l
  • Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Temat nie został wyczerpany?
    Zapraszamy na Forum Naukowy.pl
    Jeśli posiadasz konto w serwisie Facebook rejestracja jest praktycznie automatyczna.
    Wystarczy kilka kliknięć.

    Sojuz - pojazd kosmiczny



    Podstrony: 1 [2] [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Sojuz 7K-T (ros. Союз 7К-Т) – druga generacja pojazdów kosmicznych Sojuz, wykorzystywana w ramach programu Salut/Ałmaz, wprowadzona po katastrofie lotu Sojuz 11 w 1971. W przeciwieństwie do wersji 7K-OKS mogła na swoim pokładzie pomieścić jedynie dwóch kosmonautów ubranych w kombinezony Sokoł. Zasilanie na statku zapewniały akumulatory, co zapewniało dwa dni autonomicznego lotu przed połączeniem ze stacją. Podobnie jak wcześniejsze wersje Sojuz 7K-T wykorzystywał system Igła do automatycznego naprowadzania do stacji. W locie Sojuz 13 moduł orbitalny zamiast portu cumowniczego posiadał kamerę do obserwacji Ziemi. Konstrukcja Sojuza 7K-T stała się bazą dla pojazdów Progress.Sojuz 7K-OK (ros. Союэ 7К-ОК) – radziecki statek kosmiczny przeznaczony do lotów załogowych, trzeci pojazd po statkach Wostok i Woschod. Był używany w pierwszych lotach programu Sojuz. Na wszystkie 16 lotów aż 4 były nieudane, z czego 2 były załogowe.
    Statek kosmiczny Sojuz TMA-7

    Sojuz (ros. Союз, "związek, zjednoczenie, sojusz") – nazwa serii radzieckich i rosyjskich wielomiejscowych pojazdów kosmicznych przeznaczonych do długotrwałych lotów po orbicie okołoziemskiej oraz do manewrowania i łączenia się z innymi obiektami w przestrzeni kosmicznej. Mogą one zabrać na swój pokład załogi liczące maksymalnie do trzech osób. Od 1967 r. Sojuzy są środkiem transportu kosmonautów na orbitę. Zgodnie z radziecką tradycją nazwy Sojuz zaczęto również używać do rakiety nośnej, która wynosiła na orbitę ten statek kosmiczny.

    Władisław Nikołajewicz Wołkow, ros. Владислав Николаевич Волков (ur. 23 listopada 1935 w Moskwie, zm. 29 czerwca 1971), kosmonauta radziecki, Lotnik Kosmonauta ZSRR.Salut 4 (DOS 4) – kolejna radziecka stacja kosmiczna wprowadzona na orbitę w ramach programu Salut. Baza wystartowała z Ziemi 26 grudnia 1974 roku, czyli przed zakończeniem istnienia Saluta 3 na orbitę, której pierwotne perygeum wynosiło 219 km, apogeum 270 km, okres obiegu 89,1 min., a nachylenie 51,6°.Od tej misji Rosjanie rozpoczęli program długotrwałych lotów; miały one doprowadzić do pobicia amerykańskiego rekordu ze Skylaba, a następnie trwać coraz dłużej. Lekarze radzieccy mieli na mocy porozumień związanych z lotem Sojuz-Apollo dostęp do wyników badań medycznych programu Skylab. Pierwsza załoga przebywała na pokładzie Saluta 4, podobnie jak pierwsza załoga Skylaba, dwadzieścia dziewięć dni.

    Spis treści

  • 1 Historia rozwoju statków kosmicznych Sojuz
  • 1.1 Wczesne projekty
  • 1.2 Sojuz
  • 1.2.1 7K-OK
  • 1.2.2 7K-T
  • 1.2.3 7K-TM (Projekt ASTP)
  • 1.3 Sojuz T (7K-ST)
  • 1.4 Sojuz TM (7K-STM)
  • 1.5 Sojuz TMA (7K-STMA)
  • 1.6 Sojuz TMA-M
  • 1.7 Dalszy rozwój
  • 1.7.1 Sojuz MS (planowana wersja)
  • 1.7.2 Sojuz ACTS (planowana wersja)
  • 1.8 Progress
  • 2 Budowa statków Sojuz
  • 2.1 Moduł orbitalny
  • 2.2 Lądownik
  • 2.3 Moduł serwisowy
  • 2.4 System ratunkowy
  • 2.5 Dane techniczne
  • 3 Następca Sojuza
  • 4 Zobacz też
  • 5 Przypisy
  • 6 Bibliografia
  • 7 Linki zewnętrzne
  • Język rosyjski (ros. русский язык, russkij jazyk; dawniej też: język wielkoruski) – język należący do grupy języków wschodniosłowiańskich, posługuje się nim jako pierwszym językiem około 145 mln ludzi, ogółem (według różnych źródeł) 250-300 mln. Jest językiem urzędowym w Rosji, Kirgistanie i na Białorusi, natomiast w Kazachstanie jest językiem oficjalnym oraz jest jednym z pięciu języków oficjalnych a jednocześnie jednym z sześciu języków konferencyjnych Organizacji Narodów Zjednoczonych. Posługuje się pismem zwanym grażdanką, graficzną odmianą cyrylicy powstałą na skutek jej upraszczania.Osłona termiczna – element statku kosmicznego montowany w celu ochrony urządzeń i załogi przed wysoką temperaturą.

    Historia rozwoju statków kosmicznych Sojuz[ | edytuj kod]

    Wczesne projekty[ | edytuj kod]

    Pojazd Sojuz A.
    Tak miał wyglądać kompleks Sojuz. Od prawej do lewej moduły: 7K (Sojuz A), 9K (Sojuz B) i 11K (Sojuz W).

    W 1962 w biurze doświadczalno-konstrukcyjnym kierowanym przez Siergieja Korolowa (OKB-1 – obecnie RKK Energia) powstała koncepcja stworzenia kompleksu rakietowo-kosmicznego o nazwie Sojuz. Celem jaki przyświecał temu pomysłowi było przeprowadzenie załogowego lotu wokół Księżyca. W skład wspomnianego kompleksu miały wchodzić trzy oddzielne pojazdy: załogowy statek kosmiczny oznaczony jako 7K (pierwotna nazwa Sojuz A) oraz dwa bloki napędowe: 9K (Sojuz B) i 11K (Sojuz W). Sojuz A miał być pojazdem dla dwuosobowej załogi. Moduł Sojuz B był członem napędowym pozwalającym na skierowanie statku załogowego w kierunku Księżyca. Z kolei Sojuz W miał być wyposażony w zbiorniki z paliwem, przy pomocy których mogły być zasilane silniki Sojuza B. Każdy z tych pojazdów kosmicznych miał być oddzielnie wynoszony na orbitę okołoziemską przy pomocy rakiet nośnych typu R-7. Połączenie wszystkich modułów w jedną całość miało mieć miejsce dopiero na orbicie. Operacja ta nastręczała konstruktorom najwięcej problemów.

    Rakietowy System Ratunkowy (ang. Launch Escape System ­– LES) – system przyłączony do kapsuły załogowego statku kosmicznego, umożliwiający natychmiastowe oddzielenie kapsuły od rakiety nośnej w przypadku zaistnienia sytuacji awaryjnej. Rakietowy system ratunkowy uruchamiany jest w wypadku bezpośredniego zagrożenia życia załogi, np. w celu usunięcia jej z obszaru objętego ewentualnym wybuchem rakiety. LES używany był w amerykańskich programach Mercury i Apollo. Podobny system stosowany jest także w rosyjskim statku Sojuz i chińskim Shenzhou.Atlantis – czwarty wahadłowiec NASA, który odbył lot kosmiczny. Był on jednym z pięciu zbudowanych w USA orbiterów wielorazowego użytku przeznaczonych do transportu ludzi oraz sprzętu na orbitę oraz z powrotem.

    W 1964 zrezygnowano z realizacji tych planów. Zmianie uległa koncepcja sposobu przeprowadzenia samego lotu. Przyjęto wówczas założenie, że lot po orbicie Księżyca będzie możliwy do zrealizowania przy wykorzystaniu rakiety nośnej typu Proton i przy pomocy statku typu UR500K-Ł1 (УР500К-Л1). W późniejszym okresie radzieckiego programu księżycowego statek 7K stał się podstawą do przygotowania dwóch innych pojazdów: Sojuz 7K-Ł1 (7К-Л1) – załogowego pojazdu mogącego oblecieć Księżyc (testowane w ramach programu Zond) oraz ŁOK - Łunnyj Orbitalnyj Korabl (ЛОК) – statku mogącego wejść na orbitę Księżyca. Oba jednak nie są formalnie zaliczane do pojazdów typu Sojuz i dlatego też nie będą one opisywane w tym artykule.

    Sojuz 2a (ros. Союз 2a) – anulowany załogowy lot programu Sojuz. Start był zaplanowany na 24 kwietnia 1967 r. Podczas lotu miało dojść do połączenia ze statkiem Sojuz 1, jednak po wykryciu awarii Sojuza 1 start Sojuza 2a anulowano.Sojuz-TMA (ros. Союз-ТМА) – rosyjski załogowy pojazd kosmiczny, 5. generacja statków Sojuz. Została wprowadzona specjalnie na potrzeby lotów na Międzynarodową Stację Kosmiczną (ISS). Ta wersja z wyglądu zewnętrznego była podobna do statków Sojuz-TM, jednak miała przebudowane wnętrze, skonstruowane specjalnie na potrzeby astronautów z USA i innych krajów (podczas 4 pierwszych lotów na ISS musiały być przestrzegane specjalne reguły dotyczące wzrostu i masy ciała uczestników lotu), posiadała również lepszy system spadochronowy oraz szklany kokpit.

    Sojuz[ | edytuj kod]

    7K-OK[ | edytuj kod]

    Statek Sojuz w wersji 7K-OK (A) z aktywnym węzłem cumowniczym
    Sojuz 7K-OK
    Węzły cumownicze modelu 7K-OK. Z lewej wersja pasywna (P) a z prawej aktywna (A).
     Osobny artykuł: Sojuz 7K-OK.

    Na bazie statku 7K rozpoczęto projektowanie modelu oznaczonego jako 7K-OK (ОК - Орбитальный Корабль). – wielozadaniowego trzymiejscowego statku przeznaczonego do wykonywania operacji manewrowania i cumowania na orbicie okołoziemskiej, przeprowadzania eksperymentów naukowych oraz przejścia kosmonautów ze statku na statek przez otwarty kosmos. Indeks wprowadzony przez ministerstwo obrony Związku Radzieckiego to 11F615 (11Ф615). Pojazdowi pozostawiono nazwę Sojuz przewidzianą wcześniej dla statku dla programu księżycowego.

    Mir (ros. Мир, pol. pokój) – zbudowana przez Związek Radziecki załogowa stacja orbitalna, która od wystrzelenia jej pierwszego modułu w 1986, do jej kontrolowanej deorbitacji w 2001, okrążała Ziemię poruszając się po niskiej orbicie okołoziemskiej. W pierwszych latach swojego istnienia Mir był używany tylko przez ZSRR i współpracujące z nim państwa w ramach programu Interkosmos. Po rozpadzie ZSRR na stację zaczęli latać również astronauci innych narodowości, w tym ze Stanów Zjednoczonych.Salut 5 (Ałmaz 3) – kolejna radziecka stacja kosmiczna wysłana w ramach programu Salut, trzecia i ostatnia baza wojskowego programu Ałmaz.

    System dokowania pojazdu 7K-OK składał się z systemu zbliżania „Igła” i dwóch typów węzłów cumowniczych: aktywnego (A) oraz pasywnego (P). W zależności od tego rozróżniano modele 7K-OK(A) oraz 7K-OK(P). Węzły umożliwiały wprawdzie sztywne połączenie statków kosmicznych, ale nie posiadały wewnętrznego włazu i przejście kosmonautów do drugiego pojazdu możliwe było tylko poprzez wyjście na zewnątrz statku.

    NASA (National Aeronautics and Space Administration) (pl. Narodowa Agencja Aeronautyki i Przestrzeni Kosmicznej) – agencja rządu Stanów Zjednoczonych odpowiedzialna za narodowy program lotów kosmicznych, ustanowiona 29 lipca 1958 r. na mocy National Aeronautics and Space Act, zastępując poprzednika – National Advisory Committee for Aeronautics. Jest wydziałem Departamentu Obrony USA i jest mu bezpośrednio podległa.Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang. United States, US, United States of America, USA) – federacyjne państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu i Oceanem Atlantyckim od wschodu.

    Trzy pierwsze starty pojazdów bezzałogowych zakończyły się fiaskiem i ujawniły poważne usterki w jego konstrukcji. Pierwszy start modelu 7K-OK nastąpił 28 listopada 1966. Był to satelita Kosmos 133, wystrzelony za pomocą rakiety Woschod 11A57. Niestety nie mógł on ustabilizować swojej orbity i gdy realna stała się groźba, że podczas powrotu na Ziemię wyląduje na terenie Chin uruchomiono mechanizm samozniszczenia. 14 grudnia 1966 podczas pierwszej próby startu rakiety Sojuz doszło do eksplozji na platformie startowej. Fiaskiem zakończył się również trzeci lot. 7 lutego 1967 wyniesiono w kosmos Sojuza pod nazwą Kosmos 140. Aparat lądujący nie wylądował miękko na Ziemi, lecz uderzył w taflę Jeziora Aralskiego i zatonął. W przypadku gdyby na jego pokładzie znajdowała się załoga, nie miałaby szans na ratunek.

    Sojuz T-10-1 (w literaturze zachodniej nazywany także Sojuzem T-10a) – radziecka załogowa misja kosmiczna, która zakończyła się eksplozją rakiety nośnej na wyrzutni i ewakuacją załogi przy pomocy rakiety ewakuacyjnej pojazdu.Sojuz TM-2 – radziecka załogowa misja kosmiczna, stanowiąca drugą ekspedycję na stację Mir. Jurij Romanenko pozostał na pokładzie stacji ponad 326 dni. Ławiejkin został zmuszony do powrotu przez problemy z sercem.

    Inżynierowie, którzy nie zdążyli wykryć oraz usunąć wszystkich błędów konstrukcyjnych statku byli przeciwni, aby podczas kolejnego lotu na pokładzie Sojuza znajdował się kosmonauta. Jednak pod wpływem nacisków politycznych 23 kwietnia 1967 w kosmos na pokładzie statku Sojuz 1 poleciał Władimir Komarow. Wstępnie planowano, że następnego dnia na orbitę okołoziemską wyruszy statek Sojuz 2 z trzyosobową załogą, w której byli: Walerij Bykowski, Jewgienij Chrunow oraz Aleksiej Jelisiejew. Oba statki miały połączyć się na orbicie, a Chrunow i Jelisiejew mieli przesiąść się do Sojuza 1. Wkrótce po starcie Komarowa okazało się, że w jego statku nie otworzyły się w pełni baterie słoneczne, a w związku z tym pojazd miał za mało energii, aby przeprowadzić planowane dokowanie. Podjęto decyzję o odwołaniu startu Sojuza 2. Cel wyprawy zmieniono na lot autonomiczny po orbicie okołoziemskiej. Niestety misja miała tragiczny koniec. Podczas operacji powrotu na Ziemię nie zadziałał prawidłowo system spadochronowy, który na wysokości 7 kilometrów miał rozpocząć wytracanie prędkości przez Sojuza. Kapsuła z kosmonautą roztrzaskała się o Ziemię i całkowicie spłonęła.

    Sojuz TM-22 (Союз ТМ-22) – rosyjska załogowa misja kosmiczna, stanowiąca dwudziestą trzecią wyprawę na pokład stacji Mir.Sojuz-FG – rosyjska rakieta nośna wynosząca załogowe statki Sojuz i bezzałogowe Progress do Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Używana również z członem Fregat jako stopniem końcowym.

    Katastrofa Sojuza 1 oraz śmierć Komarowa były mocnym ciosem dla radzieckiego załogowego programu kosmicznego. Podczas ustalania przyczyn wypadku stwierdzono wiele usterek i błędów konstrukcyjnych. Jednym z nich była wada głównego spadochronu, którą ujawniono również w statku Sojuz 2. Gdyby doszło do jego startu, także ten lot mógł mieć tragiczny koniec.

    Księżyc (łac. Luna, gr. Σελήνη Selḗnē; pol. fraz. „Srebrny Glob”, „srebrny glob”; pol. przest. gw. poet. „miesiąc”; pol. przest. poet. „luna”) – jedyny naturalny satelita Ziemi (nie licząc tzw. księżyców Kordylewskiego, które są obiektami pyłowymi i przez niektórych badaczy uważane za obiekty przejściowe). Jest piątym co do wielkości księżycem w Układzie Słonecznym. Przeciętna odległość od środka Ziemi do środka Księżyca to 384 403 km, co stanowi mniej więcej trzydziestokrotność średnicy ziemskiej. Średnica Księżyca wynosi 3474 km, nieco więcej niż 1/4 średnicy Ziemi. Oznacza to, że objętość Księżyca wynosi około 1/50 objętości kuli ziemskiej. Przyspieszenie grawitacyjne na jego powierzchni jest blisko 6 razy słabsze niż na Ziemi. Księżyc wykonuje pełny obieg wokół Ziemi w ciągu 27,3 dnia (tzw. miesiąc syderyczny), a okresowe zmiany w geometrii układu Ziemia-Księżyc-Słońce powodują występowanie powtarzających się w cyklu 29,5-dniowym (tzw. miesiąc synodyczny) faz Księżyca.Niemiecka Republika Demokratyczna (oficjalny skrót NRD; niem. Deutsche Demokratische Republik, DDR) – dawne państwo położone w Europie Środkowej powstałe 7 października 1949 na terenie byłej radzieckiej strefy okupacyjnej (niem. Sowjetische Besatzungszone in Deutschland, SBZ). Likwidacja NRD nastąpiła 3 października 1990, gdy powstałe w jej miejsce landy przystąpiły do RFN tworząc jednolite Niemcy.

    Po przeprowadzeniu niezbędnych zmian w projekcie pojazdu w październiku 1967 doszło do kolejnego startu dwóch bezzałogowych pojazdów, które oznaczono jako Kosmos 186 i Kosmos 188. Oba spotkały się na orbicie okołoziemskiej i po raz pierwszy doszło wówczas do połączenia dwóch statków kosmicznych. Ten sukces spowodował, że w październiku 1968 zdecydowano się na kolejny lot załogowy. Tym razem był to Sojuz 3 z Gieorgijem Bieriegowojem na pokładzie. Nie doszło jednak do połączenia z Sojuzem 2 (wystrzelonym wcześniej).

    Sojuz 11A511U – rosyjska rakieta nośna konstrukcji radzieckiej, powstała bezpośrednio z rakiety balistycznej R-7. Jedna z najdłużej używanych rakiet kosmicznych na świecie, tzw. „koń pociągowy”, najpierw radzieckiego, a potem rosyjskiego programu kosmicznego. Rakiety tego typu wznosiły się ponad 750 razy – najwięcej pośród rakiet kosmicznych na świecie, dając jej status najbardziej niezawodnej. Używana w lotach załogowych Sojuz, Sojuz-Apollo, wojskowych misjach Jantar i Zenit, oraz w lotach do ISS (wynosi na orbitę automatyczne statki Progress).Międzynarodowa Stacja Kosmiczna, MSK (ang. International Space Station, ISS; ros. Международная Космическая Станция, МКС; trb.: Mieżdunarodnaja Kosmiczeskaja Stancyja, MKS) – pierwsza stacja kosmiczna wybudowana z założenia przy współudziale wielu krajów. Składa się obecnie z 15 głównych modułów (docelowo ma ich liczyć 16) i umożliwia jednoczesne przebywanie sześciu członków stałej załogi (trzech do roku 2009). Pierwsze moduły stacji zostały wyniesione na orbitę i połączone ze sobą w 1998 roku. Pierwsza stała załoga zamieszkała na niej w roku 2000. Źródłem zasilania ISS są baterie słoneczne, transportem ludzi i materiałów do 19 lipca 2011 zajmowały się amerykańskie wahadłowce programu STS (od lutego 2003 do 26 lipca 2005 wstrzymane z powodu katastrofy Columbii) oraz rosyjskie statki kosmiczne Sojuz i Progress.

    Bardzo szybko, bo już w styczniu 1969 wyniesiono w kosmos dwa kolejne statki załogowe – Sojuz 4 i Sojuz 5. Po raz pierwszy doszło wówczas do połączenia na orbicie dwóch pojazdów załogowych, a dwójka kosmonautów przeszła z jednego statku do drugiego. Później był jeszcze grupowy lot 3 statków typu Sojuz 6, 7 i 8 (nieudana próba połączenia dwóch Sojuzów) oraz długotrwały 18-dniowy lot Sojuza 9. W sumie wystrzelono w kosmos 16 statków Sojuz typu 7K-OK (w tym 8 załogowych), start 17. pojazdu w grudniu 1966 zakończył się eksplozją na platformie startowej.

    Sojuz 1 (kod wywoławczy Рубин – „Rubin”) to misja kosmiczna ZSRR, pierwsza z serii Sojuz. Zakończona katastrofą, w której zginął pilot, kosmonauta Władimir Komarow.Sojuz TM-31 (Союз ТМ-31) – rosyjska załogowa misja kosmiczna, stanowiąca szóstą załogową wizytę na pokładzie Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Załoga kapsuły stanowiła pierwszą długoterminową załogę stacji ISS. Astronauci spędzili na pokładzie stacji ponad 3 miesiące i powrócili na Ziemię na pokładzie amerykańskiego wahadłowca w ramach misji STS-102.

    7K-T[ | edytuj kod]

    Statek Sojuz w wersji 7K-T z bateriami słonecznymi
    Statek Sojuz w wersji 7K-T wykorzystywany od misji Sojuza 14
    Węzeł cumowniczy stosowany w modelu 7K-T
     Osobny artykuł: Sojuz 7K-T.

    W 1969, gdy było wiadomo, że wyścig na Księżyc wygrały Stany Zjednoczone, w ZSRR intensywnie rozpoczęto prace nad skonstruowaniem długotrwałej stacji orbitalnej. Problem dostarczania na jej pokład kosmonautów rozwiązano poprzez stworzenie w krótkim czasie nowej wersji Sojuza oznaczonej jako 7K-T (7К-Т) (litera T oznaczała statek transportowy). Pojazd wyposażono w aktywny węzeł cumowniczy posiadający wewnętrzny luk przejściowy. Indeks wprowadzony przez ministerstwo obrony Związku Radzieckiego dla wersji cywilnych, udających się w kierunku stacji Salut to 11F615A8 (11Ф615А8), a dla wersji wojskowych, do stacji Ałmaz to 11F615A9 (11Ф615А9). Pojazd posiadał własne baterie słoneczne i był zdolny w locie autonomicznym pozostawać na orbicie przez 3 dni, a w składzie stacji orbitalnej przez 60 dni.

    Salut 6 (ros. Салют-6) – radziecka stacja orbitalna, ósma z wszystkich stacji programu Salut. Została wyniesiona na orbitę 29 września 1977 za pomocą rakiety Proton K z kosmodromu Bajkonur w ZSRR (obecnie Kazachstan). Funkcjonowała przez pięć lat.Program Zond (ros. Зонд - "sonda") - nazwa, pod którą odbywały się loty w ramach dwóch różnych programów radzieckich bezzałogowych lotów kosmicznych.

    Podczas dwóch pierwszych lotów załogowych kosmonauci nie używali skafandrów. Pierwszy start statku 7K-T nastąpił 23 kwietnia 1971. Trójka kosmonautów na pokładzie Sojuza 10 miała przycumować swój statek do stacji Salut 1, przejść na jego pokład i pracować tam przez kilka tygodni. Pierwsza faza operacji dokowania przebiegła prawidłowo, ale później kosmonauci nie mogli otworzyć wewnętrznego włazu i musieli przedwcześnie wrócić na Ziemię. Kolejny lot załogowy tego typu statku miał tragiczny finał. Po blisko czterech tygodniach pobytu na stacji Salut podczas powrotu Sojuza 11 na Ziemię doszło do rozhermetyzowania kabiny i śmierci kosmonautów Dobrowolskiego, Wołkowa i Pacajewa.

    Sojuz TM-16 (ros. Союз ТМ-16) – rosyjska załogowa misja kosmiczna, stanowiąca szesnastą wyprawę na pokład stacji Mir. Misja miała na celu m.in. przetestowanie nowego modułu cumowniczego, przygotowywanego do wizyt amerykańskich promów kosmicznych na pokładzie stacji.Sojuz TMA-7 – misja rosyjskiego statku kosmicznego Sojuz. Lot był dwudziestą ósmą załogową wizytą na pokładzie Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Wyprawa w ramach programu Sojuz-Taxi nosiła oznaczenie EP-9 (dziewiąta ekspedycja odwiedzająca).

    Statek musiał zostać przekonstruowany, aby zapewnić maksymalne bezpieczeństwo kosmonautom. Wprowadzono także zasadę, że podczas krytycznych faz lotu: startu, operacji dokowania oraz lądowania załoga była ubrana w skafandry kosmiczne Sokoł-K. Modernizacja Sojuza, w tym nowy system podtrzymywania życia spowodował, że wzrosła waga statku i loty na jego pokładzie mogło odbywać nie więcej niż dwóch kosmonautów. Ogniwa słoneczne zastąpiono bateriami, które posiadały zapas energii na około dwa dni. Poza tym zainstalowano na statku nowy system zbliżania oraz ulepszony system spadochronów. Pierwszy start zmodyfikowanego Sojuza 14 nastąpił 3 lipca 1974. Pomimo różnych modyfikacji, jakie statek przechodził w późniejszych latach, utrzymano dla niego oznaczenie 7K-T (niektóre źródła mówią, że statki Sojuz 10 i Sojuz 11 posiadały oznaczenie 7K-OKS).

    Woschod 11A57 (ros. Восход, pol. wschód) - radziecka dwuczłonowa rakieta nośna. Zbudowana na bazie rakiety balistycznej R-7. Ostatni stopień pierwotnie zaplanowany był do międzyplanetarnych lotów rakiet Mołnia 8K78.Jewgienij Wasilewicz Chrunow ros.: Евгений Васильевич Хрунов (ur. 10 września 1933 we wsi Prudy w obwodzie tulskim, zm. 19 maja 2000 w Moskwie) - kosmonauta i lotnik radziecki, Lotnik Kosmonauta ZSRR.

    Statki typu 7K-T były podstawowym środkiem transportowym radzieckiego programu załogowego w latach 1971-1981. W sumie z ich udziałem zrealizowano 29 załogowych wypraw na stacje: Salut i Ałmaz (Salut 3, Salut 4, Salut 5 i Salut 6). Były to również pierwsze pojazdy działające w ramach programu Interkosmos.

    7K-TM (Projekt ASTP)[ | edytuj kod]

    Wersja 7K-TM wykorzystana podczas programu ASTP
    Urządzenie cumownicze APDS-75
    Połączenie statków Sojuz i Apollo na orbicie (wizja artysty)
     Osobny artykuł: Sojuz 7K-TM.

    24 maja 1972 Związek Radziecki oraz Stany Zjednoczone podpisały umowę dotyczącą współpracy w kosmosie, która przewidywała m.in. wspólny lot załogowy statków Sojuz i Apollo. Program otrzymał nazwę ASTP (Apollo-Soyuz Test Project). Jeszcze w tym samym roku radzieccy inżynierowie przystąpili do prac nad modyfikacją statku 7K-T. Specjalnie na potrzeby wspomnianej misji przygotowali wersję oznaczaną jako 7K-TM (TM – oznaczało transportowy modyfikowany). Statek był przeznaczony dla dwóch kosmonautów. Indeks wprowadzony przez ministerstwo obrony Związku Radzieckiego dla tego modelu to 11F615A12 (11Ф615А12).

    Igła (ros. Игла) – radiowy system zbliżania używany przez ZSRR w pierwszych pojazdach kosmicznych Sojuz, TKS (prawdopodobnie) i Progress w celu automatycznego cumowania do stacji kosmicznych programu Salut. Prototypy systemu powstały już w 1965. Pierwsze użycie Igły odbyło się podczas bezzałogowych testów pojazdów Sojuz. System używany był w latach 1967-1986.Kosmos 638 (ros. Космос-638) – bezzałogowy lot kosmiczny w ramach programu Sojuz. Był to pierwszy lot z wykorzystaniem statku Sojuz 7K-TM. Misja trwała 10 dni i zakończyła się udanym lądowaniem na kazachskich stepach 13 kwietnia 1974.

    Pojazd otrzymał nowe androgenne peryferyjne urządzenie cumownicze APAS-75, które pozwalało zacumować Sojuza do śluzy powietrznej zainstalowanej na statku Apollo. Poza tym poprawiono system podtrzymywania życia oraz zainstalowano ponownie baterie słoneczne. Zastosowane środki wydłużyły do siedmiu dni czas autonomicznego lotu tej wersji pojazdu. Podczas startu nowego statku po raz pierwszy użyto nowej, zmodyfikowanej rakiety nośnej typu Sojuz U.

    Księżycowa Stacja Orbitalna (ros. Лунная орбитальная станция) – planowana rosyjska stacja kosmiczna na orbicie okołoksiężycowej.Sojuz 7K-Ł3 (ros. Союз 7К-Л3) lub Łunnyj Orbitalnyj Korabl, ŁOK (ros. Луный Орбитальный Корабль, ЛОК) – radziecki prototyp księżycowego pojazdu orbitalnego serii Sojuz, projektowany przez biuro konstrukcyjne OKB-1 pod kierownictwem Siergieja Korolowa.

    Nowy statek po przeprowadzonych zmianach musiał zostać sprawdzony podczas lotów bezzałogowych. Pierwszy taki test przeprowadzono 3 kwietnia 1974 (obiekt oficjalnie nosił nazwę Kosmos 638), a drugi 12 sierpnia 1974 (Kosmos 672).

    Po następnym locie testowym Sojuza 16, tym razem załogowym, 15 lipca 1975 wystartował Sojuz 19 i dwa dni później połączył się z amerykańskim statkiem kosmicznym Apollo. Było to pierwsze w historii astronautyki połączenie w kosmosie pojazdów skonstruowanych w rywalizujących do tej pory pomiędzy sobą krajach. Kosmonauci obu krajów mogli przechodzić z jednego statku do drugiego.

    Gieorgij Timofiejewicz Bieriegowoj ros.: Георгий Тимофеевич Береговой (ur. 15 kwietnia 1921 r. we wsi Fiodorowka (obwód połtawski – Ukraina); zm. 30 czerwca 1995 w Moskwie} - radziecki kosmonauta, Lotnik Kosmonauta ZSRR.Sojuz 11 (kod wywoławczy Янтарь - Jantar) – radziecka misja kosmiczna, druga planowana wizyta na pierwszej stacji kosmicznej świata, Salut 1. Pojazd, z kosmonautami Wołkowem, Dobrowolskim i Pacajewem na pokładzie, wystrzelono z kazachskiego kosmodromu Bajkonur 6 czerwca 1971. Załoga przebywała na stacji 22 dni, lecz podczas powrotu na Ziemię, 29 czerwca 1971, wszyscy trzej członkowie załogi zginęli.

    Kolejne połączenie obiektów kosmicznych obu krajów nastąpiło dopiero po 20 latach, gdy wahadłowiec Atlantis realizujący misję STS-71 przycumował do stacji orbitalnej Mir.

    Na potrzeby programu ASTP zbudowano w sumie 6 statków 7K-TM, z czego wykorzystano na jego potrzeby cztery pojazdy. Piąty wystartował 15 września 1976 jako Sojuz 22 i miał na swoim pokładzie skonstruowaną w NRD kamerę do fotografowania powierzchni Ziemi MKF-6. Szósty egzemplarz nigdy nie został wyniesiony w kosmos.

    Sojuz T (7K-ST)[ | edytuj kod]

    Pojazd Sojuz 7K-ST
     Osobny artykuł: Sojuz-T.

    W 1965 w jednej z filii CKBEM – Centralnego Biura Konstrukcyjnego Eksperymentalnej Budowy Maszyn (ЦКБЭМ) na zlecenie Ministerstwa Obrony ZSRR zaczął powstawać projekt wojskowo-badawczej wersji statku 7K-OK, który na tym etapie otrzymał oznaczenie 7K-WI (7К-ВИ - Военно-Исследовательский). Projekt ten nosił również nazwę Zwiezda (nie należy go jednak mylić z modułem Międzynarodowej Stacji Kosmicznej). W 1967 jego rozwój został spowolniony z uwagi na to, że pojawiła się koncepcja budowy załogowej stacji orbitalnej o przeznaczeniu wojskowym.

    Gieorgij Timofiejewicz Dobrowolski, ros. Георгий Тимофеевич Добровольский (ur. 1 czerwca 1928 w Odessie, zm. 29 czerwca 1971), kosmonauta radziecki, Lotnik Kosmonauta ZSRR.Niska orbita okołoziemska (ang. low Earth orbit – LEO) jest orbitą dookoła Ziemi, przebiegającą między powierzchnią Ziemi a Pasami Van Allena, czyli na wysokości od 200 do 2000 kilometrów nad Ziemią. Nad nią znajdują się średnia orbita okołoziemska i orbita geostacjonarna.

    Kontynuacją rozpoczętych wcześniej prac był model 7K-S (7К-С), gdzie literka S oznaczała statek do celów specjalnych. Było to rozwinięcie wersji 7K-OK, ale z licznymi modyfikacjami. Na początku 1970 ostatecznie zaniechany został projekt Sojuza WI jako kompleksu wojskowo-badawczego. Pomimo tego nadal prowadzono prace nad modelem 7K-S. Miał to być wojskowy statek kosmiczny mogący wykonać lot autonomiczny. Dzięki długotrwałej pracy nad tym modelem była możliwa gruntowna zmiana wielu systemów pokładowych statku. Pojazd otrzymał nowy system napędowy i nawigacyjny oraz komputer pokładowy. Poza tym udoskonalono m.in. system komunikacyjny, a także system zapewniający bezpieczne lądowanie tego aparatu.

    Jeffrey Nels Williams (ur. 18 stycznia 1958 w Superior w stanie Wisconsin) – amerykański astronauta, inżynier lotniczy, pułkownik United States Army.PPTS (ang. Prospective Piloted Transport System; ros. Перспективная Пилотируемая Транспортная Система, nieoficjalnie nazwany Rus (ros. Рус)) – planowany rosyjski transportowo-załogowy pojazd kosmiczny. Od 2010 r. roboczą nazwa projektowanego statku jest PTK NP (ros. Пилотируемый транспортный корабль нового поколения). Statki tego typu mają zastąpić około 2018 r. statki typu Sojuz.

    Węzeł cumowniczy zaprojektowany na potrzeby tego pojazdu był wykorzystywany od 1971 już w statkach typu 7K-T. Gdy w 1974 pierwsze statki 7K-S były już gotowe wojsko niespodziewanie całkowicie straciło zainteresowanie tym projektem. Dlatego też postanowiono przystosować tę wersję, aby mogła latać do stacji Salut 6 i 7. Zmodyfikowany model otrzymał oznaczenie 7K-ST, a oficjalną nazwę Sojuz T (litera T oznaczała statek transportowy). Indeks wprowadzony przez ministerstwo obrony Związku Radzieckiego to 11F732 (11Ф732).

    Sojuz 3 (kod wywoławczy Аргон - „Argon”) – pierwsza załogowa misja pojazdu Sojuz od katastrofy statku kosmicznego Sojuz 1, w której śmierć poniósł kosmonauta Władimir Komarow. Podobnie jak w poprzedniej misji, Sojuz 3 miał wykonać manewr dokowania z kapsułą Sojuz 2. Jedynym kosmonautą na pokładzie statku był Gieorgij Bieriegowoj.Program Apollo – seria amerykańskich lotów kosmicznych przygotowywanych od roku 1961 zrealizowanych w latach 1966-1972. Celem programu było lądowanie człowieka na Księżycu, a następnie jego bezpieczny powrót na Ziemię. Zadanie zostało zrealizowane w 1969 roku, w czasie misji Apollo 11. Program był kontynuowany do roku 1972 w celu przeprowadzenia dokładniejszej naukowej eksploracji Księżyca. Całkowity koszt programu wyniósł 25,4 miliarda dolarów. Ilość pozyskanego i dostarczonego na Ziemię materiału to 381,7 kg.

    Przeprojektowana i „odchudzona” kabina Sojuza T mogła ponownie pomieścić trzech kosmonautów ubranych w skafandry kosmiczne Sokoł. Ponownie pojazd został wyposażony w baterie słoneczne, co pozwoliło na przedłużenie możliwości autonomicznego lotu do 4 dni. Czas przez jaki statek mógł znajdować się w składzie kompleksu orbitalnego został wydłużony do 180 dni.

    Sojuz 5 (kod wywoławczy Байкал - "Bajkał") był kapsułą kosmiczną typu Sojuz, wystrzeloną przez ZSRR 15 stycznia 1969 roku. Pojazd połączył się na orbicie z kapsułą Sojuz 4.Sojuz 8 (kod wywoławczy Гранит - "Granit") stanowił część wspólnej misji, w ramach której trzy pojazdy - Sojuz 6, 7 i 8 z siedmioma kosmonautami na pokładzie przebywały wspólnie na orbicie.

    Równolegle z rozwojem modelu 7K-ST wykonano trzy próbne loty przygotowanej wcześniej wersji 7K-S: pierwszy start miał miejsce 6 sierpnia 1974 (Kosmos 670), a trzeci 29 listopada 1976 (Kosmos 869).

    W pierwszy lot próbny bez załogi statek 7K-ST wyruszył 4 kwietnia 1978 jako Kosmos 1001. Po dwóch kolejnych tego typu testach 5 czerwca 1980 został przeprowadzony lot załogowy Sojuza T-2. Od tego czasu statek Sojuz T dostarczał kolejne załogi na stacje orbitalne Salut 6 i Salut 7. Ostatni start statku tego typu (Sojuz T-15) odbył się 13 marca 1986, celem były stacje: Salut 7 oraz Mir.

    Sojuz TMA-01M (ros. Союз ТМА-01М) – rosyjski załogowy statek kosmiczny programu Sojuz, pierwszy z nowej serii TMA-M, który został wyniesiony z kosmodromu Bajkonur 8 października 2010 roku (CET), w kierunku Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS). Był to 109 lot statku typu Sojuz na orbitę od rozpoczęcia programu Sojuz w 1967 roku.Europejska Agencja Kosmiczna (ang. European Space Agency, ESA) – międzynarodowa organizacja krajów europejskich, której celem jest eksploracja i wykorzystanie przestrzeni kosmicznej.

    W sumie wystrzelono 3 bezzałogowe statki 7K-S (7К-С) oraz 17 statków „Sojuz-T”: 14 załogowych i 3 bezzałogowe. Start jednego pilotowanego „Sojuza-T” nie odbył się z powodu pożaru rakiety nośnej na platformie startowej (we wrześniu 1983 roku). Kosmonauci zostali uratowani przy pomocy Awaryjnego Systemu Ratowniczego (САС).

    Sojuz 2 (ros. Союз-2) – bezzałogowy lot statku Sojuz 7K-OK, wprowadzony jako statek-cel dla załogowego pojazdu Sojuz 3 w celu wzajemnego połączenia obydwu konstrukcji. Pomimo zbliżenia na niewielką odległość manewr dokowania nie powiódł się. Kapsuła wylądowała 28 października 1968.Interkosmos (ros. Интеркосмос) – radziecki międzynarodowy program kosmiczny utworzony na przełomie lat 60. i 70. XX wieku. Program ten miał na celu umożliwienie partycypacji państwom bloku wschodniego w eksploracji kosmosu. Większość misji była załogowa, aczkolwiek częścią programu były także satelity bezzałogowe, rakiety sondażowe. W ramach programu Interkosmos zbudowano i obsługiwano stację orbitalną Mir.

    Sojuz TM (7K-STM)[ | edytuj kod]

    Pojazd Sojuz 7K-STM
    Urządzenie cumownicze APDS-89
    Sojuz TM przycumowany do stacji orbitalnej Mir
     Osobny artykuł: Sojuz-TM.

    Na początku lat 80. na potrzeby nowej stacji kosmicznej Mir rozpoczęto prace nad modyfikacją statku kosmicznego Sojuz T. Nowy pojazd otrzymał oficjalną nazwę Sojuz TM (7K-STM).

    Program Mercury (ang. Project Mercury) – pierwszy amerykański program załogowych lotów kosmicznych mający na celu wyniesienie astronautów na orbitę okołoziemską. Program, realizowany początkowo przez NACA a następnie przez nowo powstałą NASA, trwał od 1958 do 1963 roku.Sojuz TMA-8 – misja rosyjskiego statku kosmicznego Sojuz. Dwudziesta dziewiąta załogowa wizyta na pokładzie Międzynarodowej Stacji Kosmicznej.

    Do najważniejszych innowacji w budowie statku należały: nowy system zbliżania o nazwie Kurs (zastąpił system Igła), lżejszy system spadochronowy, nowy silnik pojazdu i poprawiony system lądowania. Czas przez jaki statek mógł być przycumowany do stacji orbitalnej, tak jak w przypadku Sojuza T, wynosił do 180 dni.

    Po raz pierwszy wersja ta znalazła się w kosmosie 21 maja 1986. Sojuz TM-1 odbył wówczas lot bezzałogowy. 6 lutego 1987 wyniesiono w kosmos statek Sojuz TM-2 po raz pierwszy z załogą na pokładzie. Odtąd statki Sojuz TM regularnie dostarczały załogi na stację orbitalną Mir, a później na Międzynarodową Stację Kosmiczną. Trwało to do 2002, gdy zastąpiono je Sojuzami TMA.

    Sojuz-U2 (ros. Союз-У2) - radziecko-rosyjska rakieta nośna serii Sojuz. Bazowała ona na rakiecie Sojuz 11A511U, jednak różniła się zastosowanym paliwem (wykorzystywała zamiast nafty lotniczej paliwo o nazwie Syntin). Wykorzystywana do startów statków Sojuz i Progress na stację Mir oraz serii satelitów szpiegowskich Jantar. Wycofana w 1995 po zaprzestaniu produkcji paliwa Syntin.Salut 6 EP-6 (kod wywoławczy «Юпитер» - Jowisz) – szósta krótkotrwała misja na Saluta 6. Była dziesiąta udana załogowa misja na tę stację.

    Podczas startów używane były rakiety nośne Sojuz U oraz Sojuz U2 (do lotu Sojuza TM-22).

    Szczególną misją statku serii TM był lot Sojuza TM-16 (start 24 stycznia 1993). Był to pierwszy od 1975 lot, podczas którego użyto androgenicznego systemu cumowniczego APDS-89 (APDS - Androgynous Peripheral Docking System) podobnego do wykorzystanego podczas wspólnego lotu statków Sojuz i Apollo. System rozwinięto na potrzeby programu Buran, aby umożliwić rosyjskiemu wahadłowcowi dokowanie do stacji orbitalnej Mir. Jeden z modułów stacji – Kristał był wyposażony właśnie w ten typ węzła cumowniczego. Statki Sojuz wyposażone w to urządzenie miały być pojazdami ratunkowymi podczas załogowych testów Burana. W razie awarii mogły połączyć się z promem, zabrać na swój pokład jego załogę i bezpiecznie sprowadzić na Ziemię. Po zamknięciu, ze względów finansowych, w 1992 programu Buran wiadomo było, że jedynym środkiem transportowym dla stałych załóg stacji Mir pozostanie statek Sojuz. Urządzenie cumownicze APDS-89 było wykorzystywane później przy realizacji programu Shuttle-Mir, w niektórych modułach Międzynarodowej Stacji Kosmicznej oraz w węźle cumowniczym wahadłowców cumujących do ISS.

    Kazachstan, Republika Kazachstanu (kaz. Қазақстан, Қазақстан Республикасы, trl. Ķazaķstan, Ķazaķstan Respublikasy, trb. Kazakstan, Kazakstan Respublikasy; ros. Казахстан, Республика Казахстан trl. Kazahstan, Respublika Kazahstan, trb. Kazachstan, Riespublika Kazachstan) – państwo leżące częściowo w Azji (88% powierzchni) i częściowo w Europie (12% powierzchni – tereny na zachód od rzeki Emba), powstałe w 1991 w wyniku rozpadu Związku Radzieckiego. Graniczy z następującymi państwami: Chinami (1460 km granicy), Kirgistanem (980 km), Turkmenistanem (380 km), Uzbekistanem (2300 km) oraz Federacją Rosyjską (6467 km). Łączna długość granic Kazachstanu wynosi 12 187 km. Kazachstan ma również dostęp do największego jeziora świata – Morza Kaspijskiego – na długości 2340 km.Energia (ros. Ракетно-космическая корпорация «Энергия» имени С.П.Королёв, Rakietno-kosmiczeskaja korporacyja "Eniergija" imieni S.P. Korolow) – rosyjskie przedsiębiorstwo będące głównym dostawcą statków kosmicznych, rakiet i komponentów stacji kosmicznych dla rosyjskiego programu kosmicznego. Nazwa przedsiębiorstwa pochodzi od nazwiska radzieckiego konstruktora Siergieja Korolowa (1907-1966), od którego biura konstrukcyjnego wywodzi się obecne przedsiębiorstwo.

    Technologia statku kosmicznego Sojuz TM posłużyła chińskim inżynierom za bazę do budowy własnego załogowego statku kosmicznego typu Shenzhou, który posiada większe rozmiary oraz wyższą sprawność. Pierwszy bezzałogowy test tego pojazdu przeprowadzono w Chinach 19 listopada 1999. Pierwszy lot załogowy miał natomiast miejsce 15 października 2003 (Shenzhou 5).

    Kurs (ros. Курс) – system telemetrii radiowej wykorzystywany w programach kosmicznych prowadzonych przez ZSRR i Federację Rosyjską, zaprojektowany w latach 80. przez radziecki Instytut Badań nad Sprzętem Precyzyjnym, zaś budowany przez kijowskie zakłady radiowe.Pojęcia Chiny używa się w odniesieniu do krainy historycznej, obejmując wówczas całokształt chińskiej historii i kultury (zobacz: historia Chin), lub w węższym znaczeniu, w odniesieniu do Chińskiej Republiki Ludowej.

    Sojuz TMA (7K-STMA)[ | edytuj kod]

     Osobny artykuł: Sojuz-TMA.
    Statek Sojuz TMA-1 przycumowany do ISS
    Astronauta Jeffrey Williams we wnętrzu statku Sojuz TMA-8
    Porównanie rozmiarów Sojuza TMA z amerykańskim wahadłowcem

    Na początku lat 90., po upadku Związku Radzieckiego, po raz pierwszy od 1975 pojawiła się szansa na realizację kolejnych amerykańsko-rosyjskich załogowych lotów kosmicznych. Między innymi zaplanowano loty amerykańskich astronautów, którzy na pokładzie statków Sojuz razem z kosmonautami z Rosji mieli być dostarczani na stację orbitalną Mir. Bardzo szybko stało się jasne, że wielu amerykańskich astronautów z uwagi na swój wzrost i wagę nie będzie mogło uczestniczyć w lotach eksploatowanych wówczas statków Sojuz. Ewentualni kandydaci musieli spełniać ściśle określone kryteria w tym zakresie.

    Sojuz 18 (kod wywoławczy Урал - Ural) - radziecki pojazd kosmiczny, który nie zdołał osiągnąć orbity na skutek poważnej awarii podczas startu. W skład załogi wchodzili major sił powietrznych Wasilij Łazariew, oraz inżynier lotu, cywil, Oleg Makarow.Salut (Салют) to seria radzieckich stacji kosmicznych, konstruowanych w latach 70. i 80. dwudziestego wieku. Konstrukcja stacji była stosunkowo prosta - składały się z pojedynczego modułu, wynoszonego na orbitę jednym startem rakiety nośnej. Program znano również jako DOS (ros. Dołgowriemiennaja Orbitalnaja Stancija - Długoczasowa Stacja Orbitalna).

    W 1996 RKK Energia, w porozumieniu z NASA, przystąpiła do modyfikacji Sojuza TM, aby mogli na nim latać wyżsi i ciężsi astronauci ze Stanów Zjednoczonych. Nowa wersja otrzymała nazwę Sojuz TMA (A oznacza modyfikację antropometryczną) oraz oznaczenie 7K-STMA. Indeks nadany przez Ministerstwo Obrony Rosji był taki sam jak poprzednio tj. 11F732 (11Ф732).

    Sojuz TM-1 (ros. Союз ТM-1) – bezzałogowy lot radzieckiego pojazdu orbitalnego Sojuz, pierwszy lot Sojuza TM. Celem pojazdu była stacja Mir.Sojuz 14 (kod wywoławczy Беркут - orzeł przedni) przetransportował kosmonautów Jurija Artiuchina i Pawła Popowicza na stację kosmiczną Salut 3. Misja stanowiła część radzieckiego programu Ałmaz, mającego na celu oszacowanie możliwości wojskowego wykorzystania załogowych lotów kosmicznych. Wojskowa natura misji nie była oficjalnie ogłoszona przez władze radzieckie.

    Jednym z podstawowych zadań dla projektantów było wygospodarowanie wolnej przestrzeni w lądowniku Sojuza. Było to stosunkowo trudne z uwagi na ograniczone rozmiaru samej kapsuły oraz znaczną ilość zainstalowanych tam urządzeń. Wiele z nich musiało zostać przeprojektowanych lub skonstruowanych od nowa.

    Statek wyposażono w nowe, większe fotele dla kosmonautów, unowocześniony pulpit sterowniczy (różnice prezentują zdjęcia: Sojuz TM i Sojuz TMA), ulepszony system spadochronowy oraz nową osłonę cieplną. Dzięki temu nowy statek mógł pomieścić na swoim pokładzie kosmonautów ważących od 50 do 95 kg i o wzroście od 150 do 190 cm (dla Sojuza TM było to 56-85 kg oraz 164-182 cm). Kolejne zmiany dotyczyły między innymi komputerów pokładowych oraz silników lądownika.

    Sojuz 4 (kod wywoławczy Амур - „Amur”) – radziecki pojazd kosmiczny, należący do programu Sojuz. Pojazd wystrzelono 14 stycznia 1969 z kosmonautą Władimirem Szatałowem na pokładzie. Celem misji było wykonanie manewru dokowania z kapsułą Sojuz 5, przyjęcie na pokład dwójki kosmonautów z tamtego statku i powrót. Manewru tego nie udało się z różnych powodów przeprowadzić podczas trzech poprzednich misji Sojuzów.Lista startów statków kosmicznych typu Sojuz zawiera informacje o radzieckich i rosyjskich załogowych i bezzałogowych startach różnych wariantów pojazdów tego typu. W Związku Radzieckim był zwyczaj, że w przypadku pomyślnie przeprowadzonych misji otrzymywały one oficjalną nazwę i numer. Loty próbne lub nieudane były maskowane oznaczeniem kolejnego satelity serii Kosmos.

    Statki Sojuz TMA są wynoszone w kosmos przy pomocy rakiety nośnej Sojuz-FG. W przyszłości do wynoszenia w kosmos ma być wykorzystywana jeszcze mocniejsza rakieta nośna Sojuz-2. Stanie się to gdy tylko udowodni ona swoją niezawodność podczas bezzałogowych startów. Pierwszy załogowy lot Sojuza TMA miał miejsce 30 października 2002. Obecnie pojazd ten jest dla Międzynarodowej Stacji Kosmicznej zarówno statkiem transportowym jak i ratunkowym. W razie konieczności nagłej ewakuacji stała załoga ISS zawsze ma do dyspozycji kapsuły, dzięki którym będzie mogła powrócić na Ziemię. Statki Sojuz TMA w odstępach około 180 dni są wymieniane na nowe i tyle też trwa mniej więcej okres pobytu kolejnych załóg na ISS.

    Walerij Fiodorowicz Bykowski (Валерий Фёдорович Быковский) (ur. 2 sierpnia 1934 roku, w Pawłowskim Posadzie koło Moskwy) — radziecki kosmonauta, Lotnik Kosmonauta ZSRR.Program Wostok (ros. Восто́к – "Wschód") – pierwszy radziecki program załogowych lotów kosmicznych, którego największym osiągnięciem było umieszczenie po raz pierwszy człowieka na orbicie okołoziemskiej. Do realizacji programu wykorzystano specjalnie skonstruowany statek kosmiczny Wostok oraz zaadaptowaną z istniejącego ICBM rakietę Wostok.

    Sojuz TMA-M[ | edytuj kod]

     Osobny artykuł: Sojuz-TMA#Sojuz-TMA-M.

    W październiku 2010 r. został wyniesiony na orbitę pierwszy statek z serii - Sojuz TMA-M,, będący modyfikacją swojego poprzednika TMA. Statek został przebudowany - jest pierwszym całkowicie cyfrowym modelem Sojuza. Pierwszy start tej wersji statku odbył się 8 października 2010 roku z kosmodromu Bajkonur (Sojuz TMA-01M). Był to lot załogowy na Międzynarodową Stację Kosmiczną. Lądowanie odbyło się 16 marca 2011 na stepach Kazachstanu.

    Sojuz T-15 – radziecka załogowa misja kosmiczna, stanowiąca ostatnią załogową wyprawę na stację kosmiczną Salut 7 i pierwszą ekspedycję na stację Mir. Jako pierwsza wyprawa, ekspedycja odwiedziła podczas pobytu na orbicie dwie stacje kosmiczne.STS-71 (ang. Space Transportation System) – była to trzecia misja amerykańsko-rosyjskiego programu Shuttle-Mir, podczas której nastąpiło pierwsze dokowanie wahadłowca Atlantis do stacji orbitalnej Mir. Był to czternasty lot promu Atlantis oraz sześćdziesiąty dziewiąty lot programu lotów wahadłowców.

    Dalszy rozwój[ | edytuj kod]

    Sojuz MS (planowana wersja)[ | edytuj kod]

    Sojuz MS (niektóre źródła podają nazwę Sojuz TMA-MS) ma być udoskonaloną wersją Sojuza, która wejdzie do służby w 2015 roku i ma być w stanie odbywać dłuższe – 9-miesięczne misje na Międzynarodową Stację Kosmiczną. Sojuz MS ma mieć ulepszone panele baterii słonecznych, udoskonalone silniki służące do dokowania oraz kontroli wysokości, pozwalające zacumować do stacji ISS, gdy zawiedzie jeden z silników, oraz zapewnić bezpieczne ponowne wejście w atmosferę nawet w przypadku awarii dwóch silników. Statek ma mieć nowoczesne systemy komunikacyjne, kontroli ruchu oraz nawigacyjne.

    Sojuz 6 (kod wywoławczy Antiej - "Anteusz") stanowił część wspólnej misji, w ramach której na orbicie znalazły się jednocześnie trzy kapsuły: oprócz Sojuza 6, były to Sojuz 7 i Sojuz 8, łącznie z siedmioma kosmonautami na pokładzie.Program Sojuz-Apollo – pierwszy załogowy lot kosmiczny realizowany wspólnie przez ZSRR i USA. Misja ta stanowiła również ostatni lot kapsuły Apollo. Początkowo planowano przeprowadzenie go z udziałem statków Sojuz, Salut i Apollo lub Sojuz, Skylab i Apollo, ostatecznie wybrano wariant skromniejszy. Decyzję tę podjęto ostatecznie w kwietniu 1972 roku, a opublikowano 24 maja 1972 roku w czasie pobytu w Moskwie prezydenta Stanów Zjednoczonych Richarda Nixona. Pierwsze robocze spotkanie odbyło się w lipcu 1972 roku w centrum kierowania lotami kosmicznymi w Houston. Na generalnych dyrektorów przedsięwzięcia powołano ze strony Akademii Nauk ZSRR profesora Konstantina Buszujewa, a ze strony NASA doktora Glynna Lunneya.

    Sojuz ACTS (planowana wersja)[ | edytuj kod]

    Sojuz ACTS (ang. Advanced Crew Transportation System), nazywany także Sojuz-K, to planowana wersja Sojuza przygotowana pod kątem lotów księżycowych, spójna z rosyjskimi planami uruchomienia księżycowej stacji orbitalnej. Plany mówią m.in. o nowym przedziale załogowym zaprojektowanym przez ESA oraz nowym systemie lądowania. Sojuz-K ma także mieć możliwość pełnienia roli "kosmicznego holownika" dzięki systemowi Fregat. Pierwsze loty miałyby odbyć się ok. roku 2018.

    Proton – rosyjska rakieta nośna (formalne oznaczenie UR-500) produkcji Zakładów im. Chruniczewa w Moskwie. Po raz pierwszy została zastosowana w 1965 r. Rakieta może wynieść na niską orbitę okołoziemską 20-tonowy ładunek. Paliwem jest toksyczny UDMH, czyli niesymetryczna dimetylohydrazyna.Sojuz-TM (ros. Союз-ТМ) – czwarta generacja pojazdów kosmicznych typu Sojuz, przeznaczonych do lotów na stację Mir, a także w latach 2000–2002 na Międzynarodową Stację Kosmiczną. W porównaniu do Sojuza-T, Sojuz-TM miał lepsze systemy lądowania, komunikację radiową oraz nowy system zbliżania Kurs.

    Wersja ta zastąpiła wcześniejszy projekt o nazwie Sojuz TMAT.

    Progress[ | edytuj kod]

     Osobny artykuł: Progress (statek kosmiczny).
    Statek towarowy Progress M1-10

    Stacje orbitalne wymagały ciągłego zaopatrzenia w paliwo, sprzęt, żywność i wodę dla kosmonautów. Możliwości przenoszenia takich ładunków przez załogowe statki Sojuz okazały się niewystarczające. Dlatego też w połowie lat 70. przygotowano statek towarowy, który został skonstruowany na bazie modelu 7K-T. Pierwszy start takiego pojazdu nastąpił 20 stycznia 1978. Progress-1 udał się wówczas w kierunku stacji Salut 6.

    Angara – rodzina modułowych rosyjskich rakiet nośnych będących w trakcie budowy. Prace nad nią prowadzi Kosmiczne Centrum Badawczo-Produkcyjne imienia Michaiła Chruniczewa.Język polski (polszczyzna) – język naturalny należący do grupy zachodniosłowiańskich (do których należą również czeski, słowacki, kaszubski, dolnołużycki, górnołużycki i wymarły połabski), stanowiących część rodziny indoeuropejskiej.

    W 1989 w kierunku stacji Mir wystartował ulepszony Progress M, którego konstrukcję oparto na wersji Sojuza T. Później był wykorzystywany również do zaopatrywania Międzynarodowej Stacji Kosmicznej.

    Trzecią modyfikacją był Progress M1, który po raz pierwszy znalazł się w kosmosie w 2000 roku. Może on dostarczać na ISS więcej paliwa niż jego poprzednicy.

    Obecną modyfikacją jest Progress M-M, po raz pierwszy wystrzelony 26 listopada 2008 z kosmodromu Bajkonur. W drugiej połowie 2015 loty rozpocznie nowsza wersja – Progress-MS.

    Sojuz 7K-TM (ros. Союз 7К-ТМ) – pojazd kosmiczny programu Sojuz zaadaptowany specjalnie na potrzeby programu Sojuz-Apollo, pierwszy pojazd kosmiczny wyposażony w system cumowniczy Androgynous Peripheal Attach System (jako APAS-75).Sojuz 7 (kod wywoławczy Буран - Buran, "Burza śnieżna") stanowił część wspólnej misji, wraz ze statkami Sojuz 6 i Sojuz 8, w ramach której trzy pojazdy i siedmiu kosmonautów przebywało na orbicie jednocześnie.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Czy wiesz że...? beta

    Wiktor Iwanowicz Pacajew ros. Виктор Иванович Пацаев (ur. 19 czerwca 1933 r. w Aktiubińsku (Kazachstan) (ZSRR); zm. 29 czerwca 1971 r.), kosmonauta radziecki, Lotnik Kosmonauta ZSRR.
    Salut 1 – pierwsza stacja kosmiczna, jaka znalazła się na orbicie okołoziemskiej. Należała do serii stacji wyniesionych w ramach radzieckiego programu Salut.
    Jezioro Aralskie (nazywane przez miejscowych Morzem Aralskim; kaz. Арал теңізі, Arał tengyzy; ros. Аральское море, Aralskoje morie; uzb. Orol dengizi; karakałp. Aral tenʻizi) – bezodpływowe, reliktowe, słone jezioro w Kazachstanie i Uzbekistanie, które de facto zanikło na skutek ludzkiej działalności. W jego miejscu znajdują się obecnie cztery oddzielne zbiorniki: Jezioro Północnoaralskie, jezioro (dawna zatoka) Tuszczybas, oraz basen południowo-zachodni i południowo-wschodni. Basen południowo-wschodni jest płytki, bardzo silnie zasolony i okresowo wysycha.
    Bajkonur (kaz. Байқоңыр, ros. Байконур) – założony w 1955 r. kosmodrom ulokowany na terenie Kazachstanu. Miejsce startów zarówno sztucznych satelitów jak i załogowych statków kosmicznych. Kosmodrom Bajkonur jest najstarszym i największym tego typu obiektem na świecie.
    Salut 7 (DOS 6) – ostatnia załogowa stacja kosmiczna wysłana na orbitę w ramach programu Salut. Żywotność Saluta 6 trwała znacznie dłużej niż oczekiwali konstruktorzy bazy i znacznie wcześniej przygotowali następcę - Saluta 7.
    Sojuz 2 (ros. Союз 2) – rakieta nośna oparta konstrukcyjnie na pocisku balistycznym R-7. Rakieta ta została zaprojektowana jako następczyni używanych do dziś rakiet Sojuz-U i Sojuz-FG. W kosmos za pomocą tej rakiety wynoszone są satelity najnowszej generacji, jednak są plany na użycie rakiety Sojuz 2 do wynoszenia ostatnich statków załogowych Sojuz.
    Aleksiej Stanisławowicz Jelisiejew, ros. Алексей Станиславович Елисеев (ur. 13 lipca 1934 w mieście Żyzdra, obwód kałuski, ZSRR), radziecki kosmonauta, Lotnik Kosmonauta ZSRR.

    Reklama

    tt