• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Strzępka

    Przeczytaj także...
    Grzybnia (mycelium) – forma plechy grzybów, stanowiąca wegetatywne ciało grzybów zbudowane z wyrośniętej i rozgałęzionej strzępki lub wielu strzępek skupionych w jednym miejscu. Grzybnia, która rozwija się na powierzchni podłoża (często w formie puchu lub pleśni), nazywana jest grzybnią powietrzną, a grzybnia wnikająca w podłoże to grzybnia substratowa lub pożywkowa.Kropidlak czarny (Aspergillus niger) – gatunek grzyba z rodzaju kropidlaków. Jest pospolity na całym świecie. Występuje w glebie i innych wilgotnych miejscach. Często atakuje produkty spożywcze żywności (tzw. czarna pleśń).
    Sprzężniaki, sprzężniowe, sprzężniowce (Zygomycota Moreau) – gromada jądrowców należąca do królestwa grzybów (Fungi).
    Mikroskopowe zdjęcie strzępek septowanych ze sprzążkami u twardnika japońskiego
    Budowa strzępek
    1 – ściana, 2 – septa, 3 – mitochondrium, 4 – wakuola, 5 – kryształek, 6 – rybosom, 7 – jądro komórkowe, 8 – retikulum endoplazmatyczne, 9 – kropla lipidu, 10 – błona komórkowa, 11 – struktura pęcherzykowa 12 – aparat Golgiego
    Strzępki Pycnoporellus alboluteus

    Strzępki (łac. hyphae) – nitkowate elementy, z których zbudowana jest grzybnia (plecha), czyli ciało grzybów. Strzępki mają postać nitkowatych, prostych lub pogiętych rurek wypełnionych cytoplazmą, w której znajdują się struktury komórkowe. Mogą składać się z komórek jednojądrowych lub wielojądrowych zwanych komórczakami.

    Błona komórkowa, plazmolema, plazmolemma (cytolemma, plasmolemma) – półprzepuszczalna błona biologiczna oddzielająca wnętrze komórki od świata zewnętrznego. Jest ona złożona z dwóch warstw fosfolipidów oraz białek, z których niektóre są luźno związane z powierzchnią błony (białka peryferyjne), a inne przebijają błonę lub są w niej mocno osadzone białkowym lub niebiałkowym motywem (białka błonowe).Cytoplazma – część protoplazmy komórki eukariotycznej pozostająca poza jądrem komórkowym a w przypadku, z definicji nie posiadających jądra, komórek prokariotycznych – cała protoplazma.
    Budowa strzępek U ogromnej większości grzybów ściana komórkowa zawiera chitynę, u nielicznych tylko grzybów niższych celulozę. W strzępkach grzybów brak plastydów, nie zawierają one skrobii, występuje natomiast glikogen, a często kropelki tłuszczu. Liczne są wakuole. Strzępki mogą zawierać barwniki. Pod tym względem dzieli się strzępki na:
  • strzępki hialinowe – bezbarwne i przeźroczyste,
  • strzępki niehialinowe – zabarwione od zawartych w nich barwników
  • Strzępki rosną na wierzchołku. Rosnąca część strzępki ma długość około 30 μm i nazywana bywa czasami strefą wydłużania. Długość całej strzępki natomiast jest nieokreślona, cechuje ją bowiem nieograniczony wzrost. Grubość strzępek wynosi od 1 do 30 μm, najczęściej 5-10 μm.

    Skrobia – węglowodan, polisacharyd roślinny, składający się wyłącznie z merów glukozy połączonych wiązaniami α-glikozydowymi, pełniący w roślinach rolę magazynu energii.Glikogen – polisacharyd (wielocukier), którego cząsteczki zbudowane są z połączonych ok. 100 000 reszt D-glukozy. W organizmach zwierzęcych jest gromadzony w wątrobie, w mniejszym stężeniu występuje też w tkance mięśni poprzecznie prążkowanych (szkieletowych).
    Rodzaje strzępek Pod względem budowy wyróżnia się następujące rodzaje strzępek:
  • bezprzegrodowe, tzw. coenocytyczne. Są delikatne, bezbarwne i zazwyczaj występują u organizmów grzybopodobnych i grzybów środowisk wilgotnych, np. u lęgniowców i sprzężniaków. Czasami zdarzają się w strzępkach tych grzybów przegrody, jednak rozmieszczone są one nieregularnie, tylko w niektórych miejscach. Jeśli są, to powstały w wyniku uszkodzenia grzybni, lub oddzielają stare części grzybni od młodych.
  • podzielone przegrodami, bez sprzążek. Występują u grzybów workowych i niektórych grzybów podstawkowych, np. z rzędu Uredinales.
  • podzielone przegrodami, z sprzążkami lub hakami. Tego typu strzępki występują u wielu grzybów podstawkowych.
  • O strzępkach podzielonych przegrodami mówi się, że są septowane, strzępki bez przegród to strzępki nieseptowane.

    Komórczak (albo polienergida) – pojedyncza, zwykle bardzo duża komórka posiadająca wiele jąder komórkowych. W ten sposób zbudowane jest wiele organizmów np. niektóre glony z grupy zielenic i grzyby oraz śluzowce, a także niektórzy przedstawiciele pierwotniaków.Owocnik, twór grzybniowy – zbita część grzybni, wytwarzana przez nią w formie charakterystycznej dla każdego gatunku, tworząca na zewnątrz lub wewnątrz zarodniki. Owocniki występują u grzybów wyższych; workowców i podstawczaków, a ich zadaniem jest wytwarzanie zarodników. Zbudowane są z dwóch rodzajów grzybni: płonnej – plektenchymy, stanowiącej rusztowanie i zarodnionośnej – obłoczni, w której wytwarzane są zarodniki. Mogą mieć różną postać, np. kapelusza osadzonego na trzonie, kopyta, bulwy, miseczki, maczugi, krzaczka, różdżki, płaskiej skorupy i inne. Istnieje ogromna różnorodność kształtów i barw owocników. Niemal wszystkie wyrastają nad ziemią, ale istnieją też owocniki podziemne, np. u trufli.
    Typy strzępek Wyróżnia się następujące typy strzępek:
  • strzępki generatywne (hyphae generativae) – strzępki żywe, początkowo o cienkich ścianach, z czasem grubościenne. Są mniej lub więcej rozgałęzione, ze sprzążkami lub bez. Z tego rodzaju strzępek powstają wszystkie struktury budujące owocnik, a więc obłocznia (hymenium) oraz strzępki łącznikowe i szkieletowe
  • strzępki łącznikowe (hyphae conjunctivae) – strzępki o grubych ścianach, występujące obok strzępek generatywnych,
  • strzępki szkieletowe, zwane też prymodialnymi (hyphae skeletal, hyphae promordiales) – strzępki pełne lub grubościenne, tzn, takie, u których ściana komórkowa zajmuje całą lub znaczną część poprzecznego przekroju. Nie posiadają poprzecznych przegród (czyli nie są septowane), ani sprzążek i nie rozgałęziają się. Są proste lub faliste, wyglądem przypominają włókna.
  • Systemy strzępkowe W zależności od tego, które rodzaje strzępek budują owocnik grzyba, wyróżnia się 3 rodzaje systemów strzępkowych:
  • monomityczny system strzępkowy (monomitic hyphal system) – gdy owocnik zbudowany jest wyłącznie ze strzępek generatywnych,
  • dymityczny system strzępkowy (dimitic hyphal system) – gdy owocnik zbudowany jest z dwóch rodzajów strzępek: generatywnych i szkieletowych, lub generatywnych i łącznikowych,
  • trymityczny system strzępkowy (trimitic hyphal system) – gdy owocnik zbudowany jest z wszystkich trzech rodzajów strzępek: generatywnych, łącznikowych i szkieletowych.
  • Tkanki strzępkowe Strzępki często przeplatają się z sobą lub łączą, tworząc tzw. tkankę strzępkową. Wyróżnia się dwa jej zasadnicze rodzaje:
  • plektenchyma złożona z luźno rozmieszczonych strzępek. Występuje np. w owocnikach grzybów z rzędów Agaricales, Poriales i Stereales.
  • pseudoparenchyma złożona ze zbitych strzępek. Zbudowane z niej są:
  • skleroty (sklerocja) – twarde twory o różnym kształcie i wielkości, zwykle czarne na powierzchni, które mają za zadanie zachować formy życiowe grzyba w niesprzyjających warunkach (np. susza, mróz).
  • pseudoskleroty (pseudosklerocja) – zwarte skupienia strzępek obejmujące podłoże, np. glebę, kamienie, resztki owoców
  • sznury grzybniowe - wiązki równolegle ułożonych strzępek
  • ryzomorfy – zbite skupiska równolegle ułożonych i silnie połączonych strzępek służące do dostarczania powietrza, wody i substancji pokarmowych.
  • podkładki (stroma) – zwarte skupienie strzępek, na lub w którym tworzą się zarodniki lub owocniki. Czasami strzępki stromy obejmują zarówno tkankę gospodarza, jak i podłoże.
  • Funkcjonalne typy strzępek Pod względem pełnionych funkcji wyróżnia się kilka rodzajów strzępek:
  • przedgrzybnia (promycelium) – strzępka powstająca u niektórych gatunków podczas kiełkowania teliospor
  • ssawki (haustorium) – wyspecjalizowane strzępki grzybów pasożytniczych
  • strzępki infekcyjne – dokonująca infekcji strzępka grzybów pasożytniczych
  • strzępki powietrzne – rozwijające się tylko na powierzchni podłoża, służące do oddychania i rozmnażania
  • strzępki rostkowe lub kiełkowe – powstające podczas kiełkowania zarodników
  • strzępki substratowe – wnikające do podłoża i pobierające z niego wodę i substancje pokarmowe
  • Przypisy

    1. Edmund Malinowski: Anatomia roślin. Warszawa: PWN, 1966.
    2. Stanisław Domański: Grzyby (Mycota). Tom XXI. Podstawczaki (Basidiomycota). Bezblaszkowce (Aphyllophorales). Skórnikowate (Stereaceae). Pucharkowate (Podoscyphaceae). Kraków: PWN, 1991. ISBN 83-01-09471-0.
    3. zbiorowe: Fitopatologia. Tom 1. Podstawy fitopatologii. Poznań: PWRiL, 2010, s. 220. ISBN 978-83-09-01-063-0.
    4. Janusz Błaszkowki: Przewodnik do ćwiczeń z fitopatologii. Szczecin: Wyd.AR w Szczecinie, 1999. ISBN 83-87327-23-9.
    5. Alina Skirgiełło: Gołąbek (Russula). Grzyby (Mycota), tom 20. Podstawczaki (Basidiomycetes), gołąbkowce (Russulales), gołąbkowate (Russulaceae), gołąbek (Russula). Warszawa-Kraków: PWN, 1998. ISBN 83-01-09137-1.
    6. Projekt Fusar. Fusarium. [dostęp 2016-06-02].
    System strzępkowy – u grzybów wyróżnia się 3 rodzaje strzępek budujących ich owocniki: strzępki generatywne, łącznikowe i szkieletowe. W zależności od tego, które z tych strzępek budują dany owocnik, wyróżnia się 3 rodzaje systemów strzępkowych:Lęgniowce, grzybopodobne lęgniowe, dawniej grzyby lęgniowe (Oomycota) – grzybopodobne organizmy eukariotyczne, zaliczane do królestwa protistów (dawniej do grzybów). Odżywiają się martwymi szczątkami organicznymi albo pasożytują na innych organizmach. Mają ciało zbudowane z komórczakowatych strzępek. Takson o różnej randze w różnych systemach; typ (gromada) Oomycota lub gromada (klasa) Oomycetes. Znane jest 500–800 gatunków.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Ściana komórkowa - martwy składnik komórki, otoczka komórki o funkcji ochronnej i szkieletowej. Ściana komórkowa występuje u roślin, grzybów, bakterii i niektórych protistów. U każdej z tych grup jest zbudowana z innych substancji, np. u grzybów jest to chityna, a u roślin celuloza i jej pochodne (hemiceluloza i pektyna) oraz lignina, natomiast u bakterii podstawowym składnikiem jest mureina. Ściana komórkowa leży na zewnątrz błony komórkowej. W tkankach ściany komórkowe sąsiadujących ze sobą komórek są zlepione pektynową substancją tworzącą blaszkę środkową. Między komórkami istnieją wąskie połączenia w postaci plasmodesm - wąskich pasm cytoplazmy przenikających ściany i zawierających fragmenty retikulum endoplazmatycznego. Młode komórki roślin otoczone są ścianą pierwotną, której strukturę wewnętrzną stanowią ułożone w sposób nieuporządkowany łańcuchy celulozowe wypełnione hemicelulozą i pektyną. W starszych komórkach obserwuje się również ścianę wtórną - powstającą po wewnętrznej stronie ściany pierwotnej, zwykle grubszą i bardziej wytrzymałą niż pierwotna, o uporządkowanej budowie szkieletu celulozowego, również wypełnionego hemicelulozą i pektyną. Ulega ona inkrustacji (węglan wapnia, krzemionka lub lignina) i adkrustacji (kutyna, suberyna, woski).
    Alina Skirgiełło (ur. 3 listopada 1911 w Klincach, zm. 10 października 2007) – polska biolożka, pedagożka, specjalistka w zakresie botaniki i mykologii, członkini honorowa Komitet Botaniki PAN oraz Polskiego Towarzystwa Botanicznego, autorka ponad 180 publikacji naukowych, redaktorka serii Grzyby (Mycota).
    Teliospora – rodzaj zarodnika konidialnego (konidium). Powstaje w wyniku podziału mitotycznego, należy więc do grupy mitospor. Zarodniki tego typu wytwarzają grzyby z rzędu rdzowców Pucciniales (dawniej zaliczanych do klasy Teliomycetes, nieistniejącej w najnowszej systematyce grzybów).
    Aparat Golgiego – organellum występujące niemal we wszystkich komórkach eukariotycznych, służące chemicznym modyfikacjom substancji zużywanych przez komórkę, bądź wydzielanych poza nią. Podstawową jednostką strukturalną aparatu Golgiego jest diktiosom.
    Jądro komórkowe, nukleus - otoczone błoną organellum obecne we wszystkich komórkach eukariotycznych, z wyjątkiem tych, które wtórnie je utraciły w trakcie różnicowania, np. dojrzałe erytrocyty ssaków. Zawiera większość materiału genetycznego komórki, zorganizowanego w postaci wielu pojedynczych, długich nici DNA związanych z dużą ilością białek, głównie histonowych, które razem tworzą chromosomy. Geny zlokalizowane w chromosomach stanowią genom komórki. Funkcją jądra komórkowego jest przechowywanie i powielanie informacji genetycznej oraz kontrolowanie czynności komórki, poprzez regulowanie ekspresji genów. Główne struktury, które obecne są w budowie jądra komórkowego to błona jądrowa, podwójna membrana otaczająca całe organellum i oddzielająca je od cytoplazmy oraz blaszka jądrowa, sieć delikatnych włókienek białkowych utworzonych przez laminy, stanowiących rusztowanie dla jądra i nadających mu wytrzymałość mechaniczną. Błona jądrowa jest nieprzepuszczalna dla większości cząsteczek, dlatego obecne są w niej pory jądrowe. Są to kanały przechodzące przez obie błony, umożliwiające transport jonów i innych cząstek. Transport większych cząstek, takich jak białka, jest ściśle kontrolowany i zachodzi na zasadzie transportu aktywnego, kontrolowanego przez białka transportowe. Transport jądrowy jest kluczowy dla funkcjonowania komórki, ponieważ przemieszczanie cząstek poprzez błonę jądrową wymagane jest zarówno przy zarządzaniu ekspresją genów oraz utrzymywaniu chromosomów.
    Sklerota, sklerocjum (łac. sclerotium) – występujące u grzybów, zwykle bulwkowate wytwory grzybni zbudowane z plektenchymy, czyli gęsto splątanych strzępków grzybni. Są rodzajem przetrwalników. Szczególnie zbite, zwarte strzępki znajdują się na powierzchni skleroty, tworząc rodzaj jej okrywy. Zadaniem sklerot jest magazynowanie substancji zapasowych, ale także biorą udział w rozmnażaniu. Z czasem, gdy skleroty zgromadzą substancje zapasowe, coraz bardziej zbita warstwa zewnętrznej plektenchymy odcina ich łączność z grzybnią i skleroty uniezależniają się od niej. W sprzyjających warunkach korzystając ze zgromadzonych zapasów rozwijają się z nich owocniki.
    Hymenium, obłocznia (obłócznia), warstwa hymenialna, warstwa rodzajna – warstwa grzybni hymenoforu u grzybów, w której wytwarzane są zarodniki. Występuje ona w owocniku grzybów podstawczaków i workowców. Składa się z elementów rozrodczych – podstawek (basidium) lub worków (ascus) oraz elementów płonnych, np. cystyd, parafiz, szczecinek. U podstawczaków warstwa komórek leżących bezpośrednio pod hymenium nosi nazwę subhymenium. Worki lub podstawki ułożone są na ogół ściśle obok siebie, palisadowo. Część owocnika, w której występuje hymenium nosi nazwę hymenoforu. Nazwę obłocznia (obłócznia) stosuje się zwykle dla określenia warstwy rodzajnej u niektórych podstawczaków.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.026 sek.