnym, tj. roztworze kwasu siarkowego, traktuje się określoną ilością dwuchromianem potasu (K2Cr2O7), który utlenia związki organiczne z gleby. Ilość pozostałego w roztworze dwuchromianu potasu miareczkuje się solą Mohra, Fe(NH2)SO4 6H2O, co pozwala określić procentową zawartość węgla w glebie. Jako punkt odniesienia przeprowadza się tzw. pomiar zerowy, w którym zamiast gleby analizuje się piasek kwarcowy, pumeks lub less wyprażony w 900 °C, czyli materiał pozbawiony węgla.Łupek krystaliczny, łupek metamorficzny – skała metamorficzna o doskonałej łupkowatości, czyli podzielności na płytki.
    1. 1 Struktury proste (nieagregatowe) — rozdzielnoziarnista lub spójna (zwarta, masywna)
    2. 2 Struktury złożone (agregatowe)
  • Struktury sferoidalne — koprolitowa, gruzełkowa lub ziarnista
  • Struktury foremnowielościenne (poliedryczne) — foremnowielościenna ostrokrawędzista (angularna), foremnowielościenna zaokrąglona (subangularna) lub bryłowa
  • Struktury wrzecionowate — pryzmatyczna lub słupowa
  • Struktury dyskoidalne — płytkowa lub skorupkowa
  • Struktury włókniste — gąbczasta lub włóknista właściwa
  • ANEKS 5. prezentuje charakterystykę typów materii organicznej w glebach leśnych. Dawniej nazywano je typami próchnic leśnych. Wyróżnia się je na podstawie określonej sekwencji poziomów i podpoziomów organicznych i próchnicznych, ze zróżnicowaną ilością i rodzajem materii organicznej. Określają one specyfikę warunków troficznych siedliska leśnego:

    Gleboznawstwo, pedologia (od łac. gleba - "grudka ziemi") – nauka zajmująca się badaniem gleb, ich powstawaniem, budową, właściwościami fizycznymi, chemicznymi i biologicznymi, systematyką oraz możliwościami ich użytkowania oraz rozmieszczeniu ich na Ziemi. Gleboznawstwo jest nauką przyrodniczą powiązaną wielostronnie z innymi naukami zajmującymi się przyrodą martwą i ożywioną. Jest niekiedy ukierunkowane na specjalne cele praktyczne, np. gleboznawstwo rolne, leśne, melioracyjne.Industrisole – sztuczne gleby antropogeniczne występujące na terenach górniczych, powstające np. w wyniku rekultywacji wyrobisk i hałd oraz gleby naturalne, silnie zdegradowane wskutek silnego oddziaływania zanieczyszczeń przemysłowych.
  • Mull (Ol-A) - znaczna aktywność biologiczna rozkładu materii organicznej i dobrze rozwinięty poziom próchniczny, siedliska eutroficzne
  • Moder (Ol-Ofh-A) - średnia intensywność rozkładu materii organicznej, podpoziom surowinowy i detrytusowy, siedliska mezotroficzne
  • Mor (Ol-Of-Oh-A) - mała aktywność rozkładu materii organicznej, gruby poziom organiczny zbudowany z podpoziomów surowinowego (Ol), butwinowego (Oh) i epihumusowego (Oh), siedliska oligotroflczne
  •  Zapoznaj się również z: Gleby organiczneTorf.

    ANEKS 6. prezentuje wybrane charakterystyki gleb organicznych. Zestawia ze sobą stopień rozkładu materii organicznej torfu według skali von Posta (H1-nierozłożone szczątki roślin — H10-torf całkowicie rozłożony), Międzynarodowego Towarzystwa Torfowego (R1—R3) i Soil Taxonomy (Oi, Oe, Oa), a także opisuje właściwości torfów w zależności od stopnia humifikacji, i przedstawia genetyczny podział torfów według PN-85/G-02500.

    Charakterystykę i podział gleb ułatwia systematyka, która wprowadza klasyfikację z uwzględnieniem przyczyn powstawania i podobieństw określonych jednostek glebowych. Systematyka czy klasyfikacja gleb powinna uwypuklać genezę ich powstawania, a poza tym zawierać ocenę przydatności i wartości użytkowej gleby. Przyjęta klasyfikacja powinna wykazać również kierunki rozwoju gleb w czasie.Gleby mułowe - występują w obszarach zalewanych okresowo (telmatycznych) lub stale (limnetycznych). Warunkiem ich powstania jest okresowa aeracja stymulująca proces humifikacji materii organicznej pochodzenia roślinnego. Są to gleby o intensywnych procesach biologicznych i dużej troficzności, wyrażających się dużą produkcją biomasy oraz dużym tempem jej rozkładu. Akumulacja organicznego utworu glebowego jest niewielka, szczególnie w siedliskach telmatycznych, ok. 0,1 mm/rok. W siedliskach limnetycznych powstawanie mułów jest uwarunkowane natlenieniem wody, co związane jest z rozwojem megaplanktonu. Przy braku natlenienia odkłada się torf. Różnica między torfem a mułem polega na tym, że w mule znajduje się minimalna ilość niezhumifikowanego włókna roślinnego oraz znaczna ilość osadzonej zawiesiny mineralnej, tworzącej z humusem związki organiczno-mineralne. W przypadku okresowego zmniejszenia się natlenienia i zmniejszenia humifikacji resztek roślinnych powstają utwory torfopodobne lub torfy, charakterystyczne dla gleb torfowo-mułowych. Do mułów limnetycznych należy także gytia, powstająca w jeziorach z udziałem planktonu i fauny bentosu.

    ANEKS 7. prezentuje rekomendowane metody laboratoryjne do charakterystyki gleb: przygotowanie próbek glebowych, zawartość wody w glebie (suszenie w 105 °C), skład granulometryczny (według normy PN-R-04032), krzywa wodnej retencyjności gleb (komory ciśnieniowe), gęstość objętościowa gleby (metoda cylinderkowa), odczyn (potencjometrycznie roztworze KCl), zawartość materii organicznej w glebach organicznych (prażenie w 550 °C), Zawartość węgla organicznego (metoda Tiurina lub Walkleya-Blacka), zawartość węglanów (metoda Scheiblera), zawartość azotu ogólnego (metoda Kjeldahla), zawartość tlenków żelaza i glinu (ekstrakcja według Mehra i Jacksona, AAS), zawartość amorficznych tlenków żelaza, glinu i manganu (ekstrakcja według McKeague i Day, AAS i ICP), zawartość wymiennych kationów zasadowych (ekstrakcja buforowanym roztworem octanu amonu i AAS lub metoda Mehlicha), kwasowość wymienna (metoda miareczkowa), kationowa pojemność wymienna, zawartość pentatlenku difosforu (ekstrakcja i kolorymetrycznie metodą molibdenianową), skład mineralny gleb (metoda dyfraktometrii rentgenowskiej), barwa wyciągu difosforanu(V) sodu, przewodność elektryczną właściwą, stopień rozkładu torfu (norma PN-G-4595), skład botaniczny materiału torfowego (norma PN-85//G-02500).

    Pojemność sorpcyjna gleby – miara zdolności do wymiennego wiązania jonów w glebie. Podawana jest zwykle w centymolach (cmol) na 1 kg gleby (wcześniej w milimolach lub w milirównoważnikach na 100 g gleby).Pegmatyty – rodzaj skał magmowych charakteryzujących się szczególną mega- lub gigantokrystaliczną teksturą, wzbogaconych w pierwiastki niekompatybilne oraz minerały zawierające składniki lotne jak fluor, bor, fosfor i inne. Najczęstszym typem są pegmatyty granitoidowe, ale występują również pegmatyty gabrowe, sjenitowe, skał wysoko alkalicznych (pegmatyty agpaitowe i miaskitowe). Nazwa pochodzi od gr. pegma – silne łącze, stwardniałość, dla odwzorowania zwięzłości granitu pismowego. Skałę tę wyróżnił i opisał po raz pierwszy René-Just Haüy w 1813 roku.

    Zastrzeżenia[ | edytuj kod]

    Systematyka gleb Polski w swoim piątym wydaniu korzysta zarówno z międzynarodowej klasyfikacji WRB jak i, mającej również status międzynarodowej, amerykańskiej Soil Taxonomy. Z racji różnic pomiędzy nimi, powoduje to problem niekompatybilności jednostek i wewnętrzną niespójność klasyfikacji. Dodatkowo, przy takiej samej, lub podobnej, nazwie poziomu/właściwości itp. jak w wspomnianych klasyfikacjach w sgP, są zmodyfikowane definicje (podobnie jak pomiędzy WRB i ST, gdzie również te same nazwy nie zawsze oznaczają to samo), co wprowadza chaos terminologiczny i może prowadzić do nieporozumień (zwłaszcza przy przedstawianiu "polskich" wyników na arenie międzynarodowej). By rozwiązać te problemy, należałoby w kolejnym wydaniu sgP wzorować się na jednej, konkretnej międzynarodowej klasyfikacji, a także stosować konsekwentnie tam zaproponowane definicje lub zmienić nazwę definiowanego poziomu/właściwości wraz z modyfikacją definicji. Ponadto wiele definicji i kryteriów ilościowych wymaga doprecyzowania (szczególnie dotyczące oglejenia, gleb zawierających węglany, gleb antropogenicznych), a sama klasyfikacja zmniejszenia ilości typów i podtypów w jednych miejscach (gleby brunatne, vertisole, gleby bielicoziemne, gleby płowoziemne) i przywrócenia pominiętych typów gleb w innych (np. gleb opadowo-glejowych i naturalnych gleb słonych).

    Ruchy masowe (geologiczne ruchy masowe, ruchy grawitacyjne) - ruchy materiału skalnego (w tym osadów, zwietrzelin, a także gleby) skierowane w dół zbocza wywołane siłą ciężkości. W ruchy masowe zaangażowana jest tylko siła grawitacji, tzn. nie obejmują one ruchów spowodowanych prądem wody, ruchem lodowców oraz wiatrem. Ruchy masowe (transport materiału po stoku) odbywają się w zarówno z dużą prędkością, nagle i gwałtownie (np. osuwiska, obrywy), jak również w tempie bardzo wolnym i w sposób trudny do bezpośredniego zaobserwowania (np. spełzywanie).Gleby glejoziemne – rząd gleb w systematyce gleb Polski (2011), na genezę których ma wpływ przede wszystkim proces glejowy.

    Czwarte wydanie systematyki z 1989 roku[ | edytuj kod]

    Założenia[ | edytuj kod]

    Czwarte wydanie systematyki gleb Polski PTG obowiązywało w latach 1989 - 2011 i stworzone zostało w oparciu o następujące jednostki systematyczne:.

     Osobny artykuł: Poziom genetyczny gleby.

    Oznaczenia głównych poziomów genetycznych, służących do opisu układu poziomów glebowych w profilu: O — poziom organiczny próchnic nadkładowych i gleb organicznych, A — poziom próchniczny, E — poziom wymywania, В — poziom wzbogacania, С — poziom skały macierzystej, G — poziom glejowy, P — poziom bagienny gleby organicznej, D — podłoże mineralne gleb organicznych, M — poziom murszowy gleby organicznej, R — podłoże skalne (lita skała).

    Margiel – skała osadowa, zwykle szara. Składa się z węglanów (wapnia lub magnezu) i minerałów ilastych. Używany jest do wyrobu cementu, także jako nawóz mineralny (sztuczny). Ma słaby, nieprzyjemny zapach. Dobrze reaguje z kwasem solnym (HCl), pozostawiając błotnistą plamkę.Systematyka (gr. systematikos – stanowiący układ, system) jest to układ (czyli system) przedmiotów lub pojęć danej nauki, a zarazem także (pod-)dziedzina danej nauki zajmująca się klasyfikowaniem jej przedmiotów i pojęć (czyli inaczej taksonomia).

    Dla terenów górskich, podgórskich i niektórych wyżynnych wydzielono serie pokryw stokowych:ϑ (Theta) — górna pokrywa, gruzowo-kamienista; ϰ (Kappa) — środkowa pokrywa, lessowo-gruzowa; λ (Lambda) — dolna pokrywa, soliflukcyjna; ν (Ni) — pokrywa wietrzeniowa.

    Dla terenów nizinnych i wyżynnych objętych obszarem występowania najmłodszego zlodowacenia (Vistulianu) wydzielono serie przekształceń mrozowych: δ (Delta) — warstwa pokrywowa, wietrzenia mrozowego; ε (Epsilon) — warstwa przejściowa; ζ (Dzeta) — warstwa kontaktowa; η (Eta) — utwór macierzysty, nie zmienione przez procesy mrozowe).

    Roztwór glebowy – składnik biotopu ekosystemu glebowego – habitat wielu gatunków edafonu, źródło wody i soli mineralnych, pobieranych przez korzenie roślin; ciecz wypełniająca wraz z powietrzem przestrzeń między organicznymi, mineralnymi i organiczno-mineralnymi cząstkami stałymi oraz adsorbująca się na ich powierzchni; roztwór soli mineralnych, związków organicznych i gazów oraz faza ciągła koloidów. Źródłami wody glebowej są opady atmosferyczne, wody gruntowe i spływy boczne, w ilościach zależnych m.in. od klimatu, morfologii gleby i rzeźby terenu. Zdolność do zatrzymywania wody w strukturze gleby (retencja wodna) jest konsekwencją działania sił adsorpcji, sił kapilarnych i innych, zróżnicowanych w różnych typach gleb.Less – pylasta skała osadowa, wyselekcjonowana i deponowana na drodze eolicznej, a więc w warunkach względnie suchego klimatu, na co wskazuje m.in. rozmieszczenie strefowe lub związek lessu z określonym piętrem hipsometrycznym. W obszarach wilgotniejszych osad o takich cechach nie wyodrębnia się spośród innych piaszczysto-gliniastych produktów denudacji i akumulacji.
     Osobny artykuł: Poziom diagnostyczny gleby.

    Dla uniknięcia subiektywnej klasyfikacji gleb na podstawie opisowych, opartych o procesy glebotwórcze, układów poziomów w profilu, wzorem amerykańskiej Soil Taxonomy (1975), wprowadzono do klasyfikacji poziomy diagnostyczne (wyróżniające). Są one wydzielane na podstawie wymiernych cech, których występowanie lub brak pozwalają bez wątpliwości zaklasyfikować glebę do danej jednostki systematycznej. Wydzielono następujące poziomy: mollic, anthropic, umbric, melanic, plaggen, histic, ochric, a także cambic, sideric, argillic, natric, spodic, albic, luvic, glejospodic, placic, fragilic, salic, calcic i "plamy glejowe — plamistość".

    Sławomir Miklaszewski (ur. 11 listopada 1874 w Augustowie, zm. 5 stycznia 1949 w Iłży) – polski naukowiec, gleboznawca, profesor Politechniki Warszawskiej, twórca „polskiej szkoły gleboznawstwa“, encyklopedysta. Odpadanie – proces degradacji zachodzący w obrębie ścian i stoków skalnych o nachyleniu powyżej 45 stopni, polegający na odrywaniu się od litego podłoża i spadaniu fragmentów zwietrzałej skały (wietrzenie mechaniczne). Intensywność odpadania zależy głównie od odporności skały i siły wietrzenia, jakiemu podlega skała. Odpadły od ścian materiał skalny gromadzi się u ich podnóża, tworząc stożki i hałdy usypiskowe (piargi).

    Systematyka gleb[ | edytuj kod]

    Dział I Gleby litogeniczne:

  • Rząd IA. Gleby mineralne bezwęglanowe słabo wykształcone
  • Typ IA1. Gleby inicjalne skaliste (litosole)
  • a) gleby inicjalne skaliste erozyjne:(A)C-C, b) gleby inicjalne skaliste poligonalne (strukturowe):(A)C-C
  • Typ IA2. Gleby inicjalne luźne (regosole)
  • a) gleby inicjalne luźne erozyjne: (A)/C-C, b) gleby inicjalne luźne eoliczne: (A)/C-C
  • Typ IA3. Gleby inicjalne ilaste (pelosole)
  • a) pelosole erozyjne: AC-C, b) pelosole deluwialne: AC-C
  • Typ IA4. Gleby bezwęglanowe słabo wykształcone ze skał masywnych (rankery)
  • a) rankery właściwe: O-AC-C, b) rankery brunatne: O-AC-Bbr-C, c) rankery bielicowane: O-AE-B/C-C
  • Typ IA5. Gleby słabo wykształcone ze skał luźnych (arenosole)
  • a) arenosole właściwe: A-C
  • Rząd IB. gleby wapniowcowe o różnym stopniu rozwoju
  • Typ IB1. Rędziny
  • a) rędziny inicjalne: ACca-Cca, b) rędziny właściwe: ACca-Cca, c) rędziny czarnoziemne: A-Cca, d) rędziny brunatne: A-Bbr-Cca, e) rędziny próchniczne górskie: O-A-Cca, f) rędziny butwinowe górskie: O-ACca-Cca
  • Typ IB2. Pararędziny
  • a) pararędziny inicjalne: ACca-Cca, b) pararędziny właściwe: ACca-Cca, c) pararędziny brunatne: A-BbrCca-Cca

    Dział II Gleby autogeniczne:

    Azot (N, łac. nitrogenium) – pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 7, niemetal z grupy 15 (azotowców) układu okresowego. Stabilnymi izotopami azotu są N i N. Azot w stanie wolnym występuje w postaci dwuatomowej cząsteczki N2. W cząsteczce tej dwa atomy tego pierwiastka są połączone ze sobą wiązaniem potrójnym. Azot jest podstawowym składnikiem powietrza (78,09% objętości), a jego zawartość w litosferze Ziemi wynosi 50 ppm. Wchodzi w skład wielu związków, takich jak: amoniak, kwas azotowy, azotyny oraz wielu ważnych związków organicznych (kwasy nukleinowe, białka, alkaloidy i wiele innych). Azot w fazie stałej występuje w sześciu odmianach alotropowych nazwanych od kolejnych liter greckich (α, β, γ, δ, ε, ζ). Najnowsze badania wykazują prawdopodobne istnienie kolejnych dwóch odmian (η, θ).Torf – skała osadowa powstała w wyniku zachodzących w szczególnych warunkach przemian obumarłych szczątków roślinnych, najmłodszy węgiel kopalny. Zawiera mniej niż 60% węgla.
  • Rząd IIA. Gleby czarnoziemne
  • Typ IIA1. Czarnoziemy
  • a) czarnoziemy niezdegradowane: A-AC-Cca lub A-AC-C-Cca, b) czarnoziemy zdegradowane: A-ABbr-Bbr-C
  • Rząd IIB. Gleby brunatnoziemne
  • Typ IIB1. Gleby brunatne właściwe
  • a) gleby brunatne typowe: O-A-Bbr-Cca lub Ap-Bbr-Cca, b) gleby szarobrunatne: O-A-ABbr-Bbr-Cca lub Ap-ABbr-Bbr-Cca, c) gleby brunatne oglejone: O-A-Bbrg-Gca lub Ap-Bbrg-Ccag, d) gleby brunatne wyługowane: 0-A-Bbr(t,fe)-Bbr-C-Cca lub Ap-Bbr(t,fe)-Bbr-C-Cca
  • Typ IIB2. Gleby brunatne kwaśne
  • a) gleby brunatne kwaśne typowe: О-A-Bbr-C lub Ap-Bbr-C, b) gleby brunatne kwaśne bielicowane: O-A-AE-Bfe, h, t-Bbr-C, c) gleby brunatne kwaśne oglejone: О-A-Bbrg-Cg lub Ap-Bbrg-Cg
  • Typ IIB3. Gleby płowe
  • a) gleby płowe typowe: O-A-Eet-Bt-C lub Cca lub Ap-Eet-Bt-C albo Cca, b) gleby płowe zbrunatniałe: O-A-Bbr-Eet-Bt-C lub Ap-Bbr-Eet-Bt-C, c) gleby płowe bielicowane: O-A-Eet, ef-Bt, fe-Bt-C lub Ap-Eetef-Bt, fe-Bt-C, d) gleby płowe opadowo-glejowe: O-A-Eet, g-Btg-Cg lub Ap-Eet, g-Btg-Cg, e) gleby płowe gruntowo-glejowe: O-A-Eet-Btgg--Cgg lub Ap-Eet-Btgg-Cgg, f) gleby płowe z poziomem agric: Ap-E/agric/-Eet-Bt-C, g) gleby płowe zaciekowe (glossic): O-A-Eet-E/B-Bt-C lub Ap-Eet-E/B-Bt-C
  • Rząd IIC Gleby bielicoziemne
  • Typ IIC1 Gleby rdzawe
  • a) gleby rdzawe właściwe: O-ABv-Bv-C lub ApBv-Bv-C., b) gleby brunatno-rdzawe: O-ABbrBv-Bv-C, c) gleby bielicowo-rdzawe: O-AEes-BfeBv-C
  • Typ IIC2 Gleby bielicowe
  • a) gleby bielicowe właściwe: O-A-Ees-Bhfe-C, Ap-Bhfe-C lub Ap-Ees-Bhfe-C
  • Typ IIC3 Bielice
  • a) bielice właściwe: O-Ees-Bh-Bfe-C

    Dział III gleby semihydrogeniczne:

    Kotlina – rozległa, niezbyt mocno wydłużona, wklęsła forma terenu, ze wszystkich stron otoczona wzniesieniami. Może być w postaci zamkniętej (bezodpływowej) lub otwartej. Kotliny powstają na skutek ruchów górotwórczych (czyli orogenezy) lub w wyniku erozji.UNESCO (ang. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization;pol. Organizacja Narodów Zjednoczonych do Spraw Oświaty, Nauki i Kultury; łac. unesco – łączę się w jedno) – organizacja wyspecjalizowana ONZ, której podstawowym celem jest wspieranie współpracy międzynarodowej w dziedzinie kultury, sztuki i nauki, a także wzbudzanie szacunku dla praw człowieka, bez względu na kolor skóry, status społeczny i religię.
  • Rząd IIIA. Gleby glejo-bielicoziemne
  • Typ IIIA1. Gleby glejobielicowe
  • a) gleby glejobielicowe właściwe: Ol-Of-Oh-AhEes-Ees-Bhfeoxgg-G, b) gleby glejobielicowe murszaste: Ol-Of-Oh-AeEes-Bhfegg-G, c) Typ IIIA2. gleby glejobielicowe torfiaste: Ol-Of-Oh-AeEes-Bhfegg-G
  • Glejobielice
  • a) glejobielice właściwe: Ol-Of-Oh-Ees-Bh-Bfegg-G
  • Rząd IIIB. Czarne ziemie
  • Typ IIIB1. Czarne ziemie
  • a) czarne ziemie glejowe: O-Aa-G lub Ap-Aa-G, b) czarne ziemie właściwe: Ap-Aa-Cca-G, c) czarne ziemie zbrunatniałe: Ap-Aa-AB-Bbr-Cca lub Cca-G, d) czarne ziemie wyługowane: Ap-Aa-AC-G, e) czarne ziemie zdegradowane (szare): Aa-Bbr-C, f) czarne ziemie murszaste: Ae-Cca-G
  • Rząd IIIC. Gleby zabagniane
  • Typ IIIC1. Gleby opadowo-glejowe
  • a) gleby opadowo-glejowe właściwe: A-Gg, b) gleby stagno-glejowe: A-Ag-Gg
  • Typ IIIC2. Gleby gruntowo-glejowe
  • a) gleby gruntowo-glejowe właściwe: А-G, b) gleby torfiasto-glejowe: Ae-Agg-G, c) gleby torfowo-glejowe: OP-Ae-Agg-G, d) gleby mułowo-glejowe: Am + Ae-Agg-G

    Dział IV gleby hydrogeniczne:

    Arenosole (łac. arena – piasek) – słabo wykształcone gleby wytworzone ze skał luźnych, całkowicie pozbawione węglanów. W związku z czym posiadają odczyn kwaśny. Charakteryzują się zasadniczą budową profilu glebowego A-C; poza poziomem akumulacyjnym A i poziomem skały macierzystej C nie zaznaczają się wyraźnie inne poziomy genetyczne. Pod poziomem próchnicznym o miąższości wahającej się od 15 do 30 cm, zalega bezpośrednio poziom skały macierzystej. Gleby te stanowią dalsze stadium rozwojowe gleb inicjalnych luźnych wytworzonych z piasków ubogich w związki zasadowe. Dlatego też miąższość profilu glebowego arenosoli jest znacznie większa, niż w glebach inicjalnych eolicznych. Przy udziale roślinności leśnej gleby te przekształcają się stopniowo w bielice. W warunkach naturalnych stanowią siedlisko roślinności borowej.Klasyfikacja – systematyczny podział przedmiotów lub zjawisk na klasy, działy, poddziały, wykonywany według określonej zasady.
  • Rząd IVA. Gleby bagienne
  • Typ IVA1. Gleby mułowe
  • a) gleby mułowe właściwe: POm-Om-D, b) gleby torfowo-mułowe: POtm-Otm-D, c) gleby gytiowe: POgy-Ogy
  • Typ IVA2. Gleby torfowe
  • a) gleby torfowe torfowisk niskich: POtni-Otni, b) gleby torfowe torfowisk przejściowych: POtpr-Otpr lub POtpr-Otpr-Otni, c) gleby torfowe torfowisk wysokich: POtwy-Otwy
  • Rząd IVB. Gleby pobagienne
  • Typ IVB1. Gleby murszowe
  • a) gleby torfowo-murszowe: Mt-Ot lub Mt-Ot-D, b) gleby mułowo-murszowe: Mm-Om lub Mm-Om-D, c) gleby gytiowo-murszowe: Mgy-Ogy, Mt-Ogy lub Mgy-Ogy-D, d) gleby namurszowe: AO-Mt-Ot
  • Typ IVB2. Gleby murszowate
  • a) gleby mineralno-murszowe: AOM-D, AOM-Cn-D, AOM-AM-A-G, AOMm-AMm-A-C lub AOM-Dca, b) gleby murszowate właściwe: AM-AC-C, c) gleby murszaste: A{M)-AC-C

    Dział V Gleby napływowe:

    Regosole, gleby inicjalne luźne – typ gleb w systematyce opracowanej dla obszaru Polski przez Polskie Towarzystwo Gleboznawcze. Zalicza się do niego gleby inicjalne wytworzone z niewapiennych skał luźnych (składających się z nieskonsolidowanego, niescementowanego materiału) jak np. żwir, piasek, pył, ił, glina. Są to gleby bardzo płytkie, reprezentujące początkowe stadium procesu glebotwórczego. Ich profil zbudowany jest z poziomów (A)C-C. Poziom próchniczny (A)C zwykle zawiera bardzo mało próchnicy (często jest ledwo dostrzegalna), jest bardzo słabo wykształcony, jego miąższość zwykle nie przekracza 10 cm. Bezpośrednio pod nim znajduje się poziom skały macierzystej – C. Nazwa regosole wywodzi się z greckiego reghos – niewypełniony.Granitoidy (granitoid) – skały plutoniczne, kwaśne (bogate w krzemionkę SiO2). Zbudowane są z widocznych gołym okiem kryształów minerałów skałotwórczych: kwarcu, skaleni potasowych, plagioklazów i łyszczyków. Granitoidy powstają podczas powolnego krzepnięcia gorącej magmy w głębi ziemi na głębokości od kilku do kilkunastu tysięcy metrów.
  • Rząd VA. Gleby aluwialne
  • Typ VA1. Mady rzeczne
  • a) mady rzeczne właściwe: A-AC-G lub A-AC-DG, b) mady rzeczne próchniczne: A-AC-CG lub A-AC-DG, c) mady rzeczne brunatne: A-Bbr-C
  • Typ VA2. Mady morskie
  • Rząd VB. Gleby deluwialne
  • Typ VB1. Gleby deluwialne
  • a) gleby deluwialne właściwe: A-C-D, b) gleby deluwialne próchniczne: A-C-G do At-A-G, c) gleby deluwialne brunatne: A-Bbr-C-D

    Dział VI Gleby słone:

    Odczyn glebowy, właściwość gleby wyrażona przez stosunek stężenia jonów wodorowych H+ do jonów wodorotlenkowych OH- (odczyn roztworu określony w jednostkach pH) w fazie stałej gleby i w jej roztworze.Muł (szlam) – niezlityfikowana skała klastyczna, tworząca się w naturalnych zbiornikach wodnych, zbudowana z mieszaniny pyłu i iłu o różnym składzie mineralnym (ziarna o średnicy od 0,01 do 0,1 milimetra) z dodatkiem substancji organicznych. Muł zlityfikowany nosi nazwę mułowca, gdy zaś diageneza doprowadzi do powstania oddzielności łupkowej, mówimy o łupku mulastym.
  • Rząd VIA. Gleby słono-sodowe
  • Typ VIA1. Sołonczaki
  • a) sołonczaki powierzchniowe: Asa-Aasa-Bcnsa/g/-Csa,gg, b) sołonczaki wewnętrzne: Ap-Bcnsa-Csa/gg/ca
  • Typ VIA2. Gleby sołonczakowate
  • Typ VIA3. Sołońce
  • a) sołońce typowe: А-/AE/-Bna-Cnasa, b) sołońce sołonczakowate: A/na/-Bnasa-Csanagg

    Dział VII Gleby antropogeniczne:

    Gleby gruntowo-glejowe powstają wskutek oglejenia pod wpływem procesu postępującego od dołu, w wyniku działania wysokich wód gruntowych (oglejenie oddolne). Występują zwykle na obszarach z wysokim poziomem wód gruntowych nisko położonych. W terenach górzystych spotykane są na nadmiernie zawilgoconych podnóżach stoków. Powstają z piasków, glin, rzecznych iłów. W swej budowie są glebami mineralnymi albo organiczno-mineralnymi.Pastwisko – rodzaj użytków zielonych porośniętych głównie wieloletnimi trawami, których wegetacja trwa niezależnie od tego, czy są to tereny uprawowe, czy też nieużytki.
  • Rząd VIIA. Gleby kulturoziemne
  • Typ VIIA1. Hortisole
  • Typ VIIA2. Rigosole
  • Rząd VIIB. Gleby industrio- i urbanoziemne
  • Typ VIIB1. Gleby antropogeniczne o niewykształconym profilu
  • Typ VIIB2. Gleby antropogeniczne próchniczne
  • Typ VIIB3. Pararędziny antropogeniczne
  • Typ VIIB4. Gleby słone antropogeniczne
  • Aneksy[ | edytuj kod]

     Osobny artykuł: Próchnica (humus).

    ANEKS I. prezentuje tzw. typy próchnic leśnych. Wyróżniono się trzy typy próchnic leśnych: mull (Układ poziomów: Ol-Ah-; głównie siedliska eutroficzne), moder (Układ poziomów: Ol-Ofh-Ah-; głównie siedliska mezotroficzne) i mor (Układ poziomów: Ol-Of-Oh-(Ah)-; głównie siedliska oligotroficzne). Podtyp wydziela się na podstawie wilgotności siedliska (ksero — suchy, droso — świeży, higro — wilgotny, hydro — mokry). Dodatkowe cechy próchnicy leśnej są charakteryzowane przez odmianę (np. proto — inicjalna, miko — grzybniowa).

    Las łęgowy – zbiorowisko leśne, występujące nad rzekami i potokami, w zasięgu wód powodziowych, które podczas zalewu nanoszą i osadzają żyzny muł. Najbardziej typową glebą dla lasów łęgowych jest holoceńska mada rzeczna. Siedliska niemal wszystkich łęgów związane są z wodami płynącymi. W drzewostanie łęgów występują m.in.: olcha, topola, wierzba, wiąz, jesion, dąb. Gatunkami występującymi we wszystkich zespołach łęgowych są: podagrycznik pospolity (Aegopodium podagraria), kostrzewa olbrzymia (Festuca gigantea), pokrzywa zwyczajna (Urtica dioica), wiązówka błotna (Filipendula ulmaria) i bluszczyk kurdybanek (Glechoma hederacea). Lasy łęgowe zaliczane są do roślinności azonalnej, nie związanej z określoną strefą roślinną (klimatyczną), ale ze specyfiką siedliska. Lasy te narażone są na wyniszczenia spowodowane m.in. pracami związanymi z regulacją koryt rzecznych oraz melioracjami wodnymi.Gleby brunatne właściwe – charakteryzują się odczynem obojętnym lub w południowych rejonach nawet słabo alkalicznym. Struktura poziomu próchnicznego jest wyraźnie wykształcona i w znacznym procencie wodoodporna, co stwarza korzystne warunki dla rozwoju systemu korzeniowego roślin uprawnych. Gleby brunatne właściwe powstają z utworów bogatych w zasady. Charakteryzują się wymyciem węglanów do głębokości 60-80 cm oraz brakiem przemieszczania frakcji ilastej, wolnego żelaza, glinu. Mamy gleby eutroficzne (charakteryzujące się odczynem słabo kwaśnym do obojętnego oraz wysyceniem kompleksu sorpcyjnego powyżej 60%) oraz gleby mezotroficzne o odczynie kwaśnym do słabo kwaśnego, gdzie wysycenie zasadami kompleksu sorpcyjnego sięga 30-50%.
     Zapoznaj się również z: Agregat glebowy.

    'ANEKS II. przedstawia klasyfikację i opis struktury glebowej. Podział makrostruktur glebowych (widocznych gołym okiem): 1. Struktury proste (nieagregatowe) — rozdzielnoziarnista, zwarta (masywna); 2. Struktury agregatowe: 2.1. Struktury sferoidalne: — koprolitowa, gruzełkowa, ziarnista; 2.2. Struktury foremnowielościenne — foremnowielościenna ostrokrawędzista (angularna), foremnowielościenna zaokrąglona (subangularna), bryłowa; 2.3. Struktury wrzecionowate — pryzmatyczna, słupowa; 2.4. Struktury dyskoidalne — płytkowa, skorupkowa; 3. Struktury włókniste — gąbczasta, włóknista właściwa.

    Wapień – skała osadowa (chemogeniczna lub organogeniczna) zbudowana głównie z węglanu wapnia, przede wszystkim w postaci kalcytu.Rędzina – (również gleby darniowe-węglanowe) płytka międzystrefowa gleba kalcymorficzna powstała na skałach wapiennych. Rędziny są na ogół glebami żyznymi jednakże z powodu trudności w uprawianiu są zakwalifikowane jako gleby klas od IIIa do V. W niektórych systemach klasyfikacji gleb (FAO, WRB) rędziny odpowiadają niektórym typom leptosoli i kambisoli.

    Stopień wykształcenia struktury glebowej: 0. Struktura bezagregatowa, 1. Struktura agregatowa słaba, 2. Struktura agregatowa średniotrwała, 3. Struktura agregatowa trwała.

     Osobny artykuł: Rędzina.

    ANEKS III. prezentuje rodzaje rędzin. Rędziny ze względu na swą różnorodność w ramach podtypów dzielą się na dwie grupy litologiczne:

  • Rędziny węglanowe (Rędziny wytworzone z utworów trzeciorzędowych, z utworów kredowych, z utworów jurajskich, a także z utworów triasowych, dewońskich i permskich)
  • Rędziny siarczanowe (gipsowe)
  •  Zapoznaj się również z: Skała macierzysta.

    ANEKS IV. prezentuje ważniejsze rodzaje i gatunki gleb:
    Rodzaj gleby wydziela się na podstawie skały macierzystej, a te dzielą się na trzy zasadnicze grupy:

    Glina – pod kątem genezy, jest to ilasta skała osadowa, powstała najczęściej w okresie czwartorzędu w wyniku nagromadzenia osadów morenowych (skały ilaste starsze niż czwartorzędowe nazywane są najczęściej iłami). Jest to zatem skała złożona z minerałów ilastych, kwarcu, skaleni, substancji koloidalnych, może zawierać okruchy innych skał oraz substancje organiczne (humus, korzenie, bituminy).Czynniki glebotwórcze - elementy środowiska geograficznego mające wpływ na powstawanie i rozwój gleb. Są one czynnikiem energetycznym lub substratem w procesie glebotwórczym.
  • A. Skały magmowe
  • 1) skały magmowe głębinowe: granity, sjenity, dioryty, gabra. 2) skały magmowe wylewne: trachity, andezyty, bazalty, ryolity. 3) skały magmowe żyłowe: pegmatyty, diabazy, aplity, lamprofiry.
  • B. Skały osadowe
  • 1) skały osadowe okruchowe (klastyczne i piroklastyczne) Skały osadowe okruchowe luźne: gruzy (piargi, gruzowiska lub rumosze skalne), kamienie, żwiry (żwiry zwałowe i wodnego pochodzenia), piaski (piaski zwałowe, wodnolodowcowe, aluwialne starych tarasów akumulacyjnych, aluwialne, wydmowe, morskie), gliny (gliny lodowcowe), iły (iły lodowcowe, rzeczne, jeziorne, morskie, lagunowe), utwory pyłowe wodnej genezy, lessy; Skały osadowe okruchowe scementowane: brekcje i zlepieńce (kamieniste i żwirowe), piaskowce (piaskowce kwarcowe, arkozy, szarogłazy), iłowce i łupki ilaste. 2) skały osadowe organogeniczne i chemiczne Skały węglanowe (wapienie, wapienie margliste, margle wapienne oraz dolomity, dolomity margliste i margle dolomitowe), torfy (torfy torfowisk niskich, wysokich i przejściowych), skały krzemionkowe (gejzeryty, radiolaryty, spongioloty, gezy i opoki), gipsy i anhydryty.
  • C. Skały metamorficzne
  • gnejsy, kwarcyty, amfibolity, marmury, łupki krystaliczne i inne.

    Gatunek gleby zależy od procentowej zawartości poszczególnych frakcji granulometrycznych. Podział na frakcje granulometryczne oraz na grupy granulometryczne (gatunek gleby) zaprezentowany w czwartym wydaniu systematyki gleb Polski jest równoważny podziałom prezentowanym we wszystkich wcześniejszych wydaniach sgP i obowiązywał do 2008 r., kiedy to PTG opublikowało nową Klasyfikację uziarnienia gleb i utworów mineralnych. Frakcje granulometryczne (zbiory cząstek o określonych średnicach):

    Spełzywanie (pełzanie) to najwolniejsze geologiczne ruchy masowe. Jest to powolne przemieszczanie się wierzchniej warstwy stoku, czasem prawie niezauważalne w początkowym etapie. W zależności od rodzaju materiału na powierzchni, mówimy o spełzywaniu gleby lub spełzywaniu skały. Tempo poruszania się materiału pełzającego jest tym mniejsze, im głębiej się on znajduje; na pewnej głębokości ruch całkowicie ustaje. W rezultacie nie dochodzi do odsłonięć powierzchni podstawy skalnej. Tempo spełzywania jest na tyle niskie i jednostajne, że nie uszkadza pokrywy darniowej terenu. Głównym motorem spełzywania jest odsuwanie się cząstek warstwy powierzchniowej w czasie rozszerzania (np. po nasączeniu wodą) w kierunku prostopadłym do stoku, a następnie pionowe opadanie przy kurczeniu (np. wysychanie). W rezultacie każdy cykl rozszerzanie-kurczenie powoduje drobne przesunięcie cząstek w dół stoku o odległość tym większą, im bliżej powierzchni znajduje się cząstka. Spełzywanie można podzielić na regresywne (postępujące w górę stoku) i progresywne (postępujące w dół stoku).Systematyka gleb – klasyfikacja jednostek taksonomicznych gleb w oparciu o określone kryterium, najczęściej użytkowe lub przyrodnicze, w zależności od celu przeznaczenia.
  • Części szkieletowe
  • 1. Frakcja kamieni (>20 mm); 2. Frakcja żwiru (20-1 mm)
  • Części ziemiste
  • 3. Frakcja piasku (1-0,1 mm): piasek gruby, średni i drobny; 4. Frakcja pyłu (0,1-0,01 mm lub 0,1-0,02mm): pył gruby i drobny; 5. Frakcja iłu - spławialna (<0,01 mm lub <0,02 mm): ił pyłowy gruby, ił pyłowy drobny, ił koloidalny

    Grupy granulometryczne (utwory o określonej zawartości poszczególnych frakcji; gatunek gleby):

    Gleba, pedosfera – biologicznie czynna powierzchniowa (do 2 m miąższości) warstwa skorupy ziemskiej, powstała w procesie glebotwórczym ze skały macierzystej pod wpływem czynników glebotwórczych. Gleba składa się z części mineralnej i organicznej. Częścią gleby są organizmy glebowe.Próchnica (humus) – bezpostaciowe, organiczne szczątki w różnym stadium mikrobiologicznego i fizykochemicznego procesu rozkładu, głównie roślinne, nagromadzone w glebach, albo na jej powierzchni (np. w lesie). Zależnie od rozpatrywanych właściwości, stosowane są różne określenia próchnicy:
  • Utwory kamieniste (> 25% frakcji kamieni)
  • a) utwory silnie kamieniste (>75% frakcji kamieni); b) utwory średnio kamieniste (75—50% frakcji kamieni); c) utwory słabo kamieniste (50—25% frakcji kamieni)
  • Utwory żwirowe (żwiry; >50% frakcji żwiru)
  • a) żwiry piaszczyste (<10% frakcji iłu, a części ziemiste są to piaski); b) żwiry gliniaste (10—20% frakcji iłu, a części ziemiste są to gliny)
  • Utwory piaskowe (piaski; przeważa frakcja piasku, <20% frakcji iłu)
  • a) piaski luźne (0—5% frakcji iłu); b) piaski słabogliniaste (5—10% frakcji iłu); c) piaski gliniaste lekkie (10—15% frakcji iłu); d) piaski gliniaste mocne (15—20% frakcji iłu)
  • Utwory pyłowe (>40% frakcji pyłu, <50% frakcji iłu)
  • a) pyły zwykłe (<35% frakcji iłu); b) pyły ilaste (35—50% frakcji iłu)
  • Utwory gliniaste (gliny; piasek, >20% frakcji iłu)
  • a) gliny lekkie (20—35% frakcji iłu); b) gliny średnie (35—50% frakcji iłu); c) gliny ciężkie (>50% frakcji iłu)
  • Utwory iłowe (iły; >50% frakcji iłu, prawie wcale części szkieletowych i frakcji piasku)
  • a) iły właściwe (<25% frakcji pyłu); b) iły pylaste (25—40% frakcji pyłu)
  • Żwiry, piaski i gliny zawierające 25—40% frakcji pyłu są określane jako "pylaste".
  •  Zapoznaj się również z: Gleby hydrogeniczne.

    ANEKS V. przedstawia zasady podziału gleb hydrogenicznych na rodzaje oraz łączenie rodzajów w prognostyczne kompleksy wilgotnościowo-glebowe. Wyróżnienie rodzaju gleb hydrogenicznych polega na określeniu procesu glebotwórczego i rodzajów materiałów budujących trzy warstwy w obrębie profilu: 1) warstwy korzeniowej (К; 0-30 cm), 2) warstwy pierwszej podścielającej (T1; 30-80 cm), 3) warstwy drugiej podścielającej (T2; 80-130 cm). Wyróżnia się sześć głównych rodzajów hydrogenicznych utworów glebowych (mineralnych lub organicznych): utwory próchnicowe, utwory torfiaste, muły, torfy, namuły i gytie. Procesy glebotwórcze wpływające na typ gleby opisuje się literami: gleba glejowa — G, bagienna — P, murszowa — M, gleba napływowa — F, czarna ziemia — D, zaś stopień zaawansowania procesu: I, II lub III. W utworach murszowych uwzględnia się występowanie charakterystycznych poziomów genetycznych Ml—М2—М3, w utworach torfowych — stopień rozkładu torfu: słabo rozłożony (R1)—a, średnio rozłożony (R2)—b, silnie rozłożony (R3)—c. Pod względem granulometrycznym gleby dzieli się na bardzo lekkie (1), lekkie (2), średnie (3) i ciężkie (4).

    Gleby torfowe wraz z glebami mułowo-torfowymi wchodzą w skład gleb bagiennych. Powstają w wyniku gromadzenia się szczątków roślinności bagiennej w warunkach beztlenowych, spowodowanych silnym nawilgoceniem gruntu. Wymagają melioracji i intensywnego nawożenia. Są mało urodzajne. Głównie przeznaczane jako łąki i pastwiska. Miejsca występowania:Wasilij Dokuczajew (ros. Василий Васильевич Докучаев, trl. Wasilij Wasiljewicz Dokuczajew; ur. 1 marca 1846 w Miliukowie koło Smoleńska, zm. 8 listopada 1903 w Petersburgu) – rosyjski geolog i gleboznawca, uważany za twórcę gleboznawstwa jako gałęzi nauk przyrodniczych.
     Osobny artykuł: Mokradło.

    ANEKS VI. wymienia siedliska na glebach hydrogenicznych. Siedliska powstałe pod dominującym wpływem wody nazywa się mokradłami. Leżące pod nimi gleby hydrogeniczne powstają na drodze sedentacji (biologicznej lub chemicznej) lub sedymentacji, zależnie od stanu uwodnienia siedliska. Roślinność zależy od warunków hydroekologicznych mokradeł (zarówno ilości wody w środowisku, jak i jego natlenienia). Na mokradłach wyróżnia się pięć rodzajów siedlisk z różnymi glebami:

    Anhydryt (gr. an = bez i hydro = woda (anhydros = bezwodny), nazywany czasem "gipsem bez wody") – Substancja krystaliczna o barwie niebieskoszarej, rzadziej białej lub kremowej. Łatwo wchłania wodę, co powoduje zwiększenie jej objętości o nawet 60% Może przy tym pękać i rozwarstwiać się. Anhydryt jest stosowany w budownictwie, jubilerstwie oraz przemyśle cementowym. Nazwa ta obejmuje dwa pokrewne pojęcia:Zlodowacenie północnopolskie, zlodowacenia północnopolskie, ostatnie zlodowacenie – najmłodsze ze zlodowaceń plejstoceńskich. Trwało od 115 tys. lat temu do 11,7 tys. lat b2k (przed rokiem 2000). Poprzedza je interglacjał eemski, a po nim nastąpił holocen – interglacjał współczesny. Ostatnie zlodowacenie jest różnie nazywane, w zależności od regionów geograficznych: w północnej Europie Środkowej jest to zlodowacenie północnopolskie (zlodowacenie bałtyckie, Wisły lub Vistulian, Wisła, wisła), w systemie alpejskim – Würm, w Ameryce Północnej – Wisconsin.
    1) podmokliska lub próchnicowiska — mineralne podłoże z masą organiczną, nie zalewane, dominacja aerobiozy (próchnicowe) lub warunki aerobowo-anaerobowe (błotne; utwór torfiasty) 2) torfowiska — torf (masa organiczna), dominacja anaerobiozy, bez zlewu (torf semiterrestyczny, wynurzony), okresowo zalewany (torf telmatyczny), stale zalany (torf limnetyczny) 3) mułowiska — muł, sedentacja silnie zhumifikowanej masy organicznej, w mniejszym stopniu sedymentacja zawiesiny mineralnej, warunki aerobowo-anaerobowe (błotne), okresowo zalewane (muł telmatyczny) lub stale zalane (muł limnetyczny) 4) namuliska — namuł aluwialny lub deluwialny, sedymentacja zawiesiny, głównie mineralnej, dominacja aerobiozy z okresowym zalewem 5) gytiowiska — gytia (sapropel), stały zalew z dominacją aerobiozy powoduje całkowity rozkład i przeobrażenie masy organicznej tworząc organiczny detrytus z domieszką osadzonego węglanu wapnia lub mineralnej zawiesiny

    Typy i podtypy siedlisk łąkowych na glebach hydrogenicznych i główne związane z nimi rodzaje gleb hydrogenicznych:

    Nizina – równinna lub prawie równinna wielka forma ukształtowania terenu, obszar leżący na wysokości od 0 do 300 m n.p.m..Systematyka gleb – klasyfikacja jednostek taksonomicznych gleb w oparciu o określone kryterium, najczęściej użytkowe lub przyrodnicze, w zależności od celu przeznaczenia.
    1. Siedliska grądowe (grądy popławne, właściwe, podmokłe, namurszowe, zubożałe, połęgowe) — fazie równowagi lub decesji: gleby brunatne, czarne ziemie, mady, gleby murszaste i murszowe; w fazie akumulacji: różne rodzaje gleb glejowych 2. Siedliska łęgowe (łęgi zgrądowiałe, właściwe, rozlewiskowe, zastoiskowe) — fazie równowagi lub decesji: mady i gleby murszowe; w fazie akumulacji: gleby bagienne i glejowe 3. Siedliska bielawowe (bielawy okresowo zalewane, podtapiane, przywododziałowe) — w fazie akumulacji: gleby torfowo-bagienne 4. Siedliska murszowiskowe (murszowiska łęgowiejące, właściwe, zdegradowane) — fazie równowagi lub decesji: gleby torfowo-murszowe lub gytiowo-murszowe

    Siedliska leśne na glebach hydrogenicznych i główne związane z nimi rodzaje gleb hydrogenicznych:

    Czarnoziemy – bardzo żyzne gleby powstałe na podłożach lessowych i lessopodobnych, czasem na glinach marglistych, bogatych w związki wapnia (w warstwie ornej często obecny jest węglan wapnia) i magnezu.Urbisole – gleby antropogeniczne znajdujące się na terenach o wieloletniej zabudowie (miasta), np. w starych parkach lub na starych miejskich cmentarzach. W ich profilu glebowym występują warstwy ze śladami wcześniejszego użytkowania (np. pozostałości wcześniejszych bruków, fundamentów).
    1. Bory (umiarkowanie wilgotne, silnie wilgotne, bagienne) — gleby glejowe, gleby torfowe 2. Bory mieszane (umiarkowanie wilgotne, silnie wilgotne, bagienne) — gleby glejowe, gleby torfowe 3. Lasy mieszane (umiarkowanie wilgotne, silnie wilgotne, bagienne) — gleby glejowe, brunatne, czarne ziemie, murszowe, torfowe 4. Lasy (umiarkowanie wilgotne, silnie wilgotne, olsy) — gleby glejowe, brunatne, czarne ziemie, murszowe, torfowe 5. Lasy łęgowe (umiarkowanie wilgotne, silnie wilgotne, olsy jesionowe) — gleby glejowe, mady, gleby murszowe
     Osobny artykuł: Gleby antropogeniczne.

    ANEKS VII. opisuje rodzaje gleb antropogenicznych. Mogą się one tworzyć się z piasków, pyłów, glin, iłów, torfów ale też materiałów nasypowych, żużlu, popiołów, odpadów.

    Gips − nazwa pochodzi od gr. gypsos (γύψος) (łac. gypsum) oznaczającego czynność gipsowania, a także kredę lub cement. Nazwa ta obejmuje dwa pokrewne pojęcia:Gleby murszowate - typ gleb hydrogenicznych, należący do rzędu gleb pobagiennych. Przyczyną ich powstawania jest murszenie płytkich (do 30 cm miąższości) utworów torfiastych, torfowych albo mułowych.

    ANEKS VIII. — Smolnice

    Trzecie wydanie systematyki z 1974 r.[ | edytuj kod]

    Trzecie wydanie systematyki gleb Polski obowiązywało w latach 1974 - 1989. Podobnie jak w przypadku pozostałych wydań, podstawową jednostką systematyczną jest typ gleby, posiadający charakterystyczny układ poziomów genetycznych, będących względnie trwałym efektem działania procesu glebotwórczego i posiadający odpowiadające mu w naturze zbiorowisko roślinne. Typy gleb łączą się w klasy grupujące gleby o zbliżonych właściwościach biologicznych, chemicznych i fizycznych, a także powstające pod wpływem zbliżonych czynników glebotwórczych. Gdy na główny proces glebotwórczy nałoży się inny, który modyfikuje właściwości lub wygląd gleby, typy gleb dzieli się na podtypy. Dodatkowo gleby dzieli się na rodzaje gleb, zależne od utworu geologicznego będącego skałą macierzystą, oraz na gatunki gleb określające skład granulometryczny utworu budującego glebę.

    Morena denna – rodzaj moreny, której materiał skalny, pochodzący z niszczenia (zdzierania) podłoża i materiału wytopionego z lodowca, transportowany jest przez lodowiec w jego dolnej części (stopa lodowca). Po stopnieniu lodowca następuje odsłonięcie moreny dennej w postaci lekko falistych równin, charakterystycznych np. dla Niżu Środkowoeuropejskiego. Jest to forma powstała wskutek działania procesów budujących (akumulacja lodowcowa).Zieleńce – skały metamorficzne masywne, cienko lub grubo złupkowane powstałe w wyniku płytkiego metamorfizmu facji zieleńcowej (relatywnie niskie ciśnienia i temperatury) bazaltów i pokrewnych im skał wylewnych oraz ich tufów. Odmiany silnie złupkowane o wyraźnej foliacji nazywane są łupkami zieleńcowymi.
  • Klasa I Gleby mineralne początkowego stadium rozwojowego, bezwęglanowe (gleby surowe, bezwęglanowe)
  • Typ 1. Gleby inicjalne skaliste (litosols)
  • a) gleby inicjalne skaliste erozyjne: (A)C-C, b) gleby inicjalne skaliste poligonalne: (A)C-C
  • Typ 2. Gleby inicjalne luźne (regosols)
  • a) gleby inicjalne luźne erozyjne: (A)C-C, b) gleby inicjalne luźne deluwialne: (A)C-C, c) gleby inicjalne luźne eoliczne: (A)C-C, d) gleby inicjalne luźne aluwialne: (A)C-C lub D
  • Klasa II Gleby mineralne słabo wykształcone, bezwęglanowe
  • Typ 1. Gleby słabo wykształcone ilaste (plastosols)
  • a) gleby słabo wykształcone ilaste erozyjne: (A)C-C lub AC-C, b) gleby słabo wykształcone ilaste deluwialne: (A)C-C lub AC-C
  • Typ 2. Gleby słabo wykształcone kwarcowo-krzemianowe (rankery)
  • a) gleby słabo wykształcone kwarcowo-krzemianowe właściwe: A0-A1C-C, b) gleby słabo wykształcone kwarcowo-krzemianowe brunatne: A0-A1-(B)С-С, c) gleby słabo wykształcone kwarcowo-krzemianowe bielicowane: A0-A1A2-BC-C
  • Klasa III Gleby wapniowcowe
  • Typ 1. Rędziny
  • a) rędziny inicjalne: (A)C-C, b) rędziny właściwe: AC-C, c) rędziny czarnoziemne: A-AC-C, d) rędziny brunatne: AC-(B)C-C, e) rędziny próchniczne górskie: AC-C, f) rędziny butwinowe górskie A0-A1MC-C, g) rędziny czerwonoziemne reliktowe: AC-(B)RC-RC
  • Typ 2. Pararędziny
  • a) pararędziny inicjalne: (A)C-C, b) pararędziny właściwe: AC-C, c) pararędziny czarnoziemne: A-AC-C, d) pararędziny brunatne: A-(B)C-C
  • Klasa IV Gleby czarnoziemne
  • Typ 1. Szare gleby leśne
  • a) ciemnoszare gleby leśne: A0-A1-A1B-C
  • Typ 2. Czarnoziemy leśno-stepowe
  • a) czarnoziemy leśno-stepowe właściwe: A0-A1-A1B-C, b) czarnoziemy leśno-stepowe zdegradowane (zbrunatniałe lub wyługowane): A0-A1-A1(B)C-C lub A0-A1-A1A3-(B)B-C
  • Typ 3. Czarnoziemy leśno-łąkowe
  • a) czarnoziemy leśno-łąkowe właściwe: A0-A1-A1B-C lub Cg, b) czarnoziemy leśno-łąkowe zdegradowane (zbrunatniałe lub wyługowane): A0-A1-A1(B)C-C lub Cg albo A0-A1-A1A3-(B)B-C lub Cg
  • Klasa V Gleby brunatnoziemne
  • Typ 1. Gleby brunatne
  • a) gleby brunatne właściwe: A0-A1-(B)-CCa, b) gleby brunatne wyługowane: A0-A1-A1A3-B(B)-C-CCa, c) gleby brunatne kwaśne: A0-A1-(B)-C, d) gleby brunatne bielicowane: A0-A1A2-B(B)-C, e) gleby szarobrunatne: A0-A1-A1(B)-(B)-CCa (niekiedy CG lub DG)
  • Typ 2. Gleby płowe (lessivés)
  • a) gleby płowe (lessivés) właściwe: A0-A1-A3-Bt-C, b) gleby płowe (lessivés) bielicowane: A0-A1A2-A1(B)-A3-Bt-C
  • Klasa VI Gleby bielicoziemne
  • Typ 1. Gleby rdzawe
  • a) gleby rdzawe właściwe: АL-(АF)-А1В-B-С, b) gleby rdzawe bielicowane: A0-A1A2-B-C
  • Typ 2. Gleby bielicowe
  • a) gleby bielicowe właściwe: AL-AFH-A1-A2-B-C, b) gleby bielicowe murszaste: AL-AFH-AM-A2G-BG-CG lub AL-AFH-AM-A2g-Bg-Cg, c) gleby bielicowe torfiaste: AL-AT-A1G-A2G-BG-CG lub AL-AF-A1g-A2g-Bg-Cg
  • Typ 3. Bielice
  • a) bielice żelaziste: AL-AF-AH-A2-Bs-C, b) bielice próchniczne: AL-AF-AH-A2-BH-C, c) bielice żelazisto-próchniczne: AL-AF-AH-A2-BH-Bs-C, d) bielice glejowe (glejobielice): AL-AF-AH-A2-B-CG lub AL-AF-AH-A2-BG-CG lub AL-AF-AH-A1A2-BG-CG
  • Klasa VII Gleby zabagnione
  • Typ 1. Gleby opadowoglejowe (pseudoglejowe)
  • a) gleby opadowoglejowe właściwe: A0-A1-g-Bg-Cg, b) gleby stagnoglejowe: A0-Ag-g-Cg, c) gleby opadowoglejowe bielicowane: A0-A1-A2g-Bg-Cg
  • Typ 2. Gleby gruntowoglejowe
  • a) gleby gruntowoglejowe właściwe: A-G-CG, b) gleby mułowoglejowe: A0-A1MłG-G, c) gleby torfowoglejowe i torfiastoglejowe: A0-A1T-T-DG lub A0-A1T-DG, d) gleby murszowoglejowe: A0-A1M-G
  • Klasa VIII Gleby bagienne
  • Typ 1. Gleby mułowe
  • a) gleby mułowe właściwe: A0-A1Mł-CG, b) gleby mułowogytiowe: Ad-Gt1-Gt2, c) gleby torfowomułowe: Ad-Mł1-Tn1-Mł2-Tn2-Mł3...
  • Typ 2. Gleby torfowe
  • a) gleby torfowe torfowisk niskich: A0-A1Tn-Tn, b) gleby torfowe torfowisk przejściowych: A0-(A1)Tpr-Tpr, c) gleby torfowe torfowisk wysokich: A0-(A1)Tw-Tw
  • Klasa IX Gleby pobagienne
  • Typ 1. Gleby murszowe
  • a) gleby torfowomurszowe: AdM1-M2-M3-T1-T2, b) gleby mułowomurszowe: AdM1-M2-Mł1-Mł2, c) gleby gytiowomurszowe: AdM1-GtM2-Gt1-Gt2, d) gleby mineralnomurszowe: A0TM1-TM2-TM3-D, e) gleby murszowate: A1M-CG
  • Typ 2. Czarne ziemie
  • a) czarne ziemie właściwe: A0-A1-A1C-CG lub A0-A1-DG, b) czarne ziemie zdegradowane: A0-A1-A1B-CG lub DG, c) czarne ziemie murszowate: A0-AM-CG lub A0-AM-DG
  • Klasa X Gleby napływowe (gleby aluwialne i gleby deluwialne)
  • Typ 1. Mady rzeczne
  • a) mady rzeczne właściwe: AC-C lub (A1)C-CG lub DG lub D, b) mady rzeczne próchniczne: A1-A1C-CG lub DG, c) mady rzeczne brunatne: A0-A1-(B)C-C lub D
  • Typ 2. Mady morskie (marsze)
  • Typ 3. Gleby deluwialne
  • a) gleby deluwialne właściwe: A1C-C-D, b) gleby deluwialne czarnoziemne: A1-A1C-CG, c) gleby deluwialne brunatne: A0-A1-(B)C-C
  • Klasa XI Gleby słone
  • Typ 1. Sołonczaki
  • a) sołonczaki wewnętrzne: Ap-Bcn(sa)-Csa, (G), ca, b) sołonczaki powierzchniowe: Asa-Aa, sa-Bcn, sa(g)-Csa, g, c) sołonczaki glejowe: Asa-Aa, sa-Csa, G
  • Klasa XII Gleby kulturoziemne
  • Typ 1. Hortisole (gleby ogrodowe)
  • a) hortisole pobielicowe, b) hortisole pobrunatne, c) hortisole pohydromorficzne, d) hortisole porędzinowe, e) hortisole pomadowe
  • Typ 2. Rigosole (gleby regulówkowe)
  • a) rigosole pobielicowe, b) rigosole pobrunatne, c) rigosole pohydromorficzne, d) rigosole pomadowe, e) rigosole poglejowe
  • Klasa X Gleby industroziemne
  • Grupa 1. Gleby ukształtowane przez gospodarkę przemysłową
  • Grupa 2. Gleby zmienione w wyniku gospodarki przemysłowej
  • Oznaczenia głównych poziomów genetycznych: A0 — poziom ściółki, A1 — poziom akumulacyjny (próchniczny), A2 — poziom wymywania (gl. bielicowe), A3 — poziom przemywania (gl. płowe), В — poziom wmywania, (B) — poziom brunatnienia, С — skała macierzysta, D — podłoże, G — poziom glejowy (gruntowoglejowy), g — poziom oglejenia odgórnego (pseudoglejowy), M — poziom murszowy, R — poziom czerwony, T — poziom torfowy, Gt — poziom gytiowy, Mł — poziom mułowy.

    Subiektywizm to kierowanie się w działaniu oraz w ocenie faktów i zjawisk wyłącznie własnym sposobem widzenia; stronniczość.Gleby bielicoziemne - gleby powstałe z różnych skał macierzystych (np. piasków), w klimacie umiarkowanym chłodnym, w procesie bielicowania - wymywania związków mineralnych i organicznych w głąb gleby.

    Skały macierzyste gleb: A. Skały magmowe: 1. Skały magmowe głębinowe: 1.1 granity, 1.2 sjenity, 1.3 dioryty, 1.4 gabra; 2. Skały magmowe wylewne: 2.1 trachity, 2.2 andezyty, 2.3 bazalty; 3. Skały magmowe żyłowe: 3.1 pegmatyty, 3.2 diabazy. B. Skały osadowe: 1. Skały osadowe okruchowe (klastyczne): 1.1 skały osadowe okruchowe luźne: 1.1.1 gruzy, 1.1.2 żwiry (zwałowe, wodnego pochodzenia), 1.1.3 piaski (piaski zwałowe, wodnolodowcowe, aluwialne starych tarasów akumulacyjnych, aluwialne, wydmowe, morskie), 1.1.4 gliny (gliny zwałowe), 1.1.5 iły (iły lodowcowe, rzeczne, jeziorne, morskie, lagunowe), 1.1.6 utwory pyłowe różnej genezy (pyły eoliczne, wodnego pochodzenia, peryglacjalne), 1.1.7 lessy, 1.1.8 naszory kamieniste i żwirowe; 1.2 Osady okruchowe scementowane: 1.2.1 brekcje i zlepieńce, 1.2.2 piaskowce (piaskowce kwarcowe, arkozy, szarogłazy), 1.2.3 iłowce i łupki ilaste; 2. Skały osadowe organogeniczne i chemiczne: 2.1 Wapienie, dolomity i margle różnych formacji geologicznych: 2.1.1 wapienie, 2.1.2 wapienie margliste, 2.1.3 dolomity, 2.1.4 margle dolomitowe, 2.1.5 margle wapienne; 2.2 Torfy i węgle brunatne: 2.2.1 torfy torfowisk niskich, 2.2.2 torfy torfowisk wysokich, 2.2.3 torfy torfowisk przejściowych, 2.2.4 węgle brunatne; 2.3 Skały krzemionkowe (gejzeryty, radiolaryty, spongiolity, gezy i opoki lekkie); 2.4 Gipsy i anhydryty. C. Skały przeobrażone (metamorficzne): 1. Gnejsy, 2. Amfibolity, 3. Marmury, 4. Łupki krystaliczne.

    Pokrywy peryglacjalne (powstałe w późnym plejstocenie) składają się z warstw pokrywowych: warstwy podstawowej, głównej i pokrywającej. Znajomość pokryw peryglacjalnych może wspomóc interpretację profilu glebowego.

    Lodowiec górski – lodowiec, którego forma jest ściśle uwarunkowana lokalną morfologią podłoża. Lodowce górskie występują w górach wszystkich stref klimatycznych, jeśli góry te osiągają wysokość lokalnej granicy wieloletniego śniegu.Poziom lub warstwa organiczna – poziom glebowy lub warstwa glebowa, w których nagromadzona materia organiczna, o różnym stopniu przeobrażenia i rozkładu, stanowi znaczną część objętości materiału i decyduje o ich strukturze i właściwościach fizykochemicznych.


    Podstrony: [1] 2 [3] [4] [5]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Materia organiczna w glebie, organiczna część gleby składająca się z resztek roślinnych i zwierzęcych oraz organicznych produktów działalności życiowej organizmów glebowych (bakterii, grzybów, promieniowców, mezofauny glebowej), podlegająca procesom mineralizacji i humifikacji. W glebach mineralnych użytkowanych rolniczo próchnica stanowi 80-90% całej substancji organicznej gleby.
    Gytia – osad organiczny lub organiczno-mineralny powstający na dnie jezior, zwłaszcza eutroficznych, o barwie szarej. Materiał organiczny reprezentowany jest przede wszystkim przez stosunkowo dobrze zachowane (rozpoznawalne) szczątki organizmów, zwłaszcza fitoplanktonu, choć zwykle mocniej rozłożone niż w torfie. W odróżnieniu od torfów, materia gromadzi się całkowicie pod wodą, zwykle poza strefą szuwarów, a cała materia organiczna jest pochodzenia alochtonicznego, tzn. powstaje poza osadem, w toni wodnej. W skład gytii może wchodzić również domieszka materii autochtonicznej, np. węglany powstałe w przydennych łąkach ramienicowych. Gytia jest odmianą sapropelu powstającą w warunkach dobrego natlenienia (w odróżnieniu od osadów dy), choć według innych ujęć sapropel to typ osadu odrębny zarówno od gytii, jak i od dy. W zależności od składu mineralogicznego i biologicznego wyróżnia się następujące rodzaje gytii:
    Bielica – typ gleby występującej w warunkach klimatu umiarkowanego chłodnego (średnia temperatura 2-4 °C) i wilgotnego (roczny opad w granicach 400-1000 mm), na obszarach porośniętych lasami iglastymi, np. północna Polska (Pojezierze Kaszubskie, Kotlina Sandomierska, Województwo lubuskie), USA, Kanada. Bielica powstaje z utworów piaszczystych, zwykle pochodzenia lodowcowego i rzecznego, w procesie tzw. bielicowania. Słabo rozwinięty poziom próchniczny, a dobrze rozwinięty poziom wymywania.
    Pył – niezlityfikowana skała okruchowa, zbudowana z ziarn o średnicy 0,01–0,06 mm. Zlityfikowany pył to pyłowiec, jednak termin ten jest rzadko stosowany, zastępowany najczęściej przez termin mułowiec.
    Gleby antropogeniczne, antrosole – gleby, które powstają w wyniku działalności człowieka bezpośredniej (np. nawapnianie gleby, regulacja stosunków wodnych) lub pośredniej (modyfikacja roślinności, wycinanie lasów). Dzielą się na dwie zasadnicze grupy - gleby kulturoziemne, ukształtowane przez działalność rolniczą, oraz industrioziemne i urbanoziemne gleby, powstałe w wyniku przeobrażenia gleb pierwotnych przez przemysł lub gospodarkę komunalną.
    Polska, Rzeczpospolita Polska – państwo unitarne w Europie Środkowej, położone między Morzem Bałtyckim na północy a Sudetami i Karpatami na południu, w dorzeczu Wisły i Odry. Powierzchnia administracyjna Polski wynosi 312 679 km², co daje jej 70. miejsce na świecie i dziewiąte w Europie. Zamieszkana przez ponad 38,5 miliona ludzi, zajmuje pod względem liczby ludności 34. miejsce na świecie, a szóste w Unii Europejskiej.
    Klucz do oznaczania - książka pozwalająca rozpoznać, oznaczyć roślinę lub zwierzę do gatunku. Najpospolitsze są klucze dychotomiczne. Najczęściej klucz do oznaczania jest drukiem - książką lub zeszytem specjalistycznym, zawierającym czarno-białe lub kolorowe rysunki i fotografie. Coraz częściej publikowane są klucze elektroniczne.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.145 sek.