• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Sun Jat-sen



    Podstrony: 1 [2] [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Era militarystów (chiń.: 軍閥時代; pinyin: Jūnfá shídài) – okres w historii Republiki Chińskiej przypadający na lata 1916-1928. Czasy te to okres największego rozbicia Chin. Wiele regionów stało się de facto niezależnymi państwami władanymi przez lokalnych watażków lub koterie.Demokracja – ustrój polityczny i forma sprawowania władzy, w których źródło władzy stanowi wola większości obywateli (sprawują oni rządy bezpośrednio lub za pośrednictwem przedstawicieli).

    Sun Jat-sen (ur. 12 listopada 1866 w Xiangshan; zm. 12 marca 1925 w Pekinie) – chiński polityk i rewolucjonista, przywódca i twórca Kuomintangu. Teoretyk chińskiego socjalizmu. Uznawany za twórcę nowoczesnych i demokratycznych Chin. Odegrał znaczącą rolę w obaleniu rządów mandżurskiej dynastii Qing. Pierwszy, tymczasowy prezydent Republiki Chińskiej, w późniejszym okresie pozostawał de facto głową państwa. W Chińskiej Republice Ludowej określany jest jako „prekursor rewolucji demokratycznej”, a w Republice Chińskiej na Tajwanie jako „Ojciec Narodu”.

    Chen Jiongming (ur. 13 stycznia 1878 w Haifengu, zm. 22 września 1933 w Hongkongu) – chiński polityk i wojskowy, militarysta.Azja Południowo-Wschodnia – nazwa stosowana dla określenia regionu Azji obejmującego Półwysep Indochiński i Archipelag Malajski wraz z Filipinami. Obejmuje on zatem następujące państwa: Mjanma, Tajlandia, Kambodża, Laos, Wietnam, Malezja, Singapur, Indonezja, Timor Wschodni, Brunei i Filipiny. Zajmują one powierzchnię około 4,495 mln km², z liczbą ludności przekraczającą 550 mln mieszkańców (szacunek na rok 2004).

    Sun uważany jest za jednego z największych przywódców współczesnych Chin. Po sukcesie rewolucji szybko znalazł się poza rządem nowo powstałej Republiki Chińskiej. Sun nie skonsolidował władzy, a jego partia po jego śmierci podzieliła się na dwie frakcje. Sun opracował filozofię polityczną znaną jako Trzy zasady ludowenacjonalizm, demokracja i rząd ludowy (socjalizm).

    Dawid Laʻamea Kamanakapuʻu Mahinulani Nalaiaehuokalani Lumialani Kalākaua (ur. 16 listopada 1836 roku, zm. 20 stycznia 1891 roku w San Francisco, USA) - król Hawajów. Kalakaua został koronowany na króla 12 lutego 1874 roku. Ożenił się z Ester Kapiolani. Dawid Kalakaua i Ester Kapiolani adoptowali trójkę dzieci, którym nadali tytuł książąt: Dawid Kawananakoa (1868-1908), Edward Abnel Keliiahonui (1869-1887), Jonah Kuhio Kalanianaole (1871-1922).Aisin Gioro Puyi, trad. chin. 溥儀; upr. chin. 溥仪, (ur. 6 lutego 1906, zm. 17 października 1967) – ostatni cesarz Chin. Należał do mandżurskiej dynastii Qing, zmuszony w 1912 roku do abdykacji. Od 1934 roku cesarz marionetkowego państwa Mandżukuo, a od 1945 roku więzień – najpierw radziecki, a potem chiński. Po uwolnieniu w 1959 roku został zwykłym obywatelem Chińskiej Republiki Ludowej i pracował jako ogrodnik, a potem archiwista.

    Spis treści

  • 1 Życiorys
  • 1.1 Wczesny okres życia, rodzina, pobyt na Hawajach
  • 1.2 Wczesna działalność opozycyjna
  • 1.3 Na wygnaniu
  • 1.3.1 Działalność w krajach zachodnich
  • 1.3.2 W Japonii
  • 1.4 Zamieszki w Chinach (1900)
  • 1.5 Założenie Ligi Związkowej
  • 1.5.1 Militarne starcia z siłami Qingów
  • 1.5.2 Walka o władzę w Lidze Związkowej
  • 1.5.3 Ponowna podróż po Europie
  • 1.5.4 Działalność na Malajach
  • 1.6 Rewolucja 1911 roku
  • 1.6.1 Kształtowanie się ustroju republikańskiego
  • 1.7 Walki między Kuomintangiem a Partią Republikańską
  • 1.8 Po upadku reżimu Yuana
  • 1.8.1 Walka o Kanton
  • 1.8.2 Współpraca z Rosją Radziecką
  • 1.8.3 Kształtowanie się ustroju społecznego i politycznego Chin
  • 2 Spuścizna
  • 2.1 Sytuacja w kraju po jego śmierci
  • 2.2 Doktryna polityczna
  • 2.3 Ojciec narodu
  • 2.3.1 Na kontynencie
  • 2.3.2 Na Tajwanie
  • 3 Rodzina
  • 4 Pisownia imienia
  • 5 Upamiętnienie
  • 5.1 W Azji
  • 5.2 Poza Azją
  • 6 W popkulturze
  • 7 Przypisy
  • Wojna domowa w Rosji – wojna domowa rozpoczęta w wyniku rewolucji październikowej w 1917 roku i ustanowienia przez bolszewików nowej władzy państwowej w Rosji. Zwolenników nowej władzy określano jako "czerwonych", a przeciwników jako "białych". Niekiedy za datę rozpoczęcia wojny uważa się datę podpisania traktatu brzeskiego (3 marca 1918) – podpisanie tego aktu rzeczywiście spowodowało narastanie oporu oraz zagwarantowało zewnętrzną interwencję i wsparcie sił Ententy po stronie "białych". Za zakończenie wojny domowej jest uważane zajęcie przez Armię Czerwoną Krymu w 1920 roku. Na Dalekim Wschodzie walki trwały jednak do 25 października 1922 roku (zdobycie Władywostoku). W Jakucji starcia zbrojne miały miejsce jeszcze w 1923 roku, a na Półwyspie Czukockim – do połowy 1924 roku.Wielka Brytania, Zjednoczone Królestwo (ang. United Kingdom), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania oraz Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Na wyspie tej znajduje się jedyna granica lądowa Zjednoczonego Królestwa z innym państwem – Irlandią. Poza nią, Wielka Brytania otoczona jest przez Ocean Atlantycki na zachodzie i północy, Morze Północne na wschodzie, kanał La Manche na południu i Morze Irlandzkie na zachodzie.

    Życiorys[]

    Wczesny okres życia, rodzina, pobyt na Hawajach[]

    Ojciec Sun Jat-sena – Sun Dacheng
    Matka Sun Jat-sena
    Rodzina Sun

    Urodził się 12 listopada 1866 roku w rodzinie biednych rolników w wiosce Cuiheng w powiecie Xiangshan (obecna prowincja Guangdong). Jego rodzina należała do grupy etnicznej Hakka. W wieku dziesięciu lat rozpoczął naukę w szkole podstawowej. W 1879 roku został ściągnięty na Hawaje przez swojego starszego brata Sun Meia, który wyemigrował na wyspy w poszukiwaniu pracy. Zamieszkał w skromnym majątku brata w Honolulu. W Honolulu spotkał późniejszego rewolucjonistę Lu Haodonga.

    Malezja (malajski Malaysia) – państwo w Azji Południowo-Wschodniej, na Półwyspie Malajskim i wyspie Borneo; obszar 329 847 km², ludność 28 300 000 (wg stanu na 2010 r.), stolica Kuala Lumpur (ok. 1 500 000 mieszkańców), siedziba rządu w Putrajaya.Charles Song także Charlie Song (ur. 1861, 1863, 1864 lub 1866 zm. 3 maja 1918) – chiński przedsiębiorca, bliski współpracownik Sun Jat-sena.

    Po ukończeniu szkoły podstawowej rozpoczął naukę w college'u ʻIolani School, gdzie uczył się się języka angielskiego, historii Wielkiej Brytanii, matematyki, przyrody i religii chrześcijańskiej. Początkowo z trudnościami posługiwał się angielskim, jednak uczył się języka tak szybko, że otrzymał nagrodę za wybitne osiągnięcia od hawajskiego króla Kalākaua. Edukację w college'u ʻIolani School zakończył w 1882 roku. Następnie przez jeden semestr uczęszczał do Oahu College (obecnie znany jako Punahou School). W 1883 roku został odesłany do Chin przez brata, który obawiał się zbytniego zainteresowania chrześcijaństwem które wykazywał Sun. W świątyni Beijidian w Cuiheng, Sun spotkał Lu Hao, przyjaciela z okresu jego pobytu na Hawajach. Hao i Sun przewrócili posąg przedstawiający boga-cesarza, tym samym narażając się na gniew wieśniaków, a Sun musiał uciekać do Hongkongu. Jeszcze w tym samym roku dostał się do Hongkongu, gdzie rozpoczął studia w Diecezjalnej Szkole Chłopięcej. Od 1884 do 1886 roku edukował się w Centralnej Szkole Rządowej (później znanej jako College Królowej), w tym samym roku poślubił Lu Muzhen, która została wybrana przez jego rodziców. Ze związku tego miał trójkę dzieci: syna i dwie córki.

    Kang Youwei (ur. 19 marca 1858 w Nanhai w prowincji Guangdong, zm. 31 marca 1927 w Qingdao) – chiński filozof, publicysta, kaligraf i reformator polityczny.Konstytucja Chińskiej Republiki Ludowej (chin.upr. 中华人民共和国宪法, pinyin: Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó Xiànfǎ) - podstawa i najwyższy akt prawny systemu prawnego Chińskiej Republiki Ludowej. Obecnie obowiązująca wersja konstytucji została uchwalona przez Ogólnochińskie Zgromadzenie Przedstawicieli Ludowych 4 grudnia 1982 roku. Uzupełniają ją cztery nowelizacje z 12 kwietnia 1988, 29 marca 1993, 15 marca 1999 oraz 14 marca 2004.

    W 1884 albo w 1885 roku w czasie studiów medycznych w Hongkongu został ochrzczony przez amerykańskiego misjonarza. Uczęszczał do kościoła Tsai, założonego w 1888 roku przez brytyjską organizację misyjną London Missionary Society. Sun widział w rewolucji zjawisko podobne do misji zbawienia w kościołach chrześcijańskich, jego nawrócenie na chrześcijaństwo wpłynęło na jego rewolucyjne idee. W późniejszym czasie został ojcem chrzestnym pisarza science-fiction Paula Linebargera (piszącego pod pseudonimem Cordwainer Smith).

    Generalissimus (łac. najgłówniejszy, najbardziej nadrzędny; stopień najwyższy od generalis, ogólny, główny) – w niektórych państwach tytuł (stopień) nadawany generałowi lub marszałkowi pełniącemu obowiązki naczelnego wodza, zwłaszcza na czas wojny, związany z szerokimi pełnomocnictwami. Nadawany też dowodzącym armiami sojuszniczymi, a także w wielu wypadkach w przeszłości osobom z rodzin królewskich i działaczom państwowym jako stopień (tytuł) honorowy.Hollywood – dzielnica miasta Los Angeles w Stanach Zjednoczonych i najważniejszy ośrodek amerykańskiej kinematografii. Słowo Hollywood jest używane jako skrótowa, popularna nazwa dla amerykańskiego przemysłu filmowo-telewizyjnego.
    Sun Jat-sen w wieku 17 lat

    Po odbyciu kolejnej podróży na Hawaje w 1886 roku wstąpił do szkoły medycznej w Kantonie, prowadzonej przez chrześcijańskiego misjonarza Johna Glasgowa Kerry'ego. Później przeniósł się do college’u medycznego w Hongkongu, który ukończył w roku 1892, w swojej dwunastoosobowej grupie był jednym z dwóch studentów, którzy zdobyli licencjat.

    Chińska wojna domowa (1927-1950) – wojna domowa między chińskimi komunistami i narodowcami z Kuomintangu, która trwała od kwietnia 1927 do maja 1950 roku.Wang Jingwei (ur. 4 maja 1883, zm. 10 listopada 1944) – chiński polityk, członek lewego skrzydła Kuomintangu, znany z zerwania współpracy z szefem partii Czang Kaj-szekiem i utworzenia kolaborującego z Japończykami rządu w Nankinie.

    Wczesna działalność opozycyjna[]

    Czterej bandyci

    Mimo tego, że nie odebrał żadnego przygotowania, które mogłoby być mu pomocne w rozpoczęciu kariery politycznej, zaczął się interesować sprawami wewnętrznymi kraju, który pod koniec XIX w. coraz bardziej pogrążał się w nieładzie i bezradności wobec obcych mocarstw, które miały praktycznie wolną rękę w Chinach. Około 1888 roku związał się z hongkońską grupą rewolucjonistów zwanych jako Czterej Bandyci. W 1891 roku skontaktował się z Yeung Ku-wanem, który był liderem i założycielem Towarzystwa Literackiego Furen – grupy szerzącej idee obalenia dynastii Qinq. W 1894 roku wystosował 8000 petycji do Li Hongzhanga – gubernatora prowincji Hebei, w których przekazał mu swoje pomysły na modernizację kraju. Odpowiedź jaką otrzymał, była dalece niesatysfakcjonująca, bo sprowadzała się w gruncie rzeczy do mglistego poparcia dla propozycji powołania stowarzyszenia, zrzeszającego rolników. Wkrótce wyjechał do Tianjinu, aby osobiście przedstawić petycje Li, który jednak nie udzielił mu audiencji.

    Yuan Shikai (ur. 16 września 1859, zm. 6 czerwca 1916) – chiński generał i polityk. Odegrał ważną rolę zarówno w obaleniu dynastii Qing, jak i będąc prezydentem w pierwszych latach istnienia Republiki Chińskiej.NASA (National Aeronautics and Space Administration) (pl. Narodowa Agencja Aeronautyki i Przestrzeni Kosmicznej) – agencja rządu Stanów Zjednoczonych odpowiedzialna za narodowy program lotów kosmicznych, ustanowiona 29 lipca 1958 r. na mocy National Aeronautics and Space Act, zastępując poprzednika – National Advisory Committee for Aeronautics. Jest wydziałem Departamentu Obrony USA i jest mu bezpośrednio podległa.

    W 1894 r. rezygnuje z praktyki lekarskiej, prowadzonej w Kantonie i przybywa na północ kraju. Po nieprzyjemnym doświadczeniu związanym z Li, Sun zwraca się w stronę metod rewolucyjnych. W październiku 1894 r. Sun po raz kolejny wyruszył na Hawaje i powołał tam Związek Odrodzenia Chin (Xīngzhōnghuì). Organizacja ta stała się poprzednikiem tajnych grup rewolucyjnych, którymi później kierował Sun Jat-sen. Początkowo do Związku Odrodzenia Chin wstęp mieli tylko przedstawiciele niższych klas społecznych (chłopi, urzędnicy, artyści), którzy pochodzili głównie z rodzinnej prowincji Suna – Guangdong. Jeszcze w tym samym roku hongkońska sekcja Związku Odrodzenia Chin zostaje połączona z Towarzystwem Literackim Furen. Sun został sekretarzem zjednoczonej organizacji, natomiast Yeung Ku-wan jej przewodniczącym. Organizacja prowadziła w Hongkongu podziemną działalność pod nazwą „Spółka Qianheng”

    Chrześcijaństwo, chrystianizm (gr. Χριστιανισμóς, łac. Christianitas) – monoteistyczna religia objawienia, bazująca na nauczaniu Jezusa Chrystusa zawartym w kanonicznych ewangeliach. Jej wyznawcy uznają w nim obiecanego Mesjasza i Zbawiciela, który ustanowił Królestwo Boże poprzez swoje Zmartwychwstanie. Kanon wiary chrześcijańskiej został spisany w Nowym Testamencie i przekazywany jest przez Kościoły.Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang. United States, US, United States of America, USA) – federacyjne państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu i Oceanem Atlantyckim od wschodu.

    Na wygnaniu[]

    Działalność w krajach zachodnich[]

    W 1895 r. Chiny odniosły upokarzającą porażkę w wojnie z Japonią, w wyniku której cesarstwo przeżywało poważny kryzys. Wśród intelektualistów pojawiły się dwa typy reakcji – jedna z grup uważała że dynastia Qing może przywrócić Chinom chwałę poprzez modernizację państwa, zdaniem tej frakcji obalenie dynastii spowodowałoby w kraju chaos i uzależnienie kraju przez imperialistów. Przedstawicielami tej frakcji byli Kang Youwei i Liang Qichao, którzy zainicjowali reformy zwane „stoma dniami reform”. W opozycji do lojalistów pozostawali Sun Jat-sen i m.in. Zou Rong, działacze ci dążyli do rewolucji która obali system dynastyczny i zastąpi go nowoczesnym państwem narodowym w formie republiki. Plan 100 dni reform zainicjowany przez lojalistów okazał się porażką. Biorąc to za dobrą monetę Sun udał się do Hongkongu i przygotowywał tam spisek, mający na celu przygotowanie powstania w Kantonie. Powstanie miało wybuchnąć w drugą rocznicę utworzenia Związku Odrodzenia Chin w dniu 26 października 1895 roku. Jednakże plan ostatecznie nie powiódł się, siedemdziesięciu inicjatorów powstania, w tym Lao Haodong, zostało schwytanych, a Sun musiał się udać na trwające 16 lat wygnanie.

    Włodzimierz Lenin (ros. Владимир Ленин), właśc. Władimir Iljicz Uljanow (ros. Владимир Ильич Ульянов), (ur. 10 kwietnia/22 kwietnia 1870 w Symbirsku, zm. 21 stycznia 1924 w Gorkach pod Moskwą) – rosyjski polityk, organizator i przywódca rewolucji październikowej, a następnie pierwszy przywódca Rosji Radzieckiej. Współzałożyciel i lider partii bolszewickiej. Teoretyk ideologii komunizmu.Standardowy język mandaryński, nazywany często językiem mandaryńskim lub standardowym językiem chińskim jest oficjalnym standardem mówionego języka chińskiego, używanym jako język urzędowy w Chińskiej Republice Ludowej, Republice Chińskiej, jednym z czterech oficjalnych języków Singapuru, a także jednym z sześciu oficjalnych języków Organizacji Narodów Zjednoczonych. Faktycznie jest tylko jednym z języków mandaryńskich. Oparty jest na dialekcie pekińskim, ale nie jest z nim tożsamy. W poszczególnych państwach język ten nosi różne nazwy: w ChRL jest nazywany putonghua (chin. trad. 普通話, chin. upr. 普通话, pinyin: pǔtōnghuà – "mowa powszechna"), na Tajwanie – guoyu (chin. trad. 國語, uproszcz. 国语, pinyin: guóyǔ – "język państwowy"), w Singapurze – huayu (chiń. trad. 標準華語, uproszcz. 标准华语, biāozhǔn huáyǔ – "język chiński").

    Według chińskiego historyka, Lee Yun-Pinga, na skutek cesarskiej ustawy z 1882 roku która w praktyce zablokowała mu możliwość podróżowania do USA, aby dostać się do Stanów Zjednoczonych potrzebował wizy. Przy pierwszej próbie dostania się na terytorium USA został aresztowany, areszt opuścił po 17 dniach. W marcu 1904 roku uzyskał certyfikat według którego miał on się urodzić 24 listopada 1870 roku na Hawajach. Według amerykańskich dokumentów, Sun miał obywatelstwo amerykańskie, a do Chin przeniósł się wraz z rodziną w wieku 4 lat a na Hawaje powrócił 10 lat później.

    Tongmenghui, Liga Związkowa – chińska tajna rewolucyjna organizacja republikańska, powstała w 1905 roku, poprzedniczka Kuomintangu.Adolf Abramowicz Joffe, ros. Адолф Абрамович Иоффе, (ur. 10 października 1883 w Symferopolu, zm. 16 listopada 1927) – sowiecki polityk, dyplomata, zwolennik trockizmu.

    Początkowo ukrywał się w Europie, Stanach Zjednoczonych i Kanadzie. Na miejscu organizował pomoc finansową dla chińskich grup rewolucyjnych. W 1896 r. w niejasnych okolicznościach Sun został pojmany przez służby specjalne i był przetrzymywany przez 13 dni przez chińskie poselstwo w Londynie. Prawdopodobnie został rozpoznany przez swojego krajana z Kantonu (będącego w rzeczywistości cesarskim pracownikiem dyplomatycznym). Odwiedzał go pod przybranym nazwiskiem, jednak został rozpoznany i aresztowany. Cesarskie służby specjalne planowały go zabić, na przeszkodzie tym planom stanęło uzyskanie przez Sun Jat-sena poparcia brytyjskiego pracownika chińskiego poselstwa, za pomocą którego udało się mu porozumieć z byłym dziekanem uczelni medycznej w Hongkongu, Jamesem Cantliem. Następnie w jego sprawie interweniowało brytyjskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych, które wpłynęło na niego. Cała sprawa stała się bardzo głośna, Sun został w Wielkiej Brytanii okrzyknięty mianem bohatera a cała sytuacja nadała karierze politycznej Sun Jat-sena wielkiego przyśpieszenia. James Cantlim utrzymywał że przez całe życie przyjaźnił się z Sunem. Później napisał on biografię wczesnego okresu życia Suna.

    Konstytucja (od łac. constituo, -ere – urządzać, ustanawiać, regulować) – akt prawny, określany także jako ustawa zasadnicza, która zazwyczaj ma najwyższą moc prawną w systemie źródeł prawa w państwie.Wojna chińsko-japońska (1894-1895) (w Chinach nazywana wojną jiawu, upr: 甲午战争; trad. 甲午戰爭) – wojna podjęta przez Japonię w celu uzyskania koncesji terytorialnych i gospodarczych od Chin.

    W Japonii[]

    Po spędzeniu kilku miesięcy na poznawaniu zbiorów British Museum, Sun udał się przez Kanadę do Japonii, gdzie przybył w lipcu 1897 r. Na miejscu zaprzyjaźnił się z demokratycznym rewolucjonistą Tōtenem Miyazaki, który udzielił mu wsparcia finansowego. Miyazaki o Sunie dowiedział się po incydencie londyńskim i zamierzał pomóc Sunowi w jego działalności politycznej. Miyazaki przedstawił swojego chińskiego protegowanego wielu wpływowym osobistościom, takim jak Shigenobu Ōkuma, Soejima Taneomi i Inukai Tsuyoshi. Od niektórych z nich Sun miał otrzymywać w przyszłości wsparcie zarówno polityczne, jak i finansowe. Część japońskich rewolucjonistów nawiązała współpracę z Sunem ze względu na panazjatyckie motywacje i niechęć do zachodniego imperializmu. Na wygnaniu poznał Filipińczyka Mariano Ponce, przyszłego dyplomatę Pierwszej Republiki Filipin. Sun wraz z Poncą negocjował pomoc Japońskiej Armii Cesarskiej dla rewolucjonistów filipińskich, a następnie dla Pierwszej Republiki Filipin broniącej niepodległości przed agresją Stanów Zjednoczonych. Sun wspierając filipiński ruch niepodległościowy miał nadzieje na to, że naród zdobędzie niezależność, a archipelag Filipin staje się miejscem postoju regionalnych ruchów rewolucyjnych. Jego marzenia legły po tym, gdy w lipcu 1902 roku po blisko trzyletniej obronie, wojska Pierwszej Republiki Filipin przegrały wojnę z Amerykanami a kraj ponownie stał się kolonią. Do realizowania podróży zagranicznej i uzyskiwania wsparcia finansowego wykorzystywał organizację "Społeczeństwo Niebo i Ziemia" (Tiandihui).

    Sacramento – stolica amerykańskiego stanu Kalifornia, siedziba hrabstwa Sacramento. Za sprawą populacji liczącej 470 956 mieszkańców (2012), stanowi szóste pod względem wielkości miasto w Kalifornii. Sacramento jest gospodarczym i kulturalnym centrum obszaru metropolitalnego o tej samej nazwie, zamieszkiwanego przez 2 527 123 osób (2009) – czwartego ze względu na wielkość w stanie Kalifornia (ustępując Greater Los Angeles Area, San Francisco Bay Area i San Diego) i dwudziestego drugiego w całych Stanach Zjednoczonych. W 2002 roku magazyn Time uznał Sacramento za najbardziej zintegrowane etnicznie i rasowo miasto amerykańskie.Song Jiaoren (ur. 5 kwietnia 1882, zm. 22 marca 1913) – chiński polityk republikański i rewolucjonista, założyciel i pierwszy przywódca Kuomintangu.

    Zamieszki w Chinach (1900)[]

    W czasie zamieszek w Chinach w 1900 r. brał udział w tajnym porozumieniu z Henrym Blake’em – brytyjskim gubernatorem Hongkongu i ważną chińską osobistością tej kolonii – Ho Kaiem. Jego celem było przekonanie Li Hongzhanga do zerwania podległości od mandżurskiej dynastii Qing. Na zaproszenie sztabu Li, Sun wybrał się do Hongkongu, jednak obawiając się podstępu, nie zszedł na ląd. W jego imieniu na rozmowy udali się Miyazaki i dwóch innych Japończyków. Spotkanie nie przyniosło żadnych rezultatów. Wcześniej Sun Jat-sen wyrobił sobie kontakty z tajnymi stowarzyszeniami w Guangdongu. Siły te wszczęły walkę w Huizhou w dniu 22 października. Sun zaapelował do lokalnych triad o pomoc w walce przeciwko reżimowi. Powstanie było jedną z 10 kampanii, których wywołanie przypisywał sobie Sun. Powstanie to jednak zostało stłumione po 12 dniach walki. W powstaniu udział wziął Japończyk Miyazaki, który napisał sprawozdanie z walk w wydanej w 1902 roku książce zatytułowanej "33 lata marzeń" (三十三年之梦).

    Penang – stan Malezji, położony na niewielkiej wyspie w Cieśninie Malakka o tej samej nazwie i na niewielkim pasie wybrzeża Płw. Malajskiego. Powierzchnia stanu wynosi 1031 km², zamieszkuje go półtora miliona mieszkańców. Stolicą jest George Town.Kult jednostki − kult w imperialnym, autorytarnym lub totalitarnym systemie władzy, prowadzący niejednokrotnie do deifikacji, władcy lub przywódcy.

    Założenie Ligi Związkowej[]

    Rok 1903 okazał się być punktem zwrotnym w życiu Sun Jat-sena. Od tego bowiem momentu do jego zwolenników zaczęli przystępować członkowie lepiej wykształconych i bardziej zamożnych warstw społeczeństwa. Na tę zmianę złożyły się głównie dwa czynniki: pierwszym był stopniowy upadek dynastii Qing, a drugim działalność propagandowa prowadzona z chińskich ośrodków emigracyjnych w Japonii. Sun Jat-sen stał się szczególnie popularny wśród chińskich studentów studiujących zagranicą. W 1904 r. udało się mu założyć kilka komórek konspiracyjnych w Europie. W 1904 roku przedstawił swój program polityczny, który obejmował przepędzenie tatarskich barbarzyńców [Mandżurów], odbudowę Chin, ustanowienie republiki i równą parcelację ziemi. Postulaty te wpłynęły na późniejszą filozofię polityczną zwaną Trzema zasadami ludowymi. Trzy zasady obejmowały nacjonalizm (Minzu, 民族), demokrację (Minquan, 民权) i ludowładztwo (Minsheng, 民生). W 1905 r. został przywódcą koalicji rewolucyjnej – Ligi Związkowej (Tongmenghui), założonej w Tokio. Liga Związkowa oficjalnie powstała w dniu 25 sierpnia 1905 roku, stanowiła ona koalicję kilku studenckich grup rewolucyjnych skupiających chińskich emigrantów, celem Ligi było finansowe wspieranie antyreżimowych powstań w kraju. W ciągu 1906 roku liczba członków Ligi osiągnęła 963 osoby. Przez następne trzy lata Liga prowadziła aktywną działalność propagandową, głównie poprzez swój "Dziennik Związkowy" (Min bao). W tym czasie zaczęły się też piętrzyć przed Sunem pierwsze trudności. Przede wszystkim Liga pozostawała organizacją o dosyć luźnej strukturze organizacyjnej, a poszczególni jej członkowie dysponowali w swojej działalności dużą swobodą. Co gorsze wszystkie spiski i powstania organizowane przez Suna kończyły się porażką. Członkowie Ligi zaczęli coraz bardziej powątpiewać w możliwość odniesienia sukcesu, oprócz tego zaczęły maleć zewnętrzne wpływy finansowe. W wyniku nacisków wywieranych przez dynastię Qing, inne państwa zaczęły unikać kontaktów z Sun Jat-senem. W 1907 r. rząd Japonii wręczył mu pewną sumę pieniędzy i poprosił o opuszczenie kraju. Rok później, w Indochinach Francuskich, gdzie jego organizacja zawiązała kilka spisków, zakazano mu całkowicie wjazdu. Hongkong, tak jak i kilka innych terytoriów, pozostawał poza jego zasięgiem.

    Nacjonalizm (z łac. natio – naród) – postawa społeczno-polityczna, uznająca naród za najwyższe dobro w sferze polityki. Nacjonalizm uznaje sprawy własnego narodu za najważniejsze (egoizm narodowy), jednak istnieją grupy, które szanują także racje i poglądy innych narodów. Nacjonalizm przejawia się głoszeniem poglądów o zabarwieniu narodowym, szerzeniem myśli narodowej i pamięci o bohaterach danego narodu. Głosi solidarność wszystkich grup i klas społecznych danego narodu. Wyróżniamy dwa typy nacjonalizmu: pozytywny i negatywny (szowinistyczny).Cordwainer Smith, właśc. Paul Myron Anthony Linebarger (ur. 11 lipca 1913 w Milwaukee, zm. 6 sierpnia 1966 w Baltimore) – amerykański pisarz science fiction, politolog, wojskowy. Autor m.in. podręcznika wojny psychologicznej Wojna psychologiczna (jako Paul Linebarger), szpiegowskiego political fiction o zimnej wojnie pt. Atomsk (jako Carmichael Smith) oraz powieści science fiction Nostrilia.

    Militarne starcia z siłami Qingów[]

    1 grudnia 1907 roku poprowadził do walki wojska rewolucyjne, które starły się z lojalistami Qing na przełęczy Przyjaźni (granica Guangxi i Wietnamu). Powstanie zostało stłumione po siedmiu dniach. W 1907 roku wybuchły kolejne cztery antymandżurskie powstania, w tym rebelię w Chaozhou, powstanie siedmiu kobiet nad jeziorem Huzhou i powstanie w Qinzhou. W 1908 roku miały miejsce dwa kolejne powstania – powstanie Hekou i w Qinlian.

    Znaczek pocztowy – znak pocztowy, służący jako środek uiszczenia opłaty za usługi pocztowe. Przeważnie jest w postaci małego papierowego prostokąta przyklejanego do koperty.Ekspedycja północna (chin. 北伐, pinyin běi fá) – wielka kampania militarna przeprowadzona przez siły Kuomintangu w latach 1926–1928. Jej efektem było pokonanie rządzących na północy Chin militarystów i zjednoczenie kraju.

    Walka o władzę w Lidze Związkowej[]

    Ze względu na militarne niepowodzenia okresu przywództwa Suna, grupa działaczy Ligi dążyła do usunięcia go ze stanowiska lidera. W Tokio w okresie 1907-1908 działała Guangfuhui, skupiająca działaczy niechętnych względem Suna. Sun został skrytykowany w ulotce o nazwie "Deklaracja czynów przestępczych Sun Jat-sena autorstwa rewolucjonistów z Azji Południowo-Wschodniej". Autorami publikacji byli Tao Chengzhang i Zhang Binglin, ulotka była drukowana i rozpowszechniana przez reformatorskie gazety, tj. Nanyang Zonghui Bao. Celem Tao i Zhanga była dyskredytacja Sun jako lidera ruchu – został on przedstawiony jako działacz który od walki rewolucyjnej woli bogacenie się poprzez spekulacje finansowe. W obliczu kampanii skierowanej przeciwko Sunowi, obóz rewolucyjny podzielił się na jego zwolenników i przeciwników. Sam zainteresowany publicznie odpierał oskarżenia i konsekwentnie negował plotki, według których miał się kierować wyłącznie chęcią zysku.

    Świątynia Lazurowych Obłoków (chin. trad. 碧雲寺, chin. upr. 碧云寺, pinyin Bìyún Sì) – świątynia buddyjska znajdująca się w Pekinie, u północnego podnóża Pachnących Wzgórz, około 20 kilometrów na zachód od centrum miasta.Europa – część świata (określana zwykle tradycyjnym, acz nieścisłym mianem kontynentu), leżąca na półkuli północnej, na pograniczu półkuli wschodniej i zachodniej, stanowiąca wraz z Azją kontynent Eurazję.

    Ponowna podróż po Europie[]

    W tych niesprzyjających okolicznościach Sun Jat-sen spędził lata 1910-1911 na podróżach po Europie i Stanach Zjednoczonych. Do Azji wrócił na krótko w czerwcu 1910 r., na zachód wyruszył znowu w grudniu, gdzie spotkał się z kilkoma czołowymi rewolucjonistami. Na spotkaniach tych ustalono między innymi, że należy podjąć ostateczną próbę opanowania Kantonu. Tym razem udało się zebrać pewne fundusze w Stanach Zjednoczonych i w Kanadzie. "Powstanie 27 kwietnia" w Kantonie (znane też jako "rewolucja 29 marca", z powodu daty w chińskim kalendarzu), zakończyło się też jak poprzednie ruchy klęską. W tym momencie sukces rewolucji wydawał się bardziej odległy niż kiedykolwiek. Pomoc przyszła jednak z najbardziej nieoczekiwanej strony, mianowicie od samej dynastii Qing. Dwór cesarski od 1901 r. zaczął przeprowadzać szereg reform. Unowocześniono m.in. armię, zniesiono tradycyjne egzaminy urzędnicze do służby cywilnej, zreorganizowano strukturę administracji, wprowadzono nowoczesne szkolnictwo. Jednak bardziej wykształcone klasy społeczne były coraz bardziej niezadowolone z tempa przemian, a dwór coraz bardziej tracił kontrolę nad sytuacją.

    Biblioteka Kongresu Stanów Zjednoczonych (ang.: Library of Congress) – największa biblioteka świata. Gromadzi ponad 142 mln różnego rodzaju dokumentów, ponad 29 mln książek, 58 mln rękopisów, 4,8 mln map i atlasów, 12 mln fotografii, 6 mln mikrofilmów, 3,5 mln dokumentów muzycznych, 500.000 filmów; wszystko w ponad 460 językach. 7% zbiorów to dokumenty w językach słowiańskich, w tym największy w USA zbiór polskich książek. Całość zajmuje 856 km półek. Biblioteka dysponuje (w 3 budynkach) 22 czytelniami ogólnymi, 3 wydzielonymi czytelniami dla kongresmenów oraz biblioteką sztuki (John F. Kennedy Center). Zatrudnia 5 tysięcy pracowników. Wyposażona jest w system komputerowy o pojemności 13 mln rekordów oraz w 3000 terminali. Pełni funkcję biblioteki narodowej.Denver – miasto w USA w stanie Kolorado i stolica tego stanu. Miasto stanowi jednocześnie hrabstwo Denver (wspólna administracja).

    Działalność na Malajach[]

    Rozgłos i popularność Suna dotarła poza rejon określany mianem Wielkich Chin, jego filozofia szczególną popularność zdobyła w Azji Południowa-Wschodniej, nazywanej przez Chińczyków Nanyang . Dużą popularnością cieszył się wśród chińskich społeczności na Malajach (współczesnej Malezji i Singapurze). W Singapurze spotkał on się z lokalnymi kupcami pochodzenia chińskiego – Teo Eng Hockem, Tanem Chor Namem i Limem Nee Soonem. Kupcy zapewnili Lidze Związkowej wsparcie, a 6 kwietnia 1906 roku (niektóre źródła podają że sekcja powstała pod koniec 1905 roku) w Singapurze powstała sekcja Ligi Związkowej. Na pewien czas przeniósł się do Singapuru i zamieszkał w tamtejszej wilii znanej jako Wan Qing Yuan. Do tego miasta przeniesiono również siedzibę Ligi Związkowej. Na terenie całych Malajów zainicjował otwieranie klubów czytelniczych, w których publicznie odczytywano opowieści prasowe mające rozpowszechniać idee rewolucyjne wśród niepiśmiennej klasy niższej. 8 sierpnia 1910 roku powstał największy klub czytelniczy znany jako Wielka Biblioteka Chińska. 19 lipca 1910 roku siedzibę Ligi przeniesiono do Penangu. Miało to zmniejszyć efekty kampanii propagandowej wymierzonej w Suna. W grudniu 1910 roku w Penangu otworzył pierwszy chiński dziennik noszący nazwę Kwong Wah Yit Poh.

    Mars – czwarta według oddalenia od Słońca planeta Układu Słonecznego. Nazwa planety pochodzi od imienia rzymskiego boga wojny – Marsa. Zawdzięcza ją swej barwie, która przy obserwacji z Ziemi wydaje się być rdzawo-czerwona i kojarzyła się starożytnym z pożogą wojenną. Postrzegany odcień wynika stąd, że powierzchnia planety zawiera tlenki żelaza. Mars jest planetą wewnętrzną z cienką atmosferą, o powierzchni usianej kraterami uderzeniowymi, podobnie jak powierzchnia Księżyca. Występują tu także inne rodzaje terenu, podobne do ziemskich: wulkany, doliny, pustynie i polarne czapy lodowe. Okres obrotu wokół własnej osi jest niewiele dłuższy niż Ziemi i wynosi 24,6229 godziny (24h37min22s). Na Marsie znajduje się najwyższa góra w Układzie Słonecznym – Olympus Mons i największy kanion – Valles Marineris. Gładki obszar równinny Vastitas Borealis na półkuli północnej obejmuje 40% powierzchni planety i może być pozostałością ogromnego uderzenia. W przeciwieństwie do Ziemi, Mars jest geologicznie i tektonicznie nieaktywny.Komunistyczna Partia Chin (chiń. upr. 中国共产党, chiń. trad. 中國共産黨, pinyin: Zhōngguó Gòngchǎndǎng) – rządząca partia narodowa w Chińskiej Republice Ludowej, założona w roku 1921. Do 1927 współpracowała z Kuomintangiem, następnie toczyła z nim wojnę domową do roku 1949 z przerwą w latach 1937–1945, kiedy to obie partie zawarły taktyczny sojusz przeciwko japońskim najeźdźcom.

    Rewolucja 1911 roku[]

     Osobny artykuł: rewolucja Xinhai.
    Sun Jat-sen podczas swojego pobytu w Hanoi

    W 1910 roku podjął decyzję o szerszej finansacji powstańców walczących z Mandżurami, decyzję tę ogłosił 13 listopada na konferencji w Penangu. Kampania zbiórek finansowych objęła teren całego Półwyspu Malajskiego, łącznie udało się zebrać 187.000 dolarów hongkońskich. 27 kwietnia 1911 roku, rewolucjonista Huang Xing stanął na czele drugiego powstania w Guangzhou. Powstanie nie udało się, a w walkach zginęło najprawdopodobniej 72 rebeliantów. Obecnie powstańcy z Guangzhou uważani są w Chinach za męczenników. W 1911 r. rząd cesarski zadecydował, że należy znacjonalizować kolej towarową. Decyzja ta wywołała gniew lokalnych przedsiębiorców. Przejawem tego niezadowolenia były walki, które wybuchły w prowincji Syczuan. Armia cesarska nie zdołała zapobiec rozrostowi ruchu powstańczego, co podkopało autorytet dworu. W październiku tego samego roku w Wuhanie wybuchło kolejne powstanie. Mimo początkowego braku koordynacji, rebeliantom udało się obalić lokalnego gubernatora. Na czele powstania stanął Huang. Ten sukces stał się prawdziwą iskrą zapalną, od której zajęły się inne części kraju, które odłączały się kolejno od cesarstwa. Powstanie przerodziło się w rewolucję Xinhai. W jej wyniku obalony został Puyi – ostatni cesarz w historii Chin. Dzień wybuchu rewolucji, 10 października, jest obecnie świętem państwowym Republiki Chińskiej O rozruchach w Wuhanie Sun dowiedział się podczas swojego pobytu w Denver w USA.

    Doktryna Trzech zasad ludowych (chiń. upr.: 三民主义; chiń. trad.: 三民主義; pinyin: Sānmín Zhǔyì; Wade-Giles: San-min Chu-i) zwana też doktryną Sanmin jest filozofią polityczną wykreowaną przez Sun Jat-sena, aby Chińczycy byli wolnym, silnym i prosperującym narodem.Londyn (ang. London) – miasto w południowo-wschodniej części Wielkiej Brytanii, stolica tego państwa, a także stolica Anglii.

    Kształtowanie się ustroju republikańskiego[]

    21 grudnia Sun przyjechał do Szanghaju, a następnie w trakcie spotkania w Nankinie został wybrany na tymczasowego prezydenta. Wiceprezydentem został Li Yuanhong, a ministrem armii Huang Xing. Do Chin wraz z nim przybył amerykański wojskowy Homer Lea, który opowiedział się po stronie rewolucjonistów. Sun porozumiał się z bardzo wpływowym cesarskim ministrem Yuan Shikaiem co do obalenia dynastii Qing i podziału władzy. 12 lutego 1912 r. cesarz formalnie abdykował. Następnego dnia Sun zrezygnował z zajmowanego stanowiska, a jego następcą został Yuan Shikai. Sun wysłał telegramy do przywódców wszystkich prowincji, w których wezwał ich do organizacji wyborów do Zgromadzenia Narodowego Republiki Chińskiej. W maju 1912 roku zgromadzenie przeniosło się z Nankinu do Pekinu, a jego 120 członków wywodziło się z Ligi Związkowej i Partii Republikańskiej (na czele której stał Yuan Shikai). Już wówczas wielu stronników Suna zaczęło podejrzewać Yuana i Partię Republikańską o zapędy autorytarne.

    Mauzoleum Sun Jat-sena – grobowiec chińskiego polityka i pierwszego prezydenta Republiki Chińskiej Sun Jat-sena, położony w Nankinie, w prowincji Jiangsu, w Chinach. Mauzoleum znajduje się na zboczu góry Zijin i zajmuje powierzchnię ok. 80000 m².Song Meiling, Soong May-ling (ur. 5 marca 1897 lub 1898 w Szanghaju, zm. 23 października 2003 w Nowym Jorku) – trzecia żona chińskiego przywódcy Czang Kaj-szeka, sama również odgrywająca dużą rolę w życiu politycznym Chin. Jedna z trzech sióstr Song, była spośród nich tą, która kochała władzę.

    Walki między Kuomintangiem a Partią Republikańską[]

    25 sierpnia 1912 roku, Liga Związkowa połączyła się z pozostałymi organizacjami antycesarskimi i utworzyła Kuomintang. Wybory 1912-1913 okazały się dla Kuomintangu wielkim sukcesem, partia zdobyła 296 z 596 mandatów w izbie niższej i 123 z 274 w wyższej. We wrześniu 1912 r. Yuan mianował Suna dyrektorem generalnym ds. rozwoju kolei. Porozumienie pomiędzy przywódcami mogłoby trwać dalej. Stało się jednak inaczej. Mianowicie z polecenia Yuana zamordowany został twórca Kuomintangu Song Jiaoren. Wydarzenie to doprowadziło do wybuchu walki o władzę pomiędzy Sunem i Yuanem. W kraju doszło do drugiej rewolucji, w trakcie której Sun i wojska wierne Kuomintangowi próbowały obalić reżim Yuana. Ostatecznie wygrał Yuan, a Sun musiał ratować się ucieczką do Japonii. Podczas tego pobytu szukał wsparcia japońskiego w zamian za udzielane obietnice przyznania szerokich koncesji w Chinach. W tym czasie opuściło go wielu dawnych towarzyszy, z których większość odmawiała złożenia przed nim przysięgi na wierność. Krytykowano go także za poślubienie Song Qingling – swojej sekretarki i córki przyjaciela – bez wzięcia rozwodu z pierwszą żoną. W 1915 roku Yuan ogłosił przywrócenie w Chinach ustroju monarchicznego, a sam koronował się na cesarza. Sun wziął udział w wojnie między siłami republiki a wojskami cesarskimi (1915-1916), w trakcie której związał się z republikańskim Ruchem Obrony Konstytucji. Oprócz tego wspomógł rebelię Bai Langa skierowaną przeciwko rządom Yuana. Walki zewnętrzne zapoczątkowały w Chinach tzw. erę militarystów, w trakcie której rzeczywistą władzę w wielu rejonach Chin objęli lokalni watażkowie. W 1915 roku Sun napisał do II Międzynarodówki, aby ta wysłała do Chin zespół specjalistów który pomógłby w zjednoczeniu Chin i utworzeniu w nich pierwszej na świecie republiki socjalistycznej. W tym okresie pojawiło się wiele rozbieżnych propozycji przyszłości Chin, w okresie politycznego chaosu nowym prezydentem republiki ogłoszono jednocześnie Suna i Xu Shichanga.

    Azja (gr. Ἀσία Asía, łac. Asia) – część świata, razem z Europą tworząca Eurazję, największy kontynent na Ziemi. Z powodów historycznych i kulturowych sama Azja bywa również nazywana kontynentem (zob. alternatywne listy kontynentów).Triady (chin. trad.: 三合會, chin. upr.: 三合会, pinyin: Sānhéhuì) to chińskie organizacje podziemne, które powstały w XVII wieku w celu obalenia mandżurskiej dynastii Qing. W XIX wieku rozpoczęły działalność przestępczą (początkowo głównie przemyt opium). Obecnie są synonimem chińskich organizacji przestępczych - tak jak mafia we Włoszech czy yakuza w Japonii.

    Po upadku reżimu Yuana[]

    Walka o Kanton[]

    W latach 1912-1927 roku w południowych Chin działały trzy rządy – Tymczasowy Rząd Nankiński (1912), wojskowy rząd w Kantonie (1921-1925) i Rząd w Kantonie (a następnie w Wuhanie, 1925-1927). Rządy w południowych Chinach działały w opozycji do rządu pekińskiego na północy. Na północy Kuomintang został zdelegalizowany przez Yuana, a tymczasowym zamiennikiem partii byłą Chińska Partia Rewolucyjna.. W 1916 r. doszło upadku reżimu Yuana. W następnym roku Sun przybył z Szanghaju do Guangdongu, w celu zorganizowania ruchu przeciwko premierowi Duan Qiruiowi. Sun został w lipcu wybrany generalissimusem separatystycznego rządu, jednakże w połowie 1918 r. musiał zrezygnować z powodu utraty poparcia lokalnego watażki Lu Rongtinga. Wcześniej Lu zgodził się na objęcie przez Suna kontroli nad 20 batalionami gwardii, jeżeli siły te pozostaną poza Guangdongiem. Sun zaakceptował ten warunek i mianował Chen Jiongminga na dowódcę swoich oddziałów w Fujian. Po przekonaniu Chena do walki z Lu, Sunowi udało się wrócić na swoje dawne stanowisko na 16 miesięcy. Jednakże po zwróceniu się Chena przeciwko niemu, znowu musiał opuścić Szanghaj. Kuomintang został restaurowany 10 października 1919 roku, gdy Sun utworzył nowe ugrupowanie legitymujące się tą nazwą Sunowi udało się przekonać wojska prowincji Yunnan i Guangxi do przejścia na jego stronę i z ich pomocą w 1921 roku odzyskać Kanton. W 1923 r. Sun sam mianował się generalissimusem nowych władz.

    Chaozhou (chin.: 潮州; pinyin: Cháozhōu) – miasto o statusie prefektury miejskiej w południowych Chinach, w prowincji Guangdong. W 2010 roku liczba mieszkańców miasta wynosiła 520 199. Prefektura miejska w 1999 roku liczyła 2 424 528 mieszkańców.Wielka proletariacka rewolucja kulturalna (chin. upr. 无产阶级文化大革命, chin. trad. 無產階級文化大革命, pinyin wúchǎn jiējí wénhuà dà gémìng); często skracane do 文化大革命 (wénhuà dà gémìng, wielka rewolucja kulturalna) lub po prostu 文革 (wéngé, kulturalna rewolucja) – wielki ruch społeczno-polityczny w Chinach zainicjowany w 1966 roku przez Mao Zedonga, jako próba wyeliminowania jego politycznych rywali i wprowadzenia w życie własnych koncepcji ideologicznych (maoizmu). Chociaż oficjalnie została zakończona przez Mao w 1969 roku, faktycznie trwała do chwili aresztowania tzw. bandy czworga w 1976 roku.

    Współpraca z Rosją Radziecką[]

    W międzyczasie Sun po bezskutecznych próbach uzyskania pomocy zarówno od mocarstw zachodnich jak i od Japonii zwrócił się ku ZSRR. Radziecki dyplomata Adolf Joffe odwiedził go w Szanghaju w 1922 i w 1923 r. Podczas ostatniego z tych spotkań ustalono, że system komunistyczny nie jest odpowiedni dla Chin, ponadto ZSRR zrzekł się jakichkolwiek roszczeń w stosunku do Mongolii Zewnętrznej. Umowa między rządem Suna a ZSRR została spisana w Manifeście Sun-Joffe ze stycznia 1923. Oprócz tego po namowach dyplomatów radzieckich chińscy komuniści zdecydowali się na współpracę z Kuomintangiem. W październiku 1923 r. Michaił Borodin, przedstawiciel Kominternu, przyjechał do Szanghaju i zdobył zaufanie Sun Jat-sena. Na początku 1924 r. Sunowi udało się zreorganizować i scalić Kuomintang w hierarchiczną strukturę, wzorowaną na partii bolszewickiej. Z mocy jego polecenia delegaci Kuomintangu wybrali do jego Komitetu Wykonawczego trzech przedstawicieli komunistów i zgodzili się na powołanie akademii wojskowej (na czele której stanął Czang Kaj-szek). Włodzimierz Lenin pochwalił Suna za jego próby reform społecznych i walkę z obcym imperializmem. W odpowiedzi Sun nazwał Lenina "wielkim człowiekiem" i wysłał do Rosji gratulacje z okazji zwycięstwa rewolucji rosyjskiej. Dzięki pomocy ZSRR, Sun rozwinął wojsko rządu południowego i zorganizował ekspedycję północną skierowaną przeciwko rządom północnym. Mimo że działania te wzmocniły Kuomintang, w praktyce cały czas istniała znacząca wewnętrzna opozycja wobec władzy Suna.

    Duan Qirui (ur. 6 marca 1865, zm. 2 listopada 1936) – chiński wojskowy i polityk, czterokrotny premier i nominalna głowa państwa w latach 1924-1926.Język kantoński – jeden z języków chińskich używany na południu Chin, w Hongkongu i Makau, a także przez potomków chińskich emigrantów w Azji Południowo-Wschodniej i innych rejonach świata. Jego nazwa wywodzi się od prowincji Guangdong. Liczbę użytkowników kantońskiego szacuje się ogółem na 55 mln (z uwzględnieniem wszystkich pokrewnych dialektów z grupy yue).

    Kształtowanie się ustroju społecznego i politycznego Chin[]

     Osobny artykuł: Trzy zasady ludowe.

    W lutym 1923 roku w trakcie spotkania ze Związkiem Studentów na Uniwersytecie Hongkońskim oświadczył że rewolucja wprowadzi w mieście pokój, porządek i dobry rząd oraz zlikwiduje korupcję. W tym samym roku ogłosił Trzy zasady ludowe, które miały stać się fundamentem państwa. Sun w tej samej przemowie przedstawił również konstytucję kraju. Część mowy została wykorzystana w Hymnie Republiki Chińskiej. W 1924 roku wraz z Songiem Ziwenem utworzył pierwszy w historii bank centralny – Kantoński Bank Centralny. Utwórzenie banku było jednym z kluczowych elementów polityki gospodarczej Kuomintangu, który dążył do utworzenia w Chinach narodowego kapitalizmu i odrębnego systemu bankowego. 10 listopada 1924 roku w trakcie pobytu w Tiencinie wygłosił przemówienie, w którym wezwał do utworzenia Konferencji Narodowej Chińczyków. Wezwał do zniesienia wszystkich nierównoprawnych dla Chin traktatów z zachodnimi mocarstwami. Dwa dni później udał się do Pekinu na rozmowy o przyszłości kraju. W tym czasie jego stan zdrowia się pogorszył, a w kraju trwała wojna domowa między lokalnymi watażkami. Poparcie dla Suna wyraził m.in. lider chińskich muzułmanów, generał Ma Fuxiang. 28 listopada udał się do Japonii, gdzie wygłosił przemówienie na konferencji panazjatyckiej w Kobe. Zmarł w wieku 58 lat Pekinie w dniu 12 marca 1925 roku na raka wątrobowokomórkowego. Według tradycyjnego obrządku chińskiego jego szczątki umieszczono w Świątyni Lazurowych Obłoków – sanktuarium buddyjskim znajdujących się kilka kilometrów od Pekinu. Jego trumna została przeniesiona w 1929 r. do mauzoleum w Nankinie.

    Malaje (ang. i malajski Malaya) – nazwa stosowana do dawnych posiadłości brytyjskich na Półwyspie Malajskim (do 1946 r. kilku, następnie jednej powstałej w wyniku ich połączenia), od 1957 r. zaś do niepodległego państwa, które w 1963 roku przekształciło się w Malezję (malajski Malaysia). Dla okresu do 1957 roku stosowana jest także nazwa Malaje Brytyjskie.Kuku-nor (chiń.: 青海湖; pinyin: Qīnghǎi Hú; tyb.: མཚོ་སྔོན་པོ, Wylie: Mtsho-sngon-po, ZWPY: Co Ngoinbo) – słone, bezodpływowe jezioro pochodzenia tektonicznego w Chinach, w prowincji Qinghai. Zajmuje powierzchnię ok. 4,5 tys. km² i leży na wysokości 3196 m n.p.m., jego maksymalna głębokość to 33 m.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Henry Blake – postać fikcyjna, podpułkownik, chirurg, dowódca szpitala polowego MASH 4077 podczas wojny w Korei. Jeden z głównych bohaterów filmu MASH w reżyserii Roberta Altmana i serialu pod tym samym tytułem wyprodukowanym przez telewizję CBS. Jego literackim pierwowzorem był bohater książki Richarda Hookera M*A*S*H: A Novel About Three Army Doctors.
    Jackie Chan, kant. Sing Lung, pierw. Chan Kong-sang, 陳港生, pinyin Chén Gǎngshēng (ur. 7 kwietnia 1954 roku na Wzgórzu Wiktorii w Victorii) – hongkoński aktor, reżyser, scenarzysta, producent, kaskader, muzyk, przedsiębiorca i komik, ambasador dobrej woli UNICEF.
    Pojęcia Chiny używa się w odniesieniu do krainy historycznej, obejmując wówczas całokształt chińskiej historii i kultury (zobacz: historia Chin), lub w węższym znaczeniu, w odniesieniu do Chińskiej Republiki Ludowej.
    Dawno temu w Chinach 2 (chiń. upr.: 黄飞鸿之二男儿当自强; chiń. trad.: 黃飛鴻之二男兒當自強; pinyin: Huáng Fēihǒng Zhī Èr Nán’ér Dāng Zìqiáng; jyutping: Wong4 fei1 hung4 zi1 ji6 naam4 ji4 dong1 zi6 koeng4) – hongkoński film z 1992 roku w reżyserii Tsui Harka. Scenariusz do filmu napisali: Tsui Hark, Cheung Tan i Tin-suen Chan.
    Honolulu – stolica i największe miasto amerykańskiego stanu Hawaje, położone w hrabstwie Honolulu na wyspie Oʻahu.
    Region Autonomiczny Kuangsi-Czuang (Kuangsi, Guangxi Zhuang, chiń. upr.: 广西壮族自治区; chiń. trad.: 廣西壯族自治區; pinyin: Guǎngxī Zhuàngzú Zìzhìqū) – region autonomiczny w południowej części Chin. Kuangsi graniczy z prowincjami: Junnan - na zachodzie, Kuejczou - na północy, Hunan - na północnym wschodzie, Guangdong - na południowym wschodzie. Na południowym zachodzie ma wspólną granicę z Wietnamem a od południa przylega do Zatoki Tonkińskiej.
    Plac Niebiańskiego Spokoju, plac Tian’anmen (chiń. upr.: 天安门广场; chiń. trad.: 天安門廣場; pinyin: Tiān’ānmén Guǎngchǎng) – wielki plac w centrum Pekinu, przed Zakazanym Miastem. Największy publiczny plac na świecie. Samo Tiān’ānmén oznacza Bramę Niebiańskiego Spokoju, położoną na północnym krańcu placu, stanowiącą wejście na teren miasta cesarskiego.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.112 sek.