• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Sporysz

    Przeczytaj także...
    Dietyloamid kwasu D-lizergowego (LSD, LSD-25) – organiczny związek chemiczny, psychodeliczna substancja psychoaktywna, pochodna ergoliny.Pasożytnictwo, parazytyzm – forma antagonistycznego współżycia dwóch organizmów, z których jeden czerpie korzyści ze współżycia, a drugi ponosi szkody. Termin ten stosowany jest w biologii – w odniesieniu do dwóch organizmów różnych gatunków – oraz w socjologii, gdzie pasożytnictwem nazywany jest próżniaczy tryb życia osoby zdolnej do pracy. Zbliżonymi do pasożytnictwa formami – spotykanymi w biologii rozwoju – są szczególne taktyki rozrodcze prowadzone przez parazytoidy, pasożyty lęgowe oraz niektóre gatunki tzw. pasożytów płciowych (np. matronicowate).
    Wiechlinowate, trawy (Poaceae (R. Br.) Barnh., Gramineae Juss.) – rodzina roślin należąca do rzędu wiechlinowców. Liczy ok. 11 tys. gatunków. Stanowi ona główny komponent roślinności stepowej, łąkowej i pastwiskowej. Należą do niej również ważne rośliny uprawne, w tym zboża. W Polsce występuje ponad 150 gatunków traw.
    Sporysz w kłosie żyta.
    Sporysz w ziarnach żyta

    Sporyszprzetrwalnik pasożytniczego grzyba buławinki czerwonej (Claviceps purpurea) z rodziny Clavicipitaceae. Grzyb ten atakuje około 400 gatunków roślin z rodziny wiechlinowatych (Poaceae) wywołując chorobę zwaną sporyszem zbóż i traw.

    Tryptofan (nazwa skrótowa Trp) – organiczny związek chemiczny z grupy aminokwasów biogennych. Jest obojętny elektrycznie; jego łańcuch boczny oparty jest na szkielecie indolu.Ergotamina (łac. Ergotaminum) – organiczny związek chemiczny, wielkocząsteczkowy alkaloid sporyszu o budowie strukturalnej zbliżonej do amin biogennych (noradrenaliny, serotoniny i dopaminy), posiadający zdolność do wiązania się z ich receptorami. Powoduje skurcz mięśni gładkich macicy i naczyń krwionośnych.

    Sporysz zawiera wiele alkaloidówergotaminę, ergobazynę, ergotoksynę, aminokwasy: tyrozynę, tryptofan, histydynę, leucynę, kwas asparaginowy, betainę i aminy biogeniczne: histaminę i tyraminę, i inne.

    Dawniej domieszka sklerot (przetrwalników) sporyszu w ziarnach zbóż i dalej w mące stosowanej do spożycia była przyczyną halucynacji, przykurczów mięśni, prowadzących z powodu niedokrwienia do martwicy tkanek (w szczególności kończyn). Zatrucie sporyszem, czyli ergotyzm, było dawniej określane jako „ogień świętego Antoniego” lub „święty ogień” i prowadziło wielokrotnie do masowych halucynacji i zgonów, np. w 994 r. w Akwitanii zmarło z tego powodu ok. 40 tys. ludzi, a w roku 1951 u wielu mieszkańców francuskiej wsi Pont-Saint-Esprit wystąpiły halucynacje, a śmierć poniosło 7 osób. Był i jest również stosowany jako środek wczesnoporonny i przeciwmigrenowy. Obecnie sporysz prawie nie występuje w zbożach dzięki programom ochrony roślin i oczyszczeniu materiału siewnego.

    Przetrwalnik (endospora, spora, gr. σπορα tzn. nasienie) – formy spoczynkowe umożliwiające organizmom przetrwanie niekorzystnych dla nich warunków (susza, niskie temperatury).Alkaloidy (arabskie alkali – potaż i stgr. εἶδος eidos – postać = „przyjmujący postać zasady”) – według rekomendacji IUPAC z 1995 roku jest to grupa naturalnie występujących zasadowych związków chemicznych (na ogół heterocyklicznych), głównie pochodzenia roślinnego, zawierających azot. Aminokwasy, peptydy, białka, nukleotydy, kwasy nukleinowe, aminocukry i antybiotyki nie są zwykle zaliczane do alkaloidów. Dodatkowo do tej grupy włączone są niektóre obojętne związki chemiczne biogenetycznie związane z alkaloidami zasadowymi.

    Dziś wykorzystuje się go przy produkcji LSD, jako źródło ergotaminy.

    Zobacz też[]

  • spor (sporysz) – demon z mitologii słowiańskiej, będący personifikacją płodności i plenności
  • Przypisy

    1. red.: Selim Kryczyński i Zbigniew Weber: Fitopatologia. Tom 2. Choroby roślin uprawnych. Poznań: PWRiL, 2011, s. 272-274. ISBN 978-83-09-01077-7.
    2. PW. van Dongen, AN. de Groot. History of ergot alkaloids from ergotism to ergometrine. „Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol”. 60 (2), s. 109-116, 1995. DOI: 10.1016/0028-2243(95)02104-Z. PMID: 7641960. 
    3. Michael I. Greenberg: Disaster! A Compendium of Terrorist, Natural, and Man-Made Catastrophes. Jones & Bartlett Learning, 2006, s. 89–90. ISBN 9780763739898.
    4. W. Migdał. Od zatruć pokarmowych do bezpiecznej żywności. „Przegląd hodowlany”, s. 22-27, 2010. 
    5. Aleksander Drygas: „Święty Ogień” – ciężka choroba średniowiecza. Swiat-Zdrowia.pl. [dostęp 2015-10-08].

    Bibliografia[]

  • HW. Eisfelder. Secale cornutum and the hallucinogenic drugs. „J Am Inst Homeopath”. 60 (5). s. 143-148. PMID: 5630444. 
  • PW. van Dongen, AN. de Groot. History of ergot alkaloids from ergotism to ergometrine. „Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol”. 60 (2), s. 109-116, 1995. DOI: 10.1016/0028-2243(95)02104-Z. PMID: 7641960. 

  • Ochrona roślin - dział produkcji roślinnej, którego celem jest zapobieganie obniżaniu plonów przez agrofagi oraz zabezpieczenie ziemiopłodów w magazynach. Wspomagana jest przez fitopatologię, entomologię i herbologię. W ochronie roślin stosuje się metody:Tyrozyna (Tyr lub Y) − organiczny związek chemiczny. Stereoizomer L jest jednym z 20 podstawowych aminokwasów białkowych. Nazwa tyrozyna pochodzi od gr. tyros – ser. Łańcuch boczny tyrozyny stanowi niepolarny pierścień aromatyczny z przyłączoną w pozycji „para” grupę hydroksylową (−OH), połączony z atomem węgla α przez mostek metylenowy.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    PMID (ang. PubMed Identifier, PubMed Unique Identifier) – unikatowy identyfikator przypisany do każdego artykułu naukowego bazy PubMed.
    Akwitania (fr. Aquitaine) – kraina historyczna i region administracyjny we Francji, położony na wybrzeżu atlantyckim w południowo-zachodniej części kraju. Graniczy z Hiszpanią oraz regionami: Poitou-Charentes, Limousin i Midi-Pyrénées. Dzieli się na pięć departamentów: Dordogne, Gironde, Landes, Lot-et-Garonne i Pyrénées-Atlantiques.
    Sklerota, sklerocjum (łac. sclerotium) – występujące u grzybów, zwykle bulwkowate wytwory grzybni zbudowane z plektenchymy, czyli gęsto splątanych strzępków grzybni. Są rodzajem przetrwalników. Szczególnie zbite, zwarte strzępki znajdują się na powierzchni skleroty, tworząc rodzaj jej okrywy. Zadaniem sklerot jest magazynowanie substancji zapasowych, ale także biorą udział w rozmnażaniu. Z czasem, gdy skleroty zgromadzą substancje zapasowe, coraz bardziej zbita warstwa zewnętrznej plektenchymy odcina ich łączność z grzybnią i skleroty uniezależniają się od niej. W sprzyjających warunkach korzystając ze zgromadzonych zapasów rozwijają się z nich owocniki.
    Spor, sporysz – demon z mitologii słowiańskiej, będący personifikacją płodności i plenności. Wyobrażano go sobie w postaci chomika lub szczura z woreczkiem, a także węża, psa, kota lub żaby. Jego postać ma prawdopodobnie związek z grzybem sporyszem, który lokalnie nazywany był "matką zboża" i uznawany za wróżbę dobrych plonów. W wierzeniach białoruskich spor występuje jako uosobienie i deifikacja sukcesu oraz szczęścia, przedstawiany jako mężczyzna o białych, kędzierzawych włosach. Teonim wywodzi się od słowa "przysparzać" lub "spory".
    Histamina – organiczny związek chemiczny, heterocykliczna amina będąca pochodną imidazolu. Histamina występuje naturalnie w organizmie ludzkim, pełni funkcję mediatora procesów zapalnych, neuroprzekaźnika oraz pobudza wydzielanie kwasu żołądkowego.
    Kwas asparaginowy (skróty: Asp lub D; skróty „Asx” lub „B” oznaczają „kwas asparaginowy lub asparagina”, czyli Asx = [Asp lub Asn]) – organiczny związek chemiczny z grupy aminokwasów białkowych o charakterze kwasowym. Anion karboksylowy tego kwasu (forma anionowa jest formą przeważającą w warunkach fizjologicznych) to asparaginian.
    Tyramina (4-hydroksyfenyloetyloamina) – organiczny związek chemiczny, biogenna amina, będąca hydroksylową pochodną fenyloetyloaminy.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.026 sek.