• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Stefan Czarniecki



    Podstrony: [1] [2] 3 [4]
    Przeczytaj także...
    Sokołówka (ukr. Соколівка) – wieś, dawniej miasteczko, w rejonie buskim obwodu lwowskiego Ukrainy. Za II Rzeczypospolitej Sokołówka była siedzibą wiejskiej gminy Sokołówka w powiecie złoczowskim w województwie tarnopolskim. W 1921 roku liczyła 2569 mieszkańców. Obecnie liczy 739 mieszkańców.Dragoni – żołnierze formacji wojskowej zwanej dragonią, „wynalezionej” przez Henryka IV, króla Francji w końcu XVI wieku. Walczyli pieszo (rodzaj piechoty), a poruszali się wierzchem (konno). Używali zarówno broni palnej, jak i białej. Od XVIII w. regimenty dragonii coraz częściej walczyły również konno. W Rzeczypospolitej Obojga Narodów byli żołnierzami autoramentu cudzoziemskiego.
    Pamięć o Czarnieckim[]
    Walery Eljasz-Radzikowski, Obrona Krakowa, przed 1905

    Stefan Czarniecki jest uważany za polskiego bohatera narodowego, jest obecny nie tylko w literaturze, malarstwie, uwieczniony w postaci rzeźb, ale jest też patronem wielu szkół i obiektów w Polsce. W zbiorach Muzeum Lubelskiego w Lublinie znajduje się m.in. karabela zdobiona nazwiskiem i podobizną hetmana Stefana Czarnieckiego pochodząca z XVII/XVIII wieku.

    Krzysztof Czarniecki herbu Łodzia (ur. 1564, zm. 1636 w Kaliszu), dworzanin królewski, starosta chęciński i żywiecki.Chanat Krymski (Qırım Hanlığı) – historyczne państwo feudalne na Półwyspie Krymskim, istniejące od XV do XVIII wieku, pod panowaniem tatarskich chanów.

    Obecność w literaturze[]

    Do jego postaci nawiązuje tekst Mazurka Dąbrowskiego, zarówno w wersji oryginalnej, jak i współczesnej:

    Tekst polskiego hymnu narodowego wspomina jego nazwisko: Jak Czarniecki do Poznania po szwedzkim zaborze, dla ojczyzny ratowania wrócim się przez morze.

    W wersji oryginalnej zwrotka ta brzmiała (według pisowni rękopisu Wybickiego): Jak Czarnecki do Poznania wracał się przez morze dla oyczyzny ratowania po Szwedzkim rozbiorze.

    Nie mniej lubiany był przez swoich żołnierzy, o czym świadczyć może Jan Chryzostom Pasek, żołnierz Czarnieckiego: „Jakoż był też to człowiek (...) i senator zacny, prawdę mówiący, i żołnierz nieszanowany w okazyjach, i wódz szczęśliwy. Żałował go król i wojsko wszystko, nawet ci sami, co z nim emulowali i zazdrościli mu sławy”.

    Vivente rege – łacińskie określenie odnoszące się do elekcji i koronacji królewskiej dokonanej za życia poprzedniego króla. W przypadku wyboru na tron cesarski, mówi się czasem o elekcji vivente imperatore (za życia cesarza). Zazwyczaj dokonywano jej na wniosek samego władcy, który dążył do zapewnienia sukcesji swym potomkom.I Nowosądecka Drużyna Wędrownicza Czarna Jedynka im. Stefana Czarnieckiego jest jedną z najstarszych drużyn harcerskich założonych na ziemiach Polski. Jej początki są datowane na 28 października 1911 roku, kiedy to Andrzej Małkowski w sali "Sokoła" wygłosił odczyt pt.: "Skauting – nowa organizacja młodzieży".

    Stefan Czarniecki w malarstwie[]

    Pamięć o Stefanie Czarnieckim trwała zwłaszcza dzięki malarzom historycznym XIX w., takim jak: Juliusz Kossak, January Suchodolski, Józef Brandt, Leopold Löffler. Obraz Leopolda Löfflera Śmierć Stefana Czarnieckiego przedstawia ostatnie chwile hetmana w Sokołówce, który w skromnej izbie chłopskiej żegna się z ulubionym koniem.

    Towarzystwo Jezusowe, SJ (łac. Societas Iesu, SI), jezuici – męski papieski zakon apostolski Kościoła katolickiego, zatwierdzony przez papieża Pawła III 27 września 1540. Towarzystwo Jezusowe zostało założone w głównej mierze do walki z reformacją, by bronić i rozszerzać wiarę oraz naukę Kościoła katolickiego, przede wszystkim przez publiczne nauczanie, ćwiczenia duchowe, edukację i udzielanie sakramentów.Tatarzy (nazwa własna: Tatarlar / Татарлар) – grupa ludów tureckich z Europy wschodniej oraz północnej Azji.

    Pomniki[]

    W 1763 z inicjatywy prawnuka hetmana, Jana Klemensa Branickiego, na rynku w Tykocinie, obecnym placu Czarnieckiego, stanął pomnik Czarnieckiego dłuta rzeźbiarza francuskiego Pierre’a de Coudray. 5 listopada 1788 Sejm Czteroletni podjął nigdy nie zrealizowaną uchwałę o wzniesieniu pomnika Stefana Czarnieckiego na Krakowskim Przedmieściu w Warszawie. Na początku XIX w. francuski artysta pracujący w Polsce André Le Brun wyrzeźbił popiersie wielkiego hetmana. Obecnie rzeźba Stefana Czarnieckiego stoi w Sali Rycerskiej na Zamku Królewskim w Warszawie wśród innych popiersi wielkich Polaków. Pomnik jego znajduje się także w Poznaniu na terenie Centrum Szkolenia Wojsk Lądowych w Poznaniu, gdzie znajduje się także izba pamięci jemu poświęcona.

    Leszek Podhorodecki (ur. w 1934 w Pruszkowie, zm. w 2000 roku) – polski historyk, autor kilkudziesięciu książek i artykułów, w większości dotyczących I Rzeczypospolitej.Uniwersał – list władz lub akt prawny odczytywany publicznie, dotyczący ważnych wydarzeń, spraw gospodarczych, wojskowych, wyznaniowych.

    Od 2013 r. na rynku w Warce znajduje się pomnik Czarnieckiego, jest to jedyny jego konny pomnik.

  • Pomnik Stefana Czarnieckiego w Tykocinie

  • Pomnik Czarnieckiego w Czarncy

  • Popiersie na fasadzie Pałacu na Ursynowie

  • Czarniecki jako patron[]

    Czarniecki był i jest patronem wielu obiektów i instytucji w Polsce. Jego imię nosiły kolejno: Oficerska Szkoła Broni Pancernej i Wojsk Samochodowych w Poznaniu (1947-1948), Oficerska Szkoła Broni Pancernej w Poznaniu (1948-1951), Oficerska Szkoła Wojsk Pancernych i Zmechanizowanych w Poznaniu (1951-1957), Oficerska Szkoła Wojsk Pancernych w Poznaniu (1957-1967), Wyższa Szkoła Oficerska Wojsk Pancernych w Poznaniu (1967-1993), Centrum Szkolenia Wojsk Lądowych w Poznaniu (1993-1994), Centrum Szkolenia Wojsk Lądowych i Logistyki w Wyższej Szkole Oficerskiej im. Stefana Czarnieckiego (1994-2002), a od 10 kwietnia 2003 jest patronem powstałego w miejsce poprzednich Centrum Szkolenia Wojsk Lądowych w Poznaniu.

    Pułkownik – stopień oficerski. W SZ RP jest to najwyższy stopień wojskowy korpusu oficerów starszych, natomiast w okresie międzywojennym – korpusu oficerów sztabowych. W większości sił zbrojnych po stopniu pułkownika (ang. i fr. – colonel, niem. Oberst, ros. полковник) są stopnie generalskie.Głogówek (dodatkowa nazwa w j. niem. Oberglogau, śl-niem. Kraut Glôge, cz. Horní Hlohov, łac. Glogovia minor) – miasto w Polsce położone na Górnym Śląsku, w województwie opolskim, w powiecie prudnickim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Głogówek. Leży nad rzeką Osobłogą. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do dawnego województwa opolskiego.

    Jego imię nosi od 1911 roku także 1 Nowosądecka Drużyna Wędrownicza "Czarna Jedynka" im. Stefana Czarnieckiego w Nowym Sączu, jedna z najstarszych drużyn harcerskich w Polsce.


    Czarniecki jest też od 1920 roku patronem jednego z fortów Twierdzy Toruń, tzn. Fortu II Stefan Czarniecki w Toruniu, zachowanego pruskiego fortu z lat 1878-1882.

    Jest on również patronem wielu szkół w całej Polsce m.in. I Liceum Ogólnokształcącego w Kozienicach, pod którymi stoczył zwycięską potyczkę, Liceum Ogólnokształcącego w Tyszowcach, w których została zawarta sławna konfederacja przeciwko Szwedom oraz I Liceum Ogólnokształcącego w Chełmie. Organizowane są także konkursy wiedzy o hetmanie – szczególnie w ramach obchodów 350 rocznicy wyprawy Czarnieckiego do Danii. Od 2003 roku jest patronem Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych Nr 2 we Włoszczowie.

    Tyszowce – miasto w woj. lubelskim, w powiecie tomaszowskim, położone nad rzeką Huczwą. Siedziba gminy miejsko-wiejskiej Tyszowce.Leopold Löffler (Loeffler, ur. 27 października 1827 w Rzeszowie, zm. 6 lutego 1898 w Krakowie) – polski malarz, profesor Szkoły Sztuk Pięknych w Krakowie.

    Pamiątki w Czarncy[]

  • Ornat z kapy wystawiony w kaplicy upamiętniającej Czarnieckiego

  • Wizerunki hetmana i ikona z ołtarza polowego

  • Fasada kościoła pw. św. Floriana w Czarncy

  • Nigdy nie wybudowano nagrobka Czarnieckiego w rodzinnej Czarncy. Ciało spoczywa w krypcie kościoła – w sarkofagu z czerwonego piaskowca, zaś kaplicę upamiętniającą hetmana dobudowano do kościoła od strony południowej dopiero w XIX wieku. Uroczystość odsłonięcia epitafium Stefana Czarnieckiego w Czarncy odbyła się 5 maja 1907 roku. Wewnątrz świątyni pw. św. Floriana na uwagę zasługuje także chrzcielnica z herbem Czarnieckich – Łodzią.

    Ikona (gr. εικων, eikón oznaczające obraz) – obraz sakralny, powstały w kręgu kultury bizantyńskiej wyobrażający postacie świętych, sceny z ich życia, sceny biblijne lub liturgiczno-symboliczne. Charakterystyczna dla chrześcijańskich Kościołów wschodnich, w tym prawosławnego i greckokatolickiego. Pierwowzorem ikon, były prawdopodobnie, ponieważ nie ma pewności wśród historyków sztuki portrety grobowe z Fajum bądź wczesnochrześcijańskie malarstwo katakumbowe.Beresteczko (ukr. Берестечко) – miasto nad Styrem, na Ukrainie, w obwodzie wołyńskim, w rejonie horochowskim, do 1945 w Polsce, w województwie wołyńskim, w powiecie horochowskim, siedziba gminy Beresteczko.

    W XIX-wiecznej kaplicy znajdują się liczne pamiątki po hetmanie, m.in. obrazy przedstawiające jego wizerunek oraz postać Czarnieckiego razem z ukochanym koniem, ikona z ołtarza polowego hetmana oraz szata kościelna wykonana ze zdobycznej kapy na konia króla szwedzkiego Karola Gustawa.

    Uwagi

    1. W XIX wieku historycy zastanawiali się nad poprawną formą nazwiska – Czarnecki czy Czarniecki, co ustalił ostatecznie dopiero Karol Szajnocha.
    2. W tym czasie posiadał już dobra na Ukrainie, Podolu i Rusi Czerwonej, co miało wpływ także na jego wojenną aktywność na tym terenie.
    3. w zamian za odszkodowanie w wysokości 100 tys. zaofiarowanych przez Chmielnickiego Tatarzy zgodzili się nie odprowadzać Polaków w jasyr i wydać ich Kozakom
    4. Stanowisko to odpowiadało hetmańskiemu, gdy oba urzędy hetmańskie uznawano za nieobsadzone, ponieważ hetmani przysięgli wierność Karolowi Gustawowi.
    5. Zdawał sobie sprawę z faktu, że jego wojsko nie dorównuje Szwedom doświadczeniem, dyscypliną, siłą ognia ani wyszkoleniem, zwłaszcza że w przeciwieństwie do Szwedów nie dysponował wystarczającą do zdobywania obozu liczbą piechoty ani artylerii.
    6. Wieszanie, palenie, ciąganie za ogonem końskim po ciernistych krzakach i inne.
    7. Słowa te znane później w wersji Jam nie z soli ani z roli, ale z tego mnie boli były aluzją do źródeł bogactwa magnatów-hetmanów – żup solnych Lubomirskich i majątków rolnych Potockich.
    8. Legenda głosi, że Czarniecki przeprawiał się wpław przez cieśninę w grudniu 1658 roku, tymczasem z analizy pamiętników Jakuba Łosia wynika, że wojsko przeprawiło się na łodziach, ciągnąc za sobą zmarznięte konie.
    9. Faktyczna założycielka stronnictwa, królowa Ludwika Maria Gonzaga, stosowała różne metody – od przekupstwa, korupcji, do skrytobójstwa – w 1663 sam Lubomirski cudem ocalał zamachu na jego życie.
    10. Plotka o pacyfikacji Związku Święconego miała swoje uzasadnienie – takie plany istniały.
    11. Czemu zapobiegła sama królowa, w porę zapoznając Sobieskiego z Marią Kazimierą d’Arquien.
    12. Obraz Józefa Brandta Czarniecki w Koldyndze jest jednym z ciekawszych polskich obrazów batalistycznych (znajduje się w Muzeum Narodowym w Warszawie).
    Samuel Jerzy Kalinowski herbu Kalinowa (zm. w czerwcu 1652) – oboźny wielki koronny, syn hetmana polnego koronnego Marcina Kalinowskiego i księżniczki Heleny Koreckiej. Mąż córki kanclerza Jerzego Ossolińskiego - Urszuli Brygidy Ossolińskiej.Maria Kazimiera de La Grange d’Arquien, Marysieńka (ur. 28 czerwca 1641 lub wcześniej w Nevers, zm. 30 stycznia 1716 w Blois) – królowa Polski, żona króla Jana III Sobieskiego.


    Podstrony: [1] [2] 3 [4]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Rzeczpospolita Trojga Narodów – współczesny termin określający XVII wieczny projekt polityczny przekształcenia federacji Korony Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego tworzącej Rzeczpospolitą Obojga Narodów w organizm trójczłonowy powstały przez wyodrębnienie Wielkiego Księstwa Ruskiego, połączonego unią realną z dwoma pozostałymi.
    Chrzcielnica – zbiornik wypełniony wodą święconą, najczęściej w kształcie kielicha, przeznaczony do sakramentu chrztu. Wykonany z kamienia, metalu lub drewna. Forma dekoracji i proporcji zmieniała się wraz z obowiązującymi stylami w architekturze.
    Szkoła – instytucja oświatowo-wychowawcza zajmująca się kształceniem i wychowaniem w państwie, a także siedziba (budynek) tej instytucji oraz jej uczniowie i personel.
    Kniaź Jurij Aleksiejewicz Dołgorukow (ros. Юрий Алексеевич Долгоруков), ur. w 1602, zm. 15 maja 1682 w Moskwie, rosyjski książę, wojewoda nowogrodzki i moskiewski, uczestnik wojen polsko-rosyjskich, dowódca armii w wojnie polsko-rosyjskiej 1654-1667.
    Władysław Eugeniusz Czapliński (ur. 3 października 1905 w Tuchowie, zm. 17 sierpnia 1981 we Wrocławiu), polski historyk, profesor Uniwersytetu Wrocławskiego.
    Paweł Czarniecki herbu Łodzia (zm. 1664) – rotmistrz i pułkownik wojsk koronnych od 1633 r. Kawaler maltański od 1662 r. Pod jego dowództwem w chorągwi kozackiej zdobywał doświadczenie jego brat, późniejszy hetman polny koronny, Stefan Czarniecki. Jeden z 10 synów starosty chęcińskiego i żywieckiego Krzysztofa i Krystyny Rzeszowskiej.
    Arkebuzeria (od fr. arquebusier) – jazda uzbrojona w broń palną – arkebuz. Formacje te występowały w wojskach XVI i XVII-wiecznych. Arkebuzerami są także nazywani muszkieterzy uzbrojeni w arkebuzy. W Rzeczypospolitej Obojga Narodów była rzadkim rodzajem lekkiej jazdy autoramentu cudzoziemskiego, przypominającym wyglądem i organizacją zachodnich kirasjerów. Pojawiła się na ziemiach polskich za panowania Stefana Batorego. Arkebuzerzy prowadzili ogień z konia, co wymagało od nich olbrzymiej zręczności.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.137 sek.