• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Subartu

    Przeczytaj także...
    Adad-nirari I (sum. iškur.érin.táh; akad. Adad-nārārī, tłum. "bóg Adad jest moją pomocą") – władca Asyrii, syn lub brat Arik-den-ili, według Asyryjskiej listy królów panować miał przez 32 lata. Jego rządy datowane są na lata 1305-1274 r. p.n.e.Lagasz (sum. lagaš zapisywane ŠIR.BUR.LA) – starożytne miasto-państwo założone przez Sumerów w południowej Mezopotamii; obecnie stanowisko archeologiczne Tell al-Hiba w Iraku. Zostało zasiedlone w IV tysiącleciu p.n.e. W drugiej połowie III tysiąclecia p.n.e był to ważny ośrodek polityczny i kulturalny Sumerów. Po upadku, miasto-państwo odrodziło się za rządów Gudei (2144-2124 p.n.e), stając się głównym ośrodkiem sumeryjskim, później utraciło jednak znaczenie. W latach 1877-1933 prowadzono w nim (z przerwami) wykopaliska. Władzy miasta Lagasz podlegał również port morski w Eninkimarze nad Zatoką Perską.
    Chabur – rzeka w Azji (w Turcji i Syrii). Jest dopływem Eufratu. W Syrii płynie przez muhafazy Al-Hasaka i Dajr az-Zaur, gdzie kończy swój bieg.
    Mapa imperium akadyjskiego z zaznaczonym położeniem Subartu
    Mapa królestwa Górnej Mezopotamii z zaznaczonym położeniem Subartu
    Mapa Mezopotamii w czasach panowania Hammurabiego i jego następców z zaznaczonym położeniem Subartu

    Subartu, Szubartu, Subir (akad. Subartu, Šubartu; sumer. su.bir4) – w źródłach mezopotamskich nazwa obszaru w północnej Mezopotamii, którego granice, przynależność polityczna i skład etniczny zmieniały się wraz z upływem czasu. Pod względem geograficznym nazwa ta odnosić się mogła do całej północnej Mezopotamii bądź też tylko do jej części, Podobnie pod względem historycznym mogła być ona nazwą krainy bądż nazwą państwa. Często też znaczenie tego słowa zależało od perspektywy osób które go używały, np. dla mieszkańców południowej Mezopotamii Subartyjczykami mogli być po prostu mieszkańcy północnej Mezopotamii. Mieszkańców Subartu w języku akadyjskim nazywano šubarû (tłum. "pochodzący z Subartu"), a w języku sumeryjskim subar lub šubur (tłum. "mieszkaniec północy").

    Język hurycki – wymarły język, używany przez Hurytów na obszarach północnej Mezopotamii, nad jeziorem Wan, wschodniej Anatolii i Syrii północnej już w połowie III tysiąclecia p.n.e.Asyria (akad. māt Aššur) – starożytne państwo semickie w północnej Mezopotamii istniejące od drugiej połowy III tysiąclecia p.n.e. do pierwszej połowy I tysiąclecia p.n.e.

    Subartu jako Subir pojawia się po raz pierwszy w źródłach presargonidzkich, a dokładnie w inskrypcjach Eanatuma (pocz. 2 poł. III tys. p.n.e.), władcy Lagasz. Wymieniane jest ono wśród wrogów Eanatuma, których pokonał on po tym, jak najechali oni ziemie Lagasz. Teksty powstałe w trakcie istnienia imperium akadyjskiego (ok. 2350-2200 p.n.e.) lokalizują Subir albo na wschód od rzeki Tygrys, albo w rejonie górnego biegu Chaburu. Inskrypcje Naram-Sina (2254-2218 p.n.e.) sugerują nawet, że Subir rozciągać się mogło na zachód aż po Morze Śródziemne. Z okresu rządów III dynastii z Ur (ok. 2100-2000 p.n.e.) nie ma współczesnych źródeł mówiących o Subir, ale pojawia się ono w późniejszych (starobabilońskich) kopiach dokumentów z okresu Ur III, w których jest albo ogólnym terminem znaczącym "północ", albo odnosi się do przedgórza północnego Elamu.

    Wan (tur. Van Gölü; arm.: Վանա լիճ; kurd.: Gola Wanê) – bezodpływowe, słone jezioro leżące na Wyżynie Armeńskiej, największe i najgłębsze w Turcji. Jezioro jest największym na świecie jeziorem sodowym, silnie zasadowym (pH 9,8). Soda i inne sole pozyskiwane są przez odparowanie wody. W wodach jeziora żyje 1 gatunek ryb - endemiczny Chalcalburnus tarichi z rodziny karpiowatych odbywający wędrówki na tarło do słodkowodnych dopływów jeziora. Z powodu przełowienia gatunek jest zagrożony wyginięciem. Na dnie jeziora odkryto największe znane stromatolity - wapienne kolumny o wysokości 40 m utworzone przez sinice.Suppiluliuma I, Suppiluliumas I (1380 p.n.e.-1340 p.n.e.) – król Hetytów od ok. 1380 p.n.e., syn Tudhaliji III, twórca hetyckiej potęgi wojskowej, prowadził zwycięskie wojny, zajął większą część Syrii wypierając Hurytów, pokonał państwo Mitanni, opanował Karkemisz – ważną twierdzę nad Eufratem.

    Od początku II tys. p.n.e. pojawia się więcej tekstów dotyczących Subartu/Szubartu. W tym czasie było ono jednym z regionów wchodzących w skład utworzonego przez asyryjskiego króla Szamszi-Adada I (1814-1782 p.n.e.) królestwa Górnej Mezopotamii. Ok. 1771 roku p.n.e., po zdobyciu Szubat-Enlil, zwycięstwo nad siłami Szubartu odnieść miał Ibal-pi-El II, król Esznunny. Szubartum pojawia się następnie wśród zdobyczy babilońskiego króla Hammurabiego (1792-1750 p.n.e.). W jego inskrypcjach, a także w dokumentach z archiwum z Mari z czasów Zimri-Lima (1774-1762 p.n.e.), Szubartum wydaje się stanowić synonim Asyrii. Gdy Zimri-Lim utworzył koalicję przeciw Elamitom, w jej skład wchodzić miały m.in. "Ekallatum, Atamrum i górny kraj, kraj Szubartu".

    Salmanasar I, właśc. Salmanu-aszared I (akad. Salmānu-ašarēd, tłum. "bóg Salmanu jest pierwszy/najważniejszy") – władca Asyrii, syn i następca Adad-nirari I, według Asyryjskiej listy królów panować miał przez 30 lat. Jego rządy datowane są na lata 1273-1244 p.n.e.Tukulti-Ninurta I (akad. Tukultī-Ninurta, tłum. "W bogu Ninurcie jest moja ufność") – król Asyrii, syn i następca Salmanasara I, według Asyryjskiej listy królów panować miał przez 37 lat. Jego rządy datowane są na lata 1243-1207 p.n.e. Podczas jego panowania państwo średnioasyryjskie znajdowało się apogeum swej świetności. Jako pierwszy władca Asyrii przekroczył Eufrat i złupił hetycką część Syrii wyprawiając się do samej Anatolii.

    Ludność Szubartu identyfikowana jest często z ludnością hurycką zamieszkującą w II tys. p.n.e. ziemie nad rzeką Chabur. Jednak język którym mówiła ludność Szubartu jest nieznanego pochodzenia i nie jest jasne czy był on w jakikolwiek sposób związany z językiem huryckim. Znany jest tekst z okresu starobabilońskiego napisany w nieznanym języku, który zatytuowany jest "Zaklęcie w języku Subartu".

    Imperium akadyjskie – semickie państwo założone przez Sargona Wielkiego, istniejące w latach panowania dynastii akadyjskiej: 2334-2193 p.n.e., na terenie środkowej Mezopotamii, którego stolicą było miasto Akad (Agade). W czasach największego rozkwitu zasięg imperium akadyjskiego wykraczał poza tereny Mezopotamii, obejmując cały jej obszar oraz tereny przyległe.Szamszi-Adad I (akadyjskie Šamšī-Adad; amoryckie Šamšī-Addu - tłum. "Słońcem moim jest bóg Adad") – Amoryta, syn Ila-kabkabi z miasta Terqa, założyciel amoryckiej dynastii państwa asyryjskiego; twórca pierwszego asyryjskiego imperium. Według Asyryjskiej listy królów panować miał przez 33 lata (1814-1782 p.n.e.). Prowadził intensywną politykę podbojów, która doprowadziła Asyrię do pozycji mocarstwa w północnej Mezopotamii. Opanował terytoria od gór Zagros po Syrię i dotarł nawet do Morza Śródziemnego.

    W tekstach asyryjskich, powstałych po zniszczeniu huryckiego królestwa Mitanni przez hetyckiego króla Suppiluliumę I (XIV w. p.n.e.), nazwa šubarû używana jest w odniesieniu do ludności tego byłego królestwa zamieszkującej rejon górnego biegu Tygrysu. Kilku asyryjskich królów, w tym Adad-nirari I (1305-1274 p.n.e.), Salmanasar I (1273-1244 p.n.e.) i Tukulti-Ninurta I (1243-1207 p.n.e.), w swych inskrypcjach przypisuje sobie zwycięstwo nad šubarû. Pomimo tych zwycięstw šubarû wciąż buntowali się przeciw Asyryjczykom, o czym świadczy wyprawa wojenna podjęta przez Tiglat-Pilesera I (1114-1076 p.n.e.) przeciw "nieuległym šubarû" w początkach jego rządów. Według inskrypcji tego króla w tym czasie miasta kraju Szubartu zajęte zostały przez liczące 4000 żołnierzy wojska ludów Kaska i Urumu z kraju Hatti, które miały mu się podporządkować po jego przybyciu do Szubartu.

    Mitanni – starożytne państwo założone przez Hurytów w północnej Mezopotamii i północnej Syrii w II tysiącleciu p.n.e. ze stolicą w Waszuganni (dotąd nie zidentyfikowana).Naram-Sin (akad. Narām-Sîn, tłum. "ukochany przez boga Sina") – władca imperium akadyjskiego, przedstawiciel semickiej dynastii rządzącej w Mezopotamii z ośrodkiem w Akadzie, panował w latach ok. 2254-2218 p.n.e. Był wnukiem Sargona Wielkiego z Akadu i podobnie jak on tytułował się dumnie "Królem czterech stron świata".

    W I tys. p.n.e. kraj Szubria z ludnością zwaną Szubaru zaczyna pojawiać się w tekstach z okresu nowoasyryjskiego. Kraj ten, uważany za spadkobiercę Szubartu, lokalizowany jest w regionie na zachód od jeziora Wan. Szubaru pojawiają się wśród ludów i krajów które podbić miał asyryjski król Aszurnasirpal II (883-859 p.n.e.).

    Hetyci (biblijni חתי lub HTY) – lud posługujący się indoeuropejskim językiem hetyckim, który około XVII w. p.n.e. stworzył potężne państwo z centrum w Hattusa (dzisiejsze Boğazkale) w Anatolii. Potęga państwa opierała się na znakomicie, jak na owe czasy, uzbrojonej armii (broń z żelaza, zbroje, doskonałe rydwany bojowe). W okresie swojej największej świetności Hetyci kontrolowali Anatolię, północną Mezopotamię, Syrię i Palestynę. Państwo Hetytów upadło około 1200 p.n.e. prawdopodobnie pod naporem Ludów Morza, chociaż nieliczne hetyckie miasta-państwa w północnej Syrii przetrwały do roku 708 p.n.e.Huryci – lud wywodzący się z Wyżyny Armeńskiej, później zasiedlający Mezopotamię. Założyli Mitanni, państwo zniszczone w XIV w. p.n.e. przez Hetytów, jak również byli dominującym elementem etnicznym w powstałych w XIII w. p.n.e. we wschodniej Anatolii państewkach urartyjskich. Utrzymywali dobre stosunki z faraonami Amenhotepem III i Amenhotepem IV Echnatonem. Ulegli potędze hetyckiego władcy Suppiluliumy I (ok. 1380-1346 p.n.e.), ostateczną klęskę ponieśli w XII w. p.n.e., kiedy podobnie jak ich niedawni pogromcy Hetyci zostali pokonani przez tzw. Ludy Morza.

    W tekstach babilońskich z I tys. p.n.e. nazwa Subartu używana jest jako synonim Asyrii.

    Przypisy

    1. Halloran, J.A., Sumerian Lexikon: A Dictionary Guide to the Ancient Sumerian Language, Logogram Publishing, Los Angeles 2006, s. 236.
    2. Borger R., Assyrisch-babylonische Zeichenliste, Neukirchen-Vluyn 1978, s. 58.
    3. hasło šubarû, The Assyrian Dictionary, tom 17 (Š/3), The Oriental Institute, Chicago 1992, s. 170.
    4. Halloran, J.A., Sumerian Lexikon: A Dictionary Guide to the Ancient Sumerian Language, Logogram Publishing, Los Angeles 2006, s. 270.

    Bibliografia[]

  • hasło Subartu(m), w: Bryce T., The Routledge Handbook of the Peoples and Places of Ancient Western Asia, Routledge 2013, s. 663-665.
  • Ibal-pi-El II (1 połowa XVIII w. p.n.e.) – król Esznunny, współczesny Hammurabiemu z Babilonu, twórca krótkotrwałej potęgi Esznunny, wymieniony w słynnym liście pochodzącym z archiwum w Mari:Tygrys (gr. Τίγρης Tígrēs lub Τίγρις Tígris, arab. دجلة, Nahr Dijlah) to obok Eufratu jedna z dwóch największych rzek Mezopotamii. Wypływa z gór Taurusu Wschodniego położonych w Turcji i przepływa przez Syrię (tylko 40 km) oraz Irak, w dolnym biegu łącząc się z Eufratem w okolicach Al Qurnah i formując rzekę Szatt al-Arab, która wpada do Zatoki Perskiej. Długość Tygrysu wynosi 1900 km, a powierzchnia dorzecza 375 tys. km². Na zachodnim brzegu Tygrysu leży stolica Iraku, Bagdad. Najważniejsze dopływy to Duży Zab, Mały Zab, Dijala (wszystkie lewostronne). Normalnie żeglowny jest od Bagdadu, a w trakcie wysokiego stanu wód nawet od Mosulu położonego w północnym Iraku.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Mari – miasto starożytne w północnej Mezopotamii nad Eufratem. Od III tysiąclecia p.n.e. ważny ośrodek polityczny i handlowy na szlaku północna Mezopotamia – północna Syria. Okresowo pod władzą Sumerów, Akadów, Asyryjczyków. Największego znaczenia nabrało Mari pod rządami Amorytów na przełomie XIX/XVIII w. p.n.e. Zdobyte ok. 1757 r. p.n.e. przez Hammurabiego, stopniowo popadało w ruinę. Obecnie stanowisko archeologiczne Tall Hariri w Syrii.
    Aszurnasirpal II, właśc. Aszur-nasir-apli II (akad. Aššur-nāṣir-apli, tłum. "bóg Aszur jest strażnikiem syna") – król Asyrii, syn i następca Tukulti-Ninurty II; według Asyryjskiej listy królów panować miał przez 25 lat. Jego rządy datowane są na lata 883-859 p.n.e. Uczynił Asyrię jedną z największych potęg ówczesnego świata.
    Eanatum (sum. e2-an-na-tum2, tłum. "świątynia E-anna przyniosła") – sumeryjski władca miasta-państwa Lagasz, panujący na początku 2 połowy III tys. p.n.e. Syn i następca Akurgala, wnuk Ur-Nansze, starszy brat Enanatuma I.
    III dynastia z Ur – mezopotamska dynastia założona przez Ur-Nammu z Ur, panowała nad zjednoczonym Sumerem i Akadem w latach 2113-2005 pne. (chronologia średnia).
    Esznunna – starożytne miasto-państwo w Mezopotamii; obecnie stanowisko archeologiczne Tall Asmar w Iraku, niedaleko Bagdadu, nad rzeką Dijalą.
    Tiglat-Pileser I, właśc. Tukulti-apil-Eszara I (akad. Tukultī-apil-Ešarra, tłum. "W synu świątyni E-szara jest moja ufność") – król Asyrii, syn i następca Aszur-resza-iszi I; według Asyryjskiej listy królów panować miał przez 39 lat. Jego rządy datowane są na lata 1114-1076 p.n.e. Podczas jego panowania Asyria pozostawała nadal krajem rozległym terytorialnie oraz o dobrze zorganizowanej armii zdolnej do podejmowania wypraw wojennych.
    Hammurabi, Hammurapi (1792–1750 p.n.e. – chronologia średnia) – szósty, najsłynniejszy król z I dynastii z Babilonu, syn i następca Sin-muballita, twórca potęgi państwa starobabilońskiego, autor Kodeksu Praw.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.023 sek.