• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Stegoceras



    Podstrony: [1] [2] 3 [4]
    Przeczytaj także...
    Szczęka (łac. maxilla) albo kość szczękowa (łac. os maxillare) – kość parzysta, stanowiąca zasadniczą część składową czaszki twarzowej. Kość szczękowa składa się z trzonu (corpus) i czterech wyrostków: czołowego, jarzmowego, podniebiennego i zębodołowego.Daspletozaur (Daspletosaurus) – rodzaj dużego teropoda z rodziny tyranozaurów (Tyrannosauridae). Żył w Ameryce Północnej w późnej kredzie (ok. 80-72 mln lat temu). Obecnie tylko jeden gatunek daspletozaura jest uważany za ważny – D. torosus, choć nadal kilka jego potencjalnych gatunków z Alberty, Montany i Nowego Meksyku pozostaje nieopisanych. Wliczając nieopisane gatunki oraz te nieważne, daspletozaur obejmuje najwięcej gatunków ze wszystkich tyranozauroidów.
    Paleobiologia[ | edytuj kod]

    Odżywianie się[ | edytuj kod]

    Żuchwa z zębami UALVP 2

    Nie zostało całkowicie wyjaśnione, jak jadły pachycefalozaury. Dysponowały bardzo małymi, prążkowanymi zębami, nie mogły więc żuć twardego, włóknistego pokarmu roślinnego tak efektywnie, jak inne dinozaury żyjące w tych samych czasach. Przypuszcza się, że ich ostre, ząbkowane zęby były idealnie przystosowane do mieszanej diety składającej się z liści, nasion, owoców i owadów. Stegoceras mógł mieć całkowicie roślinną dietę, jako że korony jego zębów przypominają te spotykane u legwanowatych. Zęby przedszczękowe noszą ślady zużycia świadczące o kontakcie z kością przedzębową, a zęby szczękowe noszą podwójne ślady, podobne do spotykanych u innych dinozaurów ptasiomiednicznych. Co trzeci ząb szczękowy UALVP 2 to wyrzynający się ząb zastępujący (polifiodontyzm). Zastępowanie następowało w kierunku tylnym w kolejnych trójkach. Okolica potyliczna stegocerasa posiada wyraźnie zaznaczone przyczepy mięśni. Uważa się, że ruchy szczęki i żuchwy tego zwierzęcia i innych pachycefalozaurów ograniczały się w większości do ruchów góra – dół, z niewielką tylko możliwością rotacji. Przeświadczenie to opiera się na budowie szczęki i żuchwy oraz mikrouszkodzeniach i uszkodzeniach zębów, wskazujących na to, że siła zgryzu służyła raczej odcinaniu, niż miażdżeniu.

    Kość ramienna (łac. humerus) – jedna z kości kończyny górnej, należy do kości długich. Wyróżnia się w niej koniec bliższy, trzon (łac. corpus humeri) i koniec dalszy.Ornitopody, dinozaury ptasionogie (Ornithopoda, z gr. ornis – ptak + pous – stopa) – grupa dinozaurów z rzędu ptasiomiednicznych (Ornithischia).

    Ontogeneza[ | edytuj kod]

    Wzrost kości czaszki S. validum wedle Schotta i in., 2011

    Zróżnicowanie czaszek stegocerasa i innych pachycefalozaurów tłumaczono historycznie na kilka sposobów. Brown i Schlaikjer sugerowali, że stopień rozwoju kopuły stanowi przejaw dymorfizm płciowego. Postawili hipotezę stanowiącą, że okazy o płaskiej głowie, jak AMNH 5450 (Ornatotholus), reprezentowały samice stegocerasa. Pomysł ten doczekał się w 1981 wsparcia w morfometrycznym badaniu Champana i współpracowników. Ustalili oni, że samce miały większe i grubsze kopuły. Po odkryciu innych płaskogłowych pachycefalozaurów stopień wykształcenia się kopuły uznano za cechę ważną w taksonomii. W ten sposób AMNH 5450 uznawano za przedstawiciela odrębnego taksonu od 1979. W 1998 Goodwin i in. zaproponowali zamiast tego, że inflacja kopuły postępowała w trakcie ontogenezy z wiekiem. Oparli się oni o badania histologiczne czaszki S. validum, pokazując, że kopułę budowała unaczyniona, szybko rosnąca kość, co zgadza się z poglądem na wzrost kopuły z wiekiem. Autorzy ci stwierdzili, że – wydawałoby się – odrębne cechy ornatotola można prosto wyjaśnić rozwojem ontogenetycznym.

    Czaszka (łac. cranium) – struktura kostna lub chrzęstna, która służy jako szkielet głowy. Stanowi naturalną osłonę mózgu i innych narządów znajdujących się w głowie.Prozaurolof (Prosaurolophus) – rodzaj dinozaura kaczodziobego żyjącego w późnej kredzie w Ameryce Północnej. Odkrycia pozostałości co najmniej dwudziestu pięciu osobników należących do dwóch gatunków, w tym zarówno czaszek, jak i szkieletów. Pomimo tego nie należy do najlepiej znanych opinii publicznej dinozaurów. Skamieniałości tego liczącego 9 metrów długości stworzenia znaleziono w późnokampańskiej formacji Dinosaur Park w Albercie i prawie współczesnej jej montańskiej formacji Two Medicine, liczą one sobie około 75 milionów lat. Najbardziej charakterystyczna cecha zwierzęcia to niewielki, lecz masywny grzebieniem tworzony przez kości nosowe, sterczący przed oczami.
    Skany CT okazu TMP 84.5.1, młodocianego bądź prawie dorosłego S. validum i przekroje

    W 2003 Williamson i Carr opublikowali hipotetyczną serię kolejnych etapów wzrostu S. validum, lokując na niej ornatotola jako etap młodociany. Zasugerowali, że osobniki młodociane cechowały się płaskim, zgrubiałym sklepieniem czołowo-ciemieniowym, z większymi otworami nadskroniowymi i gęściej upakowanymi guzkami. Półka kostna ciemieniowo-łuskowa nie była zredukowana, a szew czołowo-ciemieniowy nie był zamknięty. Osobniki prawie dorosłe nosiły kopuły w kształcie kopca, z płaską tylną częścią kości ciemieniowej i sklepienia czaszki. Otwory nadskroniowe cechowała asymetria wielkości, a szew czołowo-ciemieniowy różnił się stopniem zamknięcia. Guzy były rozciągnięte bądź prawie zatarte na skutek rozrostu kopuły. Wzór zdobiący kopułę zanikał na jej szczycie, a więc w obszarze największego wzrostu. Guzki czaszki był porozciągane w rozmaitych kierunkach. Te, które pokrywały brzeg półki kostnej ciemieniowo-łuskowej, mogły ulegać przerostowi. Tył i boki czaszki osobnika prawie dorosłego bądź dorosłego był zdobione mniej zmodyfikowanymi guzkami. Przed włączeniem w obręb rozrastającej się kopuły kości czaszki powiększały się, co wpływało na połączenia pomiędzy nimi. Dojrzała kopuła była szeroka i wypukła, włączeniu doń uległa większa część półki kostnej, zredukowanej w wielkości, zwisająca z potylicy na kształt grubej krawędzi. Otwory nadskroniowe uległy zamknięciu, ale szew pomiędzy frontoparietal i powiązanymi zeń kośćmi czaszki nie zawsze zamykał się u osobników dorosłych i prawie dorosłych.

    Confer (skrót cf. lub c.f.) - wyraz łaciński oraz skrót używany głownie w pracach akademickich oznaczający porównanie lub odwołanie się do innego materiału.Doskonałokostne, doskonałokostnoszkieletowe, cienkołuskie, ościste (Teleostei) – infragromada ryb promieniopłetwych (Actinopterygii) obejmująca większość współcześnie żyjących gatunków ryb. W literaturze często nazywane są rybami kostnoszkieletowymi lub kościstymi.

    W 2011 Ryan Schott i współpracownicy przeprowadzili wszechstronniejszą analizę ontogenezy kopuły czaszki S. validum. Badanie wykazało, że półka czołowo-łuskowa zachowywała układ ornamentacji podczas wzrostu, w związku z czym unaczynienie kopuł czołowo-ciemieniowej spadało ze wzrostem. Ponadto kształt i wielkość kopuły silnie korelowały ze wzrostem, w związku z czym wzrost przebiegał allometrycznie ze sklepienia płaskiego do kopulastego. Wspiera to pogląd o uznanie ornatotola młodocianym stegocerasem. Badacze ci podnieśli także hipotezę, zgodnie z którą ten model wzrostu kopuły, obejmujący dramatyczne zmiany pomiędzy osobnikiem młodocianym a dojrzałym, stanowił częsty model rozwoju u pachycefalozaurów. Badacze odnotowali, że choć obserwacje Williamsona i Carra o zamykających się z czasem otworach nadskroniowych były ogólnie poprawne, występował i tak duży stopień indywidualnej zmienności w wielkości tych okien, niezależnie od wielkości frontoparietal. Cecha ta może więc być niezależna.

    Hadrozaury (Hadrosauridae) – rodzina ornitopodów z grupy hadrozauroidów (Hadrosauroidea), znana też jako „dinozaury kaczodziobe”.Kość udowa (łac. femur) — kość kończyny dolnej będąca elementem wspierającym tkanki miękkie uda. Jest to kość długa, dlatego wyróżnić w niej można trzon i dwa końce: koniec bliższy i koniec dalszy. Jednocześnie jest to najcięższa i najdłuższa z kości długich organizmu; mierząc prawie dokładnie 26% długości ciała człowieka, jest pomocnym wskaźnikiem rekonstrukcji szkieletowych. Występuje u człowieka i zwierząt. U człowieka jest ustawiona pionowo, u zwierząt w kierunku przednio-dolnym.

    Badanie opublikowane w 2012 przez Schotta i Davida C. Evansa pokazało, że liczba i kształt poszczególnych guzów na półce łuskowej przebadanych czaszek S. validum znacznie się różni. Zmienność ta nie wydaje się korelować ze zmianami zachodzącymi w trakcie ontogenezy, jest to raczej zmienność osobnicza. Badacze ci nie znaleźli korelacji pomiędzy długością otworów nadskroniowych i wielkością kości łuskowych.

    Histologia (z gr. histos – tkanka, logos – wiedza, nauka) – nauka o budowie, rozwoju i funkcjach tkanek, w przeciwieństwie do anatomii, zajmuje się badaniem mikroskopowej budowy ciała. Nauka o mikroskopowych wykładnikach chorób nosi nazwę histopatologii.Narząd Jacobsona, narząd przylemieszowy (łac. organum vomeronasale) nazywany również narządem lub organem lemieszowym, lemieszowo-nosowym, lub womero-nasalnym, w skrócie oznaczany VNO (od ang. vomeronasal organ) – występujący u wielu zwierząt, chemoreceptywny, parzysty narząd zmysłu wykrywający szereg substancji chemicznych. Zawiera receptory feromonów z rodzin V1R, V2R i V3R, które mają duże znaczenie w komunikacji zwierząt, ale jego funkcjonalność w zakresie przenoszenia bodźców ze związków infochemicznych wśród ludzi nie została potwierdzona.

    Funkcja kopuły[ | edytuj kod]

    Szczyty czaszek S. validum i prenocefala (po lewej), prawdopodobne ułożenie głów podczas walki (po prawej),
    według Petersona i in., 2013

    Funkcja kopuł pachycefalozaurów poddana została debacie, w której Stegoceras służył jako model badawczy w wielu badaniach. Kopułę interpretowano głównie jako broń wykorzystywaną w walkach wewnątrzgatunkowych, ozdobę pokazywaną w popisach przed płcią przeciwną bądź strukturę służącą rozpoznawaniu się osobników poszczególnych gatunków. Użycie kopulastych czaszek stegocerasa i innych pachycefalozaurów w walkach na głowy zasugerował jako pierwszy amerykański paleontolog Edwin Harris Colbert w 1955. W 1970 i 1971 pomysł ten dopracowywał Galton, argumentując, że gdyby czaszka była po prostu ozdobnikiem, byłaby mniej zbita, tymczasem jej struktura pozwala opierać się znacznej sile. Galton sugerował, że gdy Stegoceras trzymał głowę pionowo, prostopadle do szyi, siła przenoszona była z czaszki z niewielką szansą przemieszczenia, a kopuła mogła w takim przypadku służyć jako taran. Uważał za nieprawdopodobne, by służyła głównie do obrony przed drapieżnikami, ponieważ kopuła nie nosiła kolców, te na półce kostnej ciemieniowo-łuskowej leżałyby w miejscu czyniącym je nieprzydatnymi. Zgadzałoby się to jednak z poglądem o starciach wewnątrzgatunkowych. Galton wyobrażał sobie uderzające o siebie sklepienia czaszek, podczas gdy kręgosłup przyjmował pozycję horyzontalną. Zwierzęta mogły ścierać się ze sobą twarzą w twarz podczas uderzania bądź szarżowania w siebie ze spuszczoną głową, jak czynią to współczesne koziorożce. Zauważył też, że sztywność grzbietu przydawałaby się podczas takich starć. W 1978 Sues w wyniku doświadczeń na modelach ze szkła akrylowego zgodził się z Galtonem, że anatomia pachycefalozaurów odpowiada przenoszeniu naprężeń powstałych w wyniku uderzeń. Uderzenia byłyby absorbowane przez szyję i ciało, a więzadła i mięśnie szyi chroniłyby przez urazami, ześlizgiwałyby się, jak u owcy kanadyjskiej. Sues zasugerował także, że zwierzęta te mogły uderzać się głowami po bokach.

    Heterodontyzm, uzębienie heterodontyczne – rodzaj uzębienia spotykany u ssaków. Charakteryzuje się zróżnicowaniem kształtów i wielkości zębów w zależności od ich przeznaczenia. W przypadku typowego uzębienia heterodontycznego wyróżnia się cztery podstawowe typy funkcjonalne zębów:Indyk zwyczajny, indyk, indyk dziki (Meleagris gallopavo) – gatunek dużego ptaka grzebiącego z rodziny kurowatych (Phasianidae), zamieszkujący pierwotnie różne części Ameryki Północnej.

    W 1997 amerykański paleontolog Kenneth Carpenter zauważył, że kręgi grzbietowe Homalocephale wskazują, że grzbiet skręcał do dołu zaraz przed szyją (niezachowaną) i jeśli szyja nie skręcałaby do góry, głowa kierowałaby się ku podłożu. W związku z powyższym zaproponował, że szyja stegocerasa i innych pachycefalozaurów trzymana była w zgięciu (co stanowi w przypadku dinozaurów normę), wobec czego nie mogły trzymać głowy, szyi i tułowia w linii prostej poziomo, co byłoby konieczne przy przenoszeniu wstrząsów. Szyje musiałyby być trzymane poniżej poziomu grzbietu, czym zwierzę ryzykowałoby uraz rdzenia kręgowego podczas uderzenia. Współczesne owce kanadyjskie czy bizony pokonały ten problem dzięki silnym więzadłom absorbującym energię uderzenia, biegnącym od szyi do wysokich wyrostków kolczystych ponad barkami (struktury takiej nie znaleziono u pachycefalozaurów). Zwierzęta te absorbują energię uderzenia również przez zatoki u podstawy rogów, a ich czoło i rogi stanowią szeroką powierzchnię kontaktową, w przeciwieństwie do wąskiej kopuły pachycefalozaurów. Kopuła stegocerasa była zaokrąglona, zapewniając mu niewielką powierzchnię kontaktu, wobec czego kopuły ześlizgiwałyby się jedna z drugiej, jeśli uderzenie nie byłoby dokładnie wyśrodkowane. Walczące ze sobą pachycefalozaury nie widziałyby się dobrze też z pochylonymi głowami z powodu kostnych wałów nad oczami.

    Charles Whitney Gilmore (ur. 1874, zm. 1945) – amerykański paleontolog, który naukowo opisał wiele dinozaurów z Ameryki Północnej i Mongolii. Napisał kilka monografii poświęconych między innymi stegozaurowi i drapieżnym dinozaurom. Ustanowił wiele taksonów dinozaurów, między innymi rodzaje: Alamosaurus, Alectrosaurus, Brachyceratops, Chirostenotes, Pinacosaurus i Styracosaurus.Ankylozaury (Ankylosauria – „sztywne jaszczury”) – grupa roślinożernych dinozaurów ptasiomiednicznych z podrzędu tyreoforów. Żyły od późnej jury do końca kredy niemal na całym świecie. Charakteryzował je potężny pancerz kostny na grzbiecie (u niektórych gatunków zaopatrzony dodatkowo w kolce), który stanowił ochronę przed drapieżnikami (dlatego ankylozaury określa się mianem „dinozaurów pancernych”).
    CT ukazujące gęstość kości UALVP 2 (niebieski – niska, czerwony – wysoka)

    Zważywszy na trudności wiążące się z hipotezą walk na zderzające się głowy, Carpenter zaproponował w zamian pogląd, że kopuły zaadaptowane były do walk składających się z uderzeń na boki, jak to ma miejsce u niektórych dużych ssaków afrykańskich. Uczony wyobraził sobie, że 2 osobniki stawały równolegle do siebie, przodem do siebie lub w tym samym kierunku i uderzały w boki przeciwnika. Względnie znaczna długość ciała pachycefalozaurów mogła służyć ochronie ważnych narządów przed urazem z boku w wyniku tych walk. Możliwe, że Stegoceras i podobne pachycefalozaury uderzały ruchem szyi z boku, rotując głowę. Górne boki kopuły miały największą powierzchnię i to one właśnie mogły uderzać. Grubość kopuły zwiększałaby energię uderzenia odczuwaną przez przeciwnika bez zadawania poważnego urazu. Kostny wał powyżej oczodołów mógł chronić oczy agresora walącego głową. Carpenter zasugerował, że pachycefalozaury najpierw próbowały wzajemnie się wystraszyć, kołysząc głowami i okazując je, by przeciwnik dostrzegł rozmiar ich kopuły i ustąpił zastraszony, a dopiero potem uderzały się po bokach, dopóki jeden z nich nie poddał się.

    Szkliwo (łac. enamelum) - tkanka pokrywająca zębinę w obrębie korony zęba warstwą grubości do 1400μm (np. na guzku żującym kłów lub na powierzchniach żujących trzonowców). Szkliwo jest zbudowane w 96-98% z materii nieorganicznej w postaci kryształów dwuhydroksyapatytu, czego efektem jest niezwykła twardość. Pozostałe 2-4% szkliwa stanowią związki organiczne i woda. Jako jedyna część zęba powstaje z komórek nabłonkowych, ameloblastów (adamantoblastów).Owca kanadyjska, owca gruboroga, muflon kanadyjski (Ovis canadensis, ang. Bighorn Sheep) – jeden z dwóch (obok Ovis dalli) gatunków górskiej owcy z rzędu parzystokopytnych żyjącej w Ameryce Północnej. Dorosły samiec waży ok. 135 kg i jest wysoki na ok. 1 m (w kłębie).

    W 1987 J. K. Rigby i współpracownicy zasugerowali, że kopuły pachycefalozaurów służyły wymianie ciepła, a więc brały udział w termoregulacji. Bazowali na wewnętrznych „promienistych strukturach” kości (beleczkach kostnych). Kilku innych autorów wsparło ten pomysł w połowie ostatniej dekady XX wieku. W 1998 Goodwin i współpracownicy uznali nieobecność zatok w czaszce stegocerasa oraz przypominającą plaster miodu sieciowatą strukturę w kopule za nieprzystające do uderzania głową. Dostrzeżono, że kości przylegające do kopuły narażone były w czasie uderzenia na złamanie. Bazując na pomyśle, zgodnie z którym skostniałe ścięgna usztywniające ogon stegocerasa i innych pachycefalozaurów dostarczały zwierzęciu trzech punktów podparcia (co jako pierwsze zasugerowały Maryańska i Osmólska w 1974), Goodwin i in. zasugerowali, że struktury te mogły chronić ogon przed uderzeniami z boku bądź też że ogon sam mógł służyć jako broń. W 2004 Goodwin i inni przebadali histologię czaszki pachycefalozaurów i odkryli, że unaczynienie kopuły (włączając w to struktury beleczkowe) spadało wraz z wiekiem, co nie zgadzało się z koncepcjami uderzeń głową ani wymiennika ciepła. Uczeni ci zasugerowali także, że gęsta warstwa włókien Sharpeya przy powierzchni kopuły wskazuje na zewnętrzne pokrycie za życia, co uniemożliwia poznanie kształtu kopuły u żywego zwierzęcia. W zamian badacze doszli do wniosku, że kopuły służyły głównie rozróżnieniu osobników różnych gatunków i komunikacji, jak u niektórych afrykańskich wołowatych. Funkcja w pokazach przed płcią przeciwną była jedynie wtórna. Dalej badacze spekulowali, że zewnętrzne pokrycie kopuły przybierało za życia osobnika jaskrawe barwy bądź mogło sezonowo zmieniać kolory.

    Triceratops – rodzaj roślinożernego dinozaura rogatego z rodziny ceratopsów, żyjącego w mastrychcie (kreda późna), od 68 do 65,5 milionów lat temu na terenach dzisiejszej Ameryki Północnej. Należy do ostatnich nieptasich dinozaurów, które pojawiły się przed wymieraniem kredowym. Nazwa rodzajowa Triceratops oznacza "trójrogą twarz". Pochodzi ze starożytnej greki od τρί- (tri-, czyli "trzy"), κέρας (kéras, "róg") i ὤψ (ops, "twarz").Marginocefale (Marginocephalia) – grupa dinozaurów z rzędu dinozaurów ptasiomiednicznych (z podrzędu Cerapoda, z grupy Heterodontosauriformes).

    W 2008 Eric Snively i Adam Cox przetestowali działanie dwu- i trójwymiarowych pachycefalozaurzych czaszek, wykorzystując Metodę Elementów Skończonych. Odkryli, że mogły one wytrzymać znaczne uderzenia. Większe sklepienia kopuł pozwalały na większe siły zderzeń. Uznali też za prawdopodobne, że kopułę pokrywała keratyna, mocny materiał wytrzymujący znaczne energie bez nieodwracalnych uszkodzeń (jak osteodermy krokodyli), w związku z czym włączyli keratynę do testowanych wzorów. W 2011 amerykańscy paleontolodzy Kevin Padian i Jack Horner zaproponowali, że dziwaczne struktury (kopuły, kryzy, rogi, grzebienie) zasadniczo służyły głównie rozpoznawaniu się osobników danego gatunku. Odrzucili przy tym inne wyjaśnienia – jako niewsparte dowodami. Wśród innych badań autorzy ci zacytowali pracę Goodwina i in. z 2004 na temat pachycefalozaurzych kopuł jako wspierającą ich pogląd, wskazując, że struktur takich wydaje się nie obejmować dymorfizm płciowy. W odpowiedzi Padianowi i Hornerowi w tym samym roku Rob J. Knell i Scott D. Sampson podnieśli, że rozpoznawanie się zwierząt tego samego gatunku nie wydaje się nieprawdopodobne jako drugorzędna funkcja dziwacznych struktur dinozaurów, ale dobór płciowy (wykorzystywanie jako ozdoba bądź narzędzie walki o partnera) wydaje się bardziej prawdopodobnym wyjaśnieniem z powodu wysokich kosztów zbudowania takich struktur oraz dlatego, że wydają się one wysoce zróżnicowane również wewnątrzgatunkowo. W 2013 brytyjscy paleontolodzy David E. Hone i Darren Naish skrytykowali hipotezę rozpoznawania się osobników różnych gatunków. Argumentowali, że żadne współczesne zwierzę nie wykorzystuje takich struktur w pierwszej kolejności dla rozpoznawania się oraz że Padian i Horner zignorowali możliwość wzajemnego doboru płciowego, prowadzącego do ornamentacji u obu płci.

    Paleontologia (od gr. palaios – stary + on – byt + logos – nauka) – dziedzina biologii zajmująca się organizmami kopalnymi, wyprowadzająca na podstawie skamieniałości i śladów działalności życiowej organizmów wnioski ogólne o życiu w przeszłości geologicznej. Ściśle związana z geologią, posługuje się często fizyką i chemią.Kość jarzmowa (łac. os zygomaticum), parzysta kość czaszki, tworząca część boczną twarzy. Od ustawienia kości jarzmowej w dużej mierze zależą również kształty twarzy. Ustawienie tych kości w płaszczyźnie czołowej nadaje twarzy wyraz mongoloidalny u odmiany białej.
    CT czaszek okazu UALVP 2 (po lewej) i dujkera białobrzuchego (po prawej)

    W 2011 Snively i Jessica M. Theodor przeprowadzili Metodą Elementów Skończonych symulację uderzeń głów skanów CT czaszek S. validum (UALVP 2), Prenocephale prenes i kilku współczesnych zderzających się głową parzystokopytnych. Odkryli, że korelacje między uderzaniem głową i morfologią czaszki obserwowane u współczesnych zwierząt występowały także u przebadanych pachycefalozaurów. Stegoceras i Prenocephale cechowały się kształtem czaszki podobnym do występującego u owcy kanadyjskiej z istotą gąbczastą chroniącą mózg. Zwierzęta te dzieliły ze sobą i z owcą kanadyjską, dujkerem białobrzuchym i żyrafą również podobieństwa w rozlokowaniu istoty zbitej i gąbczastej. Dujker białobrzuchy wykazuje najbliższe podobieństwa morfologiczne do stegocerasa. Ten uderzający głową gatunek charakteryzuje się mniejszą i bardziej zaokrągloną kopułą. Stegoceras był lepiej przystosowany do rozkładania siły uderzenia, niż parzystokopytne uderzające głową z wielką siłą, ale słabiej ukrwiona kopuła starszych pachycefalozaurów i prawdopodobnie mniejsza zdolność do gojenia się urazów świadczą przeciwko takim walkom u starszych osobników. Badanie przetestowało również efekt pokrycia kopuły keratyną, wspomagającą jej działanie. Choć Stegoceras nie miał pneumatycznych zatok obserwowanych poniżej punktu uderzenia w czaszkach zderzających się głowami parzystokopytnych, zamiast tego posiadał rozpórki naczyniowe mogące działać podobnie jak szyny, tak jak kanały odżywcze dla rozwoju keratynowego pokrycia.

    Żyrafa (Giraffa camelopardalis) – afrykański ssak parzystokopytny z rodziny żyrafowatych, najwyższe obecnie żyjące zwierzę lądowe, a także największy z przeżuwaczy. Jego epitet gatunkowy odnosi się przypominającego wielbłąda wyglądu i łat na futrze. Zwierzę wyróżnia się zwłaszcza bardzo długą szyją. Mierzy 5-6 m wysokości, ważąc średnio 1600 kg w przypadku samców i 830 kg w przypadku samic. Jego najbliższym żyjącym krewnym jest okapi (Giraffidae liczy obecnie tylko tych 2 przedstawicieli). Wyróżnia się 9 podgatunków, bazując na wzorze ubarwienia.Homoplazja – w biologii, występowanie u różnych taksonów cech podobnych, ale niehomologicznych (niewystępujących u ostatniego wspólnego przodka tych taksonów), powstałych w wyniku konwergencji, paralelizmu (gdy dana cecha występuje u co najmniej dwóch linii ewolucyjnych, ale nie u ich ostatniego wspólnego przodka) lub rewersji (gdy cecha jest obecna/nieobecna u przodka, zanika/pojawia się u jego najbliższych potomków, a u dalszych potomków dochodzi do jej wtórnego pojawienia się/zaniku). Te typy homoplazji nie muszą się wzajemnie wykluczać i niekiedy bywają trudne do odróżnienia. Konwergencja przeważnie zachodzi u organizmów spokrewnionych ze sobą odleglej niż w przypadku paralelizmu. Wynika zazwyczaj z różnych mechanizmów genetycznych, podczas gdy paralelizmy powstają w wyniku podobnych przyczyn genetycznych.
    Dwie kopuły S. validum.
    Strzałki wskazują zmiany

    W 2012 Schott i Evans zasugerowali, że regularności w ornamentacji kości łuskowej w trakcie ontogenezy stegocerasa zgadzają się z hipotezą rozpoznawania się gatunków, ale postępujące z wiekiem zmiany z płaskiej do kopulastej kości frontoparietal wskazują na zmianę funkcji w przebiegu ontogenezy i być może na dobór płciowy, możliwe że w związku z walkami wewnątrzgatunkowymi. W 2012 Caleb M. Brown i Anthony P. Russell zasugerowali, że usztywnienie ogona nie stanowiło prawdopodobnie ochrony przed uderzeniami z boku, ale mogło umożliwiać oparcie w trzech punktach podczas walki wewnątrzgatunkowej. Ogon stanowiłby tu dodatkowy punkt podparcia. Brown i Russell odkryli, że taki ogon mógł pomagać w opieraniu się ściskaniu, rozciąganiu i skręcaniu, kiedy zwierzę otrzymywało uderzenie w kopułę.

    Owiraptorozaury (łac. – „jaszczury złodzieje jaj”) – grupa teropodów, obejmująca takie dinozaury jak m.in. Oviraptor i Gigantoraptor. Podzielona jest ona na kilka rodzin. Owiraptorozaury są blisko spokrewnione z ptakami, a niektórzy badacze (np. Osmólska i inni, 2004) uważają je za wtórnie nielotne ptaki. Należą do większej grupy Oviraptoriformes, zdefiniowanej przez Paula Sereno jako obejmującej dinozaury bliżej spokrewnione z owiraptorem niż z wróblem.JSTOR (/dʒeɪ-stɔːr/, skrót od ang. Journal Storage) – biblioteka cyfrowa utworzona w 1995 roku. Początkowo zawierała cyfrowe kopie czasopism naukowych o wyczerpanym nakładzie. Następnie zaczęła zbierać także książki, materiały źródłowe oraz aktualne numery czasopism naukowych. Pozwala na wyszukiwanie w pełnej treści niemal 2000 czasopism naukowych.

    Badanie z 2013 Josepha E. Petersona i innych wykryło zmiany w czaszce stegocerasa i innych pachycefalozaurów, interpretowane jako infekcje wywołane urazem. Znaleziono je na 22% przebadanych pachycefalozaurzych czaszek (częstość zgadza się u różnych rodzajów), ale nie było ich u okazów płaskogłowych (interpretowanych jako zwierzęta młodociane lub samice). Obserwacje te zgadzają się z hipotezą walk międzyosobniczych (o terytorium bądź partnera). Rozmieszczenie zmian wykazuje tendencję do koncentracji u szczytu kopuł, co wspiera tezę o uderzaniu głową. Uderzenia boczne prawdopodobnie skutkowałyby mniejszą liczbą urazów, rozmieszczonych po bokach kopuły. Zmiany porównano z występującymi na czaszce i bokach szkieletów owcy. Badacze spostrzegli, że współczesne zwierzęta walczące głową wykorzystują swe bronie i dla walki, i w pokazach. Tak więc pachycefalozaury również mogły używać swych głów na oba sposoby. Okazywanie broni i chęci jej użycia u niektórych zwierząt rozstrzyga spór.

    Teresa Maryańska (ur. w 1937 w Warszawie) – polska paleontolog, doktor habilitowany, specjalizująca się w badaniach dinozaurów.Oczodół (łac. orbita) – jama kostna pomiędzy mózgoczaszką a twarzoczaszką, w której umieszczona jest gałka oczna. Występuje parzyście. Oczodół ma kształt stożka, którego podstawę tworzy wejście do oczodołu. U góry wejście do oczodołu ogranicza brzeg nadoczodołowy kości czołowej, u dołu-szczęka i kość jarzmowa, tworząc brzeg podoczodołowy, ponadto budują go kość łzowa, sitowa, klinowa oraz podniebienna. Oczodół ograniczają cztery ściany: górna (sklepienie), przyśrodkowa, boczna i dolna (dno). W odcinku przednio-bocznym sklepienia oczodołu znajduje się dół gruczołu łzowego. W pobliżu wejścia do oczodołu na ścianie przyśrodkowej leży dół woreczka łzowego, przechodzi on ku dołowi w kanał nosowo-łzowy. W obrębie oczodołu znajduje się kanał nerwu wzrokowego, przez który przechodzi nerw wzrokowy wraz z tętnicą oczną, ponadto w oczodole znaleźć można szczelinę oczodołową górną przez którą przebiega nerw czołowy, nerw nadoczodołowy, nerw nosowo-rzęskowy, nerw okoruchowy, nerw bloczkowy, nerw odwodzący i żyła oczna górna, a także szczelina oczodołowa dolna, której zawartość stanowią nerw podoczodołowy, nerw jarzmowy, tętnica podoczodołowa i żyła oczna dolna.

    Przewody nosowe[ | edytuj kod]

    W 1989 Emily B. Griffin, badając odlewy jam czaszkowych, odkryła, że Stegoceras i inne pachycefalozaury dysponowały dobrym zmysłem węchu. Świadczyły o tym duże opuszki węchowe. W 2014 Jason M. Bourke i współpracownicy odkryli, że Stegoceras miał chrzęstne małżowiny nosowe na rzędzie kanałów nosowych, umożliwiające docieranie prądu powietrza do okolicy węchowej. Dowodem na obecność chrzęstnych małżowin nosowych jest obecność kostnego grzebienia, do którego się przyczepiały. Znaczna wielkość okolicy węchowej także wskazuje na czuły zmysł węchu. Badacze odkryli, że dinozaury te mogły mieć spiralną małżowinę nosową – tak jak indyk – bądź rozgałęzioną jak struś. Obie kierowałyby powietrze do okolicy węchowej. Układ naczyń krwionośnych dróg nosowych też wskazuje na małżowiny ochładzające ciepłą krew tętniczą płynącą z głębi ciała do mózgu. Czaszka okazu UALVP 2 S. validum nadawała się do badań tego rodzaju z powodu wyjątkowego zachowania się – miała skostniałe tkanki miękkie w jamie nosowej, co umożliwiało zbadanie elementów chrzęstnych, zwykle niemających szans na fosylizację.

    Edmontonia (Edmontonia) – czworonożny, roślinożerny dinozaur z rodziny nodozaurów. Nazwę rodzajową można tłumaczyć jako "pochodzący z Edmonton".kość krucza (łac. coracoideum) - parzysty składnik obręczy kończyny górnej. Dobrze rozwinięta u ptaków, gadów i płazów. U ssaków została zredukowana do małego wyrostka kruczego na łopatce (wyjątkiem są stekowce). Wraz z łopatką tworzy powierzchnię stawową łączącą kręgosłup z płetwą piersiową u ryb.

    Paleoekologia[ | edytuj kod]

    Formacja Dinosaur Park w kanadyjskiej Albercie, gdzie odkryto pierwsze pozostałości S. validum

    S. validum znany jest z późnokredowej Belly River Group, kanadyjskiego odpowiednika Judith River Group z USA. Jego okazy znajdywano w skałach formacji Dinosaur Park pochodzących z późnego kampanu (od 76,5 do 75 milionów lat temu) w Prowincjalnym Parku Dinozaurów (w tym lektotyp) i w formacji Oldman (środkowy kampan, 77,5–76,5 milionów lat), także Alberta. Z obu formacji znane są również pachycefalozaury hansuezja i „Prenocephale” brevis. S. novomexicanum znany jest z formacji Fruitland (późny kampan, około 75 milionów lat) i dolnej formacji Kirtland (późny kampan, około 74 milionów lat) z Nowego Meksyku. Jeśli ten gatunek prawidłowo zaklasyfikowano do rodzaju Stegoceras, rodzaj ten miałby szerokie rozprzestrzenienie geograficzne. Obecność podobnych pachycefalozaurów na zachodzie i północy Ameryki Północnej pod koniec kredy pokazuje, że stanowiły one ważny element ówczesnej fauny.

    Kenneth Carpenter (ur. 21 września 1949 w Tokio) – amerykański paleontolog specjalizujący się w badaniu dinozaurów, w szczególności żyjących we wczesnej kredzie, dinozaurów opancerzonych oraz ich rozmnażania. Badał również zależności w łańcuchach pokarmowych wśród wczesnokredowych ryb i gadów morskich oraz sposób poruszania się plezjozaurów. Obecnie jest kierownikiem laboratorium preparującego skamieniałości w Denver Museum of Nature and Science, gdzie pracuje również jako kustosz w dziale paleontologii kręgowców.Science – recenzowane czasopismo naukowe wydawane przez American Association for the Advancement of Science. Ukazuje się jako tygodnik ilustrowany.

    Formację Dinosaur Park interpretuje się jako osady rzek nizinnych i równin zalewowych, które stały się bardziej bagniste i zależne od wpływów morskich wraz z transgresją Morza Środkowego Zachodu w kierunku zachodnim. Klimat był cieplejszy niż dzisiaj w Albercie, nie było mrozów, występowały pory suche i wilgotne. W piętrze koron drzew dominowały iglaste. Podszyt stanowiły paprocie, paprocie drzewiaste i rośliny okrytonasienne. Formacja Dinosaur Park znana jest ze zróżnicowanego zespołu roślinożerców. Oprócz stegocerasa znaleziono w niej szczątki ceratopsów (centrozaura, styrakozaura i chasmozaura), hadrozaurów (prozaurolofa, lambeozaura, grypozaura, korytozaura i parazaurolofa) oraz ankylozaurów (edmontonii i euoplocefala). Do teropodów zaliczały się tyranozaury gorgozaur i daspletozaur. W formacji Oldman udokumentowano obecność szeregu taksonów dinozaurów: prócz stegocerasa, znaleziono tam hadrozaura brachylofozaura, ceratopsy koronozaura i albertaceratopsa, ornitomimy, terizinozaury i prawdopodobnie ankylozaury. Wśród teropodów wymienia się troodonty, owiraptorozaury, dromeozaura zaurornitolesta i prawdopodobnie albertozauryna.

    Człowiek rozumny (Homo sapiens) – gatunek ssaka z rodziny człowiekowatych (Hominidae), jedyny występujący współcześnie przedstawiciel rodzaju Homo. Występuje na wszystkich kontynentach.Uniwersytet Alberty (ang. University of Alberta) to uniwersytet działający w kanadyjskim mieście Edmonton, w prowincji Alberta. Ma 3200 wykładowców i ponad 35 tys. studentów.


    Podstrony: [1] [2] 3 [4]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Paliczki (łac. phalanges) − kości tworzące przednią część stopy, palców stóp i palców rąk. W budowie palucha i kciuka występują po dwa paliczki, pozostałe palce mają ich trzy.
    Kosc łuskowa (łac. squamosum) – kość występująca w tylnym rejonie czaszki czworonogów. U wczesnych Tetrapoda wchodziła w skład regionu skroniowego skórnego dachu czaszki, a u ptaków i ssaków – mózgoczaszki. U ssaków jest połączona stawowo z kością zębową, tworząc górną część stawu skroniowo-żuchwowego, i stanowi tylną część łuku jarzmowego, zakończonego od przodu kością jarzmową. U zaawansowanych ssaków żyworodnych kość łuskowa znajduje się z przodu kości skalistej i wchodzi w skład boku puszki mózgowej, podczas gdy u wszystkich pozostałych ssaków znajduje się z tyłu kości skalistej i nie buduje boku puszki mózgowej. U wielu ssaków wraz z puszką słuchową, kością bębenkową i kosteczkami słuchowymi tworzy kość skroniową.
    Rdzeń kręgowy (łac. medulla spinalis) – część ośrodkowego układu nerwowego, przewodząca bodźce pomiędzy mózgowiem a układem obwodowym. U człowieka ma kształt grubego sznura, nieco spłaszczonego w kierunku strzałkowym, o przeciętnej średnicy 1 cm, barwy białej, o masie ok. 30 g. Umieszczony jest w biegnącym w kręgosłupie kanale kręgowym. U góry w otworze wielkim rdzeń kręgowy łączy się z rdzeniem przedłużonym, umowną granicę między nimi stanowi po stronie grzbietowej miejsce wyjścia pierwszej pary korzeni szyjnych, po stronie brzusznej dolna krawędź skrzyżowania piramid. Rozciąga się on na przestrzeni ok. 45 cm, od I kręgu szyjnego do górnej krawędzi II kręgu lędźwiowego, gdzie kończy się stożkiem rdzeniowym (łac. conus medullaris).
    Baron Franz Nopcsa von Felső-Szilvás (nazywany również Baron Nopcsa von Felsö-Szilvás, Baron Nopcsa, Ferenc Nopcsa, Nopcsa Ferenc, Baron Franz Nopcsa i Franz Baron Nopcsa) (ur. 3 maja 1877 w Deva, zm. 25 kwietnia 1933 w Wiedniu) – urodzony na Węgrzech arystokrata, poszukiwacz przygód, naukowiec i paleontolog. Jeden z prekursorów paleobiologii i albanistyki.
    Iglaste, szpilkowe (Pinopsida Burnett, dawniej Coniferopsida) − klasa drzew lub krzewów należących do typu (gromady) nagonasiennych. Należy do niej ok. 600 gatunków roślin.
    Peter M. Galton (ur. 1942) – brytyjski paleontolog pracujący w Stanach Zjednoczonych, specjalizujący się w dinozaurach, ich ewolucji i klasyfikacji.
    Kość łonowa (łac. os pubis) - parzysta kość wchodząca w skład miednicy. U człowieka ma trzon i 2 gałęzie: górną i dolną. Gałąź górna łączy się z trzonem, a gałąź dolna łączy się z kością kulszową.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.141 sek.