• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Stegoceras



    Podstrony: [1] 2 [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Szczęka (łac. maxilla) albo kość szczękowa (łac. os maxillare) – kość parzysta, stanowiąca zasadniczą część składową czaszki twarzowej. Kość szczękowa składa się z trzonu (corpus) i czterech wyrostków: czołowego, jarzmowego, podniebiennego i zębodołowego.Daspletozaur (Daspletosaurus) – rodzaj dużego teropoda z rodziny tyranozaurów (Tyrannosauridae). Żył w Ameryce Północnej w późnej kredzie (ok. 80-72 mln lat temu). Obecnie tylko jeden gatunek daspletozaura jest uważany za ważny – D. torosus, choć nadal kilka jego potencjalnych gatunków z Alberty, Montany i Nowego Meksyku pozostaje nieopisanych. Wliczając nieopisane gatunki oraz te nieważne, daspletozaur obejmuje najwięcej gatunków ze wszystkich tyranozauroidów.
    Historia odkryć[ | edytuj kod]
    Fragmentaryczna kopuła CMN 515, lektotyp S. validum, widoczna od strony prawej i od dołu

    Pierwsze znane pozostałości stegocerasa zebrał kanadyjski paleontolog Lawrence Lambe z Belly River Group w rejonie rzeki Red Deer w Albercie w Kanadzie. Szczątki te obejmowały dwie fragmentaryczne kopuły czaszek (okazy CMN 515 i CMN 1423 Canadian Museum of Nature) pochodzące od dwóch zwierząt różnej wielkości, zebrane w 1898. Trzecia niekompletna kopuła (CMN 1594) zebrana została w 1901. Bazując na tych trzech okazach, w 1902 Lambe opisał i nazwał nowy monotypowy rodzaj i należący doń gatunek Stegoceras validus. Nazwę rodzajową Stegoceras zaczerpnął ze starożytnej greki, wykorzystując słowa stegè/στέγη, czyli „dach” , i keras/κέρας, czyli „róg”. Epitet gatunkowy validus oznacza po łacinie silny, prawdopodobnie odnosi się do grubego sklepienia czaszki. Ponieważ rodzaj oparto na mnogich okazach (seria syntypów), John Bell Hatcher w 1907 ustanowił okaz CMN 515 lektotypem.

    Kość ramienna (łac. humerus) – jedna z kości kończyny górnej, należy do kości długich. Wyróżnia się w niej koniec bliższy, trzon (łac. corpus humeri) i koniec dalszy.Ornitopody, dinozaury ptasionogie (Ornithopoda, z gr. ornis – ptak + pous – stopa) – grupa dinozaurów z rzędu ptasiomiednicznych (Ornithischia).

    Ponieważ na tym obszarze nie znajdywano wcześniej podobnych szczątków, Lambe nie miał pewności, o jaką grupę dinozaurów chodzi ani też, czy reprezentują one jeden, czy więcej gatunków. Zasugerował, że kopuły były „kośćmi przednosowymi” (prenasals) leżącymi przed kośćmi nosowymi w linii pośrodkowej. Zauważył ich podobieństwo do budowanego przez kość nosową rdzenia rogu triceratopsa. W 1903 węgierski paleontolog Franz Nopcsa von Felső-Szilvás zasugerował, że fragmentaryczne kopuły stegocerasa były w rzeczywistości kośćmi czołowymi i nosowymi, w związku z czym zwierzę miałoby pojedynczy (nieparzysty) róg. Lambe’owi spodobał się ten pomysł nowego, jednorogiego dinozaura, co wyraził w przeglądzie pism Nopcsy z 1903. W tym czasie panowała jeszcze niepewność, do jakiej grupy dinozaurów należał Stegoceras. Rozpatrywano jako kandydatów ceratopsy i stegozaury. Hatcher wątpił, czy okazy stegocerasa mogą należeć do tego samego gatunku i czy w ogóle były to dinozaury. Sugerował, że kopuły składały się z kości czołowych, potylicznych i ciemieniowych. W 1918 Lambe przypisał kolejną kopułę (CMN 138) gatunkowi S. validus oraz opisał nowy gatunek S. brevis, opierając się o okaz CMN 1423 (pierwotnie włączony do S. validus). W tym czasie uznawał te zwierzęta za przedstawicieli stegozaurów, do których włączano wtedy rodziny stegozaurów i ankylozaurów, dodając doń kolejną rodzinę Psalisauridae (nazwaną tak z powodu kopulastego sklepienia czaszki).

    Czaszka (łac. cranium) – struktura kostna lub chrzęstna, która służy jako szkielet głowy. Stanowi naturalną osłonę mózgu i innych narządów znajdujących się w głowie.Prozaurolof (Prosaurolophus) – rodzaj dinozaura kaczodziobego żyjącego w późnej kredzie w Ameryce Północnej. Odkrycia pozostałości co najmniej dwudziestu pięciu osobników należących do dwóch gatunków, w tym zarówno czaszek, jak i szkieletów. Pomimo tego nie należy do najlepiej znanych opinii publicznej dinozaurów. Skamieniałości tego liczącego 9 metrów długości stworzenia znaleziono w późnokampańskiej formacji Dinosaur Park w Albercie i prawie współczesnej jej montańskiej formacji Two Medicine, liczą one sobie około 75 milionów lat. Najbardziej charakterystyczna cecha zwierzęcia to niewielki, lecz masywny grzebieniem tworzony przez kości nosowe, sterczący przed oczami.
    Rekonstrukcja szkieletu UALVP 2 autorstwa Gilmore’a z 1924, widać ścięgna ogona i gastralia

    W 1924 amerykański paleontolog Charles Whitney Gilmore opisał kompletną czaszkę S. validus ze związanymi z nią szczątkami pozaczaszkowymi (okaz UALVP 2 należący do Laboratory for Vertebrate Palaeontology Uniwersytetu Alberty), wtedy najbardziej kompletne pozostałości pachycefalozaura. Znalezisko to potwierdziło interpretację kopuł Hatchera jako obszaru czołowo-ciemieniowego czaszki. UALVP 2 znaleziony został z małymi, niepołączonymi stawowo elementami kostnymi, które uznano za gastralia (żebra brzuszne), nieznane u innych ptasiomiednicznych. Gilmore zauważył, że zęby S. validus bardzo przypominały należące do gatunku Troodon formosus (nazwanego w 1856, znanego wtedy wyłącznie z izolowanych zębów). Opisał kopułę czaszki odkrytą blisko miejsca znalezienia troodonta. Wobec tego Gilmore uznał Stegoceras za niepewny młodszy synonim troodonta. Nazwę S. validus zmienił na T. validus i zasugerował, że nawet te 2 gatunki mogą w rzeczywistości być tym samym. Co więcej, wskazując na identyczność S. brevis z S. validus, uczynił zeń młodszy synonim tego ostatniego. Umieścił rzeczone gatunki w nowej rodzinie troodontów (jako że Lambe nie wybrał typowego rodzaju dla swych Psalisauridae). Uznał je za najbliższe ornitopodom. Ponieważ czaszka wydaje się tak wyspecjalizowana w porównaniu z prymitywnie wyglądającym szkieletem pozaczaszkowym, Nopcsa wątpił w to, że w rzeczywistości należały one do jednego zwierzęcia, sugerując, że czaszka należała do nodozaura, szkielet pozaczaszkowy do ornitopoda, a gastralia do ryby. Pogląd ten obalili Gilmore i Loris S. Russell w latach trzydziestych XX wieku.

    Confer (skrót cf. lub c.f.) - wyraz łaciński oraz skrót używany głownie w pracach akademickich oznaczający porównanie lub odwołanie się do innego materiału.Doskonałokostne, doskonałokostnoszkieletowe, cienkołuskie, ościste (Teleostei) – infragromada ryb promieniopłetwych (Actinopterygii) obejmująca większość współcześnie żyjących gatunków ryb. W literaturze często nazywane są rybami kostnoszkieletowymi lub kościstymi.
    Skostniałe ścięgna ogona UALVP 2

    Klasyfikację Gilmore’a wsparli amerykańscy paleontolodzy Barnum Brown i Erich Maren Schlaikjer w swym przeglądzie z 1943 na temat dinozaurów grubogłowych, których 46 czaszek wtedy znano. Brown i Schlaikjer na tej podstawie nazwali 2 nowe gatunki: T. sternbergi i T. edmontonensis, oba z Alberty. Przenieśli też duży gatunek T. wyomingensis (nazwany w 1931) do nowego rodzaju pachycefalozaur, wraz z dwoma innymi gatunkami. Uznali odrębność T. validus od T. formosus, ale S. brevis ocenili jako samicę T. validus, widząc w nim młodszy synonim. W tamtych czasach pachycefalozaury uznawano za krewnych ornitopodów bądź ankylozaurów. W 1945, po zbadaniu odlewów zębów T. formosus i S. validus, amerykański paleontolog Charles M. Sternberg wykazał pomiędzy nimi różnice i zasugerował, że troodon był teropodem, dinozaury grubogłowe zaś należy umieścić w odrębnej rodzinie. Chociaż Stegoceras był pierwszym nazwanym członkiem tej rodziny, Sternberg nazwał ją pachycefalozaurami od drugiego jej rodzaju, jako że jego nazwa („grubogłowy jaszczur”) wydawała mu się lepiej opisywać te zwierzęta. Ponadto włączył T. sternbergi i T. edmontonensis do rodzaju Stegoceras, uznał pewność S. brevis i nazwał nowy gatunek S. lambei na podstawie okazu wcześniej umieszczonego w S. validus. Rozdział z troodontem wsparł Russell w 1948, który opisał kość zębową teropoda z zębami prawie identycznymi jak te należące do T. formosus.

    Hadrozaury (Hadrosauridae) – rodzina ornitopodów z grupy hadrozauroidów (Hadrosauroidea), znana też jako „dinozaury kaczodziobe”.Kość udowa (łac. femur) — kość kończyny dolnej będąca elementem wspierającym tkanki miękkie uda. Jest to kość długa, dlatego wyróżnić w niej można trzon i dwa końce: koniec bliższy i koniec dalszy. Jednocześnie jest to najcięższa i najdłuższa z kości długich organizmu; mierząc prawie dokładnie 26% długości ciała człowieka, jest pomocnym wskaźnikiem rekonstrukcji szkieletowych. Występuje u człowieka i zwierząt. U człowieka jest ustawiona pionowo, u zwierząt w kierunku przednio-dolnym.

    W 1953 Birger Bohlin nazwał Troodon bexelli na podstawie kości ciemieniowej znalezionej w Chinach. W 1964 Oskar Kuhn uznał to jednoznacznie za gatunek stegocerasa, S. bexelli. W 1974 polskie paleontolożki Teresa Maryańska i Halszka Osmólska rozpoznały w rzeczonych „gastraliach” stegocerasa skostniałe ścięgna po identyfikacji podobnych struktur w ogonie homalocefala. W 1979 William Patrick Wall i Peter Galton nazwali nowy gatunek Stegoceras browni w oparciu o spłaszczoną kopułę, wcześniej opisywaną jako samica S. validus przez Galtona (1971). Epitet gatunkowy honoruje Barnuma Browna, który znalazł holotyp (okaz AMNH 5450 Amerykańskiego Muzeum Historii Naturalnej) w Albercie. W 1983 Galton i Hans-Dieter Sues przenieśli S. browni do odrębnego rodzaju ornatotol – Ornatotholus, (ornatus oznacza po łacinie „strojny”, tholus zaś oznacza kopułę). Uznali oni to znalezisko za pierwszego znanego amerykańskiego przedstawiciela płaskogłowych pachycefalozaurów, wcześniej znanych jedynie z Azji. W 1987 przegląd pachycefalozaurów autorstwa Suesa i Galtona poprawił epitet gatunkowy validus na validum, używany później w literaturze naukowej. Autorzy ci zsynonimizowali S. brevis, S. sternbergi i S. lambei z S. validum oraz uznali S. bexelli za różniący się od stegocerasa pod wieloma względami, uznając go za nieokreślonego pachycefalozaura.

    Histologia (z gr. histos – tkanka, logos – wiedza, nauka) – nauka o budowie, rozwoju i funkcjach tkanek, w przeciwieństwie do anatomii, zajmuje się badaniem mikroskopowej budowy ciała. Nauka o mikroskopowych wykładnikach chorób nosi nazwę histopatologii.Narząd Jacobsona, narząd przylemieszowy (łac. organum vomeronasale) nazywany również narządem lub organem lemieszowym, lemieszowo-nosowym, lub womero-nasalnym, w skrócie oznaczany VNO (od ang. vomeronasal organ) – występujący u wielu zwierząt, chemoreceptywny, parzysty narząd zmysłu wykrywający szereg substancji chemicznych. Zawiera receptory feromonów z rodzin V1R, V2R i V3R, które mają duże znaczenie w komunikacji zwierząt, ale jego funkcjonalność w zakresie przenoszenia bodźców ze związków infochemicznych wśród ludzi nie została potwierdzona.
    CT młodocianego, płaskogłowego AMNH 5450 (Ornatotholus), po prawej przekrój

    W 1998 Goodwin i współpracownicy uznali Ornatotholus za młodocianego S. validum, a więc za młodszy synonim. W 2000 Robert M. Sullivan włączył S. edmontonensis i S. brevis do rodzaju prenocefal, zawierający wcześniej tylko mongolski gatunek P. prenes. Wydało mu się bardziej prawdopodobne, że S. bexelli należał do Prenocephale, niż do Stegoceras, określił go jednak za nomen dubium z powodu niekompletności szczątków, odnotowując, że holotyp wydaje się zagubiony. W 2003 Thomas E. Williamson i Thomas Carr uznali Ornatotholus za nomen dubium bądź być może za młodocianego stegocerasa. W 2003 rewizja rodzaju Stegoceras Sullivana zgodziła się z uznaniem ornitotola za młodszy synonym stegocerasa. Przeniosła S. lambei do nowego rodzaju kolepiocefal, a S. sternbergi do hansuezji. Stwierdzono, że dotychczas rodzaj Stegoceras traktowano jako takson-worek dla niewielkich do umiarkowanych rozmiarów pachycefalozaurów z Ameryki Północnej. Wcześniej tuziny okazów określano jako S. validum, włączając w to wiele kopuł zbyt niekompletnych, by z pewnością uznać je za należące do stegocerasów. UALVP 2 pozostaje najkompletniejszym okazem stegocerasa, na podstawie którego opiera się większość wiedzy o rodzaju.

    Heterodontyzm, uzębienie heterodontyczne – rodzaj uzębienia spotykany u ssaków. Charakteryzuje się zróżnicowaniem kształtów i wielkości zębów w zależności od ich przeznaczenia. W przypadku typowego uzębienia heterodontycznego wyróżnia się cztery podstawowe typy funkcjonalne zębów:Indyk zwyczajny, indyk, indyk dziki (Meleagris gallopavo) – gatunek dużego ptaka grzebiącego z rodziny kurowatych (Phasianidae), zamieszkujący pierwotnie różne części Ameryki Północnej.

    W 2002 Williamson i Carr opisali sklepienie, okaz NMMNH P-33983 New Mexico Museum of Natural History and Science z San Juan Basin z Nowego Meksyku. Doszli do wniosku, że chodzi o młodocianego pachycefalozaura nieznanego gatunku (być może Sphaerotholus goodwini). W 2006 Sullivan i G. Lucas uznali je za młodociane S. validum, co znacznie poszerzyło zakres występowania gatunku. W 2011 Steven E. Jasinski i Sullivan uznali okaz za dorosły i uczynili holotypem nowego gatunku Stegoceras novomexicanum. Dwa inne okazy – SMP VP-2555 i SMP VP-2790 – zostały paratypami. Analiza filogenetyczna z 2011 pióra Mahito Watabe i współpracowników nie umiejscowiła obu gatunków stegocerasa blisko siebie. W 2016 Williamson i Stephen L. Brusatte ponownie przebadali holotyp S. novomexicanum, spostrzegając, że paratypy nie należą do tego samego taksonu, ponadto wszystkie 3 okazy to osobniki młodociane. Co więcej, nie mogli ustalić, czy holotypowy okaz reprezentuje gatunek odrębny od S. novomexicanum bądź czy jest młodocianym S. validum, Sphaerotholus goodwini lub innym wcześniej znanym pachycefalozaurem. W 2017 Jasinski i Sullivan podjęli się obrony pewności S. novomexicanum; zgodzili się, że pewne cechy używane w diagnostyce gatunku wskazywały na wiek młodociany, ale zaprezentowali dodatkowe cechy diagnostyczne holotypu, które powalają rozróżnić gatunki. Wskazali też pewne cechy dorosłych osobników mogące świadczyć o heterochronii, czyli zróżnicowaniu w czasie ontogenezy u blisko spokrewnionych taksonów, u tych gatunków. Przyznali, że paratypy i inne okazy różniły się od holotypu wyższymi kopułami czaszek. Nie przypisali ich jednak do cf. S. novomexicanum, ale uznali za bardziej prawdopodobne, że wszystkie należały do tego samego taksonu, w związku z ograniczonym odstępem stratygraficznym i geograficznym.

    Charles Whitney Gilmore (ur. 1874, zm. 1945) – amerykański paleontolog, który naukowo opisał wiele dinozaurów z Ameryki Północnej i Mongolii. Napisał kilka monografii poświęconych między innymi stegozaurowi i drapieżnym dinozaurom. Ustanowił wiele taksonów dinozaurów, między innymi rodzaje: Alamosaurus, Alectrosaurus, Brachyceratops, Chirostenotes, Pinacosaurus i Styracosaurus.Ankylozaury (Ankylosauria – „sztywne jaszczury”) – grupa roślinożernych dinozaurów ptasiomiednicznych z podrzędu tyreoforów. Żyły od późnej jury do końca kredy niemal na całym świecie. Charakteryzował je potężny pancerz kostny na grzbiecie (u niektórych gatunków zaopatrzony dodatkowo w kolce), który stanowił ochronę przed drapieżnikami (dlatego ankylozaury określa się mianem „dinozaurów pancernych”).

    Systematyka[ | edytuj kod]

    Ilustracja z 1918 przedstawiająca kopułę S. validum, okaz CMN 138

    W latach siedemdziesiątych XX wieku więcej pachycefalozaurów opisano dzięki skamieniałościom azjatyckim, które dostarczyły więcej informacji o tej grupie. W 1974 Maryańska i Osmólska uznały pachycefalozaury za wystarczająco odrębne, by wynieść je do rangi osobnego podrzędu wśród ptasiomiednicznych: Pachycephalosauria. W 1978 chiński paleontolog Dong Zhiming podzielił pachycefalozaury na dwie rodziny: pachycefalozaury o głowie kopulastej (jak stegoceras) oraz płaskogłowe Homalocephalidae (pierwotnie zapisywane jako Homalocephaleridae). Wall i Galton nie uznali rangi podrzędu dla pachycefalozaurów za usprawiedliwioną w 1979. Do lat osiemdziesiątych pokrewieństwa pachycefalozaurów w obrębie ptasiomiednicznych pozostawały zagadką. Główne rywalizujące poglądy lokowały pachycefalozaury blisko ornitopodów bądź ceratopsów. Ten ostatni pogląd wynikał z podobieństw szkieletu stegocerasa i uznawanego za prymitywnego ceratopsa protoceratopsa. W 1986 amerykański paleontolog Paul Sereno wsparł pogląd o pokrewieństwie między pachycefalozaurami i ceratopsami, łącząc je w grupę marginocefali. Oparł się na podobnych cechach czaszek (np. półka na potylicy). Przyznał, że dowody na taką grupę nie przytłaczają, ale jej pewność wsparli Sues i Galton w 1987.

    Szkliwo (łac. enamelum) - tkanka pokrywająca zębinę w obrębie korony zęba warstwą grubości do 1400μm (np. na guzku żującym kłów lub na powierzchniach żujących trzonowców). Szkliwo jest zbudowane w 96-98% z materii nieorganicznej w postaci kryształów dwuhydroksyapatytu, czego efektem jest niezwykła twardość. Pozostałe 2-4% szkliwa stanowią związki organiczne i woda. Jako jedyna część zęba powstaje z komórek nabłonkowych, ameloblastów (adamantoblastów).Owca kanadyjska, owca gruboroga, muflon kanadyjski (Ovis canadensis, ang. Bighorn Sheep) – jeden z dwóch (obok Ovis dalli) gatunków górskiej owcy z rzędu parzystokopytnych żyjącej w Ameryce Północnej. Dorosły samiec waży ok. 135 kg i jest wysoki na ok. 1 m (w kłębie).

    Do początku XXI wieku nieliczne pachycefalozaury znano z pozostałości szkieletu pozaczaszkowego, wiele zaś gatunków znano jedynie ze sklepienia czaszki. Czyni to rzeczoną grupę trudną w klasyfikacji. Pachycefalozaury określa się więc głównie poprzez cechy czaszki, jak to, czy jest ona płaska, czy ma czołowo-ciemieniową kopułę, jak występowanie szerokiego i spłaszczonego wybrzuszenia wzdłuż kości zaoczodołowej i łuskowej oraz tworzenia przez kości łuskowe głębokich płyt w okolicy potylicznej. W 1986 Sereno podzielił pachycefalozaury na dwie odrębne grupy, opierając się o rozmiar kopuły ich czaszek. Ukuł nieużywane już dziś nazwy taksonów Tholocephalidae i Domocephalinae. W 2000 uznał stegocerasa o częściowo rozwiniętej kopule za formę przejściową pomiędzy, jak podejrzewano, prymitywnymi płaskogłowymi pachycefalozaurami i zaawansowanymi, o w pełni wykształconej kopule, jak pachycefalozaur. Podział na pachycefalozaury płaskogłowe i o wykształconej kopule został w trakcie następnych lat obalony, gdy płaską głowę uznano za cechę pedomorficzną bądź zaawansowaną w większości rewizji (choć nie przykład dymorfizmu płciowego). W 2006 Sullivan argumentował przeciw użyteczności kopuły w ustalaniu relacji taksonomicznych pomiędzy pachycefalozaurami. W 2003 Sullivan uznał stegocerasa za formę bardziej bazalną od członków podrodziny Pachycephalosaurinae o w pełni wykształconej kopule, pracując na wnioskami Sereno z 1986.

    Triceratops – rodzaj roślinożernego dinozaura rogatego z rodziny ceratopsów, żyjącego w mastrychcie (kreda późna), od 68 do 65,5 milionów lat temu na terenach dzisiejszej Ameryki Północnej. Należy do ostatnich nieptasich dinozaurów, które pojawiły się przed wymieraniem kredowym. Nazwa rodzajowa Triceratops oznacza "trójrogą twarz". Pochodzi ze starożytnej greki od τρί- (tri-, czyli "trzy"), κέρας (kéras, "róg") i ὤψ (ops, "twarz").Marginocefale (Marginocephalia) – grupa dinozaurów z rzędu dinozaurów ptasiomiednicznych (z podrzędu Cerapoda, z grupy Heterodontosauriformes).

    Analiza filogenetyczna z 2013 wykonana przez Evansa i współpracowników wykazała, że niektóre płaskogłowe pachycefalozaury były bliżej spokrewnione z taksonami o w pełni wykształconej kopule, niż ze stegocerasem o niepełnej kopule. Sugeruje to, że może raczej chodzić o młodociane osobniki taksonów kopulastych i ich płaska głowa nie wyznacza pokrewieństw taksonomicznych. Kladogram zaprezentowany poniżej ukazuje umiejscowienie stegocerasa w obrębie pachycefalozaurów wedle Evansa i in., 2013:

    Paleontologia (od gr. palaios – stary + on – byt + logos – nauka) – dziedzina biologii zajmująca się organizmami kopalnymi, wyprowadzająca na podstawie skamieniałości i śladów działalności życiowej organizmów wnioski ogólne o życiu w przeszłości geologicznej. Ściśle związana z geologią, posługuje się często fizyką i chemią.Kość jarzmowa (łac. os zygomaticum), parzysta kość czaszki, tworząca część boczną twarzy. Od ustawienia kości jarzmowej w dużej mierze zależą również kształty twarzy. Ustawienie tych kości w płaszczyźnie czołowej nadaje twarzy wyraz mongoloidalny u odmiany białej.
    Fragmentaryczna czaszka młodego osobnika S. validum o płaskiej głowie, UCMZ(VP) 2008.001

    Biogeografię i wczesną historię ewolucyjną pachycefalozaurów poznano słabo. Mogą je rozjaśnić nowe odkrycia. Pachycefalozaury pojawiły się szybko w zapisie kopalnym. Występują w Ameryce Północnej i Azji, wobec czego nie wiadomo, skąd się wywodzą i w jakim kierunku się rozprzestrzeniły. Najstarsi znani przedstawiciele grupy, jak Acrotholus, mają już w pełni wykształconą kopułę i są obecni w santonie, około 84 milionów lat temu, a więc wcześniej, niż rzekomo bardziej bazalny stegoceras z kampanu (77 milionów lat temu) czy wczesnomastrychcki Homalocephale (70 milionów lat temu). Kopuła zdaje się więc być homoplazją powstałą na skutek konwergencji. Późne pojawienie się pachycefalozaurów w porównaniu ze spokrewnionymi zeń ceratopsami wskazuje na długą obecność linii nie ujawnioną w zapisie kopalnym (ghost lineage), sięgającą wstecz 66 milionów lat, a więc jury późnej. Mała wielkość większości pachycefalozaurów może sprzyjać tutaj błędowi tafonomicznemu, gdyż mniejsze zwierzęta zachowują się z mniejszym prawdopodobieństwem, niż większe. Bardziej delikatne kości mają mniejsze szanse na przetrwanie, dlatego zresztą pachycefalozaury znane są głównie z potężnych czaszek.

    Żyrafa (Giraffa camelopardalis) – afrykański ssak parzystokopytny z rodziny żyrafowatych, najwyższe obecnie żyjące zwierzę lądowe, a także największy z przeżuwaczy. Jego epitet gatunkowy odnosi się przypominającego wielbłąda wyglądu i łat na futrze. Zwierzę wyróżnia się zwłaszcza bardzo długą szyją. Mierzy 5-6 m wysokości, ważąc średnio 1600 kg w przypadku samców i 830 kg w przypadku samic. Jego najbliższym żyjącym krewnym jest okapi (Giraffidae liczy obecnie tylko tych 2 przedstawicieli). Wyróżnia się 9 podgatunków, bazując na wzorze ubarwienia.Homoplazja – w biologii, występowanie u różnych taksonów cech podobnych, ale niehomologicznych (niewystępujących u ostatniego wspólnego przodka tych taksonów), powstałych w wyniku konwergencji, paralelizmu (gdy dana cecha występuje u co najmniej dwóch linii ewolucyjnych, ale nie u ich ostatniego wspólnego przodka) lub rewersji (gdy cecha jest obecna/nieobecna u przodka, zanika/pojawia się u jego najbliższych potomków, a u dalszych potomków dochodzi do jej wtórnego pojawienia się/zaniku). Te typy homoplazji nie muszą się wzajemnie wykluczać i niekiedy bywają trudne do odróżnienia. Konwergencja przeważnie zachodzi u organizmów spokrewnionych ze sobą odleglej niż w przypadku paralelizmu. Wynika zazwyczaj z różnych mechanizmów genetycznych, podczas gdy paralelizmy powstają w wyniku podobnych przyczyn genetycznych.


    Podstrony: [1] 2 [3] [4]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Owiraptorozaury (łac. – „jaszczury złodzieje jaj”) – grupa teropodów, obejmująca takie dinozaury jak m.in. Oviraptor i Gigantoraptor. Podzielona jest ona na kilka rodzin. Owiraptorozaury są blisko spokrewnione z ptakami, a niektórzy badacze (np. Osmólska i inni, 2004) uważają je za wtórnie nielotne ptaki. Należą do większej grupy Oviraptoriformes, zdefiniowanej przez Paula Sereno jako obejmującej dinozaury bliżej spokrewnione z owiraptorem niż z wróblem.
    JSTOR (/dʒeɪ-stɔːr/, skrót od ang. Journal Storage) – biblioteka cyfrowa utworzona w 1995 roku. Początkowo zawierała cyfrowe kopie czasopism naukowych o wyczerpanym nakładzie. Następnie zaczęła zbierać także książki, materiały źródłowe oraz aktualne numery czasopism naukowych. Pozwala na wyszukiwanie w pełnej treści niemal 2000 czasopism naukowych.
    Teresa Maryańska (ur. w 1937 w Warszawie) – polska paleontolog, doktor habilitowany, specjalizująca się w badaniach dinozaurów.
    Oczodół (łac. orbita) – jama kostna pomiędzy mózgoczaszką a twarzoczaszką, w której umieszczona jest gałka oczna. Występuje parzyście. Oczodół ma kształt stożka, którego podstawę tworzy wejście do oczodołu. U góry wejście do oczodołu ogranicza brzeg nadoczodołowy kości czołowej, u dołu-szczęka i kość jarzmowa, tworząc brzeg podoczodołowy, ponadto budują go kość łzowa, sitowa, klinowa oraz podniebienna. Oczodół ograniczają cztery ściany: górna (sklepienie), przyśrodkowa, boczna i dolna (dno). W odcinku przednio-bocznym sklepienia oczodołu znajduje się dół gruczołu łzowego. W pobliżu wejścia do oczodołu na ścianie przyśrodkowej leży dół woreczka łzowego, przechodzi on ku dołowi w kanał nosowo-łzowy. W obrębie oczodołu znajduje się kanał nerwu wzrokowego, przez który przechodzi nerw wzrokowy wraz z tętnicą oczną, ponadto w oczodole znaleźć można szczelinę oczodołową górną przez którą przebiega nerw czołowy, nerw nadoczodołowy, nerw nosowo-rzęskowy, nerw okoruchowy, nerw bloczkowy, nerw odwodzący i żyła oczna górna, a także szczelina oczodołowa dolna, której zawartość stanowią nerw podoczodołowy, nerw jarzmowy, tętnica podoczodołowa i żyła oczna dolna.
    Edmontonia (Edmontonia) – czworonożny, roślinożerny dinozaur z rodziny nodozaurów. Nazwę rodzajową można tłumaczyć jako "pochodzący z Edmonton".
    kość krucza (łac. coracoideum) - parzysty składnik obręczy kończyny górnej. Dobrze rozwinięta u ptaków, gadów i płazów. U ssaków została zredukowana do małego wyrostka kruczego na łopatce (wyjątkiem są stekowce). Wraz z łopatką tworzy powierzchnię stawową łączącą kręgosłup z płetwą piersiową u ryb.
    Kenneth Carpenter (ur. 21 września 1949 w Tokio) – amerykański paleontolog specjalizujący się w badaniu dinozaurów, w szczególności żyjących we wczesnej kredzie, dinozaurów opancerzonych oraz ich rozmnażania. Badał również zależności w łańcuchach pokarmowych wśród wczesnokredowych ryb i gadów morskich oraz sposób poruszania się plezjozaurów. Obecnie jest kierownikiem laboratorium preparującego skamieniałości w Denver Museum of Nature and Science, gdzie pracuje również jako kustosz w dziale paleontologii kręgowców.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.197 sek.