• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Starożytność



    Podstrony: [1] [2] 3 [4] [5]
    Przeczytaj także...
    Tukidydes z Aten (gr. Θουκυδίδης ὁ Ἀθηναῖος Thukydides ho Athenaios; ur. między 471 p.n.e. a 460 p.n.e., zm. między 404 p.n.e. a 393 p.n.e.) – grecki historyk.Demokracja – ustrój polityczny i forma sprawowania władzy, w których źródło władzy stanowi wola większości obywateli (sprawują oni rządy bezpośrednio lub za pośrednictwem przedstawicieli).
    Europa barbarzyńska[]

    Irańscy koczownicy[]

     Osobny artykuł: Scytowie.
    Wojownik scytyjski, VII-VI wiek p.n.e.
     Osobny artykuł: Sarmaci.

    W okresie VIII-VII wieku p.n.e. na tereny dzisiejszej południowej Rosji i Ukrainy przybył z Centralnej Azji koczowniczy lud irańskiego pochodzenia – Scytowie. Sprawni jeźdźcy i łucznicy wyparli ze stepów czarnomorskich innych nomadów – Kimmerów, którzy w poszukiwaniu schronienia wkroczyli do Azji Mniejszej. Część Scytów w pościgu przekroczyła Kaukaz i w ten sposób dwa koczownicze ludy weszły w kontakt z cywilizowanymi państwami Bliskiego Wschodu. Scytowie w pierwszej połowie VII wieku p.n.e. zaatakowali Asyrię, lecz bez powodzenia. W drugiej połowie tego wieku działali już jako sprzymierzeńcy Asyryjczyków: najpierw ok. 638 p.n.e. pokonali resztki Kimmerów, a ok. 628 p.n.e. podbili Medów. Jednak Medowie wkrótce zbuntowali się i wyparli Scytów poza Kaukaz, z powrotem na stepy. W latach ok. 514-512 p.n.e. władca perski Dariusz I prowadził wielką kampanię wojenną przeciwko Scytom: jego wojska wkroczyły na stepy przez Trację i dzisiejszą Mołdawię, jednak przeciwnik unikał starcia, wciągając wielką armię w głąb lądu i zmuszając ją w końcu do odwrotu. Okres IV-III wieku p.n.e. to szczyt rozwoju kultury scytyjskiej (będącej pod silnym wpływem cywilizacji Bliskiego Wschodu, a także Greków zakładających kolonie na północnym wybrzeżu Morza Czarnego), co potwierdzają bogate znaleziska w kurhanach władców nad dolnym Dnieprem. Scytowie słynęli z pełnej ornamentów biżuterii i zdobionych elementów końskich uprzęży, wozów oraz namiotów, często z motywami zwierzęcymi.

    Kuros (stgr. κοῦρος - młodzieniec) - typ posągu w sztuce starożytnej Grecji, przedstawiający stojącego, nagiego młodego mężczyznę z falistymi włosami i zagadkowym uśmiechem (archaiczny uśmiech), z rękoma zawsze opuszczonymi wzdłuż ciała i lewą nogą wysuniętą lekko do przodu. Ten typ posągu był charakterystyczny dla drobnej i monumentalnej sztuki greckiej okresu archaicznego (około 640-430 p.n.e.).Alemanowie, Alamanowie – germański związek plemienny; od III wieku n.e. prowadzący najazdy na zachodnie prowincje cesarstwa rzymskiego.

    W drugiej połowie III wieku p.n.e. spokrewnieni ze Scytami Sarmaci, zamieszkujący do tej pory tereny na północ od Morza Aralskiego, przekroczyli Wołgę i do II wieku p.n.e. wyparli Scytów ze stepów czarnomorskich. Przybysze także byli koczownikami, lecz różnili się od pokonanych pobratymców uzbrojeniem (preferowali bardziej lance niż łuki), a ich sztuka miała bardziej orientalny charakter. W pierwszych wiekach naszej ery Sarmaci stanowili poważne zagrożenie dla wschodnich prowincji cesarstwa rzymskiego (zwłaszcza w sojuszu z plemionami germańskimi). W III wieku n.e. zaatakowali prowincję Dację i rejon dolnego Dunaju, lecz jeszcze w tym samym stuleciu zostali pokonani przez Gotów (część Sarmatów przyłączyła się do zwycięzców i wzięła udział w migracji na tereny cesarstwa rzymskiego).

    Gutejowie (Gutejczycy, Gutowie) – starożytny lud wywodzący się z gór Zagros (dzisiejszy zachodni Iran), o nieznanej bliżej przynależności etnicznej. Pod koniec III tysiąclecia p.n.e. doprowadził on do upadku imperium akadyjskiego przejmując na ponad stulecie kontrolę nad terenami środkowej i południowej Mezopotamii.Legion albo legia (łac. legio) – podstawowa i największa jednostka taktyczna armii rzymskiej złożona przede wszystkim z ciężkozbrojnej piechoty. Odpowiednik współczesnej dywizji. W pierwszych trzech wiekach imperium armia rzymska liczyła od 25 do 34 legionów. W wyprawach legionów uczestniczyli również kamieniarze, cieśle, inżynierowie i inni rzemieślnicy.

    Celtowie[]

     Osobny artykuł: Celtowie.
    Tereny zajmowane przez ludy celtyckie na przestrzeni dziejów:

         kultura halsztacka w VI wieku p.n.e.

         maksymalny zasięg ekspansji celtyckiej w III wieku p.n.e.

         obszar Luzytani, gdzie celtycka obecność jest niepewna

    Szlak bursztynowy – szlak handlowy między europejskimi krajami basenu Morza Śródziemnego a ziemiami leżącymi na południowym wybrzeżu Morza Bałtyckiego. W znaczeniu węższym jest to przebieg tras zorganizowanych wypraw po bursztyn, nasilonych od I wieku n.e.Chosrow (Chosroes) I Anoszirwan, również Chozroes I (pahl. O nieśmiertelnej duszy) lub Sprawiedliwy – władca Persji w latach 531 - 579 z dynastii sasanidzkiej, syn Kawada I, walczył z chrześcijaństwem. Jako następca tronu, dzięki podstępowi, rozgromił w 528 lub 529 roku mazdakitów i zgładził Mazdaka.

         obszary, gdzie języki celtyckie były powszechne jeszcze u progu nowożytności

         obszary częstego posługiwania się językami celtyckimi obecnie

    Celtowie byli zróżnicowaną grupą społeczeństw plemiennych żyjących w Europie i mówiących językami celtyckimi (należącymi do grupy języków indoeuropejskich). Ich przodków (tzw. Protoceltowie) identyfikuje się z rozwijającą się w środkowej Europie (ok. 850-450 p.n.e.) kulturą halsztacką. W późniejszym okresie udało się im zasiedlić Wyspy Brytyjskie, Półwysep Iberyjski (Celtyberowie) i sporą część centralnej Europy (Galowie), wliczając w to obecne Czechy (Bojowie) oraz południową Polskę. W IV wieku p.n.e. osiedlili się w północnej Italii (tzw. Galia Przedalpejska), wypierając stamtąd Etrusków i wchodząc w konflikt z republiką rzymską (w 390 p.n.e. złupili samo miasto Rzym). W 279 p.n.e. Celtowie spustoszyli Macedonię i północną Grecję, a części z najeźdźców udało się przeprawić do Azji i osiedlić w centralnej Anatolii (gdzie znani byli pod nazwą Galatów). Po podboju Galii i Hiszpanii przez Rzymian tamtejsi Celtowie ulegli romanizacji. W V-VI wieku n.e. plemiona zamieszkujące dzisiejszą Anglię zasymilowały się z przybyłymi na tamte tereny Germanami. Potomkami Celtów są współcześni Irlandczycy, Szkoci, Walijczycy oraz Bretończycy.

    Autochton (stgr. αὐτόχθων autochthon – "z tej ziemi", "tuziemiec", "tubylec") – człowiek należący do rdzennej ludności danego obszaru, np. Indianie amerykańscy czy australijscy aborygeni.Jęczmień (Hordeum L.) – rodzaj zbóż z rodziny wiechlinowatych. W zależności od podziału wyróżnia się od 20 do 25 gatunków tego rodzaju traw jednorocznych lub trwałych. Pochodzi ze stref umiarkowanych półkuli północnej. Gatunkiem typowym jest Hordeum vulgare L.. 17 października 2012 r. tygodnik Nature poinformował, że brytyjscy naukowcy rozszyfrowali genom jęczmienia.

    Celtowie opanowali technologię pozyskiwania żelaza z rud bagiennych i rozwinęli kowalstwo, co pozwoliło im odnosić sukcesy militarne (dzięki użyciu żelaznych mieczy) oraz uskutecznić uprawę roli (stosując żelazne radło). Od Greków przejęli koło garncarskie, bili własne monety, zajmowali się handlem. Społeczeństwo celtyckie składało się z trzech warstw: kapłańskiej, wojowników i rolników. Wojownicy rekrutowali się z najbogatszych członków wspólnoty, walczyli uzbrojeni w długie miecze (także oszczepy i włócznie) osłaniając się owalnymi, okutymi tarczami, korzystali także z dwukołowych rydwanów bojowych. Podstawową jednostką społeczną była rodzina, kilka rodzin stanowiło ród. Rody łączyły się w plemię, na czele którego stał król; hierarchia wewnątrz plemienia zależała od wartości posiadanego majątku. Religia Celtów była politeistyczna, obrzędami i składaniem ofiar zajmowali się kapłani zwani druidami, ośrodki kultu znajdowały się w odosobnionych miejscach, takich jak szczyty wzgórz, gaje, czy okolice jezior.

    Herakliusz (łac. Flavius Heraclius, gr. Ηρακλειος – Herakleios, ur. ok. 574, zm. 11 lutego 641) – cesarz wschodniorzymski (bizantyjski) panujący w latach 610–641. Syn Herakliusza – egzarchy afrykańskiego z Kartaginy, założyciel dynastii heraklijskiej.Okres archaiczny w historii starożytnej Grecji mieści się między tzw. "wiekami ciemnymi" cywilizacji greckiej a jej okresem klasycznym, obejmując przedział czasu od VIII wieku p.n.e. do wojen perskich (początek V wieku p.n.e.). W okresie archaicznym Grecy nawiązali szerszy kontakt z innymi cywilizacjami, stworzyli zręby nowych ustrojów politycznych, poznali alfabet, skolonizowali znaczną część wybrzeża Morza Śródziemnego. W okresie tym pojawiły się w Grecji zaczątki zachodniej nauki, filozofii i historiografii. Był to także okres wielkiego rozkwitu greckiej sztuki i literatury (szczególnie epiki Homera i Hezjoda oraz liryki).

    Germanie[]

     Osobny artykuł: Germanie.
    Mapa pokazująca tereny zajęte przez plemiona germańskie do roku 300 n.e.

    Germanie (lub Germanowie) to grupa ludów indoeuropejskich, która na przełomie II i I tysiąclecia p.n.e. zamieszkiwała południową Skandynawię, dzisiejszą Danię i północne Niemcy. W ostatnich stuleciach p.n.e. niektóre plemiona germańskie rozpoczęły migrację na południowe wybrzeża Morza Bałtyckiego, a także na południe i zachód (kosztem zamieszkujących tam Celtów), stykając się z imperium rzymskim. Pod koniec II wieku p.n.e. Cymbrowie i Teutoni wkroczyli do Galii i Italii, lecz zostali pokonani przez legiony pod dowództwem Gajusza Mariusza. W wyniku podbojów Juliusza Cezara granicą oddzielającą plemiona germańskie od Rzymu w zachodniej Europie stał się Ren (na południu obszary zajmowane przez Germanów sięgały Dunaju). Oktawian August na krótko zajął tereny dzisiejszych Niemiec do rzeki Elby, lecz bunt Germanów i masakra legionów w Teutoburskim Lesie w 9 roku n.e. spowodowały, że wycofał się ponownie za linię Renu. W I wieku n.e. Rzym prowadził liczne walki z plemionami germańskimi, wśród których Tacyt w swojej Germanii wymienia m.in. Chattów, Fryzów, Swebów, Anglów, Longobardów i Markomanów. Według rzymskiego historyka na południowym wybrzeżu Bałtyku zamieszkiwali wtedy Wandalowie, Gepidzi i Goci. W III wieku p.n.e. na wschód od Renu dominowały już plemiona (lub związki plemienne) nie wymienione przez Tacyta: Frankowie, Alemanowie i Burgundowie, które to w czasie licznych wypraw łupieżczych przekraczały Ren, docierając nawet do Hiszpanii. Dalej na wschodzie plemię Gotów w III wieku dotarło nad Morze Czarne podporządkowując sobie tamtejsze kolonie greckie i czyniąc z dawnego państwa bosporańskiego bazę wypadową dla wypraw na tereny cesarstwa rzymskiego. W połowie III wieku spustoszyli Trację, Macedonię i resztę półwyspu Bałkańskiego, zajęli prowincję Dację, w której się osiedlili. Wyprawiając się okrętami (wraz z Herulami) przez Morze Czarne łupili greckie miasta m.in. Efez (w 263) i Ateny (w 267). W imperium rzymskim trwał wtedy poważny kryzys, który udało się opanować dopiero pod koniec III wieku – zreformowana armia rzymska powstrzymała na pewien czas najazdy Germanów. Przybycie Hunów w IV wieku sprawiło, że liczne plemiona germańskie wtargnęły w granice cesarstwa, przyczyniając się do upadku jego zachodniej części pod koniec V wieku.

    Afryka Północna – region Afryki, obejmujący północną część kontynentu. Zazwyczaj do krajów Afryki Północnej zalicza się:Germania – nazwa nadana przez starożytnych Rzymian ziemiom na wschód od Renu i na północ od górnego i środkowego Dunaju. Obszary te były zamieszkane przez Germanów, a także inne niegermańskie ludy.

    Germanie zajmowali się rolnictwem ale podstawowym źródłem pożywienia, a także bogactwa i wyznacznikiem statusu społecznego były hodowane zwierzęta. Żelaza zaczęli używać ok. V wieku p.n.e., ale przez długi okres stanowiło ono luksus, stąd głównymi materiałami dla rzemiosła były drewno, skóra i glina. Od czasów Augusta Germanie (przede wszystkim ich wodzowie) importowali coraz więcej przedmiotów z imperium m.in. produkty luksusowe, ale także i broń. Uzbrojenie germańskich wojowników w okresie wczesnego cesarstwa było raczej lekkie (głównie z powodu braku metalu) – podstawową bronią była lanca, a ochroną drewniana tacza – co nie pozwalało na długotrwałe starcia z ciężkozbrojną rzymską piechotą. Jednak długotrwałe kontakty z cesarstwem rzymskim sprawiły, że Germanie poznali rzymską strategię i broń stając się groźniejszym przeciwnikiem. Początkowo Germanie nie posiadali centralnego aparatu władzy, jedynie na czas wojny wybierano kilku wodzów, którzy kierowali działaniami. W I wieku pojawiły się królewskie rody, których członkowie mogli zostać obrani wodzami na okres całego życia – ich władza była jednak ograniczona, niemniej wiele tutaj zależało od osobistych cech charakteru wybranego. Monarchia pojawiła się wśród plemion germańskich dopiero po ich osiedleniu się w granicach cesarstwa rzymskiego. Przybycie na tereny rzymskie wiązało się też z przyjęciem przez Germanów chrześcijaństwa, najczęściej arianizmu.

    Ekwowie (starogrecki Αἴκουοι lub Αἴκοι, łac. Aequi) – starożytny lud italski żyjący w górzystym środkowym regionie Półwyspu Apenińskiego, na północnym wschodzie od Lacjum i w Środkowych Apeninach, na południe od dzisiejszej miejscowości Rieti i na północ od jeziora Fucine. Istnieli już zanim powstał Rzym. Około 500 roku p.n.e. Ekwowie rozprzestrzenili się na zachód, stanowiąc zagrożenie dla Rzymu i Lacjum. Długo walczyli z Rzymianami o niepodległość, jednak w rezultacie zostali przez nich podbici (od około 430 r. p.n.e. do 300 r. p.n.e. odbywał się proces romanizacji). Ich tereny zwane Ekwium - stały się koloniami rzymskimi.Amoryci (sum. MAR.TU, akad. Amurru) – lud semicki, pokrewny Kananejczykom, który na przełomie III i II tysiąclecia p.n.e. opanował większość Mezopotamii i rozległe obszary Syrii. Spowodowali oni upadek sumero-akadyjskiego państwa III dynastii z Ur, tworząc na jego gruzach szereg zwalczających się państewek, z których ostatecznie zwycięzcą okazał się Babilon Hammurabiego. Amoryci przejęli kulturę sumero-akadyjską i stworzyli podstawy państw babilońskiego i asyryjskiego.

    Hunowie i wędrówka ludów[]

     Osobny artykuł: Hunowie.
     Osobny artykuł: Wielka wędrówka ludów.
    Imperium Hunów i podległe mu ludy za panowania Attyli

    Hunowie to koczowniczy lud mongolski lub turecki (na temat ich pochodzenia toczą się spory), który w IV wieku przybył z Azji do Europy wywołując wielką wędrówkę ludów. Opisy tego ludu pozostawione przez rzymskich historyków (czyli wrogów Hunów) zawierają wizerunek dzikich barbarzyńców spędzających całe życie na koniach, nie posiadających żadnych domów, nawet namiotów (kobiety i dzieci podróżowały na wozach), jedzących półsurowe mięso. Jednocześnie rzymianie widzieli w nich groźnych i wytrzymałych wojowników, wyposażonych w doskonałe łuki (ale walczących też włóczniami i mieczami), którzy do perfekcji opanowali taktykę walki konnej. Wraz z dotarciem do Europy i stworzeniem zorganizowanego państwa ich obyczaje i tryb życia zmieniały się.

    Sztuka – dziedzina działalności ludzkiej uprawiana przez artystów. Nie istnieje jedna spójna, ogólnie przyjęta definicja sztuki, gdyż jej granice są redefiniowane w sposób ciągły, w każdej chwili może pojawić się dzieło, które w arbitralnie przyjętej, domkniętej definicji się nie mieści. Sztuka spełnia rozmaite funkcje, m.in. estetyczne, społeczne, dydaktyczne, terapeutyczne, jednak nie stanowią one o jej istocie.Zatoka Perska (per. خليج فارس – Chalidż-e Fars, arab. الخليج العربي – Al-Chalidż al-Arabi) – zatoka Morza Arabskiego, wcinająca się między Półwysep Arabski a wybrzeże Iranu. Tradycyjnie nazywana jest zatoką, ale ze względu na jej powierzchnię (233 000 km²) można by ją uznać także za morze śródlądowe. Z Morzem Arabskim połączona jest poprzez Cieśninę Ormuz i Zatokę Omańską.

    Ok. 375 roku Hunowie wkroczyli do Europy, pokonując na terenach nadwołżańskich irańskich Alanów, których część ruszyła na zachód, wdając się w walki z Gotami, a ci z kolei spychali kolejne ludy. W 376 roku część Gotów zmuszona była szukać schronienia w granicach cesarstwa rzymskiego, co później zaoowocowało konfliktem i wielką porażką Rzymian pod Adrianopolem. Pod koniec 406 roku wielka fala plemion germańskich, prawdopodobnie także pchnięta do wędrówki przez Hunów, przekroczyła granice cesarstwa na Renie i zalała Galię. Później Alanowie, Wandalowie i Swebowie wkroczyli do Hiszpanii. W drugiej połowie V wieku n.e. znaczna część cesarstwa zachodniego była pod kontrolą barbarzyńców. Frankowie zajęli północną Galię (później rozszerzyli swoje panowanie na obszar współczesnej Francji), Burgundowie osiedli w południowo-wschodniej Galii, zachodnią część tej prowincji opanowali Wizygoci (podobnie jak sporą część Hiszpanii). Wandalowie i Alanowie zajęli północną Afrykę, skąd dokonywali pirackich ataków na wybrzeża Morza Śródziemnego. Hunowie natomiast stworzyli silne państwo w południowo-wschodniej Europie, zagrażające obu częściom imperium rzymskiego. Okres największej potęgi przeżywało za panowania Attyli (434-453), jednak jego wyprawa do Galii w 451 roku zakończyła się porażką (Hunowie zostali pokonani przez koalicję germańsko-rzymską), a śmierć władcy doprowadziła do rozkładu państwa.

    Mitraizm – kult solarnego boga Mitry; był kultem misteryjnym znanym początkowo w Azji Przedniej, później rozprzestrzenił się na całe cesarstwo rzymskie.Kryzys III wieku – szereg wydarzeń politycznych, militarnych, gospodarczych, i społecznych w dziejach cesarstwa rzymskiego, które miały miejsce między zamordowaniem cesarza Aleksandra Sewera w roku 235 a objęciem władzy przez Dioklecjana w roku 284.

    W 476 roku germanin Odoaker zlikwidował cesarstwo zachodniorzymskie, ogłaszając się królem Italii. W latach 489-493 jego państwo zostało zajęte przez Ostrogotów pod wodzą Teodoryka. W 507 tereny Wizygotów w Galii zajęli Frankowie, zmuszając tych pierwszych do ograniczenia swego władztwa jedynie do Hiszpanii. W latach 533-534 cesarstwo wschodniorzymskie zajęło państwo Wandalów w Afryce, w latach 535-554 Italię Ostrogotów, a także część Hiszpanii. Ostatnim akordem wędrówki ludów na Zachodzie była inwazja Longobardów, którzy w 568 roku zaatakowali osłabioną wojnami Italię, zajmując większość półwyspu Apenińskiego.

    Porządek joński to jeden z trzech podstawowych porządków architektonicznych występujących w architekturze starożytnej Grecji. Ma dwie odmiany: attycką i małoazjatycką, różniące się przede wszystkim detalami bazy i belkowania. Powstał w Azji Mniejszej na przełomie VII i VI w. p.n.e. pod wpływem budownictwa ludów Wschodu.Ur (sum. uri2/urim2(ŠEŠ.UNUG) lub uri5/urim5(ŠEŠ.AB)) – starożytne miasto w południowej Mezopotamii, w XXI w. p.n.e. stolica imperium III dynastii z Ur; obecnie stanowisko archeologiczne Tall al-Mukajjar w Iraku, położone ok. 15 mil (24 km) na południowy zachód od miasta Nasirijja; przez niektórych badaczy identyfikowane z Ur chaldejskim – biblijnym miastem Abrahama.

    Zobacz też[]

  • filozofia starożytna
  • Nowożytność
  • Przypisy[]

    1. Praca zbiorowa: The Cambridge Ancient History. T. I. Cz. 1: Prolegomena and Prehistory. Cambridge University Press, 2008, s. 226. ISBN 978-0-521-07051-5.
    2. Leszek Mrozewicz: Historia powszechna. Starożytność. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1999, s. 32-33. ISBN 83-86138-53-X.
    3. Encyklopedia PWN. [dostęp 2010-04-13].
    4. Maria Jaczynowska: Historia Starożytnego Rzymu. Warszawa: Państwowy Wydawnictwo Naukowe, 1984, s. 376.
    5. Henryk Samsonowicz: Dziedzictwo średniowiecza. Mity i rzeczywistość.. Wrocław: Ossolineum, 1991, s. 6-7. ISBN 83-04-03760-2.
    6. Adam Ziółkowski: Historia powszechna. Starożytność. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009, s. 17. ISBN 978-83-01-15810-1.
    7. Praca zbiorowa: Od prehistorii do cywilizacji na kontynentach pozaeuropejskich. Mediasat Group SA, 2007, s. 124, seria: Historia powszechna. Biblioteka Gazety Wyborczej. ISBN 978-84-9819-809-6.
    8. Praca zbiorowa: The Cambridge Ancient History. T. I. Cz. 1: Prolegomena and Prehistory. Cambridge University Press, 2008, s. 249. ISBN 978-0-521-07051-5.
    9. Leszek Mrozewicz: Historia powszechna. Starożytność. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1999, s. 19-20. ISBN 83-86138-53-X.
    10. Praca zbiorowa: The Cambridge Ancient History. T. I. Cz. 1: Prolegomena and Prehistory. Cambridge University Press, 2008, s. 251,259. ISBN 978-0-521-07051-5.
    11. Praca zbiorowa: Od prehistorii do cywilizacji na kontynentach pozaeuropejskich. Mediasat Group SA, 2007, s. 137, seria: Historia powszechna. Biblioteka Gazety Wyborczej. ISBN 978-84-9819-809-6.
    12. Praca zbiorowa: The Cambridge Ancient History. T. I. Cz. 1: Prolegomena and Prehistory. Cambridge University Press, 2008, s. 135. ISBN 978-0-521-07051-5.
    13. Leszek Mrozewicz: Historia powszechna. Starożytność. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1999, s. 43. ISBN 83-86138-53-X.
    14. Leszek Mrozewicz: Historia powszechna. Starożytność. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1999, s. 43-44. ISBN 83-86138-53-X.
    15. Leszek Mrozewicz: Historia powszechna. Starożytność. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1999, s. 45-46. ISBN 83-86138-53-X.
    16. Leszek Mrozewicz: Historia powszechna. Starożytność. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1999, s. 46. ISBN 83-86138-53-X.
    17. Praca zbiorowa: The Cambridge Ancient History. T. II. Cz. 2: History of the Middle East and the Aegean Region c. 1380-1000 B.C.. Cambridge University Press, 2008, s. 359. ISBN 978-0-521-07051-5.
    18. Praca zbiorowa: Od prehistorii do cywilizacji na kontynentach pozaeuropejskich. Mediasat Group SA, 2007, s. 199, seria: Historia powszechna. Biblioteka Gazety Wyborczej. ISBN 978-84-9819-809-6.
    19. Praca zbiorowa: The Cambridge Ancient History. T. II. Cz. 2: History of the Middle East and the Aegean Region c. 1380-1000 B.C.. Cambridge University Press, 2008, s. 363. ISBN 978-0-521-07051-5.
    20. Praca zbiorowa: Od prehistorii do cywilizacji na kontynentach pozaeuropejskich. Mediasat Group SA, 2007, s. 446,447, seria: Historia powszechna. Biblioteka Gazety Wyborczej. ISBN 978-84-9819-809-6.
    21. Praca zbiorowa: Od prehistorii do cywilizacji na kontynentach pozaeuropejskich. Mediasat Group SA, 2007, s. 534-535, seria: Historia powszechna. Biblioteka Gazety Wyborczej. ISBN 978-84-9819-809-6.
    22. A.K. Grayson: Babilonia. W: Arthur Cotterell (ed.): Cywilizacje starożytne. Łódź: Wydawnictwo Łódzkie, 1990, s. 100. ISBN 83-218-0708-9.
    23. Ehsan Yarshater: IRAN ii. IRANIAN HISTORY: AN OVERVIEW ii(1). Iran in Pre-Islamic Times (ang.). Encyclopaedia Iranica. [dostęp 19 grudnia 2009].
    24. Bogdan Składanek: Historia Persji. Tom I. Od czasów najdawniejszych do najazdu Arabów. Warszawa: Dialog, 2004, s. 132, 134 – 135, 139, 142, 165 – 171. ISBN 83-88238-09-4.; T. Cuyler Young jun.: Persja. W: Arthur Cotterell (ed.): Cywilizacje starożytne. Łódź: Wydawnictwo Łódzkie, 1990, s. 159 – 163. ISBN 83-218-0708-9.
    25. Ernst Herzfeld, Iran in the Ancient East, p. 305 za: Ehsan Yarhsater: ii. IRANIAN HISTORY: AN OVERVIEW ii(1). Iran in Pre-Islamic Times (ang.). Encyclopaedia Iranica. [dostęp 2 stycznia 2010].
    26. K. Schippmann, M. Boyce: ARSACIDS ii. the arsacid dynasty iv. Arsacid Religion (ang.). Encyclopaedia Iranica. [dostęp 22 września 2007].
    27. Roman Ghirshman: History of Iran. The Hellenistic and Parthian Periods. W: Encyclopaedia Britannica, 15th edition. Chicago/London/Toronto/Geneva/Sydney/Tokyo/Manila/Seoul/Johannesburg: Encyclopaedia Britannica Inc., William Benton, Publisher, Helen Hemingway Benton, Publisher, 1971.
    28. Sarah B. Pomeroy: Ancient Greece: a political, social, and cultural history. Oxford University Press US, 1999, s. 9. ISBN 0195097424.
    29. Sarah B. Pomeroy: Ancient Greece: a political, social, and cultural history. Oxford University Press US, 1999, s. 11. ISBN 0195097424.
    30. Sarah B. Pomeroy: Ancient Greece: a political, social, and cultural history. Oxford University Press US, 1999, s. 14. ISBN 0195097424.
    31. Sarah B. Pomeroy: Ancient Greece: a political, social, and cultural history. Oxford University Press US, 1999, s. 13. ISBN 0195097424.
    32. Sarah B. Pomeroy: Ancient Greece: a political, social, and cultural history. Oxford University Press US, 1999, s. 20. ISBN 0195097424.
    33. John Kenyon Davies: Demokracja w Grecji klasycznej. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2003, s. 11. ISBN 83-7255-110-3.
    34. John Kenyon Davies: Demokracja w Grecji klasycznej. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2003, s. 26-27. ISBN 83-7255-110-3.
    35. Początki miasta-państwa Rzymu. W: Maria Jaczynowska: Historia Starożytnego Rzymu. Cz. I: Okres Rzymu królewskiego i wczesnej republiki (do 264 p.n.e.). Warszawa: Państwowy Wydawnictwo Naukowe, 1984, s. 40.
    36. Maria Jaczynowska, Danuta Musiał, Marek Stępień: Historia starożytna. TRIO, 2008, s. 572. ISBN 978-83-7436-147-7.
    37. Maria Jaczynowska, Danuta Musiał, Marek Stępień: Historia starożytna. TRIO, 2008, s. 584. ISBN 978-83-7436-147-7.
    38. René Grousset: The Empire of the Steppes: A History of Central Asia. Rutgers University Press, 1970, s. 9. ISBN 0-8135-0627-1.
    39. René Grousset: The Empire of the Steppes: A History of Central Asia. Rutgers University Press, 1970, s. 10. ISBN 0-8135-0627-1.
    40. René Grousset: The Empire of the Steppes: A History of Central Asia. Rutgers University Press, 1970, s. 15-16. ISBN 0-8135-0627-1.
    41. Sarmatian (people) – Britannica Online Encyclopedia (ang.). [dostęp 2010-07-27].
    42. Encyklopedia PWN – Celtowie. [dostęp 2010-07-20].
    43. Germanie – Encyklopedia PWN (pol.). [dostęp 2010-07-31].
    44. Germanic peoples – Britannica Online Encyclopedia (ang.). [dostęp 2010-07-31].
    45. Robert Wright: Nonzero. Logika ludzkiego przeznaczenia.. Warszawa: Prószyński i S-ka, s. 154, seria: Na ścieżkach nauki.. ISBN 83-7469-028-3.
    46. Maria Jaczynowska, Danuta Musiał, Marek Stępień: Historia starożytna. TRIO, 2008, s. 631. ISBN 978-83-7436-147-7.
    Nairi – asyryjska nazwa grupy plemion na terytorium starożytnego państwa Urartu. Określenie to funkcjonowało w XIII–XI wieku p.n.e. Niektóre obiekty geograficzne zachowały rdzeń "Nairi" także w późniejszych tekstach asyryjskich, na przykład jezioro Wan nazywane było "morzem krainy Nairi" – tâmtu ša mât Nairi. Niektórzy badacze pierwszej połowy XX wieku uznawali asyryjskie słowo "Nairi" za nazwę plemion huryckich. Tłumaczyłoby to pochodzenie Urartyjczyków od Hurytów. Badania lingwistyczne, prowadzone w drugiej połowie XX wieku, wykazały, że języki urartyjski i hurycki są ze sobą spokrewnione, co potwierdziło dotychczasową teorię. Niewielka ilość odkrytych źródel pisanych nie pozwala na jednoznaczne określenie składu etnicznego plemion Nairi oraz zasięgu terytorialnego obszaru, który zamieszkiwały.Cesarstwo zachodniorzymskie – zachodnia część cesarstwa rzymskiego, rządzona przez osobnego cesarza (lub cesarzy) od czasu utworzenia tetrarchii w 285 roku, formalnie niezależna od cześci wschodniej po śmierci cesarza Teodozjusza I w 395. Obejmowała Italię, Galię, Hiszpanię, Brytanię, Dalmację i część Afryki Północnej na zachód od Cyrenajki. W V wieku cesarstwo zachodniorzymskie przeżywało trudności związane z najazdami ludów barbarzyńskich i rozkładem struktur państwowych, co doprowadziło do upadku państwa w 476 roku.


    Podstrony: [1] [2] 3 [4] [5]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Aszur-uballit II (akad. Aššur-uballiṭ, tłum. „bóg Aszur ożywił/obdarzył życiem”) – ostatni król Asyrii. Generał, który po śmierci Sin-szar-iszkuna w 612 roku p.n.e. kontynuował walkę o ocalenie resztek państwa asyryjskiego w oparciu o Egipt, w zamian za Syrię, Fenicję i Judę.
    Soczewica jadalna (Lens culinaris Medik.) – gatunek rośliny jednorocznej lub dwuletniej z rodziny bobowatych. Rodzime obszary jego występowania to Grecja, Azja Zachodnia, Azja Środkowa, Kaukaz, Pakistan. Jest uprawiany w wielu krajach świata. W Polsce jest uprawiany, czasami (rzadko) dziczejący (efemerofit).
    Ramzes III – faraon, władca starożytnego Egiptu z XX dynastii, z okresu Nowego Państwa. Syn Setnachta i królowej TiymerenIset (Teje ukochana przez Izydę). Panował prawdopodobnie w latach 1183–1152 p.n.e. (lub 1187/1186–1156/1155 p.n.e.). Wstąpił na tron w dniu III Szemu 26 dniu. Według papirusu Harris I, panował 31 lat i 41 dni. Ramzes III od początku swego panowania naśladował swego wielkiego imiennika, Ramzesa II. Przejawiało się to w tytulaturze jaką przyjął, w nadawaniu swym synom imion synów Ramzesa II, dążeniu do dorównania Ramzesowi II w przedsięwzięciach budowlanych oraz akcjach militarnych.
    Asarhaddon, właśc. Aszur-aha-iddina (akad. Aššur-aha-iddina, biblijny Asarhaddon) – król Asyrii z dynastii Sargonidów, syn Sennacheryba; panował w latach 680-669 p.n.e.
    Arzawa – nazwa regionu lub królestwa w zachodniej Anatolii. W II tysiącleciu p.n.e. zachodni sąsiad państwa Hetytów. Po upadku Hetytów znana jako Lidia.
    Kyaksares (Cyaxares, Hvakhshathra, staropers.: Uwachszatra, akad.: Umakisztar) – władca państwa Medów (625–585 p.n.e.). Jego synem był Astyages – ostatni władca Medów.
    Pergamon, Królestwo Pergamońskie (też Pergameńskie) – państwo hellenistyczne w zachodniej części Azji Mniejszej ze stolicą w mieście Pergamon, istniejące w latach 283-133 p.n.e. i rządzone przez dynastię Attalidów. Od około 236 p.n.e. było królestwem rządzonym przez króla (basileusa).

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.425 sek.