• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Synonim

    Przeczytaj także...
    Rodzina wyrazów - grupa wyrazów mających wspólne pochodzenie, czyli wywodzących się od jednego wyrazu podstawowego.Hiperonim (wyraz nadrzędny; z gr. hypér nad, ónoma imię) - leksem o znaczeniu ogólnym, nadrzędnym w stosunku do innych, któremu podporządkowana jest klasa wyrazów bardziej szczegółowych pod względem semantycznym (czyli tzw. hiponimy). Przykładowo słowo "metal" jest hiperonimem dla słów "miedź", "srebro"; słowo "samochód" jest hiperonimem słów "sedan", "coupe" etc. "Miedź", "złoto" itp. to z kolei hiponimy słowa "metal". Hiperonimia jest zjawiskiem stylistycznym działającym na zasadzie dwustronnej: hiperonim-hiponim.
    Związek frazeologiczny, frazeologizm – utrwalone w użyciu z ustalonym znaczeniem połączenie dwóch lub więcej wyrazów.
    Lista synonimów zapisana pismem klinowym na tabliczce glinianej, okres nowoasyryjski (934 p.n.e. – 608 p.n.e.) .

    Synonim (gr. synōnymos „równoimienny”) – wyraz lub dłuższe określenie równoważne znaczeniowo innemu (równoznacznik) lub na tyle zbliżone, że można nim zastąpić to drugie w odpowiednim kontekście (bliskoznacznik). Zjawisko synonimii może dotyczyć konstrukcji składniowych (mówić wiersz – mówić wierszem), form morfologicznych (profesorowie – profesorzy) i leksemów (auto – samochód).

    Język grecki, greka (starogr. dialekt attycki Ἑλληνικὴ γλῶττα, Hellenikè glõtta; nowogr. Ελληνική γλώσσα, Ellinikí glóssa lub Ελληνικά, Elliniká) – język indoeuropejski z grupy helleńskiej, w starożytności ważny język basenu Morza Śródziemnego. W cywilizacji Zachodu zaadaptowany obok łaciny jako język terminologii naukowej, wywarł wpływ na wszystkie współczesne języki europejskie, a także część pozaeuropejskich i starożytnych. Od X wieku p.n.e. zapisywany jest alfabetem greckim. Obecnie, jako język nowogrecki, pełni funkcję języka urzędowego w Grecji i Cyprze. Jest też jednym z języków oficjalnych Unii Europejskiej. Po grecku mówi współcześnie około 15 milionów ludzi. Język grecki jest jedynym językiem z helleńskich naturalnych, który nie wymarł.Archaizm – wyraz, konstrukcja składniowa lub związek wyrazowy, który wyszedł z użycia. Archaizmy to także wyrazy w formie przestarzałej, które są jeszcze używane, lecz postrzegane jako dawne. Te z kolei nazywa się anachronicznymi.

    Pomiędzy dwoma synonimami można zwykle wykazać uchwytne różnice, np. we frekwencji ich stosowania (w określonym kontekście lub w różnych grupach społecznych). Historycznie rzecz ujmując, synonimy mogły kiedyś określać inne desygnaty, jednak obecnie przypisuje się im bliskie znaczenie. Istnieje też odwrotna tendencja do różnicowania znaczeniowego synonimów – wyrazy synonimiczne mogą rozgraniczyć swoje cechy semantyczne wraz z ewolucją języka.

    Socjolekt – odmiana językowa właściwa dla danej klasy lub grupy społecznej, zawodowej lub subkultury. Socjolekty, w przeciwieństwie do dialektów regionalnych, mają podłoże nie geograficzne, lecz środowiskowe, socjalne. Jako synonimiczne wobec terminu „socjolekt” traktuje się określenia: „gwara środowiskowa”, „dialekt klasowy”, „dialekt środowiskowy”, „dialekt socjalny”. Socjolekty bywają odrębne wyłącznie na płaszczyźnie leksyki, ale niektóre wykazują także odmienności gramatyczne. Marko Samardžija (ur. 2 sierpnia 1947, Vođinci; zm. 19 lutego 2019, Zaprešić) – chorwacki językoznawca. Interesował się leksykografią, leksykologią oraz dziejami chorwackiego języka standardowego.

    Synonimami są np. słowa „barwa” i „kolor”, które znaczą dokładnie to samo, jednakże różni się sposób ich zastosowania w różnych związkach wyrazowych („barwa” może być użyta metaforycznie – np. barwa głosu lub barwa uczuciowa). Między synonimami mogą istnieć także różnice stylistyczne. Np. „aeroplan” i „samolot” są synonimami, lecz mają odmienną wartość stylistyczną: „aeroplan” jest wyrazem przestarzałym, a równocześnie przykładem pożyczki językowej. Podobne pary tworzą „kajet” i „zeszyt” oraz „automobil” i „samochód”. Do synonimów bywają zaliczane również wyrazy pochodzące z różnych odmian języka, np. słownictwo gwarowe.

    Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców. Styl artystyczny – styl literatury pięknej. Cechuje się występowaniem różnych środków językowych właściwych danej epoce (onomatopeje, porównania, metafory, epitety, rym, rytm), bogactwem słownictwa, środków obrazowania, obecnością elementów innego stylu.

    Pionierami badań nad synonimią w języku polskim byli Klementyna Hoffmanowa i Kazimierz Brodziński. Słowniki synonimów opracowali Adam Stanisław Krasiński (1885), Roman Zawiliński (1926) i Stanisław Skorupka (1959 i późniejsze wydania).

    Synonimy należy odróżnić od wyrazów pokrewnych, czyli określeń tworzących rodzinę wyrazową, cechujących się wspólnym rdzeniem. Przeciwieństwem synonimu jest antonim – określenie o znaczeniu przeciwstawnym.

    Rodzaje synonimów[ | edytuj kod]

    Synonimy dzieli się na dwie grupy: bliskoznaczne (wymienne tylko w pewnym kontekście) i równoznaczne (wymienne w każdym kontekście). Wyrazów prawdziwie równoznacznych jest w języku mało, gdyż trudno wyróżnić pary synonimów, które można by stosować wymiennie we wszystkich kontekstach. Pary takie tworzy zwykle wyraz rodzimy wraz z pożyczką. Wyrazy równoznaczne mogą się różnić zabarwieniem stylistycznym lub cechami łączliwości.

    Słownictwo ekspresywne, leksyka ekspresywna, ekspresywizmy, ekspresywa, emocjonalizmy – słownictwo wyróżniające się szczególną formą, postacią dźwiękową lub wyjątkowymi cechami semantycznymi. Często wyraża emocje mówiącego wobec tematu wypowiedzi, sygnalizując jego pozytywny bądź negatywny stosunek do otoczenia. Ekspresywizmy mogą mieć barwę dodatnią (m.in. eufemizmy, hipokorystyki, zdrobnienia) lub ujemną (dysfemizmy, wulgaryzmy, zgrubienia). Wyrazy takie tworzone są m.in. poprzez zabiegi słowotwórcze, np. poprzez dodanie odpowiednich formantów: człowiek ⇒ człowieczek, kot ⇒ kotek. Mogą to być również określenia niepodzielne słowotwórczo, np. belfer, kić, bądź wyrazy pierwotnie neutralne, ale użyte w charakterze metafory, np. „osioł” w zdaniu: Ty ośle! (o człowieku). Do wyrazów ekspresywnych zaliczają się potocyzmy, argotyzmy, dialektyzmy, wyrażenia slangowe, archaizmy, poetyzmy czy też biblizmy. Pismo klinowe – najstarsza na świecie odmiana pisma, powstała na Bliskim Wschodzie, stworzona najprawdopodobniej przez Sumerów ok. 3500 lat przed naszą erą.

    Rozróżniać można synonimy semantyczne i stylistyczne, biorąc za kryterium ich wartość znaczeniową i barwę uczuciową, oraz synonimy różnordzenne i wspólnordzenne, biorąc za kryterium ich formę.

    Synonimy stylistyczne odnoszą się do określonego przedmiotu, zjawiska, pojęcia, jakiejś jednej cechy lub czynności, ale ujmują je z różnych stron, akcentują różne wchodzące w ich skład odcienie znaczeniowe, np. rzeczowniki „zamieć, zadymka, zawieja, kurniawa”; przymiotniki „wielki, ogromny, olbrzymi”; czasowniki „stukać, walić, łomotać”.

    Kazimierz Brodziński pseud. i krypt.: B., B..., I., K. B., K. B......, K. B. Sierżant Artylerii, K. Br., K. Br. Por. Ar., K. Brodz., K. Uwaga, K. z Kr., Kazimierz Br., Kazimierz z Królówki, (ur. 8 marca 1791 w Królówce koło Bochni, zm. 10 października 1835 w Dreźnie) – polski poeta epoki sentymentalizmu, historyk, teoretyk i krytyk literacki, tłumacz, publicysta i myśliciel chrześcijański, powszechnie uważany za najwybitniejszego twórcę preromantyzmu w Polsce .Kazimierz Ożóg (ur. 1952 w Sokołowie Małopolskim) – polski profesor nauk humanistycznych obecnie pracujący na Uniwersytecie Rzeszowskim. W latach 1976–1990 pracował na Uniwersytecie Jagiellońskim, a w latach 1990–1994 na Uniwersytecie Lille III pod kierunkiem prof. Daniela Beauvois. W 2005 roku był członkiem Komitetu Honorowego Poparcia Lecha Kaczyńskiego jako kandydata na urząd Prezydenta RP.

    Synonimy stylistyczne różnią się przede wszystkim barwą uczuciową, chociaż mogą także wykazywać pewne niuanse znaczeniowe. Biorąc pod uwagę różne rodzaje barw uczuciowych wśród stylistycznych, wyróżnia się synonimy:

  • chronologiczne – wyrazy synonimiczne zróżnicowane czasowo, tzn. występujące w zestawieniu wyrazu przestarzałego z wyrazem języka współczesnego, np. pryncypał i szef, binokle i okulary, buchalter i księgowy, adwersarz i przeciwnik, ongiś i niegdyś.
  • emocjonalne – wyrazy synonimiczne zróżnicowane pod względem barwy uczuciowej, np. włóczęga, łazik, włóczykij, obieżyświat, turysta.
  • stylowe – wyrazy synonimiczne występujące głównie w stylu artystycznym bądź w stylu patetycznych przemówień, np. wieść – prowadzić, rubież – granica, mąż – małżonek, żona – małżonka – pani.
  • środowiskowe – wyrazy synonimiczne o podłożu środowiskowym, np. samochód i gablota; sprzedać i opylić; odejść i zmiatać, ulewa i pompa.
  • terytorialne – typowe dla określonego regionu, np. wielkopolska tytka i ogólnopolska torebka, krakowska rączka i ogólnopolska obsadka, podhalańska watra i ogólnopolskie ognisko, augustowski legat i ogólnopolski leń; wielkopolskie pyry i ogólnopolskie kartofle i ziemniaki; toruńskie jo i ogólnopolskie tak.
  • Synonimy różnordzenne nie należą do jednej rodziny wyrazowej, np. „awantura, kłótnia, zajście, burda”; „zawierucha, burza, nawałnica”; Synonimy wspólnordzenne są zaś powiązane ze sobą pod względem słowotwórczo-etymologicznym. Synonimy te tworzy się za pomocą formantów wspólnofunkcyjnych, np. od jednej podstawy rzeczownikowej powstaje często kilka przymiotników: od „wiek” – „wiekowy, wieczny, wieczysty”.

    Odmiana językowa (ang. language variety, speech variety), niekiedy również lekt (ang. lect) – wyodrębniona forma systemu językowego. Może nią być język, dialekt, a także rejestr, styl lub postać standardowa danego języka. Stosowanie terminu „odmiana językowa” w odniesieniu do różnych form mowy pozwala uniknąć używania pojęcia języka, które jest popularnie utożsamiane z językiem standardowym oraz terminu „dialekt”, który bywa rezerwowany dla narzeczy terytorialnych, postrzeganych społecznie jako mniej prestiżowe lub mniej „poprawne” niż standard literacki. W dyskursie lingwistycznym mowa zarówno o standardowych (literackich), jak i niestandardowych (nieliterackich/wernakularnych) odmianach językowych. Termin „lekt” pozwala określić neutralnie środek komunikacji pewnej społeczności w sytuacjach, gdy wybór precyzyjniejszej jednostki klasyfikacyjnej byłby kwestią sporną. Wyrazy pokrewne – wyrazy w dwóch (lub więcej) językach mające wspólnego przodka - wyraz w języku, od którego te języki pochodzą. Przykład: polskie słowo brat, czeskie bratr, angielskie brother i włoskie fratello pochodzą wszystkie od praindoeuropejskiego *bʰréh₂tēr.

    Rozróżniać można też synonimy bliższe i dalsze, w zależności od zakresu pojęciowego. Z wyrazów bliskoznacznych mający znaczenie szersze jest hiperonimem, zaś węższe – hiponimem. Np. „lokomotywa” i „elektrowóz” (każdy elektrowóz jest lokomotywą, lecz lokomotywa może mieć inny napęd niż elektryczny).

    Wyraz – pewna wyróżniona fonetycznie, czy też graficznie, część wypowiedzi, składająca się z jednego lub więcej morfemów.Łączliwość wyrazów - właściwość wyrazów, dzięki której mogą się one łączyć z różnymi jednostkami leksykalnymi np. innymi wyrazami albo związkami frazeologicznymi, i tworzyć w ten sposób większe sensowne całostki języka.

    Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Władysław Kopaliński: synonimy. W: Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych [on-line]. slownik-online.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-07-02)].
    2. Ján Horecký, Slovenská lexikológia: Nauka o slovnej zásobe, SPN, 1972, s. 19–20 (słow.).
    3. Słownik wyrazów bliskoznacznych pod redakcją Stanisława Skorupki Warszawa 1986 wydanie 11, str. VI Wstępu.
    4. Polonistyka, t. 215–216, Państwowe Zakłady Wydawn. Szkolnych., 1984, s. 378.
    5. Joanna Dobkowska, W pigułce. Nauka o języku. Repetytorium. Liceum i technikum, wyd. 1, Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 2019, s. 44, ISBN 978-83-02-18249-5, OCLC 1107607313.
    6. Pisma Kazimirza Brodzińskiego t. 7
    7. Kazimierz Ożóg, Jolanta Pasterska, Henryk Kurczab, Polonistyka zintegrowana, Wydawn. Wyższej Szkoły Pedagogicznej, 2000, s. 154.
    8. Bohuslav Havránek, Alois Jedlička, Stručná mluvnice česká, Fortuna, 1996, s. 43, ISBN 978-80-7168-306-3 (cz.).
    9. Vilém Sklenák, Data, informace, znalosti a Internet, Nakladatelství C H Beck, 2001, s. 497, ISBN 978-80-7179-409-7 (cz.).
    10. Marko Samardžija, Hrvatski jezik 4, Leksikologija s poviješću hrvatskoga jezika, Zagrzeb: Školska knjiga, 1995, s. 18 (chorw.).
    11. Danko Šipka, Osnovi leksikologije i srodnih disciplina, Nowy Sad: Matica Srpska, 1998, s. 45 (serb.).
    12. Merima Grabčanović, Sinonimi u romanu Masümiyet Müzesi Orhana Pamuka, „DHS-Društvene i humanističke studije: časopis Filozofskog fakulteta u Tuzli”, VIII (8), 2019, s. 138, ISSN 2490-3604 (bośn.).
    13. Jan Malczewski: Szkolny słownik terminów nauki o języku. Warszawa 1979. str. 170 n.
    14. Jozef Mistrík, Encyklopédia jazykovedy, wyd. 1, Bratysława: Obzor, 1993, s. 183, ISBN 80-215-0250-9, OCLC 29200758 (słow.).
    Adam Stanisław Krasiński, SP (ur. 24 grudnia 1810, gubernia wołyńska, zm. 9 maja 1891, Kraków) – biskup wileński i pisarz polski.Metafora (gr. μεταφορά), inaczej przenośnia – językowy środek stylistyczny, w którym obce znaczeniowo wyrazy są ze sobą składniowo zestawione, tworząc związek frazeologiczny o innym znaczeniu niż dosłowny sens wyrazów, np. "od ust sobie odejmę", "podzielę się z wami wiadomością" lub "złote serce".




    Warto wiedzieć że... beta

    Rdzeń (niekiedy także pierwiastek – por. ang. root) – główny morfem wyrazu, który pozostaje po oddzieleniu od niego wszystkich afiksów.
    Roman Zawiliński (ur. 1 marca 1855 w Brzezinach koło Ropczyc, zm. 12 października 1932 w Krakowie), polski językoznawca, pedagog i etnograf. Założyciel i wieloletni redaktor „Poradnika Językowego”, autor prac językoznawczych i etnograficznych, a także gramatyki języka polskiego dla szkół średnich i słownika wyrazów bliskoznacznych.
    Leksem – wyraz rozumiany jako abstrakcyjna jednostka systemu słownikowego języka. Składa się na nią znaczenie leksykalne oraz zespół wszystkich funkcji gramatycznych, jakie dany leksem może spełniać, a także zespół form językowych reprezentujących w tekście leksem w jego poszczególnych funkcjach. Przykładowo wyrazy czytać, czytam, czytali, przeczytasz są formami tego samego leksemu. Pokrewnym pojęciem jest lemma oznaczająca kanoniczną, podstawową formę leksemu, którą najczęściej podaje się w słownikach. Lemma może być reprezentowana przez jeden wyraz tekstowy.
    Jozef Mistrík (ur. 2 lutego 1921 w Španiej Dolinie, zm. 14 lipca 2000 w Bratysławie) – słowacki językoznawca, literaturoznawca, wykładowca uniwersytecki i grafolog sądowy. Zajmował się przede wszystkim stylistyką i morfologią.
    Hiponimia (gr. hypo poniżej, ónoma imię) – porządkująca relacja hierarchiczna. Zachodzi ona między wyrazem o treści bardzo szczegółowej i zakresie węższym a wyrazem o treści bardziej ogólnej i szerszym zakresie. Polega na stosunku: podrzędność – nadrzędność. Np. wyraz jamnik ma zakres znaczeniowo węższy niż wyraz pies, przy tym zawiera się w zakresie tego drugiego wyrazu. W obrębie wyrazu pies zawierają się bowiem również takie słowa, jak: spaniel, pudel, terier. Słowa: jamnik, spaniel, pudel, terier są podrzędne do słowa pies, są jego hiponimami. Słowo pies jest w stosunku do nich hiperonimem. W stosunku do siebie zaś słowa: jamnik, pudel, terier, spaniel są kohiponimami. Hiponimia oddaje skłonność umysłu ludzkiego do porządkowania wertykalnego, do włączania pojęć w szersze klasy, do budowania układów hierarchicznych (np. zwierzę – pies – jamnik – jamnik szorstkowłosy).
    Władysław Kopaliński, właściwie Władysław Jan Stefczyk, przed II wojną światową Jan Sterling (ur. 14 listopada 1907 w Warszawie, zm. 5 października 2007 w Warszawie) – polski leksykograf, tłumacz, wydawca.
    Bohuslav Havránek (ur. 1893, zm. 1978) – czeski językoznawca, slawista oraz leksykograf, profesor Uniwersytetu Karola w Pradze. Był członkiem Czechosłowackiej Akademii Nauk i zagranicznych akademii naukowych. Pełnił funkcję redaktora w czasopismach językoznawczych i slawistycznych. Wydawał prace Jana Mukařovskiego.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.041 sek.