• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Stefan Batory



    Podstrony: [1] 2 [3] [4] [5]
    Przeczytaj także...
    Biecz – miasto w południowo-wschodniej Polsce, w województwie małopolskim, w powiecie gorlickim. Siedziba gminy miejsko-wiejskiej Biecz. Leży nad rzeką Ropą, na jednym ze wzgórz Pogórza Karpackiego. Ze względu na swoją bogatą historię często jest nazywane perłą Podkarpacia lub małym Krakowem. Bywa także określany jako polskie Carcassonne, dzięki zachowanym fragmentom średniowiecznych murów miejskich i zabudowy.Jerzy Fryderyk Hohenzollern (niem. Georg Friedrich) (ur. 1539, zm. 1603), margrabia Ansbach i Bayreuth, książę karniowski, książę opolsko-raciborski potem żagański, pan Bytomia, Tarnowskich Gór i Bogumina, od 1578 opiekun księcia Prus.
    Życiorys[ | edytuj kod]

    Młodość[ | edytuj kod]

    Był synem wojewody siedmiogrodzkiego Stefana Batorego i Katarzyny Telegdi.

    Wcześnie osierocony, dla zachowania swoich dóbr dziedzicznych związał swoją karierę polityczną z rodem Habsburgów. 22 października 1549 w imieniu cesarza Ferdynanda I Habsburga wziął udział w Mantui w zaślubinach jego córki Katarzyny Habsburżanki z Franciszkiem III Gonzagą. Prawdopodobnie właśnie wtedy nauczył się włoskiego i przez kilka miesięcy studiował na Uniwersytecie w Padwie.

    Lanckorona – wieś w Polsce, w województwie małopolskim, w powiecie wadowickim, siedziba gminy Lanckorona. Lanckorona w latach 1366-1934 posiadała prawa miejskie.Ryga (łot. Rīga, niem. Riga, lit. Ryga, est. Riia, liw. Rīgõ, fin. Riika, jidysz ריגע, Rige, ros. Рига, Riga, ukr. Рига, Ryha) – stolica Łotwy, miasto położone nad rzeką Dźwiną w pobliżu jej ujścia do Bałtyku w Zatoce Ryskiej. Jest głównym ośrodkiem gospodarczo-przemysłowym, komunikacyjnym (port morski, lotniczy i węzeł kolejowy Ryga Centralna), kulturalnym i naukowym kraju. Posiada liczne zabytki, w tym jeszcze z czasów średniowiecza. Jest wpisana na listę światowego dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego UNESCO. Stanowi jedno z największych w Europie skupisk architektury secesyjnej.

    Władca Siedmiogrodu[ | edytuj kod]

    W obliczu najazdu tureckiego na Węgry, Stefan Batory zmienił swoje sympatie polityczne i związał się z obozem narodowym wspierającym Zápolyów. 22 października 1556 witał w imieniu szlachty węgierskiej powracającą z Polski Izabelę Jagiellonkę. Na czele wojsk siedmiogrodzkich stoczył 4 marca 1562 krwawą bitwę z wojskami cesarskimi pod Hadad, zakończoną podpisaniem krótkotrwałego rozejmu. Król Jan II Zygmunt Zápolya wysłał go w 1563 w misji dyplomatycznej do Wiednia, która jednak zakończyła się niepowodzeniem. 13 marca 1565 w Satmarze wynegocjował wstępne porozumienie pokojowe z cesarzem Maksymilianem II Habsburgiem. Jednak wobec groźby kolejnego najazdu tureckiego i na skutek zmiany orientacji polityki zagranicznej Zápolyi, został przez Austriaków internowany w wiedeńskiej karczmie. Dopiero w 1567 powrócił na Węgry.

    Towarzystwo Jezusowe, SJ (łac. Societas Iesu, SI), jezuici – męski papieski zakon apostolski Kościoła katolickiego, zatwierdzony przez papieża Pawła III 27 września 1540. Towarzystwo Jezusowe zostało założone w głównej mierze do walki z reformacją, by bronić i rozszerzać wiarę oraz naukę Kościoła katolickiego, przede wszystkim przez publiczne nauczanie, ćwiczenia duchowe, edukację i udzielanie sakramentów.Kundzin – kolonia w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie sokólskim, w gminie Sokółka, na trasie linii kolejowej Sokółka-Kuźnica Białostocka.

    W 1571, po śmierci Zápolyi, na czele stronnictwa prohabsburskiego stanął Kasper Bekiesz, przeciwko któremu wystąpiło pospolite ruszenie szlachty węgierskiej pod wodzą Krzysztofa Batorego, brata Stefana.

    Dzięki poparciu sułtana tureckiego Selima II Stefan Batory został wybrany księciem Siedmiogrodu 25 maja 1571 przez sejm w Alba Iulia. Swoim następcą wyznaczył brata Krzysztofa, który wkrótce odebrał przysięgę wierności od szlachty siedmiogrodzkiej. W 1573 odebrał twierdze obsadzone przez wojska Bekiesza. 19 lipca 1575 pokonał posiłkujące Bekiesza wojska habsburskie w bitwie pod Kerelőszentpál (obecnie Sânpaul).

    Andrzej Opaliński herbu Łodzia (1540–1593), marszałek wielki koronny od 1574, marszałek nadworny koronny od 1572, starosta generalny Wielkopolski od 1578.Statuty Karnkowskiego lub Konstytucje Gdańskie (łac. Statuta seu Constitutiones Carncovianae) – ogłoszone 15 marca 1570 przez biskupa kujawskiego Stanisława Karnkowskiego, potwierdzone przez sejm 20 czerwca 1570, precyzujące zwierzchnie prawa króla polskiego i Rzeczypospolitej w Gdańsku oraz na morzu.
    Król Stefan Batory na tronie podczas obrad senatu, 1581 r.
    Król Stefan Batory na obrazie Marcina Kobera, 1583 r.

    Elekcja[ | edytuj kod]

     Osobny artykuł: Elekcja 1575.
     Zobacz też kategorię: Elektorzy Stefana Batorego.

    Bezkrólewie w Rzeczypospolitej, po ucieczce 19 czerwca 1574 do rodzimej Francji króla Henryka Walezego, trwało prawie półtora roku. Dopiero 12 grudnia 1575 Senat, pod naciskiem nuncjusza apostolskiego Vincenzo Lauro, obrał na kolejnego króla cesarza Maksymiliana II Habsburga. Maksymilian nie zdołał jednak nigdy oficjalnie przywdziać korony. Prymas Jakub Uchański obwołał go wprawdzie oficjalnie królem, ale do ceremonii jego koronacji w katedrze wawelskiej nigdy nie doszło. Na wieść o wyborze Maksymiliana masy szlacheckie podburzone przez Jana Zamoyskiego zażądały Piasta i wybrały na króla córkę Zygmunta I Starego, Annę Jagiellonkę (1523–1596). Z inicjatywy kasztelana bieckiego Stanisława Szafrańca przydano jej też wkrótce na małżonka księcia Siedmiogrodu Stefana Batorego. 14 grudnia Batory został ogłoszony królem Polski. Podwójna elekcja zagroziła jednak widmem wojny domowej. 18 stycznia 1576 zwołano pospolite ruszenie do Jędrzejowa. 20 tysięcy wiernych stronników Batorego zajęło Kraków, terroryzując sprzyjające Habsburgom miasto i Akademię. 16 lutego 1576 książę siedmiogrodzki zaprzysiągł w Meggeszu pacta conventa, m.in. przyrzekł odebrać ziemie zagrabione przez Rosję. 30 marca 1576 r. przekroczył granicę Rzeczypospolitej w pobliżu Śniatynia, uroczyście witany przed przedstawicieli swoich zwolenników, zebranych na zwołanym 18 stycznia 1576 r. zjeździe w Jędrzejowie.

    Stanisław Karnkowski herbu Junosza (ur. 10 maja 1520 w Karnkowie, zm. 8 czerwca 1603 w Łowiczu) – biskup kujawski od 1567, arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski od 1581, sekretarz wielki koronny od 1563 roku, sekretarz królewski, pisarz polityczny i religijny, mówca.Sąd apelacyjny – (skr. "SA") organ wymiaru sprawiedliwości powołany do rozstrzygania w II instancji spraw z zakresu:

    Unia Rzeczypospolitej z Siedmiogrodem[ | edytuj kod]

    Kiedy Stefan Batory został wybrany królem musiał zgodzić się na płacenie wyższego haraczu Turkom (łącznie 25 tys. florenów) w zamian za co uzyskał ich zgodę na personalną unię polsko-siedmiogrodzką. Regentem (wojewodą) mianował swego brata Krzysztofa. Po jego śmierci władzę przejęła Rada Regencyjna, a w 1585 r. regentem (zastępującym Zygmunta, niepełnoletniego syna Krzysztofa) został Jan Ghycza. Mimo to król Stefan zorganizował w Krakowie oddzielną kancelarię siedmiogrodzką, wszelkie ważne decyzje pozostawiając sobie. W wojnach z Moskwą wykorzystał też żołnierzy siedmiogrodzkich, rekrutowanych głównie spośród Rumunów i Szeklerów. Ocenia się, że jego panowanie dało Siedmiogrodowi uspokojenie i szansę na rozwój, kładąc podstawy pod przyszłe sukcesy tego państwa.

    Stanisław Pękosławski herbu Abdank (zm. krótko przed 12 lipca 1588) – marszałek sejmu 1585 roku, rotmistrz królewski, komisarz generalny w Inflantach. Starosta marienhauski, swanenburski, kierepecki i sandomierski.István Csáky (ur. 14 lipca 1894 w Sighişoara, zm. 27 stycznia 1941 w Budapeszczie) – węgierski polityk, minister spraw zagranicznych Węgier w okresie od 10 grudnia 1938 roku do 27 stycznia 1941 roku, hrabia.

    Anna Jagiellonka[ | edytuj kod]

    Stefan poświęcił 52-letniej Annie trzy noce poślubne (Jan Tarnowski napisał w liście do magnata z Litwy ...Anna chłopa dopadła i gębę wysoko nosi...). Później nie zaglądał do jej sypialni, ale pozwolił jej przychodzić, kiedy tylko zechce. Pewnej nocy Anna zapragnęła odwiedzić Batorego, ale ten uciekł. Wiele osób było świadkiem tego wydarzenia, królowa dostała gorączki i trzeba było jej krew upuszczać.

    Ślub – uroczystość zawarcia małżeństwa, podczas której strony składają przysięgę małżeńską w obecności świadków oraz zaproszonych gości.Wołyń (ukr. Волинь) – kraina historyczna w dorzeczu górnego Bugu oraz dopływów Dniepru: Prypeci, Styru, Horynia i Słuczy, obecnie część Ukrainy – obwody wołyński i rówieński, zachodnia część żytomierskiego oraz północne części tarnopolskiego i chmielnickiego.

    Szydercze wypowiedzi na temat Anny zaczęły się pojawiać zaraz po ślubie. Z czasem Batory miał dość matrony, jej dąsów, humorów i wtrącania się do polityki. Wolał przebywać na wojnach, ponieważ wojna i polityka interesowały go bez reszty.

    Anna wróciła do Warszawy. Na jej dworze gościli dyplomaci i antykrólewscy malkontenci. Ich obecność od razu spotkała się z kontrakcją ze strony królewskich faworytów (Mikołaja Mieleckiego, Andrzeja Opalińskiego i Zamoyskiego). Biskup (Stanisław Karnkowski) proponował parze królewskiej rozwód. Szło o ponowne ożenienie Batorego i wydanie potomstwa. Ten jednak zdecydowanie odmówił.

    Biblioteka Narodowa (BN) – polska biblioteka narodowa w Warszawie, na Ochocie, na Polu Mokotowskim, narodowa instytucja kultury założona w 1928.Zápolyowie – wpływowa węgierska rodzina szlachecka z XV i XVI wieku z siedzibą na Zamku Spiskim. Za jej protoplastę uchodzi Władysław Zápolya, pan Solymos. Rodzina wygasła w 1571 na Janie Zygmuncie, księciu siedmiogrodzkim.

    Początek rządów[ | edytuj kod]

    1 maja 1576 w katedrze wawelskiej biskup kujawski Stanisław Karnkowski udzielił Stefanowi Batoremu ślubu z Anną Jagiellonką i koronował na króla Polski.

    Jednak Batory musiał wkrótce stawić czoło opozycji, która nie uznając jego tytułu królewskiego liczyła na rychłe przybycie Maksymiliana II. Nadal wierne Habsburgowi pozostało Wielkie Księstwo Litewskie i Prusy Królewskie.

    Dopiero demonstracja zbrojna wojsk batoriańskich zmusiła jego przeciwników do pogodzenia się z nowym władcą. 24 maja wojska królewskie zdobyły zamek w Lanckoronie, opanowany wcześniej przez wojewodę sieradzkiego Olbrachta Łaskiego, który zamierzał uczynić z niego punkt oparcia dla sił prohabsburskich w Małopolsce. Batorego uznała wkrótce Litwa i Prusy, a przysięgę wierności przez swoich wysłanników złożył mu nawet książę pruski Albrecht Fryderyk Hohenzollern.

    Jost Amman (ur. w 1539 roku w Zurychu, zm. 17 marca 1591 w Norymberdze) – szwajcarski rytownik i malarz. Często jako data urodzin artysty, błędnie jest podawana data jego chrztu - 13 czerwca 1539. Działał głównie w Norymberdze gdzie wyjechał mając 21 lat. Tworzył portrety, projekty witraży a także miedzioryty francuskich władców z opisami biograficznymi. Ilustrował obyczaje i stroje swojej epoki (Księga stanów Hansa Sachsa, Księga ubiorów kobiecych). Tworzył głównie ilustracje do Biblii jak również do ksiąg Boccaccia czy Lutra. Przez wiele lat pracował wspólnie z Virgilem Solisem.W 1169 Andrzej I Bogolubski opanował Kijów uzyskując tym samym tytuł wielkiego księcia. Odmiennie od swoich poprzedników, również ojca, nie przeniósł do tego miasta swej stolicy lecz po złupieniu Kijowa osadzał tam swoich krewnych jako podległych książąt. Centrum swego księstwa pozostawił Włodzimierz, który odtąd stał się stolicą wielkiego księstwa.

    Wojna Rzeczypospolitej z Gdańskiem[ | edytuj kod]

    Gdańsk odmówił wpuszczenia monarchy, co 20 września stało się powodem wybuchu wojny Rzeczypospolitej z Gdańskiem. Batory rozpoczął blokadę ekonomiczną miasta, kierując cały spław polskiego zboża do portu w Elblągu. Po śmierci Maksymiliana II 12 października dalszy opór portu stał się już praktycznie bezcelowy. 17 kwietnia 1577 wojska batoriańskie pobiły Gdańszczan w bitwie pod Lubiszewem. Jednak zagrożony ze strony Rosji, kiedy w lipcu car Iwan IV Groźny uderzył na czele 40-tysięcznej armii na Inflanty, Batory zmuszony był zaniechać dalszej presji na zbuntowane miasto. W zamian za zniesienie tzw. statutów Karnkowskiego, Gdańsk uznawał nowego władcę i wypłacał mu subsydia tak przecież potrzebne na nową wojnę z Moskwą. 16 grudnia 1577 król uroczyście wjechał do miasta i przyjął przysięgę wierności od rady miejskiej.

    Mediaș (niem. Mediasch, węg. Medgyes, staropol. Meggesz) – rumuńskie miasto przemysłowe usytuowane w centrum Siedmiogrodu w okręgu Sybin, 190 km na południe od granicy z Ukrainą.Uswiaty (ros. Усвяты) – osiedle typu miejskiego w Rosji, w obwodzie pskowskim, pomiędzy jeziorami Uzmień i Uswiatskoje, siedziba administracyjna rejonu uswiatskiego. W 2010 roku liczyło ok. 3 tys. mieszkańców. Ośrodek przemysłu drzewnego.

    Poszukując funduszy na nową wojnę z Rosją, Batory 22 września zgodził się na przejęcie kurateli (faktycznej regencji) nad chorym umysłowo księciem pruskim Albrechtem Fryderykiem Hohenzollernem przez jego brata stryjecznego margrabiego Ansbach Jerzego Fryderyka. Warunkiem przeniesienia lenna było złożenie hołdu królowi polskiemu i wpłacenie 200 000 guldenów do kasy królewskiej. Istotnie 20 lutego 1578 margrabia Jerzy Fryderyk von Ansbach złożył hołd lenny Stefanowi Batoremu, przed kościołem św. Anny przy Krakowskim Przedmieściu w Warszawie.

    Habsburgowie – dynastia niemiecka (von Habsburg). Założycielem dynastii był Guntram Bogaty (X wiek). Nazwa rodziny wywodzi się od pierwszej posiadłości rodu, zamku Habsburg (od staro-wysoko-niemieckiego hab lub haw – przejście, przeprawa przez rzekę; legendarna etymologia od niem. Habichtsburg – Jastrzębi Zamek) położonego w kantonie Aargau w Szwajcarii. Przedstawiciele dynastii panowali m.in. w krajach niemieckich i włoskich, Świętym Cesarstwie Rzymskim, Czechach, Hiszpanii, Portugalii, Burgundii, na Węgrzech (a co za tym idzie także w Chorwacji) i w Siedmiogrodzie, w Niderlandach, na Śląsku oraz hiszpańskich i portugalskich koloniach w Azji i obu Amerykach. Dynastia w linii męskiej wygasła w 1740. Ostatnia z rodu Maria Teresa Habsburg wraz z mężem cesarzem Franciszkiem I Lotaryńskim założyła nową dynastię Habsbursko-Lotaryńską.Ansbach (do XVIII wieku Onolzbach) - miasto na prawach powiatu w Niemczech, w kraju związkowym Bawaria, siedziba rejencji Środkowa Frankonia, regionu Westmittelfranken oraz powiatu Ansbach, chociaż do niego nie należy. Liczy 40 296 mieszkańców (31 grudnia 2010). Najbliżej położone duże miasta: Norymberga ok. 50 km na wschód, Stuttgart ok. 100 km na południowy zachód i Monachium ok. 100 km na południowy wschód.

    Podobnie, chcąc skłonić szlachtę do uchwalenia nowych podatków na wojsko zaciężne, Batory zezwolił na utworzenie w 1578 roku Trybunału Koronnego, który przejmując kompetencje władcy stał się najwyższym sądem apelacyjnym dla Korony Królestwa Polskiego. W 1581 roku powstał Trybunał Główny Wielkiego Księstwa Litewskiego o takich samych kompetencjach.

    Korona węgierska – korona koronacyjna Stefana Batorego, wcześniej insygnium prywatne Jana Zapolyi, Jana Zygmunta Zapolyi i Zygmunta II Augusta.Stanisław Szafraniec z Pieskowej Skały herbu Starykoń (ur. między 1525 a 1530, zm. 7 stycznia 1598) – wojewoda, kasztelan, starosta lelowski w latach 1563-1578, starosta wolbromski, protektor kalwinizmu w Małopolsce.

    Wojna z Rosją[ | edytuj kod]

    Stefan Batory pod Pskowem, Jan Matejko

    W 1579 rozpoczął wojnę o odebranie zagarniętych przez Rosję w poprzednim roku Inflant i utraconej jeszcze w 1563 ziemi połockiej. Przeprowadził trzy zwycięskie kampanie zaczepne na terytorium państwa rosyjskiego, do których zmobilizował przeciwko 200-tysięcznej armii rosyjskiej ok. 48 tys. żołnierzy wraz z silną artylerią oblężniczą. Batory zreorganizował wojsko (utworzono piechotę wybraniecką wyposażoną w rusznice i toporki do budowy mostów i umocnień polowych). Korzystał także z bardzo przydatnej w zdobywaniu twierdz formacji piechoty węgierskiej. W czasie pierwszej kampanii zdobył w sierpniu 1579 Połock.

    Święte Cesarstwo Rzymskie (łac. Sacrum Romanum Imperium lub Sacrum Imperium Romanum (S.I.R.) od 1254, niem. Heiliges Römisches Reich, potocznie (od 1441) łac. Sacrum Romanum Imperium Nationis Germanicae, niem. Heiliges Römisches Reich Deutscher Nation) – nazwa państwa stanowiącego kontynuację cesarstwa zachodniorzymskiego, odwołująca się zarówno do idei jak i kształtu politycznego średniowiecznej i wczesnonowożytnej Europy. Składało się formalnie z rdzenia którym było Królestwo Niemieckie oraz z równoprawnych mu formalnie Królestwa Włoch (de facto do 1648) i Królestwa Burgundii (od 1032, de facto do 1378).Katarzyna Habsburżanka (ur. 15 września 1533 w Wiedniu, zm. 28 lutego 1572 w Linzu) – królowa polska, wielka księżna litewska, córka cesarza Ferdynanda I Habsburga i Anny Jagiellonki, córki Władysława II Jagiellończyka.

    29 maja 1580 w Wilnie miała miejsce ceremonia wręczenia Batoremu papieskich darów – czapki i miecza.

    Druga kampania, przeprowadzona w 1580, doprowadziła do zdobycia Wielkich Łuk. Wojskom polskim poddały się zdemoralizowane załogi Wieliża i Uświatu.

    Dzięki zaciągnięciu pożyczki u książąt Rzeszy i przekazaniu 2/3 cła ryskiego na rzecz skarbu królewskiego, Batory mógł przeprowadzić już w 1581 następną kampanię, podchodząc w sierpniu pod mury Pskowa. Batory oblegał bezskutecznie to miasto przez sześć miesięcy.

    Jednakże na skutek wyczerpania i odcięcia wojsk moskiewskich w Inflantach, car Iwan IV zaproponował zawarcie pokoju. Przy mediacji dyplomaty watykańskiego Antonia Possevina, wojna zakończyła się w styczniu 1582 podpisaniem rozejmu w Jamie Zapolskim, w wyniku którego Rzeczpospolita odzyskała prawie całe Inflanty i Połock, a wojska Iwana IV zmuszone były do opuszczenia terytorium Inflant. Plany Iwana IV zdobycia przez Rosję dostępu do Bałtyku, czyli Europy, legły w gruzach. Skutecznie opóźniło to proces wzrostu hegemonii państwa rosyjskiego w regionie o prawie sto lat.

    Șimleu Silvaniei (węg. Szilágysomlyó) – miasto w okręgu Sălaj (Siedmiogród) w Rumunii, mieszka w nim 16 066 osób (2002 rok). Do miasta należą trzy miejscowości : Bic (Bükk), Cehei (Somlyócsehi) i Pusta (Csehipuszta).Elbląg (łac. Elbinga, Elbingus, niem. Elbing, prus. Elbings, rus. Эльблонг) – miasto na prawach powiatu w województwie warmińsko-mazurskim, siedziba władz powiatu elbląskiego i gminy wiejskiej Elbląg, ale miasto nie wchodzi w ich skład, stanowiąc odrębną jednostkę samorządu terytorialnego. Od 1992 stolica diecezji elbląskiej. Najstarsze miasto w województwie, jedno z najstarszych w Polsce (rok założenia 1237, prawa miejskie 1246). Miasto posiadało prawo do czynnego uczestnictwie w akcie wyboru króla. Także najniżej położone miasto w Polsce. Leży u ujścia rzeki Elbląg do Zalewu Wiślanego. Według danych z 30 czerwca 2012 r. ma 123 977 mieszkańców.

    Inflanty[ | edytuj kod]

    Złoty portugał ryski Stefana Batorego z 1586.

    Po wygranej wojnie Batory przystąpił do porządkowania administracji w odzyskanych Inflantach.

    W 1583 na sejmiku w Kiesi komisarz generalny Stanisław Pękosławski ogłosił nadaną im przez władcę konstytucję Inflant. Namiestnictwo w tej prowincji król złożył w ręce biskupa wileńskiego Jerzego Radziwiłła.

    Z inicjatywy monarchy erygowano także nowe biskupstwo wendeńskie.

    Alba Iulia (węg. Gyulafehérvár, łac. Apulum, niem. Weißenburg, od 1711 Karlsburg) – miasto w Siedmiogrodzie (Rumunia), stolica okręgu Alba. Leży nad Maruszą. Liczy 58.681 mieszkańców (2011). Merem miasta jest od 2000 roku Mircea Hava z Partii Demokratycznej.Zofia Kozarynowa, pseud. T. Brudzewski, Krystyna Jaworska, Rębajło, (ur. 20 listopada 1890 w Warszawie, zm. 17 kwietnia 1992) – polska pisarka i publicystka.

    Po krótkotrwałym konflikcie zbrojnym, 20 kwietnia 1585 Rzeczpospolita przejęła od Danii, po wpłaceniu odszkodowania ziemię piltyńską.

    Polityka wewnętrzna[ | edytuj kod]

    Najbliższym współpracownikiem i wiernym sojusznikiem króla w okresie jego panowania w Polsce był kanclerz wielki koronny Jan Zamoyski. Niezmiernie utalentowany, przyczynił się do sukcesów politycznych i gospodarczych króla, a także do sukcesów wojskowych jako hetman wielki koronny. W czasie swego urzędowania Jan Zamoyski stał się jednym z najbogatszych magnatów w Europie, będąc także wielkim mecenasem sztuki.

    Uniwersytet Wileński (lit. Vilniaus universitetas) – państwowy uniwersytet w Wilnie, założony w 1579 przez króla Polski Stefana Batorego jako Akademia i Uniwersytet Wileński. W okresie II Rzeczypospolitej w latach 1919–1939 Uniwersytet Stefana Batorego, trzeci najstarszy uniwersytet na ziemiach Rzeczypospolitej Obojga Narodów i jeden z najstarszych uniwersytetów w Europie Wschodniej. Współcześnie nazwę tę nosi największy uniwersytet litewski.Vincenzo Lauro, Vincenzo Laureo (ur. 23 marca 1523 w Tropei – zm. 17 grudnia 1592 w Rzymie) – nuncjusz apostolski w Polsce od 1 czerwca 1573 do 9 kwietnia 1578, w Sabaudii od 23 listopada 1568 do 1 czerwca 1573 i od 15 września 1580 do 10 maja 1585 roku, biskup katolicki, kardynał.

    Szczególną opieką otoczył Batory zakon jezuitów. Popierał zakładanie przez nich kolegiów w Połocku (1579), Rydze (1581), Dorpacie (1583), Grodnie i Nieświeżu.

    W 1579 podniósł kolegium jezuitów w Wilnie do godności Akademii Wileńskiej. Była to wtedy druga uczelnia wyższa w Rzeczypospolitej, a jej pierwszym rektorem został Piotr Skarga.

    Choć król był gorliwym katolikiem znanym z nietolerancji religijnej, jednocześnie w pewnej mierze przestrzegał zasad tolerancji. W 1578 ostro potępił antyprotestancki tumult w Krakowie. Zapobiegł też usunięciu z miasta warszawskich luteran.

    Zamek Królewski na Wawelu – rezydencja królewska o charakterze zabytkowym, mieszcząca się na Wzgórzu Wawelskim w Krakowie, o powierzchni 7040 m² z 71 salami wystawowymi. Oddział Zamku Królewskiego na Wawelu – Państwowych Zbiorów Sztuki.Piechota węgierska, piechota polsko-węgierska, piechota polska (tzw. węgrzy albo hajducy) – formacja wojsk Rzeczypospolitej, zorganizowanej na sposób węgierski przez Stefana Batorego w XVI wieku. Stanowili gwardię przyboczną władców Polski i hetmanów Rzeczypospolitej. Na formacji tej wzorowana była m.in. straż marszałkowska. Z czasem tak nazywano piechurów w nadwornych wojskach polskich magnatów.

    Batory został ostrzeżony przez wojewodę sieradzkiego Olbrachta Łaskiego o przygotowaniach do zamachu na jego osobę, czynionych przez banitę Samuela Zborowskiego. Po jego pojmaniu król zatwierdził wyrok śmierci wydany przez Jana Zamoyskiego. Zborowski został ścięty 26 maja 1584 na dziedzińcu zamku wawelskiego.

    Powołany na Sejmie w 1585 sąd sejmowy rozpoczął rozpatrywanie skargi Zborowskich o naruszenie wolności szlacheckiej, ponieważ ich zdaniem krewny został stracony bez sądu i z pogwałceniem praw Rzeczypospolitej.

    Jan Alojzy Matejko (ur. 24 czerwca 1838 w Krakowie, zm. 1 listopada 1893 w Krakowie) – polski malarz, twórca obrazów historycznych i batalistycznych, historiozof.Polskie insygnia koronacyjne, regalia królów polskich – oznaki władzy, godności i stanu królewskiego królów polskich używane podczas ceremonii koronacyjnych. Były nimi: korona, jabłko, berło, miecz.

    Senat poparł w tym sporze Batorego, uznając iż dowody spisku Samuela Zborowskiego były ewidentne, a władca działał w stanie wyższej konieczności. Na dodatek podważona została wiarygodność jednego z powodów, brata Samuela – Krzysztofa, gdy wyszło na jaw, że on sam nasyłał skrytobójców na króla. Nastawiona przeciwko królowi izba poselska nie przyjęła tego werdyktu do wiadomości.

    Władcy Polski – lista obejmuje książąt i królów Polski. Pierwszą dynastią panującą w Polsce byli Piastowie, którzy rządzili od powstania państwa polskiego (około 900) do 1370, z krótką przerwą na panowanie Przemyślidów (1291–1306). W latach 1138–1320 miało miejsce rozbicie dzielnicowe, kiedy władza nad ziemiami polskimi należała równocześnie do wielu niezależnych książąt piastowskich. Od 1370 do 1399 panowali dwaj monarchowie z dynastii Andegawenów, zaś od 1386 do 1572 monarchowie z dynastii Jagiellonów.Pacta conventa (z łac. warunki uzgodnione) – Umowa o charakterze publicznoprawnym podpisywana w czasie sejmu koronacyjnego przez każdego nowo wybranego w drodze wolnej elekcji króla. Umowy te redagowane były w czasie sejmu elekcyjnego przez reprezentantów sejmu i senatu oraz przez reprezentantów wszystkich kandydatów na tron Rzeczypospolitej z osobna. W pactach conwentach znajdowały się osobiste zobowiązania króla.

    Śmierć i miejsce pochówku[ | edytuj kod]


  • Sarkofag Stefana Batorego na Wawelu

  • Regalia królewskie oraz szabla króla odrysowane po otworzeniu trumny w 1877 Encyklopedia staropolska.

  • Przygotowując się do kolejnej wojny z Moskwą, polował w Puszczy Molawickiej - w Kundzinie, ale po nagłej chorobie został przewieziony do pobliskiego Grodna, gdzie wkrótce zmarł 12 grudnia 1586 r. Stefan Batory zmarł prawdopodobnie na mocznicę, będącą schyłkowym stadium zwyrodnienia wielotorbielowatego nerek, co potwierdza sekcja zwłok. Został pochowany w katedrze wawelskiej w Krakowie. Po nim królem polskim został obrany Zygmunt III Waza (1587–1632). W 1877 roku trumna ze szczątkami Stefana Batorego została otworzona. Znaleziono w niej regalia królewskie oraz szablę należącą do króla. Według wywodu dr. Hermana Zdzisława Scheuringa, przedstawionego w jego książce pt. Czy królobójstwo? Krytyczne studium o śmierci króla Stefana Wielkiego Batorego (1964), władca zmarł w wyniku otrucia dokonanego przez lekarzy cudzoziemców i innowierców.

    Uniwersytet Jagielloński (historyczne nazwy: Akademia Krakowska, Szkoła Główna Koronna, Szkoła Główna Krakowska, Uniwersytet Krakowski; łac. Universitas Jagellonica Cracoviensis) – najstarsza polska szkoła wyższa, jeden z najstarszych uniwersytetów na świecie, mieszczący się w Krakowie.Krzysztof Batory (węg. Báthory Kristóf, ur. 1530, zm. 27 maja 1581 w Gyulafehérvár) − książę Siedmiogrodu w latach 1576-1581, brat Stefana Batorego. Od 1576 roku był formalnie wojewodą siedmiogrodzkim i zarządzał księstwem w imieniu Stefana Batorego. Ojciec Zygmunta Batorego. Jego córka, Gryzelda, była trzecią żoną Jana Zamoyskiego.

    Wizerunki władcy[ | edytuj kod]

  • Portret Stefana Batorego w stroju koronacyjnym z około 1583 roku

  • Portret Stefana Batorego

  • Jost Amman (?), Portret Stefana Batorego z 1585 roku

  • Marcin Kober, Portret Stefana Batorego z 1586 roku

  • Portret Stefana Batorego

    Batory (węg. Báthory) – dynastia książąt Siedmiogrodu na przełomie XVI i XVII w. Jej najbardziej znanymi przedstawicielami byli król Polski Stefan Batory oraz księżna Elżbieta Batory.Kraków (łac. Cracovia, niem. Krakau) – miasto na prawach powiatu w południowej Polsce, siedziba władz województwa małopolskiego, drugie w kraju pod względem liczby mieszkańców i pod względem powierzchni.


  • Podstrony: [1] 2 [3] [4] [5]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Tumult (łac. tumultus - zgiełk) - nazwa zaburzeń, zamieszek w czasach I Rzeczypospolitej. Najczęściej były to starcia na tle wyznaniowym, połączone z bezczeszczeniem przedmiotów kultu.
    Mazowsze (łac. Mazovia) – kraina historyczna położona w środkowym biegu Wisły oraz dorzeczu jej dopływów w centralnej oraz północno-wschodniej Polsce, znajdująca się w większości w woj. mazowieckim; historyczną stolicą Mazowsza jest Płock, który jest także najstarszym miastem tego regionu (prawa miejskie w 1237); dzielnica historyczna Polski.
    Hołd lenny (łac. homagium) – ceremonia uroczystego zawarcia kontraktu lennego. Podczas niej następowało homagium: wasal klękał przed swoim seniorem i składał mu uroczystą przysięgę wierności, zobowiązując się do niesienia pomocy swojemu seniorowi w radzie (łac. consilium) i ofiarując pomoc zbrojną (łac. auxilium). Następowała wówczas inwestytura, czyli formalne przekazanie lenna wasalowi.
    Oblężenie Pskowa – decydujący element III wyprawy inflanckiej Stefana Batorego. Trwało od 8 września 1581 do 6 lutego 1582 i choć niezakończone sukcesem, przyczyniło się do szczęśliwego dla Rzeczypospolitej końca - rozejmu w Jamie Zapolskim, w wyniku którego car rosyjski Iwan IV Groźny został zmuszony do oddania Polsce Inflant.
    Satu Mare (węg. Szatmárnémeti, niem. Sathmar) – miasto w północnej Rumunii, siedziba władz administracyjnych okręgu o tej samej nazwie. W 2002 roku Satu Mare zamieszkiwało 115 142 mieszkańców.
    Kaplica Mariacka na Wawelu zwana także Kaplicą Mansjonarską, Kaplicą Cyborialną lub Kaplicą Batorego – kaplica pw. Narodzenia NMP, znajdująca się w katedrze na Wawelu w Krakowie.
    Antonio Possevino (ur. 1533 lub 1534 w Mantui – zm. 26 lutego 1611 w Ferrarze) – dyplomata, legat papieski, jezuita, wikariusz generalny Szwecji, Danii i wysp północnych, Moskwy, Inflant, Rusi, Węgier, Pomorza, Saksonii od 1578.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.093 sek.