• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Starosta grodowy


    UWAGA: TA PODSTRONA MOŻE ZAWIERAĆ TREŚCI PRZEZNACZONE TYLKO DLA OSÓB PEŁNOLETNICH



    Przeczytaj także...
    Prawo miecza - w średniowieczu prawo przyznane niektórym miastom i feudałom do sądzenia spraw zagrożonych karą śmierci i jej wykonania.Joachim Stefan Bartoszewicz (ur. 3 września 1867, Warszawa, zm. 23 września 1938, Warszawa) – polityk endecki, publicysta, działacz niepodległościowy, prawnik, lekarz.
    Cztery artykuły grodzkie (gardłowe; łac. Quatuor articuli iudicii castrensis) – grupa przestępstw dawnego prawa polskiego, dla rozpatrzenia których, bez względu na stan, z którego wywodził się oskarżony, właściwym był sąd grodzki. Były to: podpalenie, napad na dom szlachcica, rabunek na drodze publicznej i gwałt. Statut nieszawski dodał jeszcze piąty artykuł, zbiegostwo kmieci traktując ich jakoby gwałtem wziętych. Drugi statut litewski z 1566 r. jeszcze bardziej rozszerzył katalog artykułów grodzkich.

    Starosta grodowy (łac. capitaneus cum iurisdictione) – w dawnej Polsce był to urzędnik królewski, pełniący czynności administracyjne i sprawujący sądownictwo karne w obrębie swego starostwa.

    Stał na czele sądu grodzkiego, do którego kompetencji należało rozpatrywanie spraw gardłowych z tzw. czterech artykułów grodzkich, oraz sądzenie szlachty nieosiadłej. Starosta pełnił także funkcje policyjne, dbał o bezpieczeństwo na drogach. Posiadał tzw. prawo miecza, czyli prawo do egzekucji wyroków sądów wszystkich instancji na podległym sobie terytorium.

    Sąd grodzki – sąd w dawnej Rzeczypospolitej. Był jednym z podstawowych sądów szlacheckich jakie powstały w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej. Wykształcił się z sądów małopolskich starostów grodowych na przełomie XIV i XV w. Był sądem I instancji, którego wyroki z założenia były wydawane w imieniu monarchy i miały być niezaskarżalne. Jednak w toku praktyki orzeczniczej wykształciło się kilka środków "zahaczenia wyroku" (odwoławczych): remisja, nagana sędziego, a w XVI w. apelacja, gravamen, male obtentum czy wznowienie postępowania. Wyjątkowo pełnił rolę sądu II instancji dla dochodzenia spraw o naprawienie szkód wyrządzonych przez żołnierzy w dobrach prywatnych, gdyż w I instancji właściwy był rotmistrz a w razie jego bezskuteczności dopiero sprawę kierowano do sądu grodzkiego. Sąd działał pod przewodnictwem starosty i sędziego grodzkiego, a w XV w. w sądach w Wielkopolsce pod przewodnictwem burgrabiego. Sądził wszystkie sprawy, w których pozwanym był szlachcic nieosiadły (gołota) oraz tzw. sprawy gardłowe z czterech artykułów grodzkich, których jednak nie stosowano formalistycznie i już w połowie XV w. znacznie wykraczano poza ten zakres. Apogeum swej popularności sądy grodzkie osiągnęły w XVII wieku, kiedy znaczenie sądów ziemskich zmalało, wskutek ich częstego niezbierania się. Wobec tego zwiększała się rola sądów grodzkich poprzez przejęcie ich uprawnień. Rozszerzały się również ich kompetencje - obok spraw karnych zaczęto obejmować również cywilne tzw. rezygnacje czyli m.in. przeniesienia prawa własności nieruchomości i wszelkiego rodzaju obciążenia nieruchomości. Wraz z przyrostem kompetencji, wzrosła liczba ich funkcjonariuszy, zwłaszcza w kancelarii grodzkiej. Sędzia grodzki, mianowany przez starostę, a tym samym powoływany niezależnie od sejmiku, nadal działał sprawnie. Często obok niego pojawiał się dodany mu bądź też przybrany przezeń do pomocy podsędek.Burgrabia (łac. burggrabius capitanei, dawniej także murgrabia) – urząd grodzki I Rzeczypospolitej, zastępca starosty grodowego.

    Zastępcą starosty grodowego był burgrabia (dawniej także murgrabia), jednak na Warmii burgrabia był odpowiednikiem starosty.

    Starostwa grodowe podział, ze względu na prowincje:

  • Wielkopolska:
  • Poznań, Wschowa, Wałcz, Nakło, (Kalisz, Gniezno, Kcynia, Konin, Pyzdry – jako murgrabstwa), Sieradz, Piotrków Trybunalski, Wieluń, Ostrzeszów, Łęczyca, Brześć Kujawski, Przedecz, Kruszwica, Radziejów, Kowal, Inowrocław, Bydgoszcz, Bobrowniki, Rawa Mazowiecka, Sochaczew, Gostynin, Płock, Warszawa, Czersk, Liw, Zakroczym, Łomża (wraz z Ostrołęką, Kolnem i Zambrowem), Ciechanów, Wyszogród, Nur (wraz z Ostrowem Mazowieckim i Kamieńczykiem), Wizna (wraz z Wąsoszem), Kowalewo, Kiszpork (Dzierzgoń) wraz ze Sztumem, Skarszewy,

    Małopolska – kraina historyczna Polski, obejmująca obecnie południowo-wschodnią część kraju, w górnym i częściowo środkowym dorzeczu Wisły oraz w dorzeczu górnej Warty; dzielnica historyczna Polski. Stolicą Małopolski jest Kraków.Wielkie Księstwo Litewskie (WKL, lit. Lietuvos Didžioji Kunigaikštystė, żmudz. Lietovuos Dėdliuojė Konėgaikštīstė, biał. Вялікае Княства Літоўскае/Wialikaje Kniastwa Litoŭskaje, ukr. Велике Князівство Литовське/Wełyke Kniaziwstwo Łytowśke, ros. Великое Княжество Литовское/Wielikoje Kniażestwo Litowskoje, rus. Великое князство Литовское, Руское, Жомойтское и иных, łac. Magnus Ducatus Lituaniae) – państwo obejmujące ziemie (od morza do morza, od Bałtyku po Morze Czarne) dzisiejszej Litwy, Białorusi, północno-wschodniej Polski i większej części Ukrainy, zachodnich kresów Rosji od XIII w. do 1795.
  • Małopolska:
  • Kraków, Sącz, Biecz, Oświęcim, Sandomierz, Radom, Chęciny, Stężyca, Opoczno, Nowe Miasto Korczyn, Lublin, Łuków, Drohiczyn, Mielnik, Bielsk Podlaski, Lwów, Przemyśl, Sanok, Halicz, Trembowla, Chełm, Krasnystaw, Żydaczów, Bełz, Busk, Grabowiec, Horodło, Łuck, Włodzimierz Wołyński, Krzemieniec, Kamieniec Podolski z Latyczowem, Kijów, Owrucz, Żytomierz, Bracław, Winnica, Czernihów, Nowogród Siewierski,

    Starostwo — jednostka podziału administracyjnego funkcjonująca w Polsce i na Litwie. W Polsce starostwa funkcjonowały od XIV wieku. Starostwa ustanawiane były na dobrach ziemskich należących do króla (królewszczyzna), nadawane były szlachcicom dożywotnio.Wielkopolska (łac. Polonia Maior) – kraina historyczna w środkowej i zachodniej Polsce, na Pojezierzu Wielkopolskim i Nizinie Południowowielkopolskiej, w dorzeczu środkowej i dolnej Warty; dzielnica historyczna Polski.
  • Litwa:
  • Wilno, Brasław, Wiłkomierz, Lida, Miadzioł (powiat oszmiański), Troki, Grodno, Kowno, Upita, Szawle, Rosienie, Smoleńsk, Połock, Nowogródek, Słonim, Wołkowysk, Witebsk, Wieksznie, Orsza, Brześć Litewski, Pińsk, Mścisław, Mińsk, Mozyrz, Rzeczyca.

    Zobacz też[ | edytuj kod]

  • starosta niegrodowy
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    Starosta niegrodowy, tenutariusz (łac. capitaneus sine iurisdictione) – dzierżawca zamków lub dóbr królewskich tzw. królewszczyzn, bez uprawnień starosty grodowego. Starostwa niegrodowe były łac. panis bene merentium (chlebem dobrze zasłużonych), rozdawanym przez króla. Wobec niekontrolowanej kumulacji tych starostw w jednym ręku, stały się one przyczyną wzrostu niejednej fortuny magnackiej. Od 1775 starostwa te były dożywotnie i rozdawane de facto za zgodą Katarzyny II, co tylko zwiększyło apetyty magnatów na wydarcie "co smakowitszych kąsków" Rzeczypospolitej.Łacina, język łaciński (łac. lingua Latina, Latinus sermo) – język indoeuropejski z podgrupy latynofaliskiej języków italskich, wywodzący się z Lacjum (łac. Latium), krainy w starożytnej Italii, na północnym skraju której znajduje się Rzym.




    Reklama

    Czas generowania strony: 0.004 sek.