Sosna bursztynowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Sosna bursztynowa, sosna balsamiczna (Pinus succinifera (Göppert) Conwentz) – nazwa wymarłego gatunku sosny, występującego na początku trzeciorzędu na terenach nadbałtyckich (obecna Polska, Rosja, Litwa, Łotwa, Estonia), którego żywica była źródłem bursztynu bałtyckiego.

Hugo Wilhelm Conwentz (ur. 20 stycznia 1855 w miejscowości Święty Wojciech koło Gdańska, zm. 12 maja 1922 w Berlinie) – botanik niemiecki, twórca nowego znaczenia pojęcia „pomnik przyrody” (wprowadzonego przez Aleksandra von Humboldta na przełomie XVIII i XIX wieku), pionier europejskiej ochrony przyrody, propagator idei parków narodowych, inicjator rezerwatu w Górkach Wschodnich, na terenie którego znajduje się obecnie rezerwat „Mewia Łacha”, dyrektor muzeum przyrodniczego w Zielonej Bramie (Zachodniopruskie Muzeum Prowincjonalne).Sosna (Pinus L. 1753) – rodzaj roślin z rodziny sosnowatych (Pinaceae Lindl.) obejmujący niemal 115 gatunków drzew i krzewów. Występują przeważnie w strefie klimatu umiarkowanego półkuli północnej, choć niektóre gatunki rosną również w strefach cieplejszych (tu jednak zwykle w górach). W Ameryce Środkowej najdalej na południe sięgają do Gwatemali, Salwadoru i Nikaragui, zaś w Azji do Archipelagu Malajskiego. Jedyne naturalne stanowisko na półkuli południowej znajduje się na Sumatrze (P. merkusii).

Po raz pierwszy o drzewie, które dało bursztyn bałtycki, napisał J. Aycke w 1835 roku uznając je za nieznany gatunek sosny. W 1836 roku Heinrich Göppert nazwał ten gatunek Pinites succinifer, uznając go za przedstawiciela wymarłego rodzaju z rodziny sosnowatych (Pinaceae). Według Göpperta było to drzewo obficie produkujące żywicę, która po zastygnięciu przekształciła się w bursztyn. Od tamtej pory drzewo będące źródłem bursztynu bałtyckiego było różnie klasyfikowane i otrzymało wiele nazw (patrz tabela poniżej). Badania morfologiczne i anatomiczne skamieniałości z bursztynu bałtyckiego (Conwentz 1890, Kurt Schubert 1961) umiejscowiły gatunek w rodzaju sosna, ze względu na brak znaczących różnic w budowie drewna w stosunku do sosen występujących współcześnie. Gatunek nazwano Pinus succinifera Conwentz. Późniejsze badania (Beck 1964, Savkevich and Ahakhs 1964, Langenheim 1969) z wykorzystaniem spektroskopii IR wskazywały na pochodzenie bursztynu od żywicy gatunku spokrewnionego ze współcześnie występującym w Nowej Zelandii Agathis australis z rodziny araukariowatych. Także kolejne badania (Poinar and Haverkamp, 1985) z użyciem chromatografii gazowej i spektrometrii mas potwierdziły te wyniki. Chociaż w bursztynie bałtyckim zachowały się fragmenty wielu przedstawicieli iglastych, należących do różnych rodzajów, nie rozpoznano w nich jak dotąd żadnego przedstawiciela araukariowatych. Później podano w wątpliwość, że źródłem bursztynu bałtyckiego mógł być jeden gatunek. Wyniki badań morfologicznych i spektroskopowych prowadzą do hipotezy o wymarłym rodzaju pośrednim między sosną a agatis.

Gatunek (łac. species, skrót sp.) – termin stosowany w biologii w różnych znaczeniach, zależnie od kontekstu, w jakim występuje. Najczęściej pod pojęciem gatunku rozumie się:Litwa, Republika Litewska (lit. Lietuva, Lietuvos Respublika) – państwo w Europie, jeden z krajów bałtyckich, członek Unii Europejskiej i NATO; graniczy od zachodu z Rosją (obwodem kaliningradzkim), od południowego zachodu z Polską, od wschodu z Białorusią, od północy z Łotwą.

Przypuszcza się, że nadmierne wydzielanie żywicy było spowodowane nagłą zmianą klimatu, prawdopodobnie na znacznie wilgotniejszy. Nie wyklucza się także, że nadmierna produkcja żywicy była reakcją obronną na masowy atak pasożyta, lub że żywica wytwarzana normalnie gromadziła się przez miliony lat.

Agatis nowozelandzki, soplica kauri, soplica południowa, soplica australijska (Agathis australis) - gatunek drzewa z rodziny araukariowatych. Występuje na Wyspie Północnej w Nowej Zelandii.Łotwa (łot. Latvija, Republika Łotewska – Latvijas Republika) – państwo w Europie Północnej powstałe po I wojnie światowej, jeden z krajów nadbałtyckich. Członek Unii Europejskiej i NATO.

Przypisy[ | edytuj kod]

  1. Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski: Słownik botaniczny. Wyd. wydanie II, zmienione i uzupełnione. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003, s. 834. ISBN 83-214-1305-6. (pol.)
  2. George O. Poinar, Jr: Life in Amber. Stanford University Press, 1992, s. 16-29. ISBN 978-0-8047-2001-4. (ang.)
Estonia (est. Eesti, Republika Estońska – Eesti Vabariik) – państwo w Europie Północnej, nad Morzem Bałtyckim, powstałe po I wojnie światowej. Członek Unii Europejskiej i NATO. Graniczy z Łotwą od południa i z Rosją od wschodu oraz z Finlandią przez Zatokę Fińską.Bursztyn bałtycki (sukcynit, „bałtyckie złoto”) — odmiana bursztynu, substancja organiczna, żywica kopalna, która powstała w warunkach naturalnych co najmniej przed 40 milionami lat; pochodzi z utworów trzeciorzędowych (od eocenu po miocen dolny).




Warto wiedzieć że... beta

Chromatografia gazowa (ang. Gas chromatography, GC) - technika analityczna chromatograficzna, w której fazą ruchomą jest gaz (najczęściej hel, argon, azot wysokiej czystości, coraz rzadziej wodór), a fazą stacjonarną adsorbent lub absorbent, pokrywający nośnik (wypełnienie kolumny lub jej ścianki). Technika GC umożliwia ustalenie procentowego składu mieszanin związków chemicznych, w których występuje ich nawet kilkaset. Stosując klasyczną detekcję (np. z użyciem katarometrów) można dokonać orientacyjnej identyfikacji składników mieszaniny na podstawie ich czasów retencji. Niemal jednoznaczną identyfikację umożliwia użycie spektrometru mas jako detektora (Gas chromatography - mass spectrometry, GC-MS).
Rodzaj (łac. genus, l.mn. genera) – podstawowa, obowiązkowa kategoria systematyczna obejmująca gatunek lub monofiletyczną grupę gatunków wyróżnionych na podstawie jednej lub więcej cech taksonomicznych. Nazwą rodzaj określany jest też każdy takson w randze rodzaju.
Żywica – substancja wytwarzana w niektórych roślinach, najczęściej w drzewach, szczególnie iglastych. Znajduje się w specjalnych przestrzeniach międzykomórkowych, lub przewodach żywicznych, i wytwarzana jest przez otaczające je komórki wydzielnicze (żywicorodne). U sosny przewody żywiczne są liczne, długie, biegną wzdłuż pnia i konarów, ponadto połączone są przewodami poprzecznymi, wskutek czego z miejsca uszkodzonego wypływają duże ilości żywicy przez długi czas. Żywica służy do zabezpieczania miejsc będących ranami drzewa. Barwa żywicy zależna jest od gatunku drzewa, z którego została pozyskana (od białej, przezroczystej do szarej).
Spektroskopia w podczerwieni, spektroskopia IR (z ang. infrared spectroscopy) − rodzaj spektroskopii, w której stosuje się promieniowanie podczerwone. Najpowszechniej stosowaną techniką IR jest absorpcyjna spektroskopia IR, służąca do otrzymywania widm oscylacyjnych (choć w zakresie dalekiej podczerwieni obserwuje się także przejścia rotacyjne). Przy pomocy spektroskopii IR można ustalić jakie grupy funkcyjne obecne są w analizowanym związku.
Agatis, soplica, damara (Agathis) – rodzaj drzew nagonasiennych z rodziny araukariowatych obejmujący 22 gatunki. Występują one na obszarze od południowej części Półwyspu Indochińskiego i Filipin po północno-wschodnią Australię, Nową Kaledonię i Nową Zelandię. Wiele gatunków ma bardzo ograniczony zasięg, najszerzej rozpowszechniony jest agatis damara. Wobec ich ogólnego podobieństwa i wewnątrzgatunkowej, a nawet osobniczej zmienności morfologicznej, dysjunkcje między zasięgami ułatwiają klasyfikowanie roślin tego rodzaju do gatunków. Są to na ogół drzewa wysokie, wieczniezielone, dwupienne. Po uszkodzeniu ich pnia wypływa mleczna żywica. Drzewa te cenione są właśnie jako źródło wysokogatunkowych żywic i dobrej jakości drewna.
Klimat (z gr. klíma - strefa) – ogół zjawisk pogodowych na danym obszarze w okresie wieloletnim. Ustalany jest na podstawie wieloletnich obserwacji różnorodnych składników, najczęściej pomiarów temperatury, opadów atmosferycznych i wiatru. Standardowy okres to około trzydzieści lat.
Trzeciorzęd – według starszych wersji periodyzacji jest to starszy okres ery kenozoicznej, od 65 do 1,8 mln lat temu. Dzieli się na:

Reklama