Socjalizm w Brazylii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Ruch socjalistyczny w Brazylii narodził się w drugiej połowie XIX wieku, istnieją przesłanki na temat wcześniejszej działalności socjalistycznej lecz do 1892 roku w Brazylii nie istniała zorganizowana grupa socjalistyczna.

Partia Baas (arab.اﻟﺒﻌﺚ) czyli Odrodzenie (skrót od Hizb al-Baas al-Arabi al-Isztiraki – Partia Socjalistycznego Odrodzenia Arabskiego) – lewicowa arabska partia polityczna, której celem jest scalanie i zjednoczenie świata arabskiego.Socjalizm jako zorganizowany ruch polityczny w Stanach Zjednoczonych rozpoczął się wraz z rozwojem utopijnego socjalizmu na początku XIX wieku, następnie był ściśle powiązany z założoną w 1876 Socjalistyczną Partią Pracy, i założoną w 1901, Socjalistyczną Partią Ameryki. Partii Socjalistycznej w całej historii działalności udało się wystawić setki kandydatów na różne stanowiska w całym kraju, lecz w wyniku surowych represji rządowych ostatecznie podupadła w 1920. Socjalistyczna Partia Pracy nie odnotowała sukcesów zbliżonych do Partii Socjalistycznej, ale udało się jej działać do końca XX wieku.

Historia[ | edytuj kod]

Pierwsza Republika (1889–1930)[ | edytuj kod]

Pierwszy Socjalistyczny Kongres Brazylii rozpoczął się w 1892 roku w Rio de Janerio. w tym samym roku w São Paulo odbył się inny, niezależny od pierwszego kongres. Rok 1892 oprócz dwóch kongresów socjalistów stał się rokiem powstania Socjalistycznej Partii Robotniczej (Partido Operário Socialista). Socjalistyczna Partia Robotnicza współcześnie uważana jest za pierwszą socjalistyczną partię w Brazylii. Trzy lata później, w Rio założona została konkurencyjna "Partido Socialista Operário". Silvério Fontes, uważany za pierwszego brazylijskiego marksistę, uruchomił Socjalistyczne Centrum Santos, które publikowało socjalistyczny magazyn "Social Question" i gazetę "O Socialista".

Komunizm (od łac. communis – wspólny, powszechny) – system społeczno-ekonomiczny, w którym nie istnieje własność prywatna środków produkcji, a całość wytworzonych dóbr jest w posiadaniu wspólnoty, której członkowie są równi.Socjalizm dhāmmiczny – nazwa wizji "Oświeconego Społeczeństwa" ("Społeczeństwa Nibbany") stworzonej przez tajskiego mnicha bhikkhu Buddhadasę w latach 70., także twórcy szkoły buddyjskiej Suan Mokkh.

Pierwszą znaczącą ogólnokrajową partią socjalistyczną była powstała z inicjatywy włoskiego imigranta Alcebíadesa Bertollottiego w 1902 roku. Bertolletti w czasie pobytu we Włoszech, pracował dla organu prasowego Włoskiej Partii Socjalistycznej, "Avanti". W tym samym roku powstała "Partido Socialista Coletivista" na czele której stał Vicente de Sousa, dziennikarz, założyciel brazylijskiej Press Association (Associação Brasileira de Imprensa – ABI). Z kolei w 1906 roku założona została Niezależna Partia Robotnicza (Partido Operário Independente) której działacze założyli "uniwersytet popularny" w którym wykładali Rocha Pombo, Manuel Bomfim i Jose Verissimo.

Syjonizm socjalistyczny (hebr. ציונות סוציאליסטית, tsionut sotsialistit), inaczej syjonizm pracy – główny nurt lewego skrzydła ruchu syjonistycznego. Przez wiele lat był główną tendencją w całym ruchu, jako ideologia dominująca w wielu organizacjach syjonistycznych. W przeciwieństwie do tzw. "syjonizmu politycznego", stworzonego przez Theodora Herzla i popieranego przez Chaima Weizmanna, syjonizm socjalistyczny odrzucał twierdzenie, iż państwo żydowskie może powstać w wyniku nakłonienia do jego powołania społeczności międzynarodowej lub mocarstwa takiego jak Wielka Brytania, Niemcy czy Imperium osmańskie. Nurt ten postulował stworzenie państwa poprzez konstrukcję postępowego żydowskiego społeczeństwa żyjącego w wiejskich kibucach i moszawach, w którym znaczną rolę odgrywałby także miejski proletariat.Socjalizm rynkowy jest systemem politycznym, w którym łączy się własność publiczną z mechanizmem rynkowym, a więc środki produkcji są albo własnością publiczną albo są wspólnie posiadane i eksploatowane w celach zarobkowych w gospodarce rynkowej. Wypracowany w ten sposób zysk stanowi bezpośrednie źródło dochodów pracowników lub jest źródłem finansów publicznych.

Rozszerzenie idei socjalistycznych wzrosło w czasie I wojny światowej, jednak większość społeczeństwa brazylijskiego w dalszej mierze nie miała dostępu do poglądów głoszonych przez grupy lewicowe. W 1916 roku Francisco Vieira da Silva, Toledo de Loiola, Alonso Costa i Mariano Garcia ogłosili Manifest Brazylijskiej Partii Socjalistycznej (Manifesto do Partido Socialista do Brasil). 1 maja następnego roku, manifest podpisali Nestora Peixoto de Oliveira, Izaaka Izeckson i Murilo Araujo. Grupa ta wystawiła Evaristo de Morais jako swojego kandydata do parlamentu i publikowała dwie gazety "Folha Nova" i "Tempos Novos".

Socjalliberalizm (liberalizm socjalny, w USA nazywany jako nowoczesny liberalizm, w Wielkiej Brytanii nazywany jako nowy liberalizm, a w Niemczech jako lewicowy liberalizm) – zdefiniowana przez Leonarda T. Hobhouse’a doktryna polityczna, głosząca wolność społeczną przy jednoczesnym zachowaniu pewnego stopnia interwencjonizmu państwowego w mechanizmy wolnego rynku (aby dać zabezpieczenie socjalne najbiedniejszym) oraz dopuszczeniu możliwości posiadania przez państwo przedsiębiorstw użyteczności publicznej. Międzynarodowe Stowarzyszenie Robotników (Pierwsza Międzynarodówka) - międzynarodowa organizacja robotnicza założona 28 września 1864 roku w Londynie. Jej założycielami było 20 osób, m.in.: Henri Tolain, Friedrick Lessner, Hermann Jung, Karl Schapper, Konstanty Bobczyński, Ludwig Wolff. Za cel stawiała sobie koordynację działalności organizacji robotniczych z różnych krajów świata, miejsce wymiany doświadczeń i poglądów organizacji socjalistycznych oraz pomoc dla strajkujących i walczących o prawa robotnicze. Była forum, gdzie ścierały się osoby o bardzo zróżnicowanych poglądach od radykalnych działaczy anarchistycznych i komunistycznych do utopijnych socjalistów i umiarkowanych socjaldemokratów. Pierwszym przewodniczącym był Karol Marks a pierwszą siedzibą Londyn. Następnie siedziba została przeniesiona do Nowego Jorku.

W grudniu 1919 roku powstała Liga Socjalistyczna. Jej członkowie przy wsparciu Evaristo de Morais, Mauricio de Lacerda, Nicanor Nascimento, Agripino Nazare, Leonidas de Resende, Pontes de Miranda rozpoczęli w 1921 roku wydawanie czasopisma "Clarte". W 1925 działalność rozpoczęła Brazylijska Partia Socjalistyczna (Partido Socialista Brasil). Podstawą powstałej w 1922 Brazylijskiej Partii Komunistycznej były istniejące wcześniej organizacje anarchistyczne. Przed rewolucją 1930 roku, Mauricio de Lacerda powołał krótkotrwały Front Lewicy, którego celem było napisanie projektu socjalistycznej konstytucji Brazylii.

Fernando Alfonso Collor de Mello (ur. 12 sierpnia 1949 w Rio de Janeiro) – brazylijski polityk i prezydent kraju w latach 1990-1992.Socjalizm utopijny – ideologia mająca na celu zniesienie własności prywatnej jako źródła wyzysku i zamianę dotychczasowych stosunków wspólnotą majątkową i równością wszystkich obywateli.

Era Vargasa (1930–1945)[ | edytuj kod]

Prezydent João Goulart

Działalność polityczna w okresie dyktatury Getulio Vargasa była poddawana represjom. W dniach 23-27 listopada, 1935 roku w Natal, Recife, i Rio de Janeiro odbyło się nieudane powstanie. Na czele rebelii stał Sojusz Wyzwolenia Narodowego (Aliança Nacional Libertadora – ANL), ANL była szeroką koalicją sił określających się jako antyfaszystowskie (socjaliści, komuniści, liberałowie), korzystającą ze wsparcia taktycznego lewicowej części oficerów wojska. W Natal, rebeliantom udało się nawet utworzyć rząd rządzący miastem przez cztery dni. Po stłumieniu powstania, zwiększyły się represje reżimu wobec opozycji.

August Ferdinand Bebel (ur. 22 lutego 1840, zm. 13 sierpnia 1913), jeden z założycieli i wieloletni przywódca niemieckiej socjaldemokracji.Getúlio Dornelles Vargas (ur. 19 kwietnia 1882 w São Borja, zm. 24 sierpnia 1954 w Rio de Janeiro) – prezydent Brazylii w latach 1930-1945 i od 1951 do samobójstwa popełnionego w 1954.

W 1937 roku Vargas ustanowił nową, czwartą konstytucję państwa zwaną popularnie "Polaca", ponieważ wzorowana była na kwietniowej Konstytucji RP. Rząd wdrażał w życie "Plano Cohen" polegający na sianiu w kraju paniki, która została ogłoszona przez państwową propagandę jako międzynarodowa próba "rewolucji socjalistycznej", w Brazylii, w rzeczywistości miało to pomóc Vargasowi w utrzymaniu się przy władzy. Nowa konstytucja zdelegalizowała partie polityczne i stłumiła działalność ruchów społecznych.

Tadeusz Kowalik (ur. 19 listopada 1926 w Kajetanówce w woj. lubelskim, zm. 30 lipca 2012 w Warszawie) – polski ekonomista i działacz społeczny o poglądach socjalistycznych, profesor nauk humanistycznych i ekonomicznych.Dżucze (lub juche, dosłownie samodzielność, czu-czhe) – doktryna polityczna sformułowana przez przywódcę Korei Północnej Kim Ir Sena i wprowadzona w KRLD.

W 1936 roku, jedna z czołowych działaczek komunistycznych Olga Benário Prestes, będąca pochodzenia żydowskiego została deportowana przez reżim Vargasa do nazistowskich Niemiec, została zamordowana przez nazistów w 1942 roku. Jej mąż Luís Carlos Prestes w listopadzie 1935 stał na czele nieudanego powstania. Innym liderem socjalistycznym zabitym przez reżim był anarchista Oreste Ristori, deportowany w 1936 roku do Królestwa Włoch i zamordowany przez funkcjonariuszy policji faszystowskiej w dniu 2 grudnia 1943 roku.

Partia Europejskiej Lewicy (ang. Party of the European Left) – partia polityczna działająca na poziomie europejskim, grupująca partie i organizacje socjalistyczne i komunistyczne z Unii Europejskiej oraz innych krajów europejskich. Możliwe jest również członkstwo w EPL osób prywatnych oraz innych grup politycznych. EPL została założona w 2004 w celu startu w wyborach do Parlamentu Europejskiego. Partia powstała 8 maja 2004 w Rzymie.Brazylijska Partia Komunistyczna (port. Partido Comunista Brasileiro, PCB) – partia polityczna działająca w Brazylii.

Druga Republika(1945–1964)[ | edytuj kod]

Po upadku reżimu Vargasa w 1945 roku, nastąpił dalszy rozwój idei socjalistycznej. Tuż po upadku reżimu utworzona została Lewica Demokratyczna (Esquerda Democrática), zarejestrowana w sierpniu 1947 roku jako Brazylijska Partia Socjalistyczna (Partido Socialista Brasileiro – PSB).

Ruch socjalistyczny w Nowej Zelandii podzielony jest na liczne organizacje, niektóre z nich odgrywają czołową rolę w życiu publicznym. Niektórzy komentatorzy twierdzą, iż główny nurt ruchu socjalistycznego Nowej Zelandii skupia się bardziej na promocji pacyfizmu i zielonej polityki, niż na propagowaniu samego socjalizmu. Inne mniejsze grupy radykalnej lewicy dążą do rewolucji socjalistycznej.Realny socjalizm – termin wprowadzony przez oficjalną propagandę radziecką w latach 70. XX wieku, określający ustroje polityczne ukształtowane w krajach rządzonych przez partie komunistyczne i robotnicze (tzw. kraje demokracji ludowej), następnie przejęty przez krytyków systemu realnego socjalizmu. Zastosowany pierwotnie w celu przeciwstawienia się krytyce stosunków panujących w tych krajach, prowadzonej przez opozycję odwołującą się do tradycji socjalistycznych (rewizjonizm, dysydenci w ZSRR) i dowodzącą, że system typu radzieckiego nie jest w stanie zrealizować idei socjalistycznej.

W 1946 roku, Luís Carlos Prestes został wybrany pierwszym komunistycznym senatorem Brazylii, po utracie mandatu komuniści zdobyli swojego senatora dopiero sześćdziesiąt lat później, gdy do senatu dostał się Inácio Arruda z Ceará. W 1947 roku, PCB liczyła blisko 200.000 członków, w wyborach natomiast uzyskała 480.000 głosów (prawie 9% ogółu głosujących). W 1956 roku na łamach partii nastąpił konflikt. Rozłam wiązany był z potępieniem Stalina przez Nikitę Chruszczowa w czasie XX Kongresu KPZR. PCB w 1958 zatwierdziła nowy manifest w którym proponowała osiągnięcie celów komunistycznych przez sposoby demokratyczne. Niektórzy przywódcy partii niezadowoleni z polityki, opuścili PCB i w 1962 roku założyli Komunistyczną Partię Brazylii.

Islamski socjalizm - termin ukuty przez muzułmańskich teologów, określający bardziej uduchowioną formę socjalizmu. Islamscy socjaliści uważają, że nauki Koranu i Mahometa - szczególnie zakat - są zgodne z zasadami równości gospodarczej i społecznej. Muzułmańscy socjaliści czerpią inspirację z wczesnego ustroju Medyny ustanowionego przez Mahometa. W przeciwieństwie do zachodniego ruchu socjalistycznego (jak i chrześcijańskich demokratów), nie chcą rozdziału kościoła od państwa, deklarując przy tym chęć budowy demokratycznych struktur państwowych. Za narodziny współczesnego socjalizmu islamskiego uznaje się początek ruchu antyimperialistycznego na bliskim wschodzie.Teologia wyzwolenia – ruch teologiczny w Kościele katolickim powstały po Soborze watykańskim II. Szczególnie rozpowszechniona jest w Ameryce Łacińskiej oraz wśród jezuitów.

W 1955 roku odbyła się Konferencja Episkopatu Ameryki Łacińskiej (Conselho Episkopatu Latino Americano – CELAM). Kierunek obrany przez II Sobór Watykański (1962-1965) doprowadził do powstania teologii wyzwolenia która odgrywała znaczącą rolę na brazylijskiej lewicy aż do lat 90.

Syndykalizm − powstały w XIX wieku kierunek w ruchu robotniczym, który zakładał prymat celów ekonomicznych nad politycznymi w walce proletariatu o swoje prawa. Zasadniczym narzędziem tej walki miały być związki zawodowe, a nie partie polityczne. W jego obrębie wyróżnić można dwa nurty: reformistyczny oraz rewolucyjny.Karl Heinrich Marx (ur. 5 maja 1818 w Trewirze, zm. 14 marca 1883 w Londynie) – niemiecki filozof, ekonomista i działacz rewolucyjny. Twórca socjalizmu naukowego, współzałożyciel I Międzynarodówki.

W 1961 roku, po rezygnacji Jânio Quadrosa, wiceprezydentem kraju został socjaldemokrata João Goulart. Został on obalony w 1964 roku w wyniku wojskowego zamachu stanu. Największym przeciwnikiem Goularta był Carlos Lacerda członek prawicowej "União Democrática Nacional", syn Mauricio de Lacerda, założyciela PCB.

Jacek Jan Kuroń (ur. 3 marca 1934 we Lwowie, zm. 17 czerwca 2004 w Warszawie) – polski polityk, jeden z przywódców opozycji w okresie PRL, historyk, działacz tzw. Czerwonego Harcerstwa, współzałożyciel KOR, dwukrotny minister pracy i polityki socjalnej, w latach 1989–2001 poseł na Sejm X, I, II i III kadencji. Kawaler Orderu Orła Białego.Socjalizm w Indiach ma długą tradycję, wywodzącą się z walki z kolonializmem i stanowi dużą część historycznego dziedzictwa politycznego. Tradycyjny ruch socjalistyczny i marksistowski konkuruje z silnymi w kraju ugrupowaniami komunistycznymi.

Wojskowa dyktatura (1945-1985)[ | edytuj kod]

W wyniku puczu z 1964 roku, wszystkie partie polityczne zostały zakazane, a organizacje socjalistyczne rozpoczęły działalność podziemną. W 1965 roku umiarkowani politycy lewicy dołączyli do Brazylijskiego Ruchu Demokratycznego (Movimento Democratico Brasileiro – MDB), partii opozycyjnej względem reżimu. Druga połowa lat 60. i 70. była okresem nieustannych prześladowań socjalistów i innych grup opozycyjnych wobec reżimu. Zdecydowano większość opozycjonistów była zwolennikami lewicy od socjalizmu po leninizm i maoizm. Powolny proces demokratyzacji zainicjowany przez Ernesto Geisela w drugiej połowie lat 70. przyczynił się do ponownych wyborów w których brać udział mogły partie socjalistyczne i komunistyczne.

Socjalizm XXI wieku – idea polityczna związana z rewolucją boliwariańską w Wenezueli. Według deklaracji prezydenta Wenezueli Hugo Cháveza budowa socjalizmu XXI wieku jest celem ruchu społeczno-politycznego, na czele którego stoi prezydent i jego partia – Zjednoczona Partia Socjalistyczna Wenezueli.Termin socjalizm rewolucyjny odnosi się do tendencji w socjalizmie opowiadających się za nagłą i fundamentalną zmianą społeczną, np. rewolucją, jako strategią osiągnięcia socjalistycznego społeczeństwa. Jako przeciwieństwo tego terminu używany jest reformizm.

W styczniu 1979 roku, na XI Kongresie Hutników zawiązano demokratyczno-socjalistyczną Partię Pracujących, do jej oficjalnego kongresu doszło rok później w katolickiej szkole Colegio Sion w São Paulo. Partia uzyskała poparcie związkowców, intelektualistów, artystów, zwolenników teologii wyzwolenia i starej lewicy brazylijskiej. W 1984 powstał Movimento dos Trabalhadores Sem Terra, będący reakcją na nieudaną reformę rolną reżimy. Ten socjalistyczny ruch społeczny stał się wkrótce największą organizacją społeczną w Ameryce Południowej, licząc około 1,5 miliona członków w 23 z 26 stanów Brazylii.

Historia socjalizmu w Wielkiej Brytanii sięga okresu przed XIX wiekiem. Filozofia socjalistyczna rozwija się w tym kraju od okresu angielskiej wojny domowej, utopijnych filozofów na czele z Robertem Owenem aż po reformatorską Partię Pracy.Slavoj Žižek (Sławoj Żiżek; ur. 21 marca 1949 w Lublanie) – słoweński socjolog, filozof, marksista i krytyk kultury.

Nowa Republika (1985-)[ | edytuj kod]

Chico Mendes, członek Partii Pracujących i ikona walki o zachowanie Amazonii, został zamordowany w swoim domu w Acre. Mendes znany jest obecnie jako jeden z pierwszych liderów ruchu ekologicznego socjalizmu.

W wyborach w 1989 roku, Partia Pracujących utworzyła socjalistyczną koalicję z Demokratyczną Partią Pracy, Partia Pracujących w wyborach prezydenckich wystawiła Luiza Inácio Lula da Silvę. Demokratyczna Partia Pracy, jedyny brazylijski członek Międzynarodówki Socjalistycznej, zadeklarowała że jest jedynym rzeczywistym spadkobiercom obalonego przez wojsko Goularta i Brazylijskiej Partii Pracy, i wystawiła swojego kandydata którym został Leonel Brizola. Lula pokonał Brizola i przeszedł do drugiej tury wyborów, przegrywając z neoliberalnym kandydatem Fernandem Collor de Mello. Lula wystartował bezskutecznie w dwóch kolejnych wyborach prezydenckich, ostatecznie prezydentem został w 2002 roku. Sposoby rządzenia przez Partię Pracy doprowadziły do małego rozłamu, w wyniku którego powstała Partia Socjalizmu i Wolności.

Socjalizm drobnomieszczański − nurt socjalizmu utopijnego, powstały w pierwszej połowie XIX wieku we Francji. Głównym postulatem nurtu było przywrócenie przedkapitalistycznych stosunków własności (gospodarki drobnotowarowej). Nurt ten nawiązywał do potrzeb tych klas społecznych, które rozwój kapitalizmu i rewolucji przemysłowej w okresie poprzedzającym Wiosnę Ludów spychał na gorsze pozycje. Byli to drobni chłopi i rzemieślnicy zasilający proletariat.João Marques Goulart Belchior, znany też jako Jango (ur. 1 marca 1918 (według niektórych źródeł 1 marca 1919) w São Borja, zm. 6 grudnia 1976 w Mercedes) – brazylijski polityk, wiceprezydent w latach 1956-1961, prezydent od 1961 do zamachu stanu w 1964.

Linki zewnętrzne[ | edytuj kod]

  • Mundo do Socialismo – Socialismo no Brasil
  • Cronologia do Utopismo e Socialismo no Brasil
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    {{Partia polityczna infobox}} Nieznane pola: "partia". Brazylijska Partia Socjalistyczna (Partido Socialista Brasileiro, PSB) – brazylijska partia polityczna. Antyfaszyzm – ruch głoszący sprzeciw wobec ideologii i praktyki faszyzmu. Powstał z inspiracji środowisk lewicowych w latach 20. XX wieku, początkowo głównie we Włoszech (m.in. organizacja Arditi del Popolo). W latach 30. powstał w Niemczech lewicowy ruch Antifa, z kolei w Hiszpanii idee sprzeciwu wobec faszyzmu reprezentowali ochotnicy z Brygad Międzynarodowych. Walkę o usunięcie z życia publicznego praktyk faszyzmu, ogłosili w Grecji, w latach 1946–1949, partyzanci DSE




    Warto wiedzieć że... beta

    Socjaldemokracja – lewicowy ruch społeczny wywodzący się z ruchu robotniczego, który za główny cel stawia sobie budowę ustroju i społeczeństwa socjalistycznego drogą demokratycznych reform.
    Socjalizm etyczny − koncepcje, według których powstanie socjalizmu jest rezultatem aprobowanego przez ludzi celu, nakazu etycznego. Podstawą i celem ruchu socjalistycznego powinny być wolność, sprawiedliwość i godność jednostki. Socjalizm etyczny odrzuca walkę klasową, rewolucję, użycie przemocy; postuluje upowszechnianie idei socjalizmu przez perswazję, przekonywanie i apelowanie do świadomości wszystkich grup społecznych.
    Ferdinand Lassalle (ur. 11 kwietnia 1825 we Wrocławiu jako Ferdinand Lassal - zm. 31 sierpnia 1864, Carouge w Szwajcarii, na skutek rany odniesionej w wyniku postrzału) – polityk niemiecki pochodzenia żydowskiego, myśliciel polityczny, rewolucjonista, działacz socjalistyczny i pisarz.
    Babuwizm - doktryna filozoficzna, głosząca, że wspólnota dóbr powinna być podstawą ekonomii państwa, zawierająca postulaty całkowitej likwidacji własności prywatnej, uspołecznienia produkcji i organizacji życia w komunie.
    Socjalizm demokratyczny i socjaldemokracja zaliczane są obok liberalizmu i konserwatyzmu do głównych ruchów politycznych Kanady.
    Socjalizm naukowy – materialistyczna teoria stworzona przez Karola Marksa i Fryderyka Engelsa głosząca, że socjalizm stanowi konieczne stadium rozwoju społecznego.
    Konstytucja kwietniowa – ustawa zasadnicza Rzeczypospolitej Polskiej z okresu międzywojennego podpisana przez prezydenta Ignacego Mościckiego 23 kwietnia 1935 roku. Weszła w życie następnego dnia.

    Reklama