• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Srebrna Biblia



    Podstrony: [1] 2 [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Faksymile – kopia podpisu odbita sposobem mechanicznym na dokumencie. Dopuszczona przez KC w odniesieniu do dokumentów na okaziciela, a przez KSH – w odniesieniu do akcji.Nomina sacra – skróty imion świętych w greckich i łacińskich rękopisach biblijnych. Zwyczaj skracania imion świętych – odnoszących się do Boga — wypływa z dwu źródeł. Pierwszym jest mocno zakorzeniony w judaizmie – podobnie jak w wielu innych dawnych religiach — nakaz zachowywania w tajemnicy prawdziwego imienia Boga. Wyraźne ślady tego nakazu spotykamy wielokrotnie w księgach Starego Testamentu: np. w Księdze Rodzaju występują zastępcze określenia Boga Adonai i Elohim, Bóg odmawia podania imienia Jakubowi, zakaz używania imienia Bożego „na daremno” znajduje się również w Dekalogu. Nawet, gdy już zapisywano imię Boga — Jahwe — to z racji braku w alfabecie hebrajskim znaków oznaczających samogłoski, zapis ten przypominał skrót JHWH. Zapewne właśnie tradycja czci okazywanej imieniu Boga skłoniła tłumaczy Biblii na język grecki (przekład zwany Septuagintą), od stosowania skróconej formy zapisu. W ślad za pisarzami greckimi poszli również łacińscy. Chrześcijańscy kopiści ksiąg Starego i Nowego Testamentu zasadą skracania objęli imiona dwóch pierwszych osób Trójcy Świętej oraz najczęściej występujących terminów.
    Historia[]
    Strona kodeksu z tekstem Mk 3,27-32

    Znane dzieje kodeksu[]

    Srebrna Biblia nie jest wspominana w żadnych katalogach ani listach ksiąg przez ponad tysiąc lat swej historii. Udokumentowana historia kodeksu zaczyna się w XVI wieku.

    Kodeks został odkryty w połowie XVI wieku w benedyktyńskim klasztorze w Werden (dzisiaj płd. dzielnica Essen), odkryto wtedy 187 kart. Widzieli go wówczas Antonius Morillon oraz sekretarz kardynała Granvellego. Pierwsza opublikowana wzmianka o kodeksie pochodzi z 1569 roku. Johannes Goropius Becanus w swoim dziele Origines Antwerpianae dokonał transkrypcji „Modlitwy Pańskiej” oraz fragmentów Ewangelii Marka. Następna pochodzi z 1597, a jej autorem jest Holender Bonaventura Vulcanius, którego publikacja jako pierwsza stosuje nazwę „Argenteus”. Vulcanius opublikował Ave Maria (Łk 1,28-42), Modlitwę Pańską (Mt 6,9-13), Magnificat (Łk 1,46-55) i Pieśń Symeona (Łk 2,29-32). W 1602 roku holenderski epigrafik Janus Gruter w swoim dziele Inscriptiones antique powołał się na opinię Arnolda Mercatora, że w Werden znajduje się kodeks zawierający tekst czterech Ewangelii napisany złotem i srebrem około 1000 lat wcześniej.

    Tekst zachodni – jedna z czterech podstawowych rodzin typów tekstu Nowego Testamentu. Nazwę tę po raz pierwszy wprowadził Johann Salomo Semler (1725-1791).Purpura (z łac purpura, z gr. πορφύρα (porphyra)) – naturalny barwnik o zakresie barw od intensywnie czerwonego do fioletu, także w głębokich odcieniach zbliżonych do barwy śliwki czy do koloru granatowego. Uzyskiwany był z żyjących w Morzu Śródziemnym mięczaków z gatunków (łac.) Purpura haemastoma oraz Murex trunculus (szkarłatniki i rozkolce). Jeden z najstarszych wymienianych w źródłach historycznych barwników. Także określenie barw odpowiadających tym, które można uzyskać z zastosowaniem tego barwnika. Potocznie w polszczyźnie purpurę kojarzy się z czerwienią, chociaż wiele jej odmian daleko odbiega od czystej czerwieni.
    Fragment Modlitwy Pańskiej, wydanie z 1597

    Cesarz Rudolf II wszedł w posiadanie rękopisu jeszcze przed ukazaniem się publikacji Grutera i przewiózł go do zamku na Hradczanach. W ostatnim roku wojny trzydziestoletniej Szwedzi zdobyli Hradczany i wiele cennych skarbów, w tym Srebrną Biblię, przewieźli do Sztokholmu jako łup wojenny. Kodeks stał się własnością szwedzkiej królowej Krystyny. Królowa abdykowała w 1654, zabrała swoje ulubione rękopisy i udała się do Włoch. Srebrna Biblia pozostała w Szwecji, ponieważ władczyni nie była zainteresowana językiem gockim i nie doceniała rękopisu. Po wyjeździe królowej stan finansów państwa był w bardzo złym stanie. Krystyna zostawiła po sobie wiele długów, które spłacano kosztownościami. Jednym z wierzycieli był holenderski bibliotekarz królowej Isaac Vossius. Zapłacono mu rękopisami, m.in. Srebrną Biblią, którą zabrał do Holandii. Wuj Vossiusa, Franciscus Junius, był filologiem zajmującym się językami starogermańskimi. W 1665 roku opublikował tekst kodeksu.

    Pierwsza wojna szmalkaldzka 1546-1547 – to konflikt na tle religijnym pomiędzy cesarzem Karolem V i związkiem szmalkaldzkim.Nowy Testament (gr. Ἡ Καινὴ Διαθήκη, on Kainē Diathēkē) – druga, po Starym Testamencie, część Biblii chrześcijańskiej, powstała na przestrzeni 51-96 r. n.e.; stanowi zbiór 27 ksiąg, przedstawiających wydarzenia z życia Jezusa i wczesnego Kościoła oraz pouczenia skierowane do wspólnot chrześcijańskich, tradycyjnie datowanych na drugą połowę I wieku; niektórzy bibliści datują część ksiąg również na pierwszą połowę II wieku; główne źródło chrześcijańskiej doktryny i etyki.

    Jednak Vossius bardziej był zainteresowany greckimi rękopisami niż „barbarzyńskimi” i postanowił go odsprzedać. W 1662 roku szwedzki arystokrata Magnus Gabriel De la Gardie nabył kodeks od Vossiusa za 500 riksdalerów. Podczas transakcji konkurentką była królowa Krystyna, która przez pośrednika próbowała nabyć kodeks, chcąc wywieźć go do Rzymu. Podczas drogi powrotnej do Szwecji okręt przewożący kodeks osiadł na mieliźnie przy jednej z wysp w Zatoce Zuiderzee i niewiele brakowało, by Srebrna Biblia została utracona na zawsze, gdyby nie fakt, że wcześniej została umieszczona w szczelnej dębowej skrzyni. We wrześniu 1662 roku kodeks dotarł do Göteborga na innym statku. De la Gardie oprawił go w srebrne okładki. W 1669 roku przekazał go bibliotece uniwersytetu w Uppsali, gdzie jest odtąd przechowywany.

    Katedra Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny i Św. Szczepana w Spirze (niem. Kaiser- und Mariendom zu Speyer) – kościół katedralny z XI/XII wieku w Spirze w Nadrenii-Palatynacie w południowo-zachodniej części Niemiec. Największa zachowana do dnia dzisiejszego świątynia romańska na świecie, niegdyś ustępowała wielkością jedynie kościołowi opackiemu w Cluny. Wzniesiona z fundacji cesarzy salickich, służąca dla prestiżowych nabożeństw i dworskich ceremonii. Katedra była kościołem grzebalnym cesarzy i władców Rzeszy dynastii salickiej oraz staufickiej i habsburskiej. Spalona w 1689. Odbudowana i częściowo zrekonstruowana w XVIII–XIX wieku. Cenny przykład architektury romańskiej w Niemczech, jedna z trzech (obok katedr w Moguncji i Wormacji) katedr cesarskich typu nadreńskiego.Ostrogoci, Goci wschodni lub Greutungowie (dosł. "ludzie stepu") – jedno z plemion germańskich. W 378 r. n.e. Ostrogoci wspomogli Wizygotów w bitwie pod Adrianopolem, w wyniku której zginął cesarz rzymski Walens. Nowy cesarz zgodził się na zamieszkanie przez Ostrogotów Dacji i Mezji pod warunkiem, że nie będą nękać Konstantynopola.

    Po roku 1670 nieznany fałszerz zdrapał niektóre litery w tekście i nadpisał nowe (srebrem), czyniąc w ten sposób poprawki w kodeksie. Poprawki miały na celu poparcie teorii profesora Olofa Rudbecka głoszącego, że Szwecja jest kolebką cywilizacji europejskiej. Nie wiadomo, kto dokonał fałszerstwa.

    Pomiędzy rokiem 1821 a 1834 dziesięć kart z tekstem Ewangelii Marka zostało wykradzionych. Brak został odkryty w 1834 przez niemieckiego uczonego Augusta Juliusa Löbego, który kolekcjonował tekst rękopisu na potrzeby przygotowywanego przez siebie wydania gockiej Biblii. Przez kilka następnych lat biblioteka trzymała ten fakt w tajemnicy. Gdy Anders Uppström, szwedzki filolog, przystąpił do przygotowania własnego wydania kodeksu, brak owych kart szczególnie go irytował. Fakt ten stał się w Szwecji znany, podejrzewano, że kradzieży dopuścił się któryś z brytyjskich uczonych. Wpłynęło to na niechęć wobec wszystkich brytyjskich uczonych przybywających do Szwecji. W 1857 Uppström ogłosił, że utracone karty się odnalazły, na miesiąc przed śmiercią złodzieja. Samuel Prideaux Tregelles, brytyjski biblista i krytyk tekstu, uznał, że cała ta historia została zmyślona przez Uppströma.

    Ewangelia Marka [Mk lub Mar] – druga z kolei, a zarazem najkrótsza i najstarsza Ewangelia nowotestamentowa. Jej autorem według tradycji chrześcijańskiej jest Jan Marek, który miał spisać w Rzymie relację Piotra Apostoła. Jest jedną z ewangelii synoptycznych. Święty Marek napisał Ewangelię dla ludzi nieznających języka aramejskiego oraz zwyczajów żydowskich. W przeciwieństwie do Mateusza terminy aramejskie zawsze są objaśniane, podobnie jak zwyczaje żydowskie. Pod względem stylu i języka ustępuje pozostałym Ewangeliom. Niewiele jest mów Jezusa i są one krótkie (poza dwoma, tj. Mk 4,1-34 oraz Mk 13,1-37). Marek koncentruje się na opisie cudów i czynów Jezusa.Kodeks purpurowy – rękopis spisany na pergaminie nasączonym purpurą. Purpurę uzyskiwano z żyjących w Morzu Śródziemnym mięczaków z gatunków (łac.) Purpura haemastoma oraz Murex trunculus (szkarłatniki i rozkolce). Tekst pisany jest złotem lub srebrem. Kodeks purpurowy używany był w rzymskim i bizantyjskim imperium.

    5 kwietnia 1995, podczas ekspozycji kodeksu w Carolina Rediviva, skradziona została jedna jego karta. Po miesiącu złodzieje sami podrzucili łup do skrytki bagażowej na dworcu Centralnym w Sztokholmie i powiadomili o tym policję. Karta została odzyskana 5 maja 1995. Po tym wydarzeniu sala, w której jest ekspozycja kodeksu, została przebudowana pod kątem ewentualnego następnego ataku ze strony przestępców.

    Wczesne przekłady Nowego Testamentu – przekłady Nowego Testamentu powstałe w I tysiącleciu. W tej grupie najwyżej są cenione przekłady starożytne. Odgrywają niemałą rolę we współczesnej krytyce tekstu Nowego Testamentu. Przekłady te dotarły do rąk badaczy również w odpisach i także ulegały zmianom, jednak dalsza historia ich tekstu była niezależna od tekstu greckiego i dlatego są pomocne w odtworzeniu tekstu greckiego. Trzy z nich – syryjski, łaciński, koptyjski – pochodzą z końca II wieku i są starsze niż zachowane pełne rękopisy greckiego tekstu Nowego Testamentu. Powstały przed pierwszymi recenzjami greckiego Nowego Testamentu i dlatego są najwyżej oceniane. Są one obowiązkowo cytowane we wszelkich krytycznych wydaniach tekstu greckiego. Przekłady powstałe po roku 300 (ormiański, gruziński, etiopski) są już uzależnione od recenzji, niemniej są też ważne i z reguły są cytowane w aparacie krytycznym. Przekład gocki i słowiański cytowane są rzadko w wydaniach krytycznych. Pomijane są te spośród przekładów I tysiąclecia, które nie zostały przełożone bezpośrednio z greckiego oryginału, lecz w oparciu o inny przekład (w oparciu o Wulgatę, Peszittę i inne).Przedruk (ang. reprint) – dosłowne lub tylko nieznacznie zmienione, ponowne opublikowanie utworu. Z reguły przedruk jest objętościowo większy niż cytat, i obejmuje cały utwór lub z niewielkimi skrótami. W formie przedruku publikowane są książki lub całe artykuły, także artykuły internetowe. Czasem przedruk artykułu polega na jego przetłumaczeniu i wydaniu w innym języku. W przypadku przedruku konieczne jest zamieszczenie nazwiska autora (autorów) oraz danych pierwotnego druku (nazwa czasopisma, i inne dane bibliograficzne). W odróżnieniu od cytatu, prawo przedruku skierowane jest wyłącznie do prasy, radia i telewizji. Jeżeli z tego uprawnienia będzie chciał skorzystać inny podmiot, konieczne jest uzyskanie zgody wydawcy (lub samego autora).W przeciwnym razie twórcy przysługuje prawo do wynagrodzenia. Niektóre wydawnictwa i czasopisma automatycznie zezwalają na bezpłatne przedruki, z różnymi zastrzeżeniami technicznymi lub formalnymi.

    Wiosną 1998 kodeks został poddany analizie radiowęglowej, która potwierdziła, że powstał w VI wieku, przy czym najpóźniejszą możliwą datą jest połowa VI wieku.

    W 2010 kodeks został w całości zdigitalizowany. W tym samym roku został nominowany do Pamięci Świata UNESCO. W uzasadnieniu napisano, że rękopis jest nie tylko najważniejszym świadkiem przekładu Wulfili, ale także zawiera najdłuższy zachowany tekst w języku gockim i poza obiektami architektonicznymi w północnych Włoszech jest najbardziej znanym materialnym zabytkiem gockiej kultury. W 2011 kodeks został wpisany przez UNESCO na listę obiektów dziedzictwa dokumentacyjnego Pamięć Świata. Każdego roku ekspozycje kodeksu ogląda ponad sto tysięcy osób.

    Samuel Prideaux Tregelles (ur. 30 stycznia 1813, zm. 24 kwietnia 1875 roku) – brytyjski biblista, krytyk tekstu i teolog.UNESCO (ang. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization;pol. Organizacja Narodów Zjednoczonych do Spraw Oświaty, Nauki i Kultury; łac. unesco – łączę się w jedno) – organizacja wyspecjalizowana ONZ, której podstawowym celem jest wspieranie współpracy międzynarodowej w dziedzinie kultury, sztuki i nauki, a także wzbudzanie szacunku dla praw człowieka, bez względu na kolor skóry, status społeczny i religię.

    Karta ze Spiry[]

    Fragment Speyer

    Ostatnia karta kodeksu, o numerze 336, została odkryta w październiku 1970 w Spirze. Nazwano ją „Fragment Speyer” lub „Kartą Haffnera”, zawiera tekst Mk 16,12-20. Odkrycia dokonał Franz Haffner w zapomnianej skrytce na relikwie w katedrze w Spirze. Od tej chwili kodeks liczy 188 kart, w dalszym ciągu brakuje 148 kart. Nie wiadomo, gdzie zapodziała się pozostała część kart kodeksu. Mogły zostać odłączone od kodeksu jeszcze we Włoszech i wykorzystane dla innych celów (tak, jak inne gockie rękopisy). Część kart mogła ulec zniszczeniu w Werden. Klasztor w Werden był dwukrotnie niszczony przez pożar w XII i XIII wieku.

    Paleografia – jedna z nauk pomocniczych historii, zajmująca się badaniem rozwoju pisma w procesie historycznym. Paleografia zajmuje się także badaniem środowiska, w jakim żył i tworzył dany pisarz jak również rozpoznawaniem skrótów (brachygrafia) i "rozszyfrowywaniem" (odczytywaniem) dawnego pisma np. tekstura, bastarda, antykwa. Jest jedną z najwcześniejszych i najważniejszych dziedzin nauk "dających poznawać historię" (Lelewel). Bez znajomości tej nauki badanie źródeł pisanych jest praktycznie niemożliwe. Najważniejsze polskie podręczniki paleografii napisali Władysław Semkowicz oraz Aleksander Gieysztor.Filip Melanchton (właściwie Philipp Schwartzerd ur. 16 lutego 1497 roku w Bretten w Palatynacie, zm. 19 kwietnia 1560 roku w Wittenberdze) – reformator religijny, najbliższy współpracownik Marcina Lutra, współtwórca reformacji, profesor uniwersytetu w Wittenberdze, zreorganizował szkolnictwo i wprowadził szkołę humanistyczną w Niemczech, która stała się wzorcem dla szkół na Śląsku i Pomorzu.

    Pergamin był owinięty na kawałku drewna długości 23,1 cm i zapakowany w pergaminowe okrycie z dwoma napisami: philipp melanchthon oraz: rotula grecis literis exarata. Napis sugeruje, że karta była znana Filipowi Melanchtonowi. Znaleziona karta jest pomocna dla odtworzenia historii całego rękopisu. Po jej odkryciu powstały nowe rekonstrukcje wczesnej historii rękopisu.

    Codex Boreelianus, pełna nazwa Codex Boreelianus Rheno-Trajectinus, oznaczany przez sigla F albo 09 na liście Gregory-Aland, oraz przez ε 86 na liście son Sodena – uncjalny rękopis czterech Ewangelii w języku greckim, sporządzony na pergaminie. Kodeks pisany jest późną uncjałą, paleograficznie datowany jest na IX wiek. Rękopis ma liczne braki i uszkodzenia, których większość powstała w czasach nowożytnych.Pamięć Świata (ang. Memory of the World International Register) – międzynarodowy projekt sygnowany przez UNESCO, którego celem jest zgromadzenie najbardziej wartościowych dokumentów (rękopisów, książek, nagrań, filmów, itp.), które obrazują historię świata. Pierwsze obiekty zostały wpisane na listę w 1997, lista uzupełniana jest na specjalnych sesjach co 2 lata.

    Rekonstrukcja wczesnej historii kodeksu[]

    Jan 8, brak Pericope adulterae

    W XIX wieku rozpowszechniony był pogląd, że kodeks powstał w północnych Włoszech, w czasach, gdy tym regionem władali Ostrogoci. Zauważono też, że Kanony Euzebiusza mają podobne zdobienia jak w łacińskim kodeksie Brixianus, a łuki i kolumny są w stylu przedromańskiej architektury.

    Tekst bizantyński (albo bizantyjski) – nazwa używana w odniesieniu do jednej z czterech rodzin podstawowych typów tekstu Nowego Testamentu. Nazwa „bizantyński” nadana została przez B. H. Streetera i F. G. Kenyona. Westcott i Hort nazywali go syryjskim, określany też bywa antiocheńskim. Ponieważ ten typ tekstu reprezentuje ponad 80% rękopisów, nazywany bywa tekstem większości lub większościowym (The Majority Text).Język gocki – wymarły język wschodniogermański, który był używany przez germańskie plemię Gotów. Jest on znany głównie dzięki tłumaczeniu Biblii dokonanego przez biskupa Wulfilę w IV wieku n.e.

    John Wordsworth oraz Henry Julian White, pracując nad przygotowaniem teksu Wulgaty, doszli do wniosku, że kodeks Brixianus przekazuje tekst bliski dla tego, którym posłużył się Hieronim podczas pracy nad Wulgatą. Z tego powodu w swoim wydaniu tekstu Wulgaty umieścili na dole tekst Brixianus. Zaowocowało to zainteresowaniem ze strony krytyków tekstu nad kodeksem Brixianus. Francis Crawford Burkitt zauważył tekstualne podobieństwa łacińskiego kodeksu Brixianus do Argenteus. Tłumaczył to tym, że jest to rezultat niezależnej rewizji starołacińskiego tekstu dokonanej na podstawie tekstu greckiego, natomiast tekst gocki był rewidowany lub interpolowany przez tekst łaciński. Ponadto wstęp kodeksu Brixianus wzmiankuje o notach marginalnych, których brak w Brixianus, są natomiast obecne w Argenteus. Oznacza to, że oba kodeksy zostały przepisane z tego samego bilingwicznego rękopisu gocko-łacińskiego. W Brixianus skopiowany został tekst łaciński, natomiast w Argenteus – tekst gocki. Burkitt nie widział potrzeby, by doszukiwać się bardziej ścisłych związków pomiędzy kodeksami Brixianus a Argenteus. Jednak następni badacze zauważyli dalsze związki. Oba są rezultatem tej samej szkoły kaligrafii.

    Wilhelm Streitberg (ur. 23 lutego 1856 w Rüdesheim am Rhein, zm. 19 sierpnia 1925 w Lipsku) – niemiecki językoznawca, indoeuropeista, jeden z założycieli szkoły młodogramatyków, założyciel indogermanistyki, wydawca Gockiej Biblii.Rękopis (manuskrypt) – zapisany odręcznie tekst, w odróżnieniu od powielanego mechanicznie. Termin stosowany zwykle w odniesieniu do zabytkowych książek lub dokumentów pochodzących z okresu przed upowszechnieniem się druku. W takim rozumieniu każdy rękopis jest dziełem niepowtarzalnym o indywidualnych cechach. W szerszym znaczeniu, rękopis to każdy tekst zapisywany ręcznie za pomocą np. ołówka, atramentu, tuszu.

    Otto von Friesen w 1927 przedstawił argument, że kodeks mógł powstać w Rawennie, w tym samym skryptorium. Do wniosku takiego doszedł w wyniku porównania z dwoma łacińskimi rękopisami, które prawdopodobnie powstały w Rawennie. Jednym z nich jest przechowywany we Florencji tzw. Rękopis Orozjusza, zawierający dzieło Pawła Orozjusza Adversus paganos (CLA III, 298). Nota na folio 144 verso informuje, że rękopis został sporządzony przez skrybę o imieniu Viliaric (confectus codex in statione magistri Viliaric antiquari). Friesen znalazł ponadto kartkę papirusu przechowywaną w Neapolu z 551 roku, na której podpisał się Wiljarith bokareis. Viliaric to prawdopodobnie łacińska wersja gockiego imienia Wiljarith, a łacińskie antiquarius jest odpowiednikiem gockiego bokareis i może oznaczać skrybę.

    Rawenna (wł. Ravenna) – miasto i gmina w północnych Włoszech w regionie Emilia-Romania, stolica prowincji Rawenna. Według danych na rok 2007 gminę zamieszkuje 151 055 osób, 228 os./km².Promieniowanie rentgenowskie (promieniowanie rtg, promieniowanie X, promienie X) – rodzaj promieniowania elektromagnetycznego, które jest generowane podczas wyhamowywania elektronów. Długość fali mieści się w zakresie od 10 pm do 10 nm. Zakres promieniowania rentgenowskiego znajduje się pomiędzy nadfioletem i promieniowaniem gamma.

    Porównując z łacińskim kodeksem Vindobonensis 847, Friesen zauważył ten sam system spacji, punktacji i podobną ornamentację. Wskazał na dalsze związki pomiędzy łacińskim kodeksem Brixianus a Argenteus. Spacje zostały oznakowane punktami w tych samych miejscach, co wskazuje, że zostały skopiowane z rękopisów pisanych kolometrycznie, o takim samym podziale linijek tekstu. Tym samym prawdopodobieństwo, że kodeksy Brixianus i Argenteus są kopiami bilingwicznego gocko-łacińskiego rękopisu, wzrosło. Rękopis ów winien stosować kolometryczny podział tekstu. Niemniej nadal dominowało przekonanie, że kodeks powstał w Brescii.

    Terminus ante quem (łac. zakończony przed czasem) – termin używany w archeologii, paleografii oraz historii sztuki odnoszący się do datowania względnego. Przez to pojęcie rozumiemy określenie, że obiekt lub warstwa archeologiczna powstały przed jakimś konkretnym momentem w czasie, np: mogą być ograniczone z góry przez inne warstwy lub konstrukcje.Magnus Gabriel De la Gardie (ur. 1622, zm. 1686) – szwedzki mąż stanu i dowódca, długoletni kanclerz królestwa szwedzkiego.

    Jan-Olof Tjäder, profesor paleografii łacińskiej, wzmocnił hipotezę Friesena dodatkowymi argumentami. Wskazał na podobieństwa do innych rękopisów, które powstały w tym czasie w Rawennie. Koszta wykonania kodeksu oraz wysoki poziom artystycznych zdobień wskazują, że został przygotowany dla króla Ostrogotów Teodoryka Wielkiego (455-526) po jego koronacji. Winien być datowany na około rok 520. Rok 526 traktowany jest jako terminus ante quem. Tjäder twierdzi, że karta ze Spiry została odłączona od kodeksu już w VII lub VIII wieku. Kodeks przywiózł do Werden Ludger, który założył tam klasztor w 799 roku. Po publikacji Tjädera dominować zaczął pogląd, że kodeks powstał w Rawennie. Również powiązanie z Teodorykiem Wielkim traktowane jest jako najbardziej prawdopodobne, ponieważ kodeks przygotowany został w taki sposób, by świadczyć o potędze, bogactwie i znaczeniu władcy. Kodeks jest też dowodem imperatorskich aspiracji władcy (jak również obiekty architektoniczne wznoszone przez Teodoryka). Natomiast w jaki sposób kodeks trafił z Rawenny do Werden, wciąż jest przedmiotem hipotez i spekulacji.

    Ewangelia (z gr. εὐαγγέλιον, euangelion, dosł. dobra nowina) – w starożytności termin używany jako określenie nagrody dla osoby przynoszącej dobrą nowinę.Pergamin – materiał pisarski (podłoże, na którym można pisać) wyrabiany ze skór zwierzęcych. Wytwarzanie pergaminu zwano pergaminnictwem.

    Margarete Andersson-Schmitt opowiadała się za późną separacją kodeksu. W jej opinii ostatnia karta została przesłana do Moguncji dopiero na początku XVI wieku. Analizy radiowęglowe nie potwierdziły hipotezy Andersson-Schmitt, natomiast nie obaliły hipotezy Tjädera.

    Lars Hermodsson zaproponował rozwiązanie nieprzywiązujące wagi do separacji kodeksu. Jego zdaniem kodeks pozostawał w Rawennie w chwili, gdy przybył do niej Karol Wielki. Władca zabrał go wraz z innymi rękopisami do Akwizgranu, skąd jest blisko do Werden.

    Spira (niem. Speyer) – miasto na prawach powiatu w Niemczech, w kraju związkowym Nadrenia-Palatynat. Jedno z najstarszych miast Niemiec, na początku swojego istnienia nosiło nazwę Civitas Nemetum.Kurt Aland (ur. 28 marca 1915 w Berlin-Steglitz, zm. 13 kwietnia 1994 w Münster, Westfalia) – niemiecki teolog i profesor Badań Nowego Testamentu i Historii Kościoła. Przez wiele lat kierował Instytutem Badań Tekstu Nowego Testamentu (Institut für neutestamentliche Textforschung) i był głównym wydawcą Nestle-Aland Novum Testamentum Graece (greckiego Nowego Testamentu).

    Według Larsa Munkhammara, bibliotekarza z Uppsali, kodeks najpierw został sprowadzony do Vivarium w południowych Włoszech. Biblioteka z Vivarium została później przewieziona do biblioteki laterańskiej w Rzymie, skąd część rękopisów została przesłana do Kolonii na początku IX wieku. Według Munkhammara w liczbie owych rękopisów znajdował się Argenteus. Z Kolonii kodeks trafił później do Werden.

    Codex Brixianus (w systemie beurońskim oznaczony siglum f lub 10) – pochodzący z VI wieku n.e. łaciński kodeks purpurowy zawierający Ewangeliarz. Prawdopodobnie powstał we Włoszech. Tekst został napisany tuszem w kolorze srebrnym na barwionym na purpurowo pergaminie. Reprezentuje tekst starołaciński.Zamek na Hradczanach, (cz. Pražský hrad) to zamek w Pradze w dzielnicy Hradczany istniejący już od najstarszych dziejów Pragi, dawna siedziba królów czeskich.

    Inne rozwiązanie zaproponował Reinhart Staats w 2011. Jego zdaniem kodeks przebywał w klasztorze Werden tylko przez krótki czas. Wcześniej, przez około 750 lat znajdował się w klasztorze w Helmstedt, przywieziony przez Ludgera. W 1547 roku został przewieziony do Werden. Oba te klasztory zostały założone przez Ludgera i były klasztorami siostrzanymi. Koronnym dowodem w argumentacji Staatsa jest fakt przewiezienia w 1547 roku, tj. podczas I wojny szmalkaldzkiej, z Helmstedt do Werden wielu dzieł sztuki, rękopisów i kosztowności w obawie przed postępującą reformacją. Ponadto w 1547 roku Melanchton odwiedził Helmstedt.

    Krystyna z dynastii Wazów (ur. 8 grudnia 1626 w Sztokholmie, zm. 19 kwietnia 1689 w Rzymie) – królowa Szwecji w latach 1632–1654.Codex Carolinus (łac.) – dwujęzyczny gocko-łaciński majuskułowy rękopis Nowego Testamentu na pergaminie, datowany na VI lub VII wiek. Gocki tekst oznaczono przez siglum Car, łaciński zaś przez siglum gue (tradycyjny system oznaczania starołacińskich rękopisów Nowego Testamentu) lub przez 79 (według obecnie stosowanego Beuron system). Nazwa kodeksu nadana została przez jego odkrywcę – Franza Knittela. Obecnie przechowywany jest w Wolfenbüttel.

    Wydania tekstu[]

    François Junius, wydawca editio princeps kodeksu

    Franciscus Junius jako pierwszy wydał transkrypcję tekstu rękopisu w 1665 roku. Junius wykorzystał kopię sporządzoną przez bliżej nieznanego Derrera. W tym wydaniu strony oraz litery odpowiadają oryginałowi. W 1684 roku ukazał się przedruk. Junius miał problem ze znalezieniem właściwej kolejności Ewangelii kodeksu, tekst jest dzielony według nowożytnego podziału na rozdziały i wiersze, nie ma oryginalnego podziału według Sekcji Ammoniusza i Kanonów Euzebiusza. Nie stosuje żadnych skrótów, nomina sacra oraz ligatury pisane są w pełnych, rozwiniętych formach. W 1671 ukazało się drugie wydanie tekstu rękopisu, na podstawie odczytu Derrera. Wydawcą był Georg Stiernhielm. Tekst gocki jest dokładnie ten sam, co w wydaniu Juniusa, tyle że w łacińskiej transkrypcji.

    Biblia gocka – przekład Biblii na język gocki dokonany w IV wieku przez gockiego biskupa Wulfilę. Zarówno Stary, jak i Nowy Testament przełożone zostały z języka greckiego. Pomimo iż tłumacz był arianinem, przekład nosi tylko jeden ślad konfesyjnego ukierunkowania (Flp 2,6). Do czasów współczesnych zachowało się jedynie kilkanaście fragmentarycznych rękopisów, które zawierają łącznie większą część Nowego Testamentu. Ze Starego Testamentu zachowały się tylko niewielkie fragmenty kilku ksiąg (Rodzaju, Psalmy, Nehemiasza). Najważniejszym krytycznym wydaniem gockiej Biblii jest Die Gotische Bibel (siódme wydanie z 2000 roku).Kodeks Bazylejski, łac. Codex Basilensis, oznaczany symbolami E (07) (Gregory-Aland), ε 55 (Soden) – majuskułowy rękopis Nowego Testamentu pisany na pergaminie. Kodeks przechowywany jest w Bazylei, w Szwajcarii. Paleograficznie datowany jest zwykle na VIII wiek (Burgon datował na VII wiek, Palau datuje go na IX). Stosuje pełne marginalia, zawierające dwa systemy podziału tekstu oraz noty liturgiczne. Trzy karty kodeksu są palimpsestem. Zawiera niemal kompletny tekst czterech Ewangelii.
    Faksymile Juniusa, tekst gocki oraz anglo-saksoński (Mk 1,1-7)

    Wydania Juniusa oraz Stiernhielma otworzyły możliwości powstania nowej dyscypliny naukowej – filologii gockiej. Obaj wydawcy nie znali gramatyki gockiej. Wśród uczonych korzystających z tych wydań pojawiły się podejrzenia, że wydania zawierają błędy oraz luki. Oba wydania, oparte na odczycie Derrera, zawierały dokładnie te same błędy. Mając na względzie te zastrzeżenia, abp Erik Benzelius (1675-1743) przygotował nowe wydanie. W przeciwieństwie do swoich poprzedników posiadał filologiczne przygotowanie, co umożliwiło wypełnienie luk w rękopisie. Wydanie Benzeliusa ukazało się po jego śmierci.

    Wulfila, Ulfilas (ur. 310, zm. 383) – duchowny pochodzenia grecko-germańskiego, misjonarz i apostoł Gotów działający w IV wieku.Święty Ludger (Ludgar), również: Liudger (Ludger) z Münster (ur. ok. 742 w Utrechcie, zm. 26 marca 809 w Billerbecku) – misjonarz, apostoł Fryzów, Danii i Westfalii, pierwszy biskup Minigardefordu (obecnie Münster), święty Kościoła katolickiego i ewangelickiego.

    Ponieważ dotychczasowe wydania nie zawsze były łatwe w wykorzystaniu dla filologów, Anders Uppström postanowił przygotować kolejne wydanie, którego celem było zaspokojenie ich potrzeb. Ukazało się w 1854, a uzupełniono je w 1857 o dziesięć wykradzionych kart.

    W 1908 ukazało się wydanie Biblii gockiej Streitberga (Die Gotische Bibel), z tekstem greckim po lewej stronie, przeznaczone dla krytyków tekstu Nowego Testamentu. Tekst grecki został wzięty z wydania Hermanna von Sodena i uzgodniony z tekstem gockim. Streitberg rekonstruował tekst grecki na podstawie kodeksów 07, 09, 011, 013, 028 i 031 dla Ewangelii. Korzystał też z cytatów Jana Chryzostoma. Kurt Aland zarzucił, że tekst grecki różni się od gockiego w około stu miejscach i jest to jeden z powodów tego, że przekład gocki jest rzadko wykorzystywany w krytycznych wydaniach Nowego Testamentu. W 1919 ukazało się drugie poprawione wydanie Streitberga. W 2000 roku ukazało się siódme wydanie. Jest ono wykorzystywane w krytycznych wydaniach greckiego NT.

    Rudolf II Habsburg (ur. 18 lipca 1552 w Wiedniu, zm. 20 stycznia 1612 w Pradze) – cesarz rzymski, król Czech w latach 1576-1611, król Węgier (jako Rudolf I) i arcyksiążę Austrii (jako Rudolf V) w latach 1576-1608 z dynastii Habsburgów.Ewangelia Jana [J, Jn lub Jan] – jedna z czterech Ewangelii Nowego Testamentu, której autorstwo przypisuje się Janowi Apostołowi, Janowi prezbiterowi lub bliżej nieidentyfikowalnemu „umiłowanemu uczniowi”. Prawdopodobnie jest to ewangelia chronologicznie najpóźniejsza ze wszystkich ewangelii nowotestamentowych i wyraźnie odróżnia się od pozostałych, tzw. synoptycznych. Na ogół Ewangelię Jana datuje się na koniec I wieku, a jako miejsce jej powstania wskazuje się zwykle Efez, jakkolwiek brane są pod uwagę również i inne miejsca (Antiochia Syryjska, Aleksandria).

    W 1927, z okazji 450-lecia Uniwersytetu w Uppsali, ukazało się fotograficzne faksymile. Jest to ostatnie i najważniejsze wydanie faksymile kodeksu. Wykorzystano w nim promienie UV oraz X, zastosowano filtry i ukośne naświetlenie. Wydanie przeznaczone jest dla paleografów. W 2010 z okazji nominacji kodeksu do Pamięci Świata oceniono, że wydanie z 1927 jest w dalszym ciągu satysfakcjonujące.

    Architektura przedromańska, mimo wielu cech wspólnych, wykazuje także pewne różnice wynikające z nieco odmiennych tradycji tworzących ją plemion barbarzyńskich osiedlających się w różnych prowincjach dawnego Imperium. Poprzedziła czasy narodzin architektury romańskiej związane z powstawaniem samodzielnych państw chrześcijańskich w Europie.Siglum (z łac. singlae litterae – pojedyncze litery; l. mn. sigla) – symbol literowy lub literowo-cyfrowy będący oznaczeniem biblioteki, stosowany w katalogach centralnych przy podawaniu lokalizacji wydawnictw oraz wypożyczaniu międzybibliotecznym i informacji naukowej.

    Zobacz też[]

  • Wczesne przekłady Nowego Testamentu
  • Codex Carolinus
  • Uwagi

    1. J 16,21 stosuje warþ potwierdzone przez τικτη greckiego kodeksu K; Łk 5,28 – iddja afar imma; Łk 19,22 – wisseis. [Warianty przytoczone zostały za wydaniem Streitberga z 1909].
    2. Vulcanius powołuje się na notę lombardzką stosującą nazwę „Argenteus”. Vulcanius nie precyzuje kto był autorem tej noty. (De litteris lingua Getarum, s. 4.).
    3. Kopia Derrera spłonęła w 1702 roku podczas pożaru biblioteki.
    Sekcje Ammoniusza – podział tekstu czterech Ewangelii na około 1165 perykop umieszczanych na marginesie wielu rękopisów greckich i łacińskich. Dla Ewangelii Mateusza jest to zazwyczaj 355 perykop, 233 lub 236 dla Ewangelii Marka, 342 dla Ewangelii Łukasza i 232 dla Ewangelii Jana. Liczby te jednak nieznacznie się różnią w poszczególnych rękopisach. W greckich rękopisach numery Sekcji Ammoniusza oddawane były przy pomocy liter alfabetu greckiego, a pod nimi podawano zwykle numery odpowiadających im Kanonów Euzebiusza. We współczesnych krytycznych wydaniach greckiego Nowego Testamentu numery sekcji podawane są cyframi arabskimi, odniesienia do kanonów Euzebiusza – cyframi rzymskimi.Kodeks Moskiewski, łac. Codex Mosquensis II (Gregory-Aland no. V albo 031) – grecki kodeks uncjalny Nowego Testamentu, paleograficznie datowany na IX wiek. Rękopis nie jest pełny. Cytowany w krytycznych wydaniach greckiego Nowego Testamentu.


    Podstrony: [1] 2 [3] [4]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Helmstedt – miasto powiatowe w środkowych Niemczech, w kraju związkowym Dolna Saksonia, na wschód od Brunszwiku. Siedziba władz powiatu Helmstedt. Liczy ok. 24,4 tys. mieszkańców.
    Dłuższe zakończenie Ewangelii Marka – 12-wierszowe zakończenie Ewangelii Marka (Mk 16, 9-20), którego pochodzenie od autora Ewangelii podważa część współczesnych badaczy.
    Języki germańskie – grupa języków w obrębie języków indoeuropejskich, którymi posługuje się kilkaset milionów mówiących na całym świecie. Wywodzą się ze wspólnego języka pragermańskiego.
    Codex Nanianus oznaczany symbolami U albo 030 (Gregory-Aland), ε 90 (von Soden) – grecki rękopis Nowego Testamentu pisany uncjałą na pergaminie. Zawiera pełny tekst czterech Ewangelii. Paleograficznie datowany jest na IX wiek. Przechowywany jest w Wenecji, w Biblioteca San Marco (numer kat. 1397 I,8). Nazwa kodeksu pochodzi od jego ostatniego właściciela Giovanniego Nanniego (1432-1502).
    Interpolacja – w paleografii, wstawienie do istniejącego tekstu fragmentów (słów lub zdań), które oryginalnie się w tym tekście nie znajdowały. Może ona powstać w wyniku błędu kopisty lub drukarza albo być wynikiem kontaminacji.
    Uniwersytet w Uppsali – szwedzki uniwersytet w Uppsali. Jest to najstarszy uniwersytet w Skandynawii. Został założony w roku 1477.
    Wojna trzydziestoletnia – konflikt trwający od 23 maja 1618 do 24 października 1648 pomiędzy protestanckimi państwami Rzeszy niemieckiej wspieranymi przez inne państwa europejskie (takie jak Szwecja, Dania, Republika Zjednoczonych Prowincji, Francja) a katolicką dynastią Habsburgów. Mimo że wojna spowodowana była przyczynami natury religijnej, jednym z powodów jej długotrwałości stało się również dążenie mocarstw europejskich (nie tylko protestanckich) do osłabienia potęgi Habsburgów.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.091 sek.