Socjalizm w Holandii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ferdinand Domela Nieuwenhuis pierwszy poseł socjalistyczny w historii Holandii, następnie zwolennik anarchizmu
Willem Drees socjaldemokratyczny premier Holandii w latach 1948-1958
H. Pors jr. w czasie zjazdu "Democratisch Socialisten '70"
Członkowie Partii Socjalistycznej demonstrujący w Brukseli 19 marca 2005

Początki i rozwój ruchu socjalistycznego w Holandii.

Partia Europejskich Socjalistów (fr. Parti Socialiste Européen, PSE, ang. Party of European Socialists, PES) – europejska partia polityczna, w skład której wchodzą partie socjaldemokratyczne i demokratyczno socjalistyczne krajów Unii Europejskiej. PES powstała w listopadzie 1992 w wyniku przekształcenia Konfederacji Partii Socjalistycznych (utworzonej w 1974). Tworzy drugą co do wielkości frakcję w Parlamencie Europejskim.Socjalizm agrarny - utopia społeczna głoszona w połowie XIX w. przez rewolucyjnych demokratów rosyjskich i polskich (Aleksander Hercen, Nikołaj Czernyszewski, Gromady Ludu Polskiego). Postulował stworzenie ustroju socjalistycznego, z pominięciem kapitalistycznej fazy rozwoju, w wyniku rewolucji agarnej opartej na chłopstwie jako głównej sile rewolucyjnej.

Przegląd[ | edytuj kod]

Ruch socjalistyczny w Holandii narodził się stosunkowo późno, głównie z powodu powolnej w tym kraju industrializacji. Ruch zaczął rozwijać się po 1860 roku, mimo tego że holenderscy socjaliści byli wspomagani przez Międzynarodowe Stowarzyszenie Robotników i stali na czele ruchu związkowego, partia socjalistyczna powstała dopiero w 1881 roku. Powstała w 1881 Liga Socjaldemokratyczna (Sociaal-Democratische Bond) zdobywała poparcie stopniowo zgodnie z powolnym uprzemysłowieniem kraju, początkowo bazę partii stanowił nie miejski proletariat lecz robotnicy rolni.

Partia Baas (arab.اﻟﺒﻌﺚ) czyli Odrodzenie (skrót od Hizb al-Baas al-Arabi al-Isztiraki – Partia Socjalistycznego Odrodzenia Arabskiego) – lewicowa arabska partia polityczna, której celem jest scalanie i zjednoczenie świata arabskiego.Socjalizm jako zorganizowany ruch polityczny w Stanach Zjednoczonych rozpoczął się wraz z rozwojem utopijnego socjalizmu na początku XIX wieku, następnie był ściśle powiązany z założoną w 1876 Socjalistyczną Partią Pracy, i założoną w 1901, Socjalistyczną Partią Ameryki. Partii Socjalistycznej w całej historii działalności udało się wystawić setki kandydatów na różne stanowiska w całym kraju, lecz w wyniku surowych represji rządowych ostatecznie podupadła w 1920. Socjalistyczna Partia Pracy nie odnotowała sukcesów zbliżonych do Partii Socjalistycznej, ale udało się jej działać do końca XX wieku.

Przed I wojną światową w ruchu robotniczym nastąpiły dwa podziały: w 1894 między rewolucyjnymi anarchistami a socjalistami zorientowanymi na parlamentaryzm. Skrzydło reformistyczne Ligi Socjaldemokratycznej w tym samym roku założyło Socjalno-Demokratyczną Partie Robotniczą (Sociaal Democratische Arbeiders Partij), dotychczasowa SDB zostaje zdelegalizowana. Do kolejnego rozłamu doszło w 1897 roku gdy przeciwna kierownictwu SDAP grupa działaczy założyła Partie Socjaldemokratyczną (Sociaal-Democratische Partij), która po rewolucji październikowej przekształciła się w Komunistyczną Partię Holandii (CPN). Był to jeden z pierwszych podziałów między reformistami a rewolucjonistami w ramach europejskiego ruchu robotniczego. Zarówno rewolucjoniści i reformiści zaczęli zakładać własne związki zawodowe, reformiści powołali "Nederlands Verbond van Vakverenigingen", anarchosyndykaliści "Nationaal Arbeidssecretariaat".

Internacjonalizm (łac. inter - między + natio - naród) – ideologia wyrażająca dążenie do równouprawnienia i współpracy wszystkich narodów.Komunizm (od łac. communis – wspólny, powszechny) – system społeczno-ekonomiczny, w którym nie istnieje własność prywatna środków produkcji, a całość wytworzonych dóbr jest w posiadaniu wspólnoty, której członkowie są równi.

Po II wojnie światowej, SDP połączyła się z mniejszymi ugrupowaniami lewicowo-liberalnymi i postępowymi organizacjami katolickimi i protestanckimi, tworząc Partię Pracy (PvdA). Nowa partia zdobyła blisko jedną trzecią miejsc w wyborach parlamentarnych w 1946. Od roku 1946 do 1958, lider PvdA Willem Drees pełnił stanowisko prezesa rady ministrów. PvdA mieściła się w grupie partii socjaldemokratycznych popierających państwo opiekuńcze, gospodarkę mieszaną, dekolonizację i udział Holandii w NATO. W wyborach w 1946 roku duże poparcie uzyskała także Partia Komunistyczna, popularna ze względu na duży udział komunistów w holenderskim ruchu oporu.

Socjalizm dhāmmiczny – nazwa wizji "Oświeconego Społeczeństwa" ("Społeczeństwa Nibbany") stworzonej przez tajskiego mnicha bhikkhu Buddhadasę w latach 70., także twórcy szkoły buddyjskiej Suan Mokkh.Willem „Wim” Kok (ur. 29 września 1938 w Bergambacht, zm. 20 października 2018 w Amsterdamie) – holenderski polityk i działacz związkowy, w latach 1986–2001 lider Partii Pracy (PvdA), parlamentarzysta, wicepremier i minister, premier Holandii w latach 1994–2002.

Lata 60. i 70. stanowiły wzrost poparcia dla socjalistów i rozwój nowych socjalistycznych ruchów politycznych. W 1957 powstała Pacyfistyczna Partia Socjalistyczna (Pacifistisch Socialistische Partij) określająca się jako alternatywna i alternatywa dla proamerykańskiej PvdA oraz proradzieckiej CPN. W 1967 władzę w PvdA przejęła grupa młodych socjalistów zwana jako "Links Nieuw". "Links Nieuw" obejmowała zarówno kurs socjaldemokratyczne jak i ideały Nowej Lewicy, takie jak silne państwo opiekuńcze, wyzwolenie kobiet, ochrona środowiska i internacjonalizm. Przedstawiciele Nowej Lewicy dążyli do zbudowania progresywnej koalicji z lewicowymi liberałami i ruchem postępowych chrześcijan. W rezultacie od partii odłączyła się grupa socjaldemokratów, tworząc DS'70 (Democratisch Socialisten '70). Partii Pracy i jej sojusznikom nie powiodły się jednak próby zbudowania większościowej koalicji w latach 1971 i 1972, lider PvdA Joop den Uyl został zmuszony do utworzenia koalicji z chrześcijańskimi demokratami.

Syjonizm socjalistyczny (hebr. ציונות סוציאליסטית, tsionut sotsialistit), inaczej syjonizm pracy – główny nurt lewego skrzydła ruchu syjonistycznego. Przez wiele lat był główną tendencją w całym ruchu, jako ideologia dominująca w wielu organizacjach syjonistycznych. W przeciwieństwie do tzw. "syjonizmu politycznego", stworzonego przez Theodora Herzla i popieranego przez Chaima Weizmanna, syjonizm socjalistyczny odrzucał twierdzenie, iż państwo żydowskie może powstać w wyniku nakłonienia do jego powołania społeczności międzynarodowej lub mocarstwa takiego jak Wielka Brytania, Niemcy czy Imperium osmańskie. Nurt ten postulował stworzenie państwa poprzez konstrukcję postępowego żydowskiego społeczeństwa żyjącego w wiejskich kibucach i moszawach, w którym znaczną rolę odgrywałby także miejski proletariat.Komunistyczna Partia Holandii (nl. Communistische Partij Nederland) – holenderska partia polityczna o profilu komunistycznym, istniejąca w latach 1909-1991.

W latach 80., mniejsze partie takie jak PSP czy CPN które rozwijały się w latach 60. i 70., straciły mandaty, CPN ostatecznie zniknęła z Izby Reprezentantów w 1986 roku. PvdA znalazła się w opozycji, podczas gdy rząd utworzyli liberałowie i chadecy dokonując radykalnej reformy dotychczas istniejącego państwa opiekuńczego. Niektóre socjalistyczne związki zawodowe stracił na znaczeniu i połączyły się ze związkami katolickimi tworząc "Vakbeweging Nederlandse Federatie".

Socjalizm rynkowy jest systemem politycznym, w którym łączy się własność publiczną z mechanizmem rynkowym, a więc środki produkcji są albo własnością publiczną albo są wspólnie posiadane i eksploatowane w celach zarobkowych w gospodarce rynkowej. Wypracowany w ten sposób zysk stanowi bezpośrednie źródło dochodów pracowników lub jest źródłem finansów publicznych.Socjalliberalizm (liberalizm socjalny, w USA nazywany jako nowoczesny liberalizm, w Wielkiej Brytanii nazywany jako nowy liberalizm, a w Niemczech jako lewicowy liberalizm) – zdefiniowana przez Leonarda T. Hobhouse’a doktryna polityczna, głosząca wolność społeczną przy jednoczesnym zachowaniu pewnego stopnia interwencjonizmu państwowego w mechanizmy wolnego rynku (aby dać zabezpieczenie socjalne najbiedniejszym) oraz dopuszczeniu możliwości posiadania przez państwo przedsiębiorstw użyteczności publicznej.

Lata 90. był dla socjalistów swoistą regeneracją sił. W 1989 roku PSP i CPN połączyła się z mniejszymi partiami chrześcijańskiej lewicy (Evangelische Volkspartij i Politieke Partij Radikalen) tworząc Zieloną Lewicę. W wyborach powszechnych w 1994 roku nowy lider PvdA Wim Kok nie zdołał poprowadzić partii do wyborczego zwycięstwa, jednocześnie Partia Pracy straciła znaczą liczbę miejsc w parlamencie, jednak wciąż była największą partią opozycyjną. PvdA utworzyła "fioletową koalicję" z progresywnymi liberałami i konserwatystami, koalicja skutkowała pojawieniem się polityki tzw. trzeciej drogi, prywatyzacją spółek państwowych, legalizacją prostytucji i eutanazji. W wyborach w 1994 roku do parlamentu dostała się również niegdyś maoistowska, Partia Socjalistyczna (SP).

Państwo opiekuńcze (ang. welfare state), także: państwo dobrobytu, państwo bezpieczeństwa socjalnego – koncepcja państwa oraz społeczeństwa powstała pod wpływem tzw. ekonomii dobrobytu, ukształtowana po II wojnie światowej. Była głoszona w szczególności w latach 50.-80. XX wieku. Państwo opiekuńcze to państwo kapitalistyczne z silnym interwencjonizmem państwowym, będącym przeciwieństwem liberalizmu ekonomicznego, ma kłaść szczególny nacisk na rozwiązywanie problemów społecznych.Międzynarodowe Stowarzyszenie Robotników (Pierwsza Międzynarodówka) - międzynarodowa organizacja robotnicza założona 28 września 1864 roku w Londynie. Jej założycielami było 20 osób, m.in.: Henri Tolain, Friedrick Lessner, Hermann Jung, Karl Schapper, Konstanty Bobczyński, Ludwig Wolff. Za cel stawiała sobie koordynację działalności organizacji robotniczych z różnych krajów świata, miejsce wymiany doświadczeń i poglądów organizacji socjalistycznych oraz pomoc dla strajkujących i walczących o prawa robotnicze. Była forum, gdzie ścierały się osoby o bardzo zróżnicowanych poglądach od radykalnych działaczy anarchistycznych i komunistycznych do utopijnych socjalistów i umiarkowanych socjaldemokratów. Pierwszym przewodniczącym był Karol Marks a pierwszą siedzibą Londyn. Następnie siedziba została przeniesiona do Nowego Jorku.

Od 2004 roku, Zielona Lewica promuje się jako partia lewicowo-liberalna. W 2007 Partia Pracy ponownie weszła w skład koalicji, tym razem z Chrześcijańskimi Demokratami i mniejszą lewicową ekonomicznie lecz konserwatywną obyczajowo ChristianUnion. W 2006 Partia Socjalistyczna zdobyła rekordową liczbę 25 mandatów.

Socjalizm utopijny – ideologia mająca na celu zniesienie własności prywatnej jako źródła wyzysku i zamianę dotychczasowych stosunków wspólnotą majątkową i równością wszystkich obywateli.August Ferdinand Bebel (ur. 22 lutego 1840, zm. 13 sierpnia 1913), jeden z założycieli i wieloletni przywódca niemieckiej socjaldemokracji.


Podstrony: 1 [2] [3]




Warto wiedzieć że... beta

Rewolucja październikowa w Rosji (według terminologii sowieckiej Wielka Socjalistyczna Rewolucja Październikowa) – określenie, stosowane na:
Tadeusz Kowalik (ur. 19 listopada 1926 w Kajetanówce w woj. lubelskim, zm. 30 lipca 2012 w Warszawie) – polski ekonomista i działacz społeczny o poglądach socjalistycznych, profesor nauk humanistycznych i ekonomicznych.
Dżucze (lub juche, dosłownie samodzielność, czu-czhe) – doktryna polityczna sformułowana przez przywódcę Korei Północnej Kim Ir Sena i wprowadzona w KRLD.
Partia Europejskiej Lewicy (ang. Party of the European Left) – partia polityczna działająca na poziomie europejskim, grupująca partie i organizacje socjalistyczne i komunistyczne z Unii Europejskiej oraz innych krajów europejskich. Możliwe jest również członkstwo w EPL osób prywatnych oraz innych grup politycznych. EPL została założona w 2004 w celu startu w wyborach do Parlamentu Europejskiego. Partia powstała 8 maja 2004 w Rzymie.
Ruch socjalistyczny w Nowej Zelandii podzielony jest na liczne organizacje, niektóre z nich odgrywają czołową rolę w życiu publicznym. Niektórzy komentatorzy twierdzą, iż główny nurt ruchu socjalistycznego Nowej Zelandii skupia się bardziej na promocji pacyfizmu i zielonej polityki, niż na propagowaniu samego socjalizmu. Inne mniejsze grupy radykalnej lewicy dążą do rewolucji socjalistycznej.
Realny socjalizm – termin wprowadzony przez oficjalną propagandę radziecką w latach 70. XX wieku, określający ustroje polityczne ukształtowane w krajach rządzonych przez partie komunistyczne i robotnicze (tzw. kraje demokracji ludowej), następnie przejęty przez krytyków systemu realnego socjalizmu. Zastosowany pierwotnie w celu przeciwstawienia się krytyce stosunków panujących w tych krajach, prowadzonej przez opozycję odwołującą się do tradycji socjalistycznych (rewizjonizm, dysydenci w ZSRR) i dowodzącą, że system typu radzieckiego nie jest w stanie zrealizować idei socjalistycznej.
Islamski socjalizm - termin ukuty przez muzułmańskich teologów, określający bardziej uduchowioną formę socjalizmu. Islamscy socjaliści uważają, że nauki Koranu i Mahometa - szczególnie zakat - są zgodne z zasadami równości gospodarczej i społecznej. Muzułmańscy socjaliści czerpią inspirację z wczesnego ustroju Medyny ustanowionego przez Mahometa. W przeciwieństwie do zachodniego ruchu socjalistycznego (jak i chrześcijańskich demokratów), nie chcą rozdziału kościoła od państwa, deklarując przy tym chęć budowy demokratycznych struktur państwowych. Za narodziny współczesnego socjalizmu islamskiego uznaje się początek ruchu antyimperialistycznego na bliskim wschodzie.

Reklama