• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Sparceta

    Przeczytaj także...
    Zoochoria, zwierzęcosiewność – jeden ze sposobów rozprzestrzeniania diaspor roślinnych (nasion, zarodników, rozmnóżek) przez zwierzęta. Diaspory mogą być np. przyczepione do sierści, albo zjadane i później wydalane. Rośliny rozsiewające się przez zoochorię mają szczególne przystosowania do takiego sposobu rozsiewania, np. nasiona zaopatrzone w haczyki przyczepiające je do sierści zwierząt, specjalne ciałka zachęcające (tzw. elajosomy) mrówki do zabierania nasion, albo jadalne części owocu.Roślina jednoroczna, terofit (gr. theros = lato, phyton = roślina) – jedna z form życiowych roślin. Oznacza roślinę przechodzącą cały cykl rozwojowy (od wykiełkowania z nasiona do wydania własnych nasion) w ciągu jednego okresu wegetacyjnego, później ginąca. Obumierają zarówno nadziemne pędy, jak i części podziemne. Niesprzyjającą wegetacji porę roku przetrwają tylko nasiona. Rośliny jednoroczne należą do roślin monokarpicznych. Są roślinami zielnymi – mają zielne, niezdrewniałe pędy.
    Bobowce, strączkowce, strąkowce (Fabales Bromhead) – grupa roślin okrytonasiennych stanowiąca klad wyróżniany w randze rzędu w różnych systemach klasyfikacyjnych.
    Sparceta piaskowa
    Onobrychis cornuta
    Onobrychis humilis
    Onobrychis montana

    Sparceta (Onobrychis Mill.) – rodzaj roślin należący do rodziny bobowatych. Obejmuje około 150 gatunków, występujących w Azji, Europie i północnej Afryce. Największe zróżnicowanie osiąga w Azji centralnej i południowo-zachodniej (w Turcji 46 gatunków). W Polsce występują jako rodzime dwa gatunki – sparceta górska (O. montana) i sparceta piaskowa (O. arenaria), a jako gatunek zdziczały i zadomowiony sparceta siewna (O. viciifolia). Rośliny te rosną w zbiorowiskach trawiastych, w miejscach suchych, w widnych lasach, na terenach skalistych. Niektóre gatunki są cenionymi roślinami pastewnymi (zwłaszcza na terenach suchych), szczególnie ceniona i szeroko rozpowszechniona jest sparceta siewna.

    Znamię (ang. stigma) – część słupka roślin okrytonasiennych przyjmująca ziarna pyłku w trakcie zapylenia (przed zapłodnieniem). Zazwyczaj znajduje się na szczycie szyjki słupka, gdy szyjki brak – wykształca się znamię siedzące. Liczba znamion w słupku jest różna u różnych gatunków i zwykle zależy od liczby owocolistków budujących słupek.Pręcik (łac. stamen) – męski organ płciowy w kwiecie, bardzo silnie zredukowany i zmieniony liść. Ponieważ każdy pylnik (theca) ma połączone po dwa woreczki pyłkowe, pręcik okrytozalążkowych jest mikrosporofilem o 4 mikrosporangiach lub 2 synangiach dwusporangiowych. U roślin okrytonasiennych składa się z nitki pręcikowej (filamentum) i główki (anthera), która jest zróżnicowana na dwa pylniki (thecae) połączone płonnym łącznikiem (connectivum). W pylnikach znajdują się komory pyłkowe zawierające tkankę wyściełającą (tzw. tapetum) oraz tkankę zarodnikotwórczą (tzw. archespor), która wytwarza ziarna pyłku kwiatowego lub pyłkowiny. Dojrzałe pylniki pękają, pyłek się wysypuje i zostaje on dalej przenoszony przez wiatr, owady, zwierzęta, a następnie osadza się na znamionach słupków innych kwiatów (następuje zapylenie). Istnieją także rośliny o kwiatach samopylnych.

    Morfologia[ | edytuj kod]

    Pokrój Byliny i rośliny jednoroczne, rzadko cierniste krzewy o wysokości nie przekraczającej 1 m. Poszczególne gatunki są trudne do rozróżnienia. Liście Nieparzysto pierzaście złożone z 4 do 14 parami listków. Listki w parach naprzeciwległych, całobrzegie. Przylistki łuskowate, zrosłe, rzadko okazałe. Kwiaty Motylkowe, zebrane w grona liczące do 40 lub więcej kwiatów, wyrastające na długich szypułach. Kielich zrosłodziałkowy, dzwonkowaty lub cylindryczny, powstający z 5 działek podobnych do siebie długością. Płatki korony nierówne i zróżnicowane, zwykle czerwone, różowe, rzadko żółte, zwykle wyraźnie żyłkowane. Górny płatek tworzy żagielek, ma brzegi odgięte do tyłu. Dwa boczne płatki tworzą zaokrąglone skrzydełka otulające dolny płatek, tworzący łódeczkę skrywającą pręciki i słupek. Dziewięć pręcików jest zrośniętych w rurkę, pojedynczy, najwyższy jest wolny. Słupek pojedynczy z zalążnią górną, szyjka nitkowata, znamię główkowate. Owoce Strąki zwykle jednonasienne, kulistawe, często z wydatnymi żyłkami i na grzbiecie oraz po bokach kolczaste. U niektórych gatunków (np. O. crista-galli) kolce pełnią rolę czepną dzięki czemu strąki rozprzestrzeniane są epizoochorycznie.

    Systematyka[ | edytuj kod]

    Pozycja według APweb (aktualizowany system APG III z 2009)

    Jeden z rodzajów podrodziny bobowatych właściwych Faboideae w rzędzie bobowatych Fabaceae s.l. W obrębie podrodziny należy do plemienia Hedysareae.

    Sparceta siewna, esparceta siewna (Onobrychis viciifolia Scop.) – gatunek rośliny z rodziny bobowatych. Pochodzi z południowo-wschodniej i środkowej Europy (Francja, Austria, Jugosławia, Węgry, Czechy, Słowacja, Rumunia, Bułgaria) oraz Turcji. Jest uprawiana w wielu krajach świata. W Polsce występuje jako roślina uprawna, często dziczejąca (kenofit).Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski – całościowa, krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Opracowana została przez Instytut Botaniki im. prof. W. Szafera PAN w Krakowie. Składa się z dwóch wydań.
    Pozycja według systemu Reveala (1993-1999)

    Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa różowe (Rosidae Takht.), nadrząd Fabanae R. Dahlgren ex Reveal, rząd bobowce (Fabales Bromhead), rodzina bobowate (Fabaceae Lindl.), podplemię Onobrychidinae (Rchb.) Kitt., rodzaj sparceta (Onobrychis Mill.).

    Przylistek (łac.stipula, ang. stipule) – organ wykształcający się po obu stronach nasady ogonka liściowego lub liścia siedzącego u wielu przedstawicieli roślin okrytonasiennych. Wykształcają się one zwłaszcza u podstawy liści zaopatrywanych przez trzy ślady (luki) liściowe. Powstają z dolnej części zawiązka liściowego (z górnej powstaje zwykle ogonek i blaszka liściowa). Wykształcają się jako zróżnicowane morfologicznie i pełniące rozmaite funkcje organy. Często mają postać liściokształtną i pełnią funkcję asymilacyjną (np. u grochu Lathyrus aphaca), czasem dodatkowo chronią zawiązki i młode liście. Szczególną rolę ochronną pełnią łuskowate przylistki okrywające pąk i chroniące go przed uszkodzeniem (np. w przypadku pąków zimujących). U niektórych roślin (np. u robinii) przylistki wykształcają się jako ciernie, u innych mają postać włosków lub gruczołów.Krzew – roślina drzewiasta o zdrewniałej łodydze, która od nasady rozgałęzia się na wiele pędów równorzędnych. W przeciwieństwie do drzew u krzewów brak osi głównej – pnia.
    Wykaz gatunków
  • Onobrychis acaulis Bornm.
  • Onobrychis aequidentata (Sm.) d'Urv.
  • Onobrychis afghanica Sirj. & Rech.f.
  • Onobrychis alatavica Bajtenov
  • Onobrychis alba (Waldst. & Kit.) Desv.
  • Onobrychis aliacmonia Rech.f.
  • Onobrychis altissima Grossh.
  • Onobrychis alyassinicus Parsa
  • Onobrychis amoena Popov & Vved.
  • Onobrychis andalanica Bornm.
  • Onobrychis angustifolia Chinth.
  • Onobrychis arenaria (Kit.) DC. – sparceta piaskowa
  • Onobrychis argyrea Boiss.
  • Onobrychis arnacantha Boiss.
  • Onobrychis atropatana Boiss.
  • Onobrychis aucheri Boiss.
  • Onobrychis baldshuanica Sirj.
  • Onobrychis bertiscea Sirj. & Rech.f.
  • Onobrychis bicornis Vassilcz.
  • Onobrychis biebersteinii Sirj.
  • Onobrychis bobrovii Grossh.
  • Onobrychis buhseana Boiss.
  • Onobrychis bungei Boiss.
  • Onobrychis cadevallii Jahand. & al.
  • Onobrychis caput-galli (L.) Lam.
  • Onobrychis chorassanica Boiss.
  • Onobrychis conferta (Desf.) Desv.2
  • Onobrychis cornuta (L.) Desv.
  • Onobrychis crista-galli (L.) Lam.
  • Onobrychis cyri Grossh.
  • Onobrychis daghestanica Grossh.
  • Onobrychis darwasica Vassilcz.
  • Onobrychis dealbata Stocks
  • Onobrychis degenii Dorfl.
  • Onobrychis depauperata Boiss.
  • Onobrychis dielsii (Sirj.) Vassilcz.
  • Onobrychis ebenoides Boiss. & Spruner
  • Onobrychis echidna Lipsky
  • Onobrychis elymaitiaca Boiss. & Hausskn.
  • Onobrychis eubrychidea Boiss.
  • Onobrychis fallax Freyn & Sint.
  • Onobrychis ferganica (Sirj.) Grossh.
  • Onobrychis freitagii Rech.f.
  • Onobrychis galegifolia Boiss.
  • Onobrychis gaubae Bornm.
  • Onobrychis gontscharovii Vassilcz.
  • Onobrychis gracilis Besser
  • Onobrychis grandis Lipsky
  • Onobrychis grossheimii B.Fedtsch.
  • Onobrychis gypsicola Rech.f.
  • Onobrychis hajastana Grossh.
  • Onobrychis hamata Vassilcz.
  • Onobrychis haussknechtii Boiss.
  • Onobrychis heliocarpa Boiss.
  • Onobrychis heterophylla C.A.Mey.
  • Onobrychis hohenackerana C.A.Mey.
  • Onobrychis humilis (Loefl.) G.Lopez
  • Onobrychis hypargyrea Boiss.
  • Onobrychis iberica Grossh.
  • Onobrychis inermis Steven
  • Onobrychis iranica Bornm.
  • Onobrychis iranshahrii Rech.f.
  • Onobrychis jailae Czernova
  • Onobrychis kabylica (Bornm.) Sirj.
  • Onobrychis kachetica Boiss. & Buhse
  • Onobrychis kemulariae Chinth.
  • Onobrychis kermanensis (Sirj. & Rech.f.) Rech.f.
  • Onobrychis kluchorica Chinth.
  • Onobrychis komarovii Grossh.
  • Onobrychis kotschyana Fenzl
  • Onobrychis lahidjanicus Parsa
  • Onobrychis laxiflora Baker
  • Onobrychis longipes Bunge
  • Onobrychis lunata Boiss.
  • Onobrychis luristanica Rech.f.
  • Onobrychis macrorrhiza Rech.f.
  • Onobrychis major (Boiss.) Hand.-Mazz.
  • Onobrychis majorovii Grossh.
  • Onobrychis mazanderanica Rech.f.
  • Onobrychis megalobotrys Aitch. & Hemsl.
  • Onobrychis megaloptera Kovalevsk.
  • Onobrychis megataphros Boiss.
  • Onobrychis melanotricha Boiss.
  • Onobrychis mermuelleri Podlech & Rech.f.
  • Onobrychis meschetica Grossh.
  • Onobrychis meshhedensis (Širj. & Rech.) Ranjbar
  • Onobrychis michauxii DC.
  • Onobrychis micrantha Schrenk
  • Onobrychis microptera Baker
  • Onobrychis montana DC. – sparceta górska
  • Onobrychis nemecii Sirj.
  • Onobrychis nikitinii Orazm.
  • Onobrychis novopokrovskii Vassilcz.
  • Onobrychis nummularia Boiss.
  • Onobrychis oxyodonta Boiss.
  • Onobrychis oxyptera Boiss.
  • Onobrychis oxytropoides Bunge
  • Onobrychis pallasii (Willd.) M.Bieb.
  • Onobrychis pallida Boiss. & Kotschy
  • Onobrychis paucidentata Pomel
  • Onobrychis persica Sirj. & Rech.f.
  • Onobrychis petraea (Willd.) Fisch.
  • Onobrychis pindicola Hausskn.
  • Onobrychis plantago Bornm.
  • Onobrychis poikilantha Rech.f.
  • Onobrychis psoraleifolia Boiss.
  • Onobrychis ptolemaica (Delile) DC.
  • Onobrychis ptychophylla Sirj. & Rech.f.
  • Onobrychis pulchella Schrenk
  • Onobrychis pyrenaica (Sennen) Sirj.
  • Onobrychis radiata (Desf.) M.Bieb.
  • Onobrychis rechingerorum Wendelbo
  • Onobrychis reuteri Leresche
  • Onobrychis ruprechtii Grossh.
  • Onobrychis samanganica Rech.f.
  • Onobrychis saravschanica B.Fedtsch.
  • Onobrychis sauzakensis Sirj. & Rech.f.
  • Onobrychis saxatilis (L.) Lam. – sparceta skalna
  • Onobrychis schahuensis Bornm.
  • Onobrychis schuschajensis O.D.Agajeva
  • Onobrychis scrobiculata Boiss.
  • Onobrychis sennenii Sirj.
  • Onobrychis shahpurensis Rech.f.
  • Onobrychis sintenisii Bornm.
  • Onobrychis sirdjanicus Parsa
  • Onobrychis sojakii Rech.f.
  • Onobrychis sphaciotica Greuter
  • Onobrychis spinosissima Baker
  • Onobrychis splendida Rech.f. & Podlech
  • Onobrychis stenorhiza DC.
  • Onobrychis stewartii Baker
  • Onobrychis subacaulis Boiss.
  • Onobrychis subnitens Bornm.
  • Onobrychis supina (Vill.) DC.
  • Onobrychis susiana Nabelek
  • Onobrychis szovitsii Boiss.
  • Onobrychis talagonica Rech.f.
  • Onobrychis tavernieraefolia Boiss.
  • Onobrychis tesquicola Krytzka
  • Onobrychis tournefortii (Willd.) Desv.
  • Onobrychis transcaspica V.V.Nikitin
  • Onobrychis transcaucasica Grossh.
  • Onobrychis vaginalis C.A.Mey.
  • Onobrychis vanensis (Hedge) Ponert
  • Onobrychis vassilczenkoi Grossh.
  • Onobrychis verae Sirj.
  • Onobrychis viciifolia Scop. – sparceta siewna
  • Onobrychis wettsteinii Nabelek
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website/Fabaceae (ang.). 2001–. [dostęp 2010-02-26].
    2. Onobrychis. W: Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2014-04-10].
    3. Onobrychis. W: The Plant List (2013). Version 1.1. [on-line]. [dostęp 2014-04-10].
    4. Langran Xu & Byoung-Hee Choi: Onobrychis Miller. W: Flora of China [on-line]. [dostęp 2014-04-10].
    5. Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2011, s. 130. ISBN 0-333-74890-5.
    6. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
    7. Wielka Encyklopedia Przyrody. Rośliny kwiatowe. Warszawa: Muza SA, 1998, s. 236. ISBN 83-7079-778-4.
    8. Genus: Onobrychis Mill.. W: Germplasm Resources Information Network (GRIN) [on-line]. [dostęp 2010-02-05].
    9. Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Onobrychis (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-02-10].
    Owoc (łac. fructus) − w znaczeniu botanicznym występujący u okrytozalążkowych organ powstający z zalążni słupka, zawierający w swym wnętrzu nasiona, osłaniający je i ułatwiający rozsiewanie.Liść (łac. folium) – organ roślinny, element budowy części osiowej (pędowej) roślin telomowych. Wyrastające z węzłów końcowe elementy rozgałęzień pędu, wyodrębniające się ze względu na funkcję i budowę od łodygi (nie mają np. zdolności do nieprzerwanego wzrostu). Pełnią głównie funkcje odżywcze i z tego powodu mają zwykle dużą powierzchnię umożliwiającą ekspozycję na odpowiednią ilość promieniowania słonecznego. Poza tym liście biorą udział w transpiracji, gutacji i wymianie gazowej. Nierzadko liście pełnią także funkcje spichrzowe, czepne, ochronne, obronne i pułapkowe, w takich przypadkach ulegając daleko idącym przystosowaniom w zakresie funkcji i budowy.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Kwiat motylkowy, kwiat motylkowaty (ang. papilionaceous, łac. papilionaceua) – rodzaj kwiatu o specyficznej budowie występujący u roślin w rodzinie bobowatych (dawniej zwanych roślinami motylkowymi). Jest to kwiat grzbiecisty, którego kielich składa się z 5 zrośniętych działek, zaś korona z 5 zachodzących na siebie płatków o zróżnicowanej budowie. U większości gatunków są to płatki wolne (niezrośnięte), u nielicznych (np. u koniczyny) płatki są zrośnięte. 2 dolne płatki tworzą tzw. łódeczkę, 2 boczne skrzydełka, a piąty wzniesiony jest do góry tworząc żagielek. Wewnątrz kwiatu jest jeden słupek i zwykle 10 pręcików, z których najczęściej dziewięć zrośniętych jest nitkami tworząc rurkę lub rynienkę, jeden pręcik zaś jest wolny. Do rynienki utworzonej przez zrośnięte nitki pręcików ścieka nektar. Pojedynczy słupek wyrastający wewnątrz rurki lub rynienki utworzonej z nitek pręcików ma przeważnie wydłużoną zalążnię i długą szyjkę. Jest to zwykle słupek jednokrotny i jednokomorowy, często lekko zagięty. Powstaje z niego owoc zwany strąkiem.
    Słupek, słupkowie (łac. pistyllum, ang. pistil) – żeński organ płciowy w kwiecie okrytonasiennych. Zbudowany jest ze zrośniętych ze sobą lub wolnych owocolistków (carpellae), które są zmodyfikowanymi liśćmi (najprawdopodobniej utworami homologicznymi do makrosporofili). Słupki zajmują zawsze centralne miejsce w kwiecie, gdzie mogą występować pojedynczo lub w większej liczbie.
    Halina Maria Piękoś-Mirek, również Halina Piękoś-Mirkowa (ur. 15 lipca 1939 w Cieszynie, zm. 7 kwietnia 2013) – polska botaniczka, profesor dr hab. specjalizująca się w fitogeografii, ochronie przyrody i taksonomii. Wraz z mężem Zbigniewem autorka licznych publikacji naukowych, w tym podstawowych dzieł dotyczących flory Polski i jej ochrony.
    Bobowate, motylkowate (Fabaceae Lindl., Papilionaceae Giseke) – rodzina roślin należąca do rzędu bobowców (Fabales Bromhead). Należy do niej około 9,4% spośród wszystkich gatunków roślin dwuliściennych. Obejmuje w tropikach często rośliny drzewiaste, w klimacie umiarkowanym – głównie rośliny zielne. Symbioza z bakteriami brodawkowymi umożliwia wykorzystanie azotu atmosferycznego.
    Bylina (łac. herba perennis) – roślina zielna żyjąca dłużej niż dwa lata i zwykle wielokrotnie w tym czasie wydająca nasiona bądź zarodniki (wyjątkiem są zakwitające raz hapaksanty). Byliny wraz z krzewinkami, krzewami i drzewami określane są mianem roślin wieloletnich.
    Rośliny pastewne - rośliny uprawiane w czystym siewie lub mieszankach na paszę, odznaczające się stosunkowo dużą masą otrzymywaną z jednostki powierzchni oraz korzystnym ze względów odżywczych składem chemicznym.
    Strąk (legumen) – owoc pojedynczy, suchy pękający, zwykle wielonasienny. Wykształcony jest z zalążni pojedynczej tj. utworzonej z jednego owocolistka. Od podobnego mieszka różni się tym, że otwiera się (pęka) dwustronnie: wzdłuż szwu brzusznego (szwu zrośnięcia brzegów owocolistków, tam gdzie przymocowane są nasiona) i szwu grzbietowego (żyłki środkowej owocolistka). Nasiona zwykle okrągławe, ułożone są wzdłuż zrośnięcia się brzegów owocolistka. Owocnia jest cienka i skórzasta, niezróżnicowana morfologicznie. Anatomicznie podzielona jest na warstwy o różnej budowie, co ma istotny wpływ na proces rozsiewania nasion.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.034 sek.