Sycylia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Prowincje Sycylii
Krajobraz środkowej Sycylii
Rzeka Simeto

Sycylia (łac. Sicilia, wł. Sicilia, w starożytności Trinacria) – największa wyspa na Morzu Śródziemnym (25 tys. km²), położona we Włoszech na południe od Półwyspu Apenińskiego, od którego oddziela ją wąska Cieśnina Mesyńska.

Encyklopedia PWN – encyklopedia internetowa, oferowana – bezpłatnie i bez konieczności uprzedniej rejestracji – przez Wydawnictwo Naukowe PWN. Encyklopedia zawiera około 122 tysiące haseł i 5 tysięcy ilustracji.Dionizjos II, Dionizjos Młodszy, Dionizjusz II Młodszy (ur. 405 p.n.e., zm. 343 p.n.e. w Koryncie) – tyran Syrakuz panujący w latach 367-357 p.n.e. i 347-343 p.n.e., syn Dionizjosa (Dionizjusza) I.

Razem z Wyspami Liparyjskimi, Egadami, Wyspami Pelagijskimi i Pantellerią tworzy od 1946 roku tworzy specjalny region autonomiczny (o powierzchni 25,7 tys. km² i 5,1 mln ludności) ze stolicą w Palermo.

Najwyższym wzniesieniem na wyspie jest Etna (3323 m n.p.m.) – najwyższy aktywny wulkan na terenie Europy.

Nazwa[ | edytuj kod]

Starożytni Grecy nazywali wyspę Trinacrią (τρεῖςἄκρα, od τρεῖ „trzy” i ἄκρα „cypel”), co było nawiązaniem do jej trójkątnego kształtu, wyznaczanego przez trzy cyple: Capo Peloro na północnym wschodzie, Capo Boeo na północnym zachodzie i Capo Passero na południowym wschodzie. Starożytni Rzymianie nazywali wyspę Triquetrą.

Elymianie lub Elymowie (grec. Elymoi, łac. Elymi) – lud zamieszkujący zachodnią część Sycylii od epoki żelaza, posługujący się językiem elymijskim.Roger II de Hauteville (ur. 22 grudnia 1095, zm. 26 lutego 1154) – syn Rogera I i Adelajdy del Vasto, brat Szymona. W latach 1105-1130 hrabia, a od 1130 pierwszy król Sycylii (ukoronowany przez antypapieża Anakleta II). W trakcie swego panowania dbał o rozwój nauki, sprowadził na Sycylię wielu uczonych arabskich.

Nazwa łacińska Sicilia (pol. Sycylia) pochodzi od łacińskiej nazwy ludu zamieszkującego wschodnią część wyspy – Siculli (pol. Sykulowie).

Geografia[ | edytuj kod]

Położenie i powierzchnia[ | edytuj kod]

Sycylia położona jest w środkowej części Morza Śródziemnego, pomiędzy Morzem Tyrreńskim a Morzem Jońskim, od kontynentalnej części Włoch oddzielona jest Cieśniną Mesyńską (o szerokości 3 km na północy i 16 km na południu) a od Afryki Cieśniną Sycylijską o szerokości 148 km. Z powierzchnią 25,7 tys. km² jest to największa wyspa na Morzu Śródziemnym.

Salso (zwana również Imera Meridionale) – rzeka na Sycylii o długości 144 km, powierzchnia dorzecza wynosi 2122 km². Wypływa z gór Le Madonie na północy wyspy i uchodzi na południu do Morza Sycylijskiego (Morze Śródziemne). Salso jest najdłuższą rzeką na Sycylii.Innocenty II (łac. Innocentius II, właśc. Gregorio Paparone lub Papareschi; ur. w Rzymie – zm. 24 września 1143 tamże) – papież w okresie od 14 lutego 1130 do 24 września 1143.

Podział administracyjny[ | edytuj kod]

Wyspa leży na południu Włoch i wraz z Egadami, Wyspami Liparyjskimi, Wyspami Pelagijskimi i Pantellerią tworzy specjalny region autonomiczny ze stolicą w Palermo.

Region Sycylii podzielony jest na dziewięć prowincji:

     Prowincje miejskie

Budowa geologiczna i rzeźba terenu[ | edytuj kod]

Wyspa zbudowana jest przede wszystkim z wapieni i piaskowców, przy czym na północnym wschodzie występują także gnejsy i łupki krystaliczne.

Nizina Katańska (wł. Piana di Catania) – aluwialna nizina we Włoszech, na Sycylii, największa na wyspie. Położona na wschodzie wyspy u podnóża Etny, w dorzeczu rzeki Simeto. Ważny rejon rolniczy na Sycylii, uprawia się głównie pomarańcze, oliwki, winorośla i migdałowce. Największe miasto: Katania.Kalabria (wł. Calabria) – region administracyjny w południowych Włoszech o powierzchni 15 079 km² i 2,09 milionach mieszkańców, ze stolicą w Catanzaro. Graniczy z regionem Basilicata a poprzez Cieśninę Mesyńską z Sycylią.

Przeważają tereny górzyste (górskie zajmują 24,4% powirzchni a pagórkowate 61,4%) i wyspa odznacza się intensywną aktywnością sejsmiczną i wulkaniczną. Masywy górskie biegną ze wschodu na zachodu na północy wyspy i podzielone są na trzy odrębne pasma:

  • Góry Pelorytańskie – z najwyższym szczytem Montagna Grande (1374 m n.p.m.), zbudowane z granitów i łupków krystalicznych, przykrytych skałami osadowymi, głównie wapiennymi
  • Monti Nebrodi – z najwyższym szczytem Monte Soro (1847 m n.p.m.), zbudowane ze skał wapiennych, częściowo zalesione
  • Madonie – z najwyższym szczytem Pizzo Carbonara (1979 m n.p.m.), zbudowane ze skał wapiennych, charakteryzujące się występowaniem zjawisk krasowych
  • Na północnym wschodzie znajduje się masyw wulkanu Etna (3323 m n.p.m.) – najwyższego aktywnego wulkanu na terenie Europy, który w 2013 roku został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO. W części zachodniej, środkowej i południowej rozciągają się wyżyny, a na wschodzie Nizina Katańska.

    Normanowie (st. nord. Norrmaen, ludzie północy) – określenie stosowane w zachodniej Europie dla określenia mieszkańców Skandynawii w okresie ich ekspansji handlowej i terytorialnej w VIII-XII wieku. Od IX wieku Normanowie na podbijanych terenach tworzyli nowe organizacje państwowe, np. Normandię czy Islandię.Sykanowie (gr.Sikanoi) – jedno z najstarszych plemion zamieszkujących na Sycylii od ok. 1600 p.n.e., a nawet od 2000 p.n.e. jak podają inni badacze. Ich pochodzenie do dziś pozostaje sporne. Prawdopodobnie nie byli ludem indoeuropejskim. Według Tukidydesa przybyli na Sycylię z Półwyspu Iberyjskiego znad rzeki Sikanos (współczesna Jucar?) wyparci stamtąd przez Ligurów, z którymi byli językowo spokrewnieni. Niektórzy współcześni badacze umieszczają ich rdzenne ziemie nad Sekwaną, skąd mieli dotrzeć najpierw do południowej Italii (Kalabria, Apulia), a potem na Sycylię (Trinacria). Po migracji Elymian i Sykulów zajmowali środkową Sycylię. Ich głównymi miastami były: Herbita, Camicus, Agyrium, Adranum, Enna i Omphaces.

    W części zachodniej, środkowej i południowej rozciągają się wyżyny, a na wschodzie Nizina Katańska.

    Klimat[ | edytuj kod]

    Na wybrzeżach Sycylii panuje typowy klimat śródziemnomorski z łagodną i wilgotną zimą oraz suchym i gorącym latem. W głębi wyspy warunki klimatyczne determinują rzeźba terenu i odległość od morza. Na wybrzeżach średnia roczna temperatura wynosi 17–18°C, zimą 10-11°C a latem 25-27°C.

    Łupek krystaliczny, łupek metamorficzny – skała metamorficzna o doskonałej łupkowatości, czyli podzielności na płytki.Wandalowie – grupa plemion wschodniogermańskich, zamieszkująca przed Wielką wędrówką ludów Europę Środkową (dzielili się na Silingów i Hasdingów, część badaczy jako wandalskie zalicza też plemiona Wiktofalów, Lakringów i Hariów). W noc sylwestrową 406 roku wraz ze Swebami i Alanami przekroczyli zamarznięty Ren w pobliżu Moguncji, po czym przez trzy lata pustoszyli Galię. W trakcie dalszej wędrówki po Cesarstwie dotarli do Północnej Afryki, gdzie po zdobyciu Kartaginy założyli swoje własne państwo (439 r.). Przetrwało ono sto lat i zostało ostatecznie podbite przez Cesarstwo Bizantyńskie w latach 533-534.

    Opady są na ogół rzadkie, oscylują między 500 a 750 mm rocznie. Na obszarach górskich wynoszą 1200–1400 mm, natomiast na wschodzie wyspy opady nie przekraczają 400–600 mm. Opady występują przede wszystkim jesienią i zimą, a w okresie letnim panuje susza.

    Wody[ | edytuj kod]

    W systemie rzecznym najważniejsze rzeki to:

    Wojna na Półwyspie Iberyjskim (fr.: Guerre d’indépendance espagnole; hiszp.: Guerra de la Independencia Española; katal.: Guerra del Francès; port.: Invasões Francesas; ang.: The Peninsular War) – konflikt rozpoczęty po zawarciu trójprzymierza Wielkiej Brytanii z Hiszpanią i Portugalią przeciw Francji. Toczyła się na Półwyspie Iberyjskim w czasie wojen napoleońskich. Konflikt zapoczątkowała okupacja Portugalii przez armię francuską w roku 1807 i Hiszpanii w 1808; trwał on aż do pokonania Napoleona w roku 1814.Ostrogoci, Goci wschodni lub Greutungowie (dosł. "ludzie stepu") – jedno z plemion germańskich. W 378 r. n.e. Ostrogoci wspomogli Wizygotów w bitwie pod Adrianopolem, w wyniku której zginął cesarz rzymski Walens. Nowy cesarz zgodził się na zamieszkanie przez Ostrogotów Dacji i Mezji pod warunkiem, że nie będą nękać Konstantynopola.
  • Simeto (113 km długości, o powierzchni zlewni 4186 km²) mająca swój początek w Serra del Re w Monti Nebrodi, płynąca na wschód przez Nizinę Katańską i wpadająca do Zatoki Katańskiej
  • Salso (113 km długości, o powierzchni zlewni 2122 km²) – wypływająca z Madonie, płynąca na północy i uchodząca do Morza Sycylijskiego
  • Alcantara (48 km) wypływająca z Monti Nebrodi, płynąca na południe od Taorminy, uchodząca do Morza Jońskiego
  • Flora i fauna[ | edytuj kod]

    Charaktyerstyczne dla wyspy są formacje roślinne typu makia i frygana. Na obszarach górskich zachowały się lasy dębowe i kasztanowe. Naturalne lasy zajmują 4% powierzchni wyspy.

    Lista światowego dziedzictwa (ang. World Heritage List; fr. Liste du patrimoine mondial) – lista obiektów objętych szczególną ochroną międzynarodowej organizacji UNESCO, filii ONZ, ze względu na ich unikatową wartość kulturową bądź przyrodniczą dla ludzkości. Lista obejmuje (w czerwcu 2013) 981 obiektów w 160 krajach, w tym 759 obiektów dziedzictwa kulturowego (K), 193 przyrodniczego (P) i 29 mieszanych (K, P). O wpisaniu danego obiektu na listę decyduje Komitet Światowego Dziedzictwa w trakcie corocznej sesji, począwszy od 1977 r. Nominacje zgłaszane są przez poszczególne kraje. Jeżeli wniosek o wpisanie danego miejsca na listę nie zostanie uwzględniony, może być złożony ponownie.Druga wojna punicka toczyła się w latach 218-201 p.n.e. między Kartaginą i Rzymem. Była to druga z wojen punickich.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]




    Warto wiedzieć że... beta

    Zankle – wspólna kolonia greckich miast Chalkis i Kume, założona w roku 730 p.n.e., położona nad Cieśniną Mesyńską. Osadę zamieszkiwali pierwotnie piraci pochodzący z Kume w Italii. W roku 730 p.n.e. Zankle została oficjalnie uznana za kolonię Chalkis i Kume. Miasto wraz ze swoją kolonią Rhegion sprawowało kontrolę nad Cieśniną Mesyńska.
    Włochy (Republika Włoska, wł. Italia, Repubblica Italiana) – państwo położone w Europie Południowej, na Półwyspie Apenińskim, będące członkiem wielu organizacji, m.in.: UE, NATO, należące do ośmiu najbardziej uprzemysłowionych i bogatych państw świata – G8.
    UNESCO (ang. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization;pol. Organizacja Narodów Zjednoczonych do Spraw Oświaty, Nauki i Kultury; łac. unesco – łączę się w jedno) – organizacja wyspecjalizowana ONZ, której podstawowym celem jest wspieranie współpracy międzynarodowej w dziedzinie kultury, sztuki i nauki, a także wzbudzanie szacunku dla praw człowieka, bez względu na kolor skóry, status społeczny i religię.
    Kamarina (gr. Καμάρινα Kamárina) – kolonia Syrakuz na południu Sycylii. Założona w roku 598 p.n.e. Około roku 550 p.n.e. miasto zostało zniszczone przez Syrakuzy.
    Chrześcijańska Demokracja (wł. Democrazia Cristiana, DC) – główne ugrupowanie włoskiej sceny politycznej po zakończeniu II wojny światowej. Była partią odwołującą się do ideologii chadeckiej, wyrosła z podziemnej działalności antyfaszystowskiej. Do pierwszej połowy lat 90. wielokrotnie współtworzyła rządy koalicyjne. Rozwiązaniu uległa w 1994 w okresie przemian politycznych wywołanych skandalami korupcyjnymi (tzw. Tangentopoli). Faktycznym liderem DC pozostawał jej aktualny sekretarz.
    Wyprawa tysiąca (także: wyprawa sycylijska) – zorganizowana w maju 1860 przez Giuseppe Garibaldiego wyprawa tysiąca ochotników (Czerwonych koszul) przeciwko Królestwu Obojga Sycylii.
    Agrigento (pol. Agrygent) – miasto na południowym wybrzeżu Sycylii, w prowincji Agrigento. Ośrodek handlowy i turystyczny, według danych ze stycznia 2010 zamieszkuje go 59,2 tys. mieszkańców.

    Reklama