Storczykowate

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
.mw-parser-output .takson-zwierzeta .naglowek{color:black!important;background:#d3d3a4!important}.mw-parser-output .takson-rosliny .naglowek{color:black!important;background:#90ee90!important}.mw-parser-output .takson-grzyby .naglowek{color:black!important;background:#add8e6!important}.mw-parser-output .takson-protozoa .naglowek{color:black!important;background:#f0e68c!important}.mw-parser-output .takson-chromalveolata .naglowek{color:black!important;background:#adff2f!important}.mw-parser-output .takson-excavata .naglowek{color:black!important;background:#f0e68c!important}.mw-parser-output .takson-amoebozoa .naglowek{color:black!important;background:#ffc8a0!important}.mw-parser-output .takson-opisthokonta .naglowek{color:black!important;background:#e0d0b0!important}.mw-parser-output .takson-sar .naglowek{color:black!important;background:Moccasin!important}.mw-parser-output .takson-bakterie .naglowek{color:black!important;background:#d3d3d3!important}.mw-parser-output .takson-archeony .naglowek{color:black!important;background:#f3e0e0!important}.mw-parser-output .takson-eukarionty .naglowek{color:black!important;background:#faf0e6!important}.mw-parser-output .takson-inne .naglowek{color:white!important;background:red!important}
Cypripedium reginae
Ponthieva maculata
Bulbophyllum barbigerum

Storczykowate (Orchidaceae Juss.) – rodzina roślin z grupy okrytozalążkowych obejmująca około 21950–26049 zaakceptowanych gatunków bylin (samożywnych i myko-heterotroficznych), zgrupowanych w 880 rodzajach. Szacuje się, że może ich być 30–40 tys. gatunków. Storczykowate wraz z astrowatymi (Asteraceae) należą do najbogatszych w gatunki rodzin roślin wyższych (rozstrzygnięcie pierwszeństwa między nimi jest kłopotliwe ze względu na ciągłe zmiany w ich klasyfikacjach). Na przełomie XX i XXI wieku odkrywano ok. 150 nowych gatunków storczykowatych rocznie. W ciągu XX wieku liczba znanych rodzajów i gatunków uległa podwojeniu. Do najbardziej zróżnicowanych rodzajów należą: bulbofylum (ok. 2000 gatunków), epidendrum (ok. 1500 gatunków), dendrobium (ok. 1400 gatunków) oraz Pleurothallis (ok. 1000 gatunków). W Polsce, w stanie dzikim, występuje ok. 50 gatunków z 24 rodzajów i wszystkie one podlegają ochronie gatunkowej.

Wenezuelę na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1952 reprezentowało 38 zawodników, 36 mężczyzn i 2 kobiety. Reprezentanci Wenezueli zdobyli 1 brązowy medal na tych igrzyskach, pierwszy w historii olimpijskich startów Wenezueli.Dwulistnik, dwulist, dwójlist (Ophrys L.) – rodzaj roślin z rodziny storczykowatych (Orchidaceae). Należy do niego 60 gatunków, spośród których typowym jest Ophrys insectifera L.

Stosunkowo nieliczni przedstawiciele rodziny mają znaczenie użytkowe, jak np. wanilia płaskolistna (Vanilla planifolia). Bardzo rozpowszechniona jest jednak uprawa wielu gatunków jako roślin ozdobnych. W wyniku rozwoju hodowli storczykowatych od XIX wieku, ogrodnicy stworzyli ponad 100 tysięcy różnych odmian ozdobnych, w tym wiele mieszańców, także międzyrodzajowych. Rośliny z rodziny storczykowatych o efektownych i oryginalnych kwiatach są potocznie nazywane orchideami. Popularne w uprawie jako rośliny doniczkowe są storczyki z rodzajów falenopsis i cymbidium, poza tym katleja, celogyne, dendrobium, miltonia, odontoglossum, oncidium i pafiopedilum.

Grzybnia (mycelium) – forma plechy grzybów, stanowiąca wegetatywne ciało grzybów zbudowane z wyrośniętej i rozgałęzionej strzępki lub wielu strzępek skupionych w jednym miejscu. Grzybnia, która rozwija się na powierzchni podłoża (często w formie puchu lub pleśni), nazywana jest grzybnią powietrzną, a grzybnia wnikająca w podłoże to grzybnia substratowa lub pożywkowa.Lista przedstawia rodzaje roślin z rodziny storczykowatych (Orchidaceae). Pierwotna wersja oparta była na liście The Families of Flowering Plants L. Watsona i M.J. Dallwitza. Była następnie aktualizowana na podstawie bieżących publikacji w Orchid Research Newsletter, wydawanego dwukrotnie w roku przez Royal Botanic Gardens w Kew. Na bieżąco aktualizowane listy gatunków z rodziny storczykowatych zestawiane są na stronach World Checklist of Selected Plnt Families oraz e-monocot.org: Orchidaceae Juss. publikowanych przez Royal Botanic Gardens w Kew. Zweryfikowane nazwy rodzajowe storczykowatych zestawiane są także na stronie The Plant List tworzonej przez konsorcjum najaktywniejszych w badaniach taksonomicznych ogrodów botanicznych świata i innych instytucji zajmujących się taksonomia roślin.

Zasięg występowania[ | edytuj kod]

Storczykowate są rodziną kosmopolityczną, występującą na wszystkich kontynentach, z wyjątkiem Antarktydy. Największe zróżnicowanie gatunkowe storczyków występuje w strefie międzyzwrotnikowej, a zwłaszcza w tropikach na kontynentach amerykańskich i w Azji południowo-wschodniej po Nową Gwineę. W tropikach amerykańskich rośnie 350 rodzajów i ok. 10 tys. gatunków, tylko w Malezji jest ich 4,5 tys. gatunków, a na Nowej Gwinei 2,3 tys. Z tropikami związanych jest 36 najbardziej zróżnicowanych gatunkowo rodzajów, liczących ponad 100 gatunków, i tylko nieliczne z nich mają przedstawicieli poza strefą równikową. Im dalej od równika tym zróżnicowanie gatunkowe storczykowatych spada. Bardzo nieliczne gatunki przekraczają na półkuli północnej do koło podbiegunowe (szerokość geograficzna 66°), a na półkuli południowej sięgają do ok. 55°. Rośliny z dwóch największych podrodzin (Orchidoideae i Epidendroideae) spotykane są na wszystkich lądach poza obszarami polarnymi i pustyniami Australii i północnej Afryki. Cypripedioideae spotykane są w tropikach amerykańskich i azjatyckich oraz w strefie klimatu umiarkowanego w Ameryce Północnej, Europie i Azji. Vanilloideae spotykane są wszędzie w strefie tropikalnej, a do strefy umiarkowanej sięgają we wschodniej części Ameryki Północnej, w Azji wschodniej i południowej Australii. Bazalna podrodzina Apostasioideae występuje w Azji południowo-wschodniej po północną Australię i wyspy Oceanii.

Nietoperze, rękoskrzydłe (Chiroptera) – rząd ssaków łożyskowych, obejmujący ok. 1100 gatunków, do którego zalicza się 17 rodzin zgrupowanych w dwóch podrzędach:Szerokość geograficzna (ang. latitude, symbol φ) – jedna ze współrzędnych geograficznych, kąt pomiędzy półprostą poprowadzoną ze środka kuli ziemskiej i przechodzącą przez dany punkt na jej powierzchni a płaszczyzną równika.

Morfologia[ | edytuj kod]

Pokrój Rośliny zielne o pędach rozgałęziających się monopodialnie lub sympodialnie. Storczyki o wzroście monopodialnym mają stale rosnący pąk szczytowy, a ewentualne odgałęzienia boczne rosną słabiej od niego. Poza formami pnącymi osiągającymi czasem wiele metrów długości, storczyki monopodialne z reguły rosną wolno, tworząc w każdym sezonie pojedyncze liście, czasem pędy są bardzo zredukowane, np. w przypadku Polyrrhiza funalis tylko do łuskowatego pąka (funkcję asymilacyjną pełnią korzenie). W przypadku storczyków o wzroście sympodialnym pęd szczytowy zaprzestaje wzrostu po każdym sezonie i nowy pęd wyrasta z pąka bocznego, rzadziej z dwóch lub większej ich liczby. Pędy z poszczególnych lat zamierają po jednym, czasem po dwóch lub kilku sezonach. U wielu przedstawicieli rodziny odcinek roczny pędu składa się z krótszego lub dłuższego kłącza i wznoszącego się pędu ulistnionego i kwiatonośnego, który kończy wzrost. Często ten wznoszący się odcinek pędu grubieje tworząc pseudobulwę osiągającą różne rozmiary – od kilku milimetrów do 2,5 m wysokości (u Grammatophyllum speciosum). W zależności od tego czy pseudobulwa powstaje z jednego międzywęźla czy z większej ich liczby liście wyrastają tylko z jego wierzchołka (w pierwszym przypadku) lub w różny sposób wzdłuż jej długości. U wielu przedstawicieli tropikalnych epifitów pędy rosną ku ziemi wykazując geotropizm dodatni, co ułatwia spływanie wody i wymianę gazową w obszarach o dużych opadach. U storczyków naziemnych rosnących w strefach umiarkowanych (w tym u wszystkich przedstawicieli rodziny rosnących w Polsce) pędy nadziemne giną po owocowaniu, a organem przetrwalno-spichrzowym jest podziemne kłącze, pseudobulwy lub bulwy korzeniowe. Korzenie Występują wyłącznie korzenie przybyszowe, częste są korzenie powietrzne pokryte charakterystycznym – gąbczastym i srebrzystym (w stanie suchym) welamenem – tkanką chłonącą wodę. Po nasączeniu wodą stają się zielonkawe. U storczyków naziemnych welamen wykształcać się może w pełniącą podobną funkcję warstwę gęstych włosków przypominających filc. Nie występują z reguły na korzeniach storczykowatych włośniki, za to u wszystkich występuje mykoryza. Korzenie storczyków epifitycznych ściśle przywierają do podpór, często oplatają gałęzie drzew, czasem też są spłaszczone i zielone pełniąc funkcje asymilacyjne (np. rodzaje Polyrrhiza, Taeniophyllum i Campylocentrum). U storczyków naziemnych często korzenie pełnią funkcje spichrzowe i tworzą bulwy. Mogą one być kształtu wrzecionowatego, jajowatego (np. u rodzaju storczyk Orchis) lub są dłoniasto podzielone (np. u rodzaju gółka Gymnadenia), gdy powstają z korzenia rozgałęziającego się. Co roku u nasady pędu nadziemnego powstaje taka bulwa potomna, z której w roku kolejnym rozwija się nowy pęd powodując zarazem jej obumarcie. U niektórych storczyków kłączowych korzeni brak (np. u storzana Epipogium i żłobika Corallorhiza). Liście Z reguły pojedyncze, całobrzegie (w Australii występują storczyki o liściach dłoniasto klapowanych) i nagie. Najczęściej skrętoległe, czasem dwurzędowe, rzadko naprzeciwległe lub okółkowe. O blaszce płaskiej, zwijającej się lub składanej, często mięsistej i o nasadzie pochwiastej. U storczyków o pędach wieloletnich liście są zwykle są trwałe, tj. utrzymują się przez kilka lat, choć są też rodzaje zrzucające liście w porze suchej (np. Calanthe, Catasetum i Lycaste). Kształt blaszki jest od równowąskiego (trawiastego) poprzez lancetowaty do eliptycznego i jajowatego. Użyłkowanie jest równoległe, przy czym w szerszych liściach wiązki boczne przebiegają łukowato). U wielu przedstawicieli rodziny liście są plamiaste. U gatunków o o zredukowanych pędach, u których funkcję asymilacyjną pełnią korzenie oraz u storczyków myko-heterotroficznych liście są silnie zredukowane. Kwiaty Pojedyncze (w przypadku obuwikowych Cypripedioideae) lub zebrane w grona, wiechy i kłosy. Kwiaty i kwiatostany wyrastają ze szczytu pędu, z podstawy pędu wegetatywnego lub z kątów liści, mogą się wznosić lub zwisać. Kwiaty u storczyków z bazalnej podrodziny Apostasioideae są prawie promienisto symetryczne, ale u większości storczyków kwiaty są grzbieciste, często efektowne – duże i barwne, bardzo zróżnicowane pod względem kształtu i przystosowania do zapylenia. Kwiaty są obupłciowe, ale często też występują kwiaty sterylne, czasem kwiaty są zróżnicowane w obrębie kwiatostanu lub różnicują się z wiekiem rośliny. Jak u innych jednoliściennych kwiaty są trzykrotne, a ich listki okwiatu nie są zróżnicowane na kielich i koronę. Nazywane są po prostu listkami okółka zewnętrznego i wewnętrznego (w piśmiennictwie anglo- i niemieckojęzycznym stosowane są terminy odpowiednio sepala i petala). Z listków okwiatu wyróżnia się zwłaszcza jeden z okółka wewnętrznego tworzący warżkę (labellum) o rozmaitym kształcie i ubarwieniu, pełniącą funkcję powabni i lądowiska dla zapylaczy, w kwiatach pułapkowych też pułapki. U nasady warżki znajdować się mogą miodniki wydzielające nektar, często gromadzący się w wyrostku warżki tworzącym ostrogę. Większość storczyków ma kwiaty skręcone o 180° i w takiej pozycji warżka skierowana jest w dół. U tych o kwiatach nieskręconych (np. u storzana Epipogium) lub skręconych o 360° – warżka skierowana jest ku górze. Odmienną budowę od płatków z okółka ma często (u obuwikowych wyróżniających się tzw. kwiatami diandrycznymi – dwupręcikowymi) także jeden z listków okółka zewnętrznego – w kwiatach skręconych znajdujący się ponad warżką. Często jest on bardziej okazały od sąsiednich, pochylony nad warżką, odmiennie zbudowany. U storczyków tych boczne listki okółka zewnętrznego są zrośnięte. W kwiatach pozostałych podrodzin, tzw. jednopręcikowych (monoandrycznych), listki okółka zewnętrznego zwykle nie są zróżnicowane, są wolne, czasem jeden z nich zmodyfikowany jest w formie ostrogi lub worka. Zalążnia położona jest dolnie, tj. poniżej okwiatu (widoczna jest zwykle jako zgrubienie nad szypułką kwiatową). Powstaje z trzech owocolistków, ale najczęściej jest jednokomorowa w wyniku redukcji ścian. Szyjka słupka zakończona znamieniem jest wolna tylko u bazalnych storczyków z podrodziny Apostasioideae i u nich też wolne są pręciki, choć już zredukowanych do trzech w stosunku do typowej dla jednoliściennych liczby 6 pręcików rozwijających się w dwóch okółkach po trzy. U obuwikowych szyjka słupka zrośnięta jest z dwoma pręcikami, a u pozostałych storczyków z jednym pręcikiem tworząc prętosłup. W tym drugim przypadku często po bokach prętosłupa tworzą się skrzydełka, powstające z dwóch płonnych pręcików (prątniczków). Pyłek powstający w workach pyłkowych sklejony jest w tzw. pyłkowiny (sypki jest tylko u Apostasioideae) i w takiej postaci przenoszony przez zapylaczy. Ułatwia to tzw. rostellum, tworzone przez środkową z trzech łatek znamienia, wydłużony twór o złożonej często budowie, który przy podrażnieniu przykleja pyłkowiny do zapylacza. Owoce Torebki zawierające nasiona bardzo liczne (zwykle jest ich od kilku tysięcy do setek tysięcy, rzadko do kilku milionów) i bardzo drobne, zwykle osiągające masę ledwie kilku milionowych części grama. Zarodki w nasionach składają się z zaledwie kilkudziesięciu niezróżnicowanych komórek, otoczonych znacznie większą od nich i cienką łupiną, choć u niektórych storczyków (np. u wanilia Vanilla) bywa też, że łupina jest twarda i przylega do zarodka.
Torfowisko (ang. peatland, mire, niem. Moor, Moos, Ried, Filz) – jeden z typów mokradeł, siedlisk na tyle uwodnionych, że występuje tam specyficzna roślinność i zachodzą procesy akumulacji osadów organicznych. Jest to teren stale podmokły, o podłożu trudno przepuszczalnym, pokryty zbiorowiskami roślin bagiennych i bagienno-łąkowych. Torfowiska występują głównie w strefie klimatu umiarkowanego, wilgotnego i chłodnego (północna część Eurazji i Ameryki Północnej, a także obszary górskie). Obszary te są cenne pod względem przyrodniczym, można je także wykorzystać gospodarczo – poprzez wydobywanie torfu. Torfowisko przyrasta średnio o 1 mm w ciągu roku.Kukułka, stoplamek, storczyk (Dactylorhiza Neck. ex Nevski ) – rodzaj bylin należących do rodziny storczykowatych (Orchidaceae). Należy do niego 48 gatunków, które bardzo łatwo krzyżują się między sobą dając płodne mieszańce. Występują w umiarkowanych rejonach Eurazji, regionie śródziemnomorskim oraz na Alasce. W Europie 30 gatunków, w Polsce występuje 10 gatunków (11 licząc razem z ozorką zieloną), wszystkie są objęte ochroną prawną. Gatunkiem typowym jest Orchis umbrosus Karelin.


Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]




Warto wiedzieć że... beta

Roślina jednoroczna, terofit (gr. theros = lato, phyton = roślina) – jedna z form życiowych roślin. Oznacza roślinę przechodzącą cały cykl rozwojowy (od wykiełkowania z nasiona do wydania własnych nasion) w ciągu jednego okresu wegetacyjnego, później ginąca. Obumierają zarówno nadziemne pędy, jak i części podziemne. Niesprzyjającą wegetacji porę roku przetrwają tylko nasiona. Rośliny jednoroczne należą do roślin monokarpicznych. Są roślinami zielnymi – mają zielne, niezdrewniałe pędy.
Malezja (malajski Malaysia) – państwo w Azji Południowo-Wschodniej, na Półwyspie Malajskim i wyspie Borneo; obszar 329 847 km², ludność 28 300 000 (wg stanu na 2010 r.), stolica Kuala Lumpur (ok. 1 500 000 mieszkańców), siedziba rządu w Putrajaya.
Wanilia płaskolistna (Vanilla planifolia Andrews) – gatunek pnącza z rodziny storczykowatych (Orchidaceae). Występuje w stanie dzikim w lasach tropikalnych w Ameryce Południowej i Środkowej.
Pseudobulwa, nibybulwa – zgrubiały, nadziemny fragment łodygi obecny u wielu roślin storczykowatych (Orchidaceae) cechujących się wzrostem sympodialnym. W odróżnieniu od bulw nie jest skróconym pędem o ograniczonym wzroście. Pseudobulwy powstają z jednego międzywęźla (heteroblastyczne) lub z kilku międzywęźli (homoblastyczne). Na szczycie pseudobulw heteroblastycznych wyrastają pojedyncze liście, czasem kwiatostan. W przypadku pseudobulw homoblastycznych mogą być one ulistnione, przy czym zwykle albo liście na zgrubiałym odcinku szybko odpadają pozostawiając wyraźne blizny (zwłaszcza w dolnej części zgrubienia) lub liście dolne są suche, papierzaste.
Orzacha podziemna, orzech ziemny, orzech arachidowy, fistaszki (Arachis hypogaea L.) – gatunek roślin z rodziny bobowatych. Pochodzi z Ameryki Południowej, gdzie zaczął być uprawiany na przełomie trzeciego i drugiego tysiąclecia p.n.e. Obecnie szeroko rozpowszechniony w uprawie w krajach tropikalnych i subtropikalnych, nie występuje już na stanowiskach naturalnych. We florze Polski notowany jest jako efemerofit.
Rafidy – kryształy szczawianu wapnia obecne w wakuolach komórek roślinnych, w kształcie igieł złożonych w pęczki. Kryształy mają około 50 μm długości oraz około 850-250 nm szerokości w przekroju. Kryształy o kształcie igieł występują powszechnie w komórkach roślin wyższych.
Kultywar (łac. cultus = uprawny, varietas = odmiana) – wyraźnie odrębna, jednorodna i trwała odmiana uprawna (hodowlana) rośliny wyróżniająca się walorami użytkowymi lub estetycznymi (określoną cechą lub kombinacją cech), uzyskana w wyniku zabiegów hodowlanych (selekcji, krzyżowania, poliploidyzacji, działania mutagenów), ewentualnie odnaleziona w naturze lub uprawie.

Reklama