• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Socjologia rodzaju

    Przeczytaj także...
    Gender (czyt. dżender) – termin zaczerpnięty z języka angielskiego, obecnie wykorzystywany w języku polskim do określenia płci kulturowej lub płci społecznej – w odróżnieniu od płci określanej jako płeć biologiczna (ang. sex). W tym znaczeniu gender oznacza tworzony w sposób performatywny zespół cech i zachowań, ról płciowych i stereotypów płciowych przypisywanych kobietom i mężczyznom przez społeczeństwo i kulturę. Inaczej, terminem gender nazywa się społeczno-kulturową tożsamość płciową.Internalizacja (ang. internalization, z łac. internus – wewnętrzny; pow. z inter – między) – mechanizm wystepujący w wielu dziedzinach nauki.
    Seksizm (z ang. sexism, sex – „płeć”) – pogląd, że kobiety i mężczyźni nie są sobie równi lub że nie powinni posiadać równych praw. Zazwyczaj sprowadza się do „wiary w wyższość mężczyzn i wynikających z niej dyskryminujących zachowań wobec kobiet”.

    Socjologia rodzaju (ang. sociology of gender, także: socjologia płci) – subdyscyplina socjologii koncentrująca się na badaniu społecznych konstruktów związanych z płcią.

    Przedmiotem socjologii rodzaju jest przede wszystkim kulturowy kontekst płci, a więc tworzone performatywnie kategorie tożsamościowe związane z płcią, stereotypy i role rodzajowe, sposób ich konstrukcji, percepcji, internalizacji i reprodukcji.

    Nazwa socjologia rodzaju nawiązuje do obecnego w naukach społecznych terminu rodzaj oznaczającego społeczno-kulturową tożsamość płciową. Nazwa ta jest tłumaczeniem angielskiego gender, w którym od lat 80. XX w. obowiązuje podział na płeć biologiczną (sex) i kulturową (gender).

    Homofobia – silna niechęć, nieufność, nienawiść, wrogość lub dyskryminacja homoseksualizmu lub homoseksualistów, definiowane także jako "irracjonalny strach, awersja lub dyskryminacja" ich. Termin "homofobia" został wprowadzony do dyskursu naukowego przez psychologa i aktywistę gejowskiego George’a Weinberga w 1972 w książce Society and the Healthy Homosexual, stając się ważnym narzędziem dla działaczy LG, ich zwolenników i sojuszników. W 1969 roku został użyty przez amerykański tygodnik "Time". W rozumieniu Weinberga, homofobia to irracjonalny lęk o podłożu socjalnym i religijnym.Archeologia płci kulturowej (gender archaeology) – orientacja badawcza współczesnej archeologii, mieszcząca się w ogólnym paradygmacie archeologii postprocesualnej. Zajmuje się ona badaniem ról społecznych i kulturowych pełnionych przez kobiety i mężczyzn w dawnych społeczeństwach, na podstawie źródeł archeologicznych.

    Za pomocą studiów porównawczych socjologia rodzaju bada zakodowane kulturowo przekonania związane z płcią różnych społeczeństw i tworzonych przez nie tożsamości. Przykładowo: nowoczesne społeczeństwo Zachodu charakteryzowane jest jako posiadające opozycyjne kategorie kobiecości i męskości, przy czym tożsamość męska stawiana była ponad tożsamością kobiet. Tego typu struktury społeczne zostały poddane ostrej krytyce przez socjologów i teoretyków kultury, którzy problematyzują je, wskazując w nich opresywne mechanizmy przemocy i wprowadzając nowe, subwersywne wątki do dyskursu społecznego. Jednocześnie podkreślane jest istnienie odmiennych instrumentariów w innych kulturach, gdzie nie istnieje struktura dwóch spolaryzowanych rodzajów (np. winkte u rdzennych Amerykanów lub hidźra na subkontynencie Indyjskim). Różne konfiguracje rodzajów nie muszą pokrywać się z płcią biologiczną.

    Psychologia rodzaju (ang. gender psychology) – subdyscyplina psychologii zajmująca się psychologicznymi aspektami społeczno-kulturowej tożsamości płciowej.Płeć – pojęcie odnoszące się do zróżnicowanie organizmów na męskie i żeńskie. Płeć zdeterminowana jest genetycznie. Podstawowym wyznacznikiem dla istnienia płci jest prokreacja. W odniesieniu do organizmów płci męskiej stosuje się określenia samiec i mężczyzna, a w odniesieniu do organizmów płci żeńskiej: samica i kobieta, odpowiednio dla zwierząt i ludzi.

    Socjologia rodzaju zajmuje się także wpływem zakodowanych kulturowo przekonań dotyczących płci na społeczne funkcjonowanie kobiet i mężczyzn. Podkreśla się tu głównie ich negatywny wpływ na funkcjonowanie kobiet oraz mniejszości seksualnych poprzez analizę takich zjawisk jak szklany sufit, lepka podłoga lub zinstytucjonalizowanego seksizmu i homofobii.

    Kultura (z łac. colere = „uprawa, dbać, pielęgnować, kształcenie”) – termin ten jest wieloznaczny, pochodzi od łac. cultus agri („uprawa roli”), interpretuje się go w wieloraki sposób przez przedstawicieli różnych nauk. Kulturę można określić jako ogół wytworów ludzi, zarówno materialnych, jak i niematerialnych: duchowych, symbolicznych (takich jak wzory myślenia i zachowania).Winkte (ang. "Two-Spirit", czyli "Podwójna dusza", "Osoba o podwójnej duszy") jest to specjalna rola kulturowa stworzona przez wiele społeczeństw Indian północnoamerykańskich dla mężczyzn homoseksualnych, transseksualnych, nie identyfikujących się z męską rolą płciową lub własną płcią biologiczną, stawiająca ich ponad podziałem na płci i dająca im dostęp do obydwu sfer kulturowych: męskiej i żeńskiej. Termin ten może też obejmować kobiety o tego rodzaju cechach, które mogły pełnić podobną rolę.

    Zobacz też[]

  • psychologia rodzaju, archeologia rodzaju
  • Bibliografia[]

  • Bogdan Wojciszke red.: Kobiety i mężczyźni: odmienne spojrzenia na różnice. Gdańskie Wydaw. Psychologiczne, 2002. ISBN 8389120070.
  • Claire M. Renzetti, Daniel J. Curran: Kobiety, mężczyźni i społeczeństwo. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005. ISBN 8301145706.
  • Opresja społeczna (łac. oppressio – ucisk) – wykluczanie, marginalizowanie, a nawet unicestwianie danych grup społecznych głównie w celu podkreślenia wyższości opresora, uprzywilejowania go i utrzymania go u władzy.Szklany sufit – niewidzialna bariera utrudniającą kobietom (ale także mniejszościom etnicznym, seksualnym, wyznaniowym itp.) dojście do wysokich pozycji w biznesie czy polityce.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Rola związana z płcią (ang. gender role) – sposób zachowania, który w danej kulturze postrzegany jest jako typowy bądź akceptowalny dla danej płci. Część z tych zachowań wynika z uwarunkowań biologicznych, część zaś jest wynikiem presji społecznej.
    Performatywność płci (inaczej: performatywność rodzajowa) (ang. gender performativity) – termin wprowadzony do socjologii przez filozofkę i teoretyczkę kultury Judith Butler w książce Uwikłani w płeć (ang. Gender Trouble), oznaczający sposób konstrukcji płci społeczno-kulturowej poprzez jej nieustanne powtarzanie i odgrywanie.
    Subwersja (ang. subversion) – w studiach genderowo-queerowych: zachowanie lub postawa, która przeczy normatywnym zapatrywaniom na płeć, role płciowe i seksualność.

    Reklama