System monetarny w cesarstwie rzymskim

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Denar Marka Antoniusza z 32 r. p.n.e.

Od rządów | edytuj kod]

  • aureusmoneta złota, 7,85 g (od panowania Nerona 7,28 g)
  • denar – moneta srebrna 3,8 g (od panowania Nerona 3,41 g; za panowania Septymiusza Sewera nie zmieniano masy, ale o połowę zmniejszono zawartość srebra z 93% do 47% – resztę masy stanowiła miedź) (25 denarów = 1 aureus)
  • kwinar – moneta srebrna 2 g (2 quinariusy = 1 denar)
  • sestercjusz – moneta brązowa 25–30 g (2 sestertiusy = 1 quinarius)
  • dupondius – moneta brązowa 12 g (2 dupondiusy = 1 sestertius)
  • as – moneta miedziana 11 g (2 asy = 1 dupondius)
  • semis – moneta brązowa 3–4 g (2 semisy = 1 as)
  • kwinkunks – moneta brązowa, /12 asa
  • kwadrans – moneta miedziana 3 g (4 quadransy = 1 as)
  • Podstawową jednostką płatniczo-obrachunkową był as; moneta złota (aureus) miała równowartość 400 asów (25×16). W asach początkowo wyliczano wszystkie sumy (ceny, płace), później dla wygody większe kwoty podawano w sestercach lub rzadziej – w denarach. Np. kilogram miedzi miał w przeliczeniu wartość 12 denarów. Armia rzymska za Oktawiana liczyła w czasie pokoju 150 tys. żołnierzy. Legionista dostawał 228 denarów na rok, a więc 34,2 mln denarów rocznie kosztowało utrzymanie wojsk rzymskich (1 368 000 aureusów, czyli 10,74 tony złota).

    Karakalla (ur. 4 kwietnia 188, zm. 8 kwietnia 217; Caracalla, Marcus Aurelius Antoninus Bassianus, Marcus Aurelius Severus Antoninus) – cesarz rzymski. Syn Septymiusza Sewera i Julii Domny. Współrządził z ojcem, po jego śmierci (krótkotrwale) z bratem Getą. Po jego zamordowaniu w roku 212 został cesarzem samodzielnym.Quincunx (łac. quinque - pięć i uncia - dwunasta część) – rzymska moneta brązowa równa /12 asa. Na powierzchni tej monety jej nominał tłoczono w postaci pięciu kropek, co stało się przyczyną nazwania pięciokropkowego układu geometrycznego (jak na kościach do gry, kostkach domino albo na kartach do gry) nazwą quincunx (w spolszczeniu kwinkunks).

    Początkowo prawo emitowania monet brązowych było przywilejem senatu (oznaczenie S C), a monet złotych i srebrnych przywilejem władcy. Później wszystkie monety były bite w imieniu władcy. Ponadto niektóre miasta (np. Aleksandria i Cezarea Kapadocka) miały prawo do wypuszczania własnych monet w oparciu o systemy monetarne wywodzące się z Grecji i oparte na drachmie; wartość drachmy w tych systemach ustalano jako równowartość (lub część) denara.

    Kayseri (dawniej gr. Καισάρεια - Kaisareia - Cezarea Kapadocka) - miasto w środkowej Turcji, w prowincji o tej samej nazwie, u północnego podnóża wulkanu Erciyes, położone na wysokości 1043 metrów. Około 700 tys. mieszkańców. W starożytności metropolia chrześcijańska, siedziba biskupia Bazylego Wielkiego (329-379 r.).Aureus, nummus aureus (złoty pieniądz), denarius aureus – złota moneta rzymska bita od I w. p.n.e. do początków IV w.

    Od panowania Karakalli do | edytuj kod]

    Za panowania Karakalli zmniejszono masę aureusa do 6,54 g, a denara do 3,1 g. Wprowadzono także jednostki monetarne: złoty binion wartości 2 aureusów i srebrny antoninian (antoninianus) wartości 2 denarów. Ceny i płace podawano odtąd w denarach lub antoninianach. W III wieku legionista otrzymywał 10-15 antoninianów dziennie, gdy półkilogramowy bochenek chleba kosztował 1 antoniniana.

    Grecja (gr. Ελλάδα Elláda, IPA: [e̞ˈlaða] lub Ελλάς Ellás, IPA: [e̞ˈlas]), Republika Grecka (Ελληνική Δημοκρατία Ellinikí Dimokratía, IPA: [e̞ˌliniˈci ðimo̞kraˈtiˌa]) – kraj położony w południowo-wschodniej części Europy, na południowym krańcu Półwyspu Bałkańskiego. Graniczy z czterema państwami: Albanią, Macedonią Północną i Bułgarią od północy oraz Turcją od wschodu. Ma dostęp do czterech mórz: Egejskiego i Kreteńskiego od wschodu, Jońskiego od zachodu oraz Śródziemnego od południa. Grecja ma dziesiątą pod względem długości linię brzegową na świecie, o długości 14880 km. Poza częścią kontynentalną, w skład Grecji wchodzi około 2500 wysp, w tym 165 zamieszkałych. Najważniejsze to Kreta, Dodekanez, Cyklady i Wyspy Jońskie. Najwyższym szczytem jest wysoki na 2918 m n.p.m. Mitikas w masywie Olimpu. Tetrarchia (z greckiego rządy czterech, czwórwładza; łac. kwadrumwirat) – system rządów w cesarstwie rzymskim wprowadzany stopniowo przez cesarza Dioklecjana od 286 roku. Polegał na równoczesnym panowaniu czterech osób: dwóch augustów i dwóch władców niższej rangi z tytułem cezara.

    W późniejszych czasach wskutek kryzysu politycznego i gospodarczego doszło do następujących zmian:

  • zmniejszono masę aureusa do niespełna 3 g;
  • zaprzestano bicia biniona, denara oraz wszystkich monet miedzianych i brązowych;
  • zmniejszono masę antoniniana do 3 g i zawartość srebra w tych monetach do 6%;
  • w obiegu pojawiły się zapieczętowane worki z monetami (zwykle antoninianami) zwane follis (podczas transakcji na podstawie masy worka określano liczbę monet).
  • Od | edytuj kod]

    Dioklecjan w 294 r. wprowadził reformą nowy system monetarny:

    Argenteus – niewielka (średn. ok. 19 mm) srebrna moneta rzymska wprowadzona reformą Dioklecjana z r. 294 n.e. i pozostająca w obiegu do ok. 310 r. Z początku przypuszczalnie jako 1/25 monety złotej (aureusa), zarazem stanowiąc równowartość 8 follisów ; później (301 r.) o wartości jedynie 1/10 aureusa.Marek Antoniusz, Marcus Antonius (ur. 14 stycznia 83 p.n.e. w Rzymie, zm. 1 sierpnia 30 p.n.e.) – wódz i polityk rzymski w latach 61–30 p.n.e.
  • aureus – moneta złota, 5,45 g
  • argenteus – moneta srebrna, 3,42 g (16 argenteusów = 1 aureus)
  • „wielki” follis – moneta miedziana z dodatkiem 5% srebra, 10,23 g (5 „wielkich” follisów = 1 argenteus)
  • follis z „koroną promienistą” (corona radiata), czyli „nowy antoninian” (albo „radiat”) – moneta brązowa, 3,89 g; (2 follisy-„radiaty” = 1 „wielki” follis; od 301 r. 4 takie follisy = 1 „wielki” follis)
  • follis z wieńcem laurowym – moneta brązowa, 1,94 g (2,5 follisa z wieńcem laurowym = 1 follis-„radiat”)
  • Od czasów reformy Dioklecjana ceny i płace podawano w denarach (2 denary = 1 follis z wieńcem laurowym), ale nie emitowano już monet o wartości 1 denara. Czasami w roli tych monet stosowano dawne denary i semisy pochodzące z III w. i starsze, ale najczęściej tak ustalano ceny i płace, aby zawierały one parzystą liczbę denarów. Ponadto reforma Dioklecjana zniosła prawa miast prowincjonalnych do bicia własnej monety rozmiennej.

    Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców. Konstantyn I Wielki łac. Gaius Flavius Valerius Constantinus (ur. 27 lutego ok. 272 w Niszu w dzisiejszej Serbii, zm. 22 maja 337) – cesarz rzymski od 306 roku, święty Kościoła prawosławnego.

    Po zakończeniu tetrarchii i za Konstantyna Wielkiego:

  • aureusy zostały zastąpione przez solidy – monetę złotą o masie 4,54 g;
  • wprowadzono monety złote o wartościach 3/8, 1/3, 1/2, 1 1/2, 2, 3, 4 1/2 i 9 solidów;
  • wprowadzono miliarens – monetę srebrną, 4,54 g;
  • wprowadzono silikwę – monetę srebrną, 3,41 g;
  • wycofano follisy brązowe i zmniejszono masę follisa „wielkiego” do 1,5 g (1% srebra).
  • Po śmierci Konstantyna Wielkiego:

    Srebro (Ag, łac. argentum) – pierwiastek chemiczny z grupy metali przejściowych w układzie okresowym. Jest srebrzystobiałym metalem, o największej przewodności elektrycznej i termicznej. W przyrodzie występuje w stanie wolnym, a także w minerałach, takich jak argentyt czy chlorargyryt. Większość wydobywanego srebra występuje jako domieszka rud miedzi, złota, ołowiu i cynku.Silikwa, sylikwa (łac. siliqua) – srebrna moneta rzymska bita od pierwszej ćwierci IV do połowy VII wieku, o wartości 1/24 solida.
  • upowszechniono semiss – monetę złotą o masie 2,27 g wartości 1/2 solida;
  • upowszechniono tremiss – monetę złotą o masie 1,51 g wartości 1/3 solida;
  • wprowadzono majorinę (pecunia maiorina) – monetę miedzianą z 2,5–3,5% srebra o masie 5,45 g, którą emitowano do czasów Teodozjusza Wielkiego;
  • wprowadzono centenionalis – monetę miedzianą z 2% srebra o masie 2,72 g (do czasów Teodozjusza Wielkiego);
  • wprowadzono na kilka lat za panowania Juliana Apostaty „dużego” follisa – monetę miedzianą z 5% srebra o masie 8,5 g (nie jest znana jej wartość względem innych monet – można przypuszczać, że miała być zbliżona do wartości „wielkiego” follisa za Dioklecjana tzn. że skoro wtedy za złoty aureus dawano 80 „wielkich” follisów, za Juliana miano za solid dawać około 80 „dużych” follisów);
  • wprowadzono w 383 r. minimus – monetę brązową o masie około 1 g;
  • zaczęto powszechnie używać „follisów” – zapieczętowanych worków z minimusami odpowiadających określonej liczbie monet złotych lub srebrnych (wraz z inflacją rosła masa follisów i spadała liczba monet złotych wyznaczających równowartość);
  • ceny i płace od wprowadzenia minimusa podawano w tych monetach (lub przy większych sumach – w solidach).
  • Ówczesne przeliczniki wartości monet:

    Miedź (Cu, łac. cuprum) – pierwiastek chemiczny, z grupy metali przejściowych układu okresowego. Nazwa miedzi po łacinie (a za nią także w wielu innych językach, w tym angielskim) pochodzi od Cypru, gdzie w starożytności wydobywano ten metal. Początkowo nazywano go metalem cypryjskim (łac. cyprum aes), a następnie cuprum. Posiada 26 izotopów z przedziału mas 55-80. Trwałe są dwa: 63 i 65.Sesterc, sestercja (łac. sestertius) – drobna moneta w starożytnym cesarstwie rzymskim. W czasach Republiki srebrna, równa 1/4 denara (2,5 asa), natomiast w okresie cesarstwa wprowadzona przez cesarza Oktawiana moneta brązowa (lub miedziana) równa 4 asom.
  • 1 solid = 2 semissy = 3 tremissy = 18 miliarensów = 36 silikw;
  • 1 majorina = 2 centenionalisy = 4 minimusy.
  • Nie istniał stały przelicznik pomiędzy powyższymi systemami (monet srebrnych i złotych oraz brązowych) – co wynikało to z polityki władz cesarstwa, które utrzymywały stałą wartość monet srebrnych i złotych (poprzez ścisłe sterowanie ich emisją), a do znacznej inflacji dopuszczały w przypadku monet brązowych. Np. w 445 r. Walentynian III zarządził, żeby wymieniający monety trapezyci skupowali od mieszkańców cesarstwa złote monety płacąc 7000 minimusów za solida, a państwowy skarbiec miał je od nich odkupywać według kursu 7200 minimusów za solida. Takie ilości minimusów (7000 minimusów ważyło 7 kg) w obrocie powodowały, że przy transakcjach posługiwano się „follisami” – np. jeśli „follis” ważył 1 librę (327,45 g), to zawierał 320 minimusów (minimus ważył odrobinę więcej niż 1 g), a zatem wymieniający monety musiał dać za solid 21 takich worków i dodać osobno 280 minimusów, zaś od urzędników skarbowych otrzymałby 22 takie worki i 160 monet dodatkowo (choć prawdopodobnie posługiwano się także „follisami” o masach stanowiących wielokrotności i podwielokrotności libry).

    Lucjusz Septymiusz Sewer, Lucius Septimius Severus (ur. 11 kwietnia 145/146 w Leptis Magna, zm. 4 lutego 211 w Eboracum (obecnie York) – ekwita, prawnik, cesarz rzymski w latach 193-211.Złoto (Au, łac. aurum) – pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 79. Złoto jest ciężkim, miękkim i błyszczącym metalem, będącym najbardziej kowalnym i ciągliwym spośród wszystkich znanych metali. Czyste złoto ma jasnożółty kolor i wyraźny połysk, nie utlenia się w wodzie czy powietrzu. Chemicznie złoto należy do metali przejściowych i pierwiastków grupy 11. Z wyjątkiem helowców (tzw. gazów szlachetnych) złoto jest najmniej reaktywnym pierwiastkiem. Złoto długo przed okresem spisanej historii było drogocennym i poszukiwanym metalem szlachetnym używanym w biciu monet, jubilerstwie, sztuce i zdobieniach.






    Warto wiedzieć że... beta

    Podstawową jednostką rzymskich miar długości była stopa: pes. Mniejsze jednostki, na które dzielono stopę, noszą te same nazwy co jednostki wagi, na które dzielono librę: dodrans (3/4), bes (2/3), triens (1/3), quadrans (1/4), sextans (1/6), uncia (1/12), semiuncia (1/24), sicilicus (1/48).
    Neron (Lucius Domitius Ahenobarbus, po adopcji przez Klaudiusza Nero Claudius Caesar Drusus Germanicus, ur. 15 grudnia 37 w Ancjum, zm. 9 czerwca 68 w Rzymie) – cesarz rzymski w latach 54-68, syn Gnejusza Domicjusza Ahenobarbusa i Agrypiny Młodszej, późniejszej żony cesarza Klaudiusza.
    Brązy – stopy miedzi z cyną lub innymi metalami i ewentualnie innymi pierwiastkami, w których zawartość miedzi zawiera się w granicach 80-90% wagowych (stopy miedzi, które nie noszą nazwy "brąz", to mosiądze – stopy miedzi i cynku oraz miedzionikiel – stop miedzi z niklem). Składy brązów specyfikuje Polska Norma PN-xx/H-87050.
    Biblioteka Narodowa Francji (fr. Bibliothèque nationale de France, BnF) – francuska biblioteka narodowa, znajdująca się w Paryżu. Przewidziana jest jako repozytorium dla wszystkich materiałów bibliotecznych, wydawanych we Francji. Obecnym dyrektorem Biblioteki jest Bruno Racine.
    Centenionalis – moneta z okresu późnego cesarstwa rzymskiego wprowadzona ok. 346–350 roku za panowania cesarza Konstansa i Konstancjusza II.
    Walentynian III (Valentinianus III, Flavius Placidius Valentinianus, ur. 2 lipca 419, zm. 16 marca 455) – wnuk Teodozjusza Wielkiego, syn Konstancjusza III, cesarz zachodniorzymski od 425 do 455 roku. Cesarzem został w wieku 6 lat, władzę faktycznie sprawowała jego matka - Galla Placydia, a później generał Aecjusz Flawiusz. 21 lub 22 września 454 (zachowane źródła różnią się co do daty) Walentynian III własnoręcznie zabił Aecjusza. Kilka miesięcy później 16 marca 455 cesarz zginął od ciosów miecza Optelasa - byłego żołnierza Aecjusza, gdy uczestniczył na Polu Marsowym w Rzymie w przeglądzie wojska.
    Inflacja – proces wzrostu przeciętnego poziomu cen w gospodarce. Skutkiem tego procesu jest spadek siły nabywczej pieniądza krajowego.

    Reklama