Supergarb

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Sonifikacja supergarbów V344 Lyr według danych z misji Kepler (autorzy: NASA/misja Kepler/Matt Wood/Martin Still/Steve Howell/John Cannizzo/Alan Smale)

Supergarb (ang. superhump) – częste i niewielkie (o amplitudach wysokości ułamka magnitudy) zmiany jasności nowych karłowatych.

Jasność, dzielność promieniowania, moc promieniowania (ang. luminosity) – stosowana w astronomii wielkość fizyczna określająca ilość energii, którą ciało emituje w jednostce czasu. Jednostką jasności jest wat lub wielokrotność jasności Słońca (L☉) = 3,827·10 W. Jasność może być podawana jako jasność wizualna lub bolometryczna. W pierwszym przypadku pod uwagę bierze się jedynie światło widzialne, w drugim całe spektrum promieniowania elektromagnetycznego.Delta – matematyczno-fizyczno-informatyczno-astronomiczny miesięcznik popularny wydawany przez Uniwersytet Warszawski przy współpracy towarzystw naukowych: Polskiego Towarzystwa Matematycznego, Polskiego Towarzystwa Fizycznego, Polskiego Towarzystwa Astronomicznego i Polskiego Towarzystwa Informatycznego.

W układzie kataklizmicznym nowych karłowatych jeden z obiektów ściąga grawitacyjnie materię z drugiego, która formuje wokół gwiazdy dysk akrecyjny. Kiedy dysk jest niestabilny, czasami wybucha (ang. outburst), a gdy na krzywej blasku gwiazdy podczas tych wybuchów pojawiają się dodatkowe pojaśnienia jej blasku, to określane są one jako supergarby.

arXiv (duże X w nazwie reprezentuje grecką literę χ (chi), nazwę należy więc czytać ‘archiv’) – elektroniczne archiwum naukowych preprintów. Gromadzi artykuły z następujących dziedzin: fizyki z astronomią, matematyki, informatyki, statystyki i biologii (quantitative biology) i matematyki finansowej. Archiwum powstało w roku 1991 w Los Alamos National Laboratory, początkowo dostępne było pod adresem xxx.lanl.gov. Obecnie funkcjonuje przy Uniwersytecie Cornella. Okres orbitalny – czas, jaki jest potrzebny ciału (znajdującemu się na orbicie wokół innego ciała) na wykonanie jednego pełnego obiegu orbitalnego. W zależności od tego, względem jakiego punktu odniesienia liczymy początek i koniec obiegu, możemy wyróżnić:

Supergarby zostały odkryte przez Vogta (1974) i Warnera (1975) podczas superwybuchu VW Hydri w grudniu 1972. Występują we wszystkich nowych karłowatych typu SU UMa.

Okres obserwowanych supergarbów ma bezpośredni związek z okresem orbitalnym układu nowej karłowatej, opisany zależnością Stolza-Schoembsa z 1984 (w dniach):

gdzie to okres supergarbów, a – okres orbitalny. Dzięki tej zależności można wyznaczyć okres orbitalny danego układu gwiazd.

Wielkość gwiazdowa – pozaukładowa jednostka miary stosowana do oznaczania blasku gwiazd (nie mylić z jasnością) i innych podobnych ciał niebieskich. Jednostką wielkości gwiazdowej jest magnitudo (oznaczenie lub mag). Zazwyczaj w fizyce do wyrażenia wartości natężenia światła używa się luksów, jednakże ze względów praktycznych i historycznych w astronomii stosuje się nadal magnitudo.Dysk akrecyjny – wirująca struktura uformowana przez pył i gaz, opadający (poprzez zjawisko akrecji) na silne źródło grawitacji. Obiektem centralnym przyciągającym grawitacyjnie wirującą materię jest najczęściej czarna dziura, gwiazda neutronowa, biały karzeł bądź młoda gwiazda. Dyski akrecyjne różnią się od struktury typu pierścieni Saturna opadaniem materii ku centrum grawitacyjnemu w wyniku działania lepkości. Siły lepkie są niezbędne, aby materia obdarzona momentem pędu i znajdująca się na orbicie w przybliżeniu kołowej mogła zacieśnić orbitę.

Jeżeli to supergarb jest określany jako dodatni, a w przypadku odwrotnym – jako ujemny.

Nowa karłowata (DN, ang. Dwarf Nova) – gwiazda zmienna wybuchowa, w rzeczywistości ciasny układ podwójny złożony z gwiazdy podobnej do Słońca i białego karła, ściągającego grawitacyjnie materię ze swojej towarzyszki. Nowe karłowate charakteryzują się wielokrotnymi wybuchami, w trakcie których ich jasność wzrasta przeciętnie w zakresie od 2 do 5 wielkości gwiazdowych.Amplituda w ruchu drgającym i w ruchu falowym jest to największe wychylenie z położenia równowagi. Jednostka amplitudy zależy od rodzaju ruchu drgającego: dla drgań mechanicznych jednostką może być metr, jednostka gęstości lub ciśnienia (np. dla fali podłużnej); dla fali elektromagnetycznej tą jednostką będzie V/m.

Przypisy[ | edytuj kod]

  1. publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Magdalena Otulakowska-Hypka. Wartościowe obserwacje gwiazd zmiennych amatorskim teleskopem. „Delta (miesięcznik)”. 475 (12/2013), s. 10. Uniwersytet Warszawski.  [dostęp 2021-09-01]
  2. Superhumping (ang.). slackerastronomy.org, 2008-07-11. [dostęp 2014-01-25]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-02-03)].
  3. J. Smak. Superhumps and their Amplitudes. „Acta Astronomica”. 60 (2010), s. 357–371, 2010-11-05 (ang.). 
  4. N. Vogt i inni, A photometric study of the nova-like variable TT Arietis with the MOST satellite, „Astronomische Nachrichten”, 334 (10), 2013, s. 1101–1106, DOI10.1002/asna.201311949, arXiv:1307.3083v1 (ang.).
Układ kataklizmiczny, zmienna kataklizmiczna (ang. cataclysmic variable, CV) – ciasny układ podwójny gwiazd, składający się z masywniejszego białego karła oraz mniej masywnej gwiazdy ciągu głównego (gwiazdy podobnej do Słońca) lub gwiazdy nieco odewoluowanej (np. podolbrzyma). Jeśli mniej masywna gwiazda całkowicie wypełnia swoją powierzchnię Roche’a, wówczas materia z atmosfery gwiazdy może przepływać w kierunku białego karła przez punkt Lagrange’a L1. Niezerowy moment pędu powoduje, że gaz nie opada od razu na powierzchnię białego karła, ale tworzy wokół niego dysk akrecyjny. Jeśli pole magnetyczne białego karła jest wystarczająco silne, dysk ten jest na pewnej wysokości rozrywany lub w ogóle nie może powstać (materia opada wówczas na bieguny magnetyczne białego karła tworząc tzw. kolumny akrecyjne). Niestabilność przepływu materii przez dysk akrecyjny jest przyczyną nagłych pojaśnień, obserwowanych w przypadku nowych karłowatych. W przypadku nowych klasycznych i nowych powrotnych obserwuje się znacznie silniejsze pojaśnienia określane jako wybuch gwiazdy nowej. Spowodowane są one zainicjowaniem reakcji termojądrowych wodoru na powierzchni białego karła (ponieważ materia znajduje się tam w stanie zdegenerowanym, to reakcje te zachodzą w sposób bardzo gwałtowny). Od tych właśnie wybuchów pochodzi nazwa „zmienne kataklizmiczne” (w rzeczywistości gwiazda nie ponosi w wyniku wybuchu żadnego większego uszczerbku). Charakterystyczną cechą wyróżniającą układy kataklizmiczne w okresie spokoju (między kolejnymi wybuchami) jest tzw. flickering, czyli zachodzące w sposób losowy i w bardzo krótkiej skali czasu zmiany jasności.Uniwersytet Warszawski – polska uczelnia państwowa, założona 19 listopada 1816 roku w Warszawie. Najlepszy uniwersytet w Polsce według The Times Higher Education Supplement (QS World University Rankings). W rankingu szanghajskim (ARWU) z 2012 roku uczelnia została sklasyfikowana na miejscach 301-400. Według ogólnoświatowego rankingu szkół wyższych Webometrics Ranking of World Universities ze stycznia 2013, opracowanego przez hiszpański instytut Consejo Superior de Investigaciones Científicas uczelnia zajmuje 1. miejsce w Polsce wśród uniwersytetów, a na świecie 234. pośród wszystkich typów uczelni. Corocznie uniwersytet zajmuje 1-2 miejsce w rankingu polskich uczelni państwowych przeprowadzanych przez "Rzeczpospolitą" i "Perspektywy".




Warto wiedzieć że... beta

Krzywa blasku – w astronomii termin określający zależność pomiędzy obserwowaną jasnością danego obiektu a czasem. Jasność ta jest mierzona w pewnym zakresie długości fal promieniowania, niekoniecznie w zakresie światła widzialnego.
Acta Astronomica – polski kwartalnik naukowy, założony w 1925 przez Tadeusza Banachiewicza. Obecnie wydawany przez Fundację Astronomii Polskiej im. Mikołaja Kopernika w Warszawie w języku angielskim. Wydawcami są profesorowie Marcin Kubiak i Andrzej Udalski z Obserwatorium Astronomicznego UW.
DOI (ang. digital object identifier – cyfrowy identyfikator dokumentu elektronicznego) – identyfikator dokumentu elektronicznego, który w odróżnieniu od identyfikatorów URL nie zależy od fizycznej lokalizacji dokumentu, lecz jest do niego na stałe przypisany.
Kepler – teleskop kosmiczny agencji NASA poszukujący ziemiopodobnych planet pozasłonecznych. Został umieszczony na orbicie wokółsłonecznej 7 marca 2009 roku, w ramach 10. misji programu Discovery. Ma aperturę 0,95 m, masę 1052,4 kilogramów w momencie startu i jest wyposażony w największą matrycę CCD do tej pory wyniesioną w kosmos, posiadającą 95 megapikseli. Po przedłużeniu misji (planowanej wstępnie na 3,5 roku), jego obserwacje potrwać mają co najmniej do roku 2016. Pomimo licznych awarii teleskopu ciągle przebywa on w przestrzeni kosmicznej.
Sonifikacja (ang. sonification) - polega na zastosowaniu dźwięków niebędących mową do wyrażenia, przetworzenia informacji lub poznania danych. Np. sonifikacja – dźwiękowa reprezentacja danych numerycznych. Wyrażenia tego nie należy mylić z "sonikacją".

Reklama