• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Stopa - metryka

    Przeczytaj także...
    Jonik (od łac. pes Ionicus, stopa jońska) – w greckiej i łacińskiej metryce iloczasowej sześciomorowa stopa metryczna składająca się z czterech sylab: dwóch długich i dwóch krótkich. W zależności od kolejności sylab wyróżniamy dwa typy joników:Amfibrach (gr. amphíbrachys, dosł. z obu stron krótki) w metryce iloczasowej to stopa metryczna składająca się z trzech sylab: jednej długiej między dwiema krótkimi.
    Wiersz sylabotoniczny - rodzaj wiersza realizujący zasady regularnego systemu wersyfikacyjnego zwanego sylabotonizmem. Podstawową cechą wiersza sylabotonicznego, w odróżnieniu od sylabicznego, jest stabilizacja akcentów na określonych sylabach wersu, różnych w zależności od przyjętego wzorca. Trzeba jednak zaznaczyć, że w polskim sylabotonizmie występuje stabilizacja akcentu w średniówce i klauzuli, przez co polski wiersz sylabiczny można uważać za częściowo sylabotoniczny.

    Stopa (od łac. pes) to najmniejsza jednostka miary wierszowej. W antycznej wersyfikacji iloczasowej (w literaturze greckiej i łacińskiej) stopami były powtarzające się układy sylab długich i krótkich. W nowożytnej wersyfikacji - dla potrzeb literatury tworzonej w językach pozbawionych zjawiska iloczasu - pojęcie stopy zmodyfikowano, określając nim powtarzające się układy sylab akcentowanych i nieakcentowanych. We współczesnej wersologii stopę definiuje się jako element metrum, który nie istnieje samodzielnie. Podstawową jednostką budowy utworu wierszowanego w tym ujęciu jest wers, natomiast stopa to dająca się wydzielić część abstrakcyjnego wzorca, a nie realny byt językowy. Adam Kulawik pisze, że stopa to "powtarzalny w swym kształcie sylabiczno-akcentowym segment metru". Niektórzy badacze - zwłaszcza Kazimierz Budzyk - w ogóle odrzucają teorię stopową, motywując swoją decyzję tym, że obiektem badań powinny być rzeczywiste zjawiska prozodyczne, a nie konstrukty myślowe.

    Mora (łac.) - jest jednostką iloczasu używaną w fonologii, określającą "wagę" sylaby (która decyduje o synchronizacji czasowej i akcentowaniu) w niektórych językach. Podobnie jak wiele innych pojęć lingwistycznych, dokładna definicja mory jest dyskusyjna.Daktyl (stgr. δάκτυλος dáktylos, dosł. "palec") – w metryce iloczasowej stopa metryczna składająca się z trzech sylab: jednej długiej i dwóch krótkich. Bierze swą nazwę stąd, że grecki wyraz dáktylos ma właśnie taki układ sylab.

    Lista stóp[]

    Legenda: duże S oznacza sylabę długą lub akcentowaną; małe s oznacza sylabę krótką lub nieakcentowaną.

    Według liczby ]

  • Dwumorowa:
  • pirychej (pirrychej, dybrach): ss
  • Trzymorowe:
  • jamb: sS
  • trochej (chorej): Ss
  • trybrach: sss
  • Czteromorowe:
  • amfibrach: sSs
  • anapest: ssS
  • daktyl: Sss
  • dypirychej (tetrabrach, proceleusmatyk): ssss
  • spondej: SS
  • Pięciomorowe:
  • amfimakr (amfimacer, kretyk): SsS
  • antybakch (antybakchej, palimbakchej): SSs
  • bakch (bakchej): sSS
  • peon pierwszy: Ssss
  • peon drugi: sSss
  • peon trzeci: ssSs
  • peon czwarty: sssS
  • Sześciomorowe:
  • antyspast: sSSs
  • chorijamb: SssS
  • jonik a maiore: SSss
  • jonik a minore: ssSS
  • dyjamb: sSsS
  • dytrochej (dychorej): SsSs
  • molos (trymakr): SSS
  • Siedmiomorowe:
  • epitryt pierwszy: sSSS
  • epitryt drugi: SsSS
  • epitryt trzeci: SSsS
  • epitryt czwarty: SSSs
  • Ośmiomorowa:
  • dyspondej: SSSS
  • Według liczby sylab[]

  • Dwusylabowe:
  • jamb: sS
  • pirychej (pirrychej, dybrach): ss
  • spondej: SS
  • trochej (chorej): Ss
  • Trzysylabowe:
  • amfibrach: sSs
  • amfimakr (amfimacer, kretyk): SsS
  • anapest: ssS
  • antybakch (antybakchej, palimbakchej): SSs
  • bakch (bakchej): sSS
  • daktyl: Sss
  • molos (trymakr): SSS
  • trybrach: sss
  • Czterosylabowe:
  • antyspast: sSSs
  • chorijamb: SssS
  • jonik a maiore: SSss
  • jonik a minore: ssSS
  • dyjamb: sSsS
  • dypirychej (tetrabrach, proceleusmatyk): ssss
  • dyspondej: SSSS
  • dytrochej (dychorej): SsSs
  • epitryt pierwszy: sSSS
  • epitryt drugi: SsSS
  • epitryt trzeci: SSsS
  • epitryt czwarty: SSSs
  • peon pierwszy: Ssss
  • peon drugi: sSss
  • peon trzeci: ssSs
  • peon czwarty: sssS
  • Najczęstsze stopy w poezji polskiej (na podstawie "Poetyki" Kulawika)[]

  • trochej: Ss
  • jamb: sS
  • daktyl: Sss
  • amfibrach: sSs
  • anapest: ssS
  • peon3: ssSs
  • Przypisy

    1. Wiktor Jarosław Darasz, Mały przewodnik po wierszu polskim, Kraków 2003, s. 88-89.
    2. Adam Kulawik, Wersologia. Studium wiersza, metru i kompozycji wersyfikacyjnej, Kraków 1999, s. 113.
    3. Taka jest teza monografii Budzyka Spór o polski sylabotonizm, Warszawa 1957.

    Zobacz też[]

  • wiersz sylabotoniczny
  • Język grecki, greka (starogr. dialekt attycki Ἑλληνικὴ γλῶττα, Hellenikè glõtta; nowogr. Ελληνική γλώσσα, Ellinikí glóssa lub Ελληνικά, Elliniká) – język indoeuropejski z grupy helleńskiej, w starożytności ważny język basenu Morza Śródziemnego. W cywilizacji Zachodu zaadaptowany obok łaciny jako język terminologii naukowej, wywarł wpływ na wszystkie współczesne języki europejskie, a także część pozaeuropejskich i starożytnych. Od X wieku p.n.e. zapisywany jest alfabetem greckim. Obecnie, jako język nowogrecki, pełni funkcję języka urzędowego w Grecji i Cyprze. Jest też jednym z języków oficjalnych Unii Europejskiej. Po grecku mówi współcześnie około 15 milionów ludzi. Język grecki jest jedynym językiem z helleńskich naturalnych, który nie wymarł.Akcent (od łac. accentus, zaśpiew), właśc. akcent wyrazowy – wyróżnienie za pomocą środków fonetycznych niektórych sylab w obrębie wyrazu.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Sylaba (stgr. συλλαβή syllabḗ) (zgłoska) – element struktury fonologicznej aktu komunikacyjnego, który pomimo pozornej oczywistości wciąż nie ma ustalonej jednoznacznej definicji. Prób zdefiniowania podejmowało się wielu badaczy.
    Metrum (miara, wzorzec rytmiczny) – w nauce o wierszu obok pojęcia rymu wprowadza się również pojęcie metrum najczęściej dla oznaczenia rymu najzupełniej regularnego, bądź też wzorcowej miary rytmicznej, która każdorazowo aktualizuje się w materiale fonicznym konkretnego utworu. Termin "metrum" albo "wiersz metryczny" bywa używany również w węższym zakresie w odniesieniu do wiersza antycznego, a w poezji nowożytnej jako określenie wiersza sylabotonicznego (stopowego), zwanego również miarowym.
    Iloczas – zjawisko prozodyjne, charakteryzujące się różnicowaniem długości trwania sylab lub głosek. W niektórych językach iloczas różnicuje znaczenie wyrazów. W metryce antycznej iloczas był podstawą organizacji metrum wierszowego.
    Pirychej - w metryce iloczasowej stopa metryczna złożona z dwóch krótkich sylab. W wierszach polskich odpowiednikiem jest sekwencja złożona z dwóch sylab nieakcentowanych. Stopa ta nie ma samodzielnego znaczenia, gdyż nie istnieją utwory bez akcentów lub długich sylab. Stopa ta też zwykle nie jest używana do klasyfikacji regularnych układów wierszowych (takich jak trzynastozgłoskowiec jambiczny), gdyż bardziej naturalne jest użycie którejś z trzysylabowych lub czterosylabowych stóp. Natomiast nadaje się ona do opisywania w językach bez iloczasu (lub o ograniczonym iloczasie) zastąpień którejś z pozostałych stóp dwusylabowych (jamb, trochej) w celu urozmaicenia struktury rytmicznej wiersza.
    Anapest (gr. anápaiston) w metryce iloczasowej to stopa metryczna składająca się z trzech sylab: dwóch krótkich i jednej długiej.
    Spondej (łac. spondeus, z gr. spondeíos) to stopa metryczna złożona z dwóch sylab długich (w wierszach iloczasowych) lub akcentowanych (w wierszach akcentuacyjnych). Nazwa pochodzi od greckiego wyrazu sponde (oznaczającego libację) mającego ten właśnie układ sylab; ponadto śpiewane podczas libacji pieśni składały się właśnie ze spondejów, przez co miały powolny i uroczysty charakter.
    Łacina, język łaciński (łac. lingua Latina, Latinus sermo) – język indoeuropejski z podgrupy latynofaliskiej języków italskich, wywodzący się z Lacjum (łac. Latium), krainy w starożytnej Italii, na północnym skraju której znajduje się Rzym.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.009 sek.