• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Ster

    Przeczytaj także...
    Lotnictwo – ogół zagadnień związanych z wszelkiego rodzaju statkami powietrznymi, pojazdami zdolnymi do samodzielnego lotu w powietrzu.Laminaty – rodzaj kompozytów: tworzywa powstające z połączenia dwóch materiałów o różnych właściwościach mechanicznych, fizycznych i technologicznych, w których składnik wzmacniający (tzw. zbrojenie) jest układany w postaci warstw (łac. lamina – cienka blaszka, płytka – stąd nazwa laminatów), między którymi znajduje się wypełnienie, pełniące rolę lepiszcza. Warstwy wzmocnienia mogą być w postaci włókien ciągłych ułożonych jednokierunkowo (tzw. rovingu), tkanin lub mat z włókna ciętego. Laminat, ze względu na swoją strukturę, ma dobrą wytrzymałość w kierunku włókien, ale bardzo słabą wytrzymałość w kierunku prostopadłym do warstw. Typowym naturalnym laminatem jest drewno, w którym wytrzymałe i sprężyste, choć wiotkie włókna celulozowe są spajane w sztywne i odporne tworzywo przez tzw. ligninę (drzewnik) o wiele mniej wytrzymałą mechanicznie od celulozy.
    Aerodynamika (z greckiego: aēr dpn. aéros - "powietrze" i dynamikós - "mający siłę, silny") – dział fizyki, mechaniki płynów, zajmujący się badaniem zjawisk związanych z ruchem gazów, a także ruchu ciał stałych w ośrodku gazowym i sił działających na te ciała.
    Ster i śruba okrętowa podczas remontu statku w doku pływającym

    Ster – ruchome urządzenie będące częścią jednostki pływającej lub statku powietrznego (patrz: powierzchnie sterowe samolotu), służące zarówno do utrzymywania jak i do zmiany kierunku ruchu. Działanie steru zmienia kątową orientację jednostki w przestrzeni.

    Wolant, kolumna sterowa, sterownica – urządzenie sterujące lotkami i sterem wysokości, ma postać otwartej od góry kierownicy. Przekręcanie wolanta powoduje zmianę położenia lotek, a ściąganie, bądź odpychanie wolanta, skutkuje podnoszeniem lub opuszczaniem steru wysokości.Kontrafał (niderholer) – element olinowania ruchomego. Lina służąca do opuszczania bądź zrzucania ruchomych elementów ożaglowania, omasztowania lub innych np. płetwy sterowej. Jest liną o działaniu przeciwnym do fału. Stosowana tam, gdzie siła ciężkości nie wystarcza, aby opuścić element uprzednio podniesiony przy użyciu fału. W przypadku ożaglowania biegnie od rogu fałowego w dół i służy do ściągnięcia żagla na pokład.

    Na płetwie sterowej wytwarzana jest siła hydro- lub aerodynamiczna, która niezrównoważona stanowi moment siły powodujący ruch obrotowy jednostki. Do zaistnienia takiej siły konieczne jest spełnienie co najmniej jednego z dwóch warunków:

  • niezerowa prędkość jednostki, co wywołuje przepływ powietrza lub wody w otoczeniu steru,
  • wytworzenie przez napęd jednostki przepływu powietrza lub wody w otoczeniu steru.
  • Istnieje również rozwiązanie w postaci steru strumieniowego, który działa na innej zasadzie.

    Zasadniczo sterem jest sam płat wytwarzający siłę, jednak potocznie, niepoprawnie nazywa się tak całość rozwiązania łącznie z mechanizmem poruszającym tym płatem (ręczne urządzenie sterowe lub posiadająca własny napęd maszyna sterowa) wraz z urządzeniem sterującym urządzeniem (np. koło sterowe, orczyk, rumpel, wolant).

    Maszyna sterowa (maszynka sterowa) − maszyna odpowiedzialna za wychylanie steru na statku (okręcie). Jest połączona z nadajnikiem urządzenia sterowego (np. na mostku kapitańskim) oraz bezpośrednio ze sterem.Krawędź natarcia skrzydła (lub łopaty wirnika) to linia łącząca noski kolejnych profili płata. Innymi słowy jest to przednia krawędź skrzydła płatowca.

    Sam płat steru nazywany jest w okrętownictwie płetwą sterową, natomiast w lotnictwie poziomy płat to ster wysokości, pionowy – kierunku.

    Ster jednostki pływającej[ | edytuj kod]

    Schemat przedstawiający płaski ster zawieszony. 1. rumpel 2. przedłużacz rumpla 3. jarzmo steru 4. fał płetwy sterowej 5. płetwa sterowa 6. kontrafał płetwy sterowej

    Na ogólną sprawność steru wpływają takie czynniki jak kształt powierzchni bocznej płetwy, kształt przekroju poprzecznego, położenie osi obrotu. Przyjmuje się, że płetwy wysokie i smukłe są znacznie wydajniejsze, niż szerokie i krótkie. Ze względu na przekrój poprzeczny stery można podzielić na płaskie oraz profilowane.

    Płetwa sterowa – płat steru. Płetwa steru, obracając się wokół osi (pionowej lub zbliżonej do pionu) zaburza symetrię opływu wody wokół poruszającego się statku, generuje siłę przesuwającą rufę w kierunku przeciwnym do wychylenia płetwy, co powoduje zmianę kursu statku. Ponieważ do powstania siły potrzebny jest opływ wody, nie można obrócić statku stojącego, z zatrzymanym napędem.Dok pływający – jednostka pływająca o konstrukcji pontonowej (najczęściej stalowej), o przekroju w kształcie litery "U", przeznaczona do wynoszenia ponad poziom wody innych jednostek.

    Ster płaski[ | edytuj kod]

    Określany również płytowym. Stosowany głównie na małych jednostkach śródlądowych jako ster zawiasowy. Stanowi płaską płytę wykonaną z blachy, drewna lub laminatów. Znacznie mniej sprawy niż stery profilowane.

    Ster profilowany[ | edytuj kod]

    Określany również wypornościowym. W przekroju ma kształt płatu skrzydła samolotu, co ma zapewnić pożądany przepływ strug ośrodka i zwiększyć jego sprawność. W zależności od umiejscowienia osi obrotu, można wyróżnić:

    Ster zwykły[ | edytuj kod]

    Oś obrotu płetwy sterowej znajduje się blisko krawędzi natarcia. Jest to najmniej sprawna konfiguracja.

    Śruba okrętowa, śruba napędowa, śruba statku – rodzaj pędnika o napędzie mechanicznym, służący do napędzania statku wodnego. Przetwarza ruch obrotowy wału śrubowego na siłę naporu poruszającą statek.Statek powietrzny – urządzenie zdolne do unoszenia się (lotu) w atmosferze na skutek statycznego lub aerodynamicznego oddziaływania powietrza.

    Ster zrównoważony[ | edytuj kod]

    Oś obrotu płetwy pokrywa się z punktem przyłożenia siły skręcającej. Najkorzystniejsze rozwiązanie, zapewniająca największą sprawność.

    Ster częściowo zrównoważony[ | edytuj kod]

    Oś obrotu znajduje się pomiędzy punktem przyłożenia siły skręcającej a krawędzią natarcia. Rozwiązanie wydajniejsze niż ster niezrównoważony i mniej wydajne niż ster zrównoważony.

    Istotną rolę odgrywa również sposób mocowania płetwy sterowej do kadłuba jednostki. Na małych jachtach jest ona zazwyczaj montowana na zawiasach (tzw. stery zawiasowe). Umożliwia to szybki demontaż, ale niekiedy może przyczynić się do wybicia steru z zawiasów i jego utraty. Koncepcję tę wykorzystuje się w sterach płaskich. Na dużych jednostkach rozwiązanie to zastąpione jest zazwyczaj dwustronnym łożyskowaniem oraz mocowaniem do płetwy balastowej bądź skegu. Na regatowych jachtach występują stery wiszące (inaczej wspornikowe lub łopatkowe) łożyskowane wewnątrz konstrukcji kadłuba.

    Jednostka pływająca – pojęcie szersze w stosunku do statku wodnego. Jest to każda konstrukcja zdolna do samodzielnego unoszenia się na powierzchni wody lub do czasowego przebywania pod jej powierzchnią, z napędem własnym ew. cudzym (holowana lub pchana), lub też zakotwiczona na stałe, o jednym lub wielu z niżej wymienionych przeznaczeń:Przedłużacz rumpla (cepik) - w żeglarstwie jest to ruchome przedłużenie zamocowane do zakończenia rumpla po stronie przeciwnej od płetwy sterowej. Sternik może siedzieć na burcie, co pozwala na mocniejsze balastowanie podczas sterowania.

    Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Lesław Furmaga, Józef Wójcicki: Mały słownik morski. Gdynia: Mitel International Ltd, 1993. ISBN 83-85413-73-1.
  • Zbigniew Dąbrowski, Jerzy W. Dziewulski, Marek Berkowski: Vademecum żeglarstwa morskiego. Warszawa: Alma-Press, 2005, s. 204-207. ISBN 83-7020-328-0.

  • Powierzchnie sterowe – ruchome elementy zewnętrzne samolotu, pozwalające na sterowanie jego lotem. Zmieniając kierunek przepływu strumienia powietrza zmieniają siły i momenty aerodynamiczne, powodując obrót względem osi wzdłużnej, poprzecznej i pionowej samolotu.Hydromechanika - dział mechaniki płynów zajmujący się prawami stanu równowagi i ruchu cieczy oraz mechanicznym oddziaływaniem cieczy na ciała stałe (ścianki ciała opływane przez ciecz). Hydromechanika obejmuje hydrostatykę, hydrodynamikę, hydraulikę i hydrometrię.




    Warto wiedzieć że... beta

    Koło sterowe – element urządzenia sterowego, uchwyt o kształcie dużej obręczy, za pomocą której sternik kontroluje ustawienie płetwy sterowej. Koło sterowe ma duży promień, aby zapewnić odpowiednio duże przełożenie na przekładnię steru, czego ubocznym skutkiem jest konieczność wykonywania często dużej liczby obrotów, aby wychylić ster na burt. Rozwiązanie z kołem sterowym stosowane jest na większych jednostkach pływających w miejsce prostego, ale wymagającego większej siły rumpla, który jest połączony z płetwą sterową na sztywno. Ponadto przy pomocy koła sterowego łatwiej zachować precyzję położenia płetwy.
    Rumpel, drążek sterowy – najprostsze urządzenie sterowe służące do poruszania sterem jednostki pływającej, a mówiąc dokładniej, do wychylania płetwy sterowej. Stanowi je ramię nałożone bezpośrednio na głowicę trzonu steru, lub na górną część płetwy sterowej. Ramieniem tym operuje bezpośrednio sternik, trzymając je w ręku lub (przy stałych kursach) blokując w odpowiedniej pozycji liną, wkładając w odpowiednie wycięcie listwy z karbami lub unieruchamiając w inny sposób.
    Urządzenie sterowe – układ mechaniczny, hydrauliczny bądź elektroniczny służący do zmiany położenia płetwy sterowej. Przyjmuje różne formy w zależności od wielkości, konstrukcji i przeznaczenia jednostki pływającej. Zadaniem urządzenia sterowego jest zachowanie jak najwyższej sprawności steru przy jak najmniejszym wysiłku sternika.
    Ster strumieniowy – pędnik okrętowy stosowany początkowo na średnich i dużych jednostkach pływających o napędzie mechanicznym, obecnie także na mniejszych np. jachtach, którego istota działania polega na wytworzeniu siły naporu wody prostopadle do płaszczyzny symetrii jednostki poniżej linii wodnej w części dziobowej oraz (rzadziej) rufowej.
    Orczyk - jest to urządzenie sterujące służące do odchylenia statku powietrznego, w samolotach służy do sterowania sterem kierunku. Ma postać dżwigni, z mocowaniami na stopy, obracającej się względem osi umiejscowionej na środku orczyka. W nowszych i bardziej skomplikowanych konstrukcjach montowany jako pedały.
    Okrętownictwo – gałąź przemysłu i dziedzina nauki zajmująca się projektowaniem, budową i remontami jednostek pływających. Jako nauka zawiera przedmioty studiów mechanicznych oraz inne, związane ze specyfiką zawodu, np. technologię budowy, teorię okrętu, napędy okrętowe, konstrukcję i projektowanie okrętu, a także elementy nawigacji, budowy portów, handlu morskiego.
    Gemeinsame Normdatei (GND) – kartoteka wzorcowa, stanowiąca element centralnego katalogu Niemieckiej Biblioteki Narodowej (DNB), utrzymywanego wspólnie przez niemieckie i austriackie sieci biblioteczne.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.02 sek.