• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Socjalizm



    Podstrony: [1] 2 [3] [4] [5] [6]
    Przeczytaj także...
    Eserowcy, eserzy (ros. эсеры, skrót nazwy "Partia Socjalistów-Rewolucjonistów" ros. Партия социалистов-революционеров ПСР) – rosyjska partia polityczna założona w 1901 roku przez rewolucjonistów wywodzących się z tzw. narodników, początkowo nielegalna.Trockizm – nazwa koncepcji ideologiczno-politycznej głoszonej przez Lwa Trockiego, powstała w ZSRR w toku sporu o taktykę partii bolszewickiej i światowego ruchu komunistycznego po śmierci Włodzimierza Lenina.
    Historia[ | edytuj kod]

    Protosocjalizm[ | edytuj kod]

    Poprzednikiem doktryny socjalistycznej był protosocjalizm, do rozwoju tej idei przyczyniła się m.in. reformacja. W okresie reformacji w Europie działali tacy myśliciele jak Tomasz Morus i Tommaso Campanella propagujący reformę społeczeństwa i religii. Ruch osłabł po pojawieniu się purytanów. Następnie powstały takie grupy jak lewelerzy, którzy popierali reformy wyborcze, progresywne opodatkowanie i ustrój republikański.

    Rada Komisarzy Ludowych, Sownarkom ros. Сове́т наро́дных комисса́ров, СНК, Совнарко́м – nazwa tymczasowego rządu Rosji, następnie Rosyjskiej Federacyjnej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej (Rada Komisarzy Ludowych RFSRR).Neoliberalizm (ang. neoliberalism) - nurt w historii myśli ekonomicznej, poddający krytyce dominujące od czasu wielkiego kryzysu teorie keynesowskie, postulujący powrót do zasad wolnego rynku i ograniczonej do minimum ingerencji państwa w gospodarkę.

    Najbardziej znanym aktywistą z przełomu XVIII i XIX wieku był François Noël Babeuf. To z poglądów Babeufa czerpał ruch czartystowski, działający w latach 1836–1849. Nazwa czartystów wzięła się z jednej z petycji wydanej do parlamentu, „Karta praw ludu” z 1842 roku (The People’s Charter).

    Początki ruchu[ | edytuj kod]

    Za pierwszego socjalistę współczesnego niekiedy uznawany jest Henri de Saint-Simon, postulował on budowę nowego, socjalistycznego społeczeństwa które eliminowałoby będące poza kontrolą społeczeństwa aspekty kapitalizmu i opierało się na równości szans. Zdaniem de Saint-Simona praca w nowym społeczeństwie nagradzana była poprzez wkład i zdolności pracownika. Słowo socjalizm według Saint-Simona miało być przeciwieństwem liberalnej doktryny indywidualizmu. Socjaliści utopijni odrzucali indywidualizm w znaczeniu postulowanym przez liberalizm, uznawali że nie rozwiąże on problemów społecznych; ubóstwa, ucisku i nierówności. Ich zdaniem indywidualizm wspierał egoizm i społeczeństwo oparte na konkurencji. Socjalizm, w przeciwieństwie do indywidualizmu, miał być społeczeństwem opartym na współpracy międzyludzkiej.

    Narodowy socjalizm (niem. Nationalsozialismus), nazizm (skrót od Nationalsozialismus), czasem określany również jako hitleryzm (od nazwiska Adolfa Hitlera) – rasistowska, antykomunistyczna i antysemicka ideologia Niemieckiej Narodowosocjalistycznej Partii Robotników (NSDAP). Niemiecka skrajna odmiana faszyzmu, opierająca się na biologicznym rasizmie, w szczególności na antysemityzmie, czerpiąca z haseł zarówno nacjonalistycznych, jak i socjalnych, trudna do jednoznacznego uplasowania na klasycznej osi prawica-lewica. Ideologia państwowa w czasie sprawowania władzy w totalitarnych Niemczech przez NSDAP w latach 1933-1945.Partia Europejskich Socjalistów (fr. Parti Socialiste Européen, PSE, ang. Party of European Socialists, PES) – europejska partia polityczna, w skład której wchodzą partie socjaldemokratyczne i demokratyczno socjalistyczne krajów Unii Europejskiej. PES powstała w listopadzie 1992 w wyniku przekształcenia Konfederacji Partii Socjalistycznych (utworzonej w 1974). Tworzy drugą co do wielkości frakcję w Parlamencie Europejskim.

    Pierwszymi zachodnioeuropejskimi krytykami struktur społecznych byli: Robert Owen, Charles Fourier, Pierre-Joseph Proudhon, Louis Blanc, Charles Hall i Saint Simon, działacze ci byli pierwszymi socjalistami współczesnymi, krytykującymi ubóstwo i nierówności z czasów rewolucji przemysłowej. Według Owena, dotychczasowy ład społeczny miały zastąpić małe spółdzielcze komuny opierające się na własności publicznej. Charles Fourier stawiał za punkt odniesienia indywidualne pragnienia jednostki, i zakładał że praca musi być dla ludzi przyjemna.

    Daty nowego i starego porządku (daty nowego stylu i starego stylu) – problem z dziedziny rachuby czasu związany z przechodzeniem poszczególnych krajów z kalendarza juliańskiego ("starego porządku") na gregoriański ("nowego porządku").Bhikkhu Buddhadasa (taj.: พุทธทาสภิกข; transkrypcja: Phuttathat) (ur. 27 maja 1906 - zm. 25 maja 1993) – był jednym z najbardziej twórczych mnichów z buddyjskiej tradycji therawady XX wieku. Znany jako nowatorski interpretator nauk Buddy, Buddhadasa pomógł zreformować buddyzm w Tajlandii. Zainspirował ludzi takich jak Pridi Phanomyong, przywódcę tajskiej rewolucji z 1932 roku a także wielką tajską aktywność społeczną w latach 60. Posiadał tytuł ajahn (lub ajarn - nauczyciel)

    Owen zaangażował się w ruch spółdzielczy działacz ten znany jest z założenia firm działającej na zasadach socjalizmu w New Lanark. Pracownicy osady dysponowali ubezpieczeniami społecznymi oraz dziesięcioipółgodzinnym dniem pracy. Owenowskie osady komunalne powstały też w Stanach Zjednoczonych. Podobne projekty zaprojektowali Fourier i Etienne Cabet, którzy utworzyli na terenie USA spółdzielcze osady.

    Socjalizm agrarny - utopia społeczna głoszona w połowie XIX w. przez rewolucyjnych demokratów rosyjskich i polskich (Aleksander Hercen, Nikołaj Czernyszewski, Gromady Ludu Polskiego). Postulował stworzenie ustroju socjalistycznego, z pominięciem kapitalistycznej fazy rozwoju, w wyniku rewolucji agarnej opartej na chłopstwie jako głównej sile rewolucyjnej.Wojna domowa w Rosji – wojna domowa rozpoczęta w wyniku rewolucji październikowej w 1917 roku i ustanowienia przez bolszewików nowej władzy państwowej w Rosji. Zwolenników nowej władzy określano jako "czerwonych", a przeciwników jako "białych". Niekiedy za datę rozpoczęcia wojny uważa się datę podpisania traktatu brzeskiego (3 marca 1918) – podpisanie tego aktu rzeczywiście spowodowało narastanie oporu oraz zagwarantowało zewnętrzną interwencję i wsparcie sił Ententy po stronie "białych". Za zakończenie wojny domowej jest uważane zajęcie przez Armię Czerwoną Krymu w 1920 roku. Na Dalekim Wschodzie walki trwały jednak do 25 października 1922 roku (zdobycie Władywostoku). W Jakucji starcia zbrojne miały miejsce jeszcze w 1923 roku, a na Półwyspie Czukockim – do połowy 1924 roku.

    Na ruch socjalistyczny duży wpływ miały tradycje związkowe. Istotne znaczenie dla rozwoju ruchu miały wystąpienia robotnicze, począwszy od męczenników z Tolpuddle (związek farmerów w Wielkiej Brytanii).

    Komuna Paryska[ | edytuj kod]

    18 marca 1871 roku wybuchł zryw rewolucyjny, zwany jako Komuna Paryska. Bezpośrednią przyczyną rebelii była wieść o poddaniu się wojsk francuskich w wojnie z Prusami. Oburzeni mieszkańcy zajęli stolicę i powołali własne oddziały. Wojska wierne rządowi zaatakowały Paryż, zostały jednak odparte przez komunardów a część wojskowych przeszła na stronę rewolucji. Komunardzi podzielili się na przedstawicieli większości i mniejszości. Większość stanowili blankiści. Grupa domagała się uspołecznienia i nowych wyborów. Mniejszość domagała się reform społecznych, nie godziła się jednak na walkę z opozycją. Zdaniem działaczy mniejszości państwo powinno zostać zlikwidowane, a na jego miejsce powinny powstawać lokalne komuny zrzeszone w prowincje, Stany Zjednoczone Europy, a następnie republikę światową. Na czele mniejszości stali proudhoniści.

    Jednym z końcowych akcentów wojny domowej w Rosji były wydarzenia w Kronsztadzie. Przez samych marynarzy z Kronsztadu powstanie było określane jako "trzecia rewolucja", zaś przez bolszewików jako kontrrewolucja.Samorządność pracownicza to forma podejmowania decyzji w miejscu pracy, w której pracownicy uzgadniają je między sobą (w takich kwestiach jak obsługa klienta, metody produkcji, harmonogram, podział pracy itd.) bez odgórnego nadzoru ze strony właścicieli lub kierowników. Każdy pracownik ma prawo do przedstawienia swojej propozycji, które podczas zgromadzeń są przedyskutowywane i w sposób demokratyczny odrzucane lub przyjmowane. Samorządność pracownicza jest popierana przez wielu anarchistów i socjalistów, zwłaszcza trockistów, jak również niektórych socjaldemokratów.
    Walery Antoni Wróblewski dowódca w powstaniu styczniowym, generał Komuny Paryskiej i założyciel I Międzynarodówki

    W Komunie udział wzięli obcokrajowcy którzy następnie włożyli duży wkład w tworzenie rewolucyjnych organizacji politycznych, byli to m.in. Jarosław Dąbrowski i Walery Wróblewski. Kulminacyjnym momentem stłumienia Komuny był krwawy tydzień, podczas którego doszło do porachunków między rządem a komunardami.

    Lewica – określa różne partie polityczne, w zależności od podziału sceny politycznej w danym kraju. Zwyczajowo określenie to stosuje się do sił politycznych dążących do zmian polityczno-ustrojowych, społecznych i gospodarczych, przeciwstawiających się tzw. tradycyjnemu porządkowi społecznemu, przeciwne prawicy. Głównym założeniem lewicy jest dążenie do wolności, równości i sprawiedliwości społecznej.Wielka Brytania, Zjednoczone Królestwo (ang. United Kingdom), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania oraz Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Na wyspie tej znajduje się jedyna granica lądowa Zjednoczonego Królestwa z innym państwem – Irlandią. Poza nią, Wielka Brytania otoczona jest przez Ocean Atlantycki na zachodzie i północy, Morze Północne na wschodzie, kanał La Manche na południu i Morze Irlandzkie na zachodzie.

    I i II Międzynarodówka[ | edytuj kod]

    Międzynarodowe Stowarzyszenie Robotników (IWA), znane potem jako Pierwsza Międzynarodówka, została założona w Londynie w 1864 roku. Genezą powstania międzynarodowej organizacji łączącej ruch socjalistyczny było brutalne stłumienie przez rosyjskiego cara powstania styczniowego, aktywnie wspieranego przez światowy ruch robotniczy. IWA przeprowadziła pierwszą konferencję w 1865, a jej pierwszy kongres odbył się w Genewie w 1866. Ze względu na różnorodność filozofii w Międzynarodówce, od samego początku istniał spór między marksistami a mutualistami pod przywództwem kolektywisty Michaiła Bakunina. Międzynarodówka początkowo stawiała sobie za cel walkę o prawa pracownicze i pomoc strajkującym robotnikom. Na skutek sporu między Bakuninem a Marksem, IWA rozpadła się w 1877 roku.

    Unia Europejska, UE – gospodarczo-polityczny związek 27 demokratycznych państw europejskich. Unia powstała 1 listopada 1993 roku – na mocy podpisanego 7 lutego 1992 traktatu z Maastricht – jako efekt wieloletniego procesu integracji politycznej, gospodarczej i społecznej. Korzenie współczesnej integracji europejskiej sięgają okresu powojennego i ograniczały się do 6 państw zachodnioeuropejskich. Państwa te tworzyły wiele form i mechanizmów współpracy, powoływały organizacje, instytucje i organy, których celem było wzmocnienie jedności między nimi. W 1993 nadrzędną wobec wszystkich poprzednich organizacji została Unia Europejska, sama otrzymując nieznaną wcześniej hybrydową formułę sui generis. Filozofia polityczna, filozofia państwa, filozofia polityki – dział filozofii praktycznej stanowiący krytyczną refleksję nad życiem politycznym i państwem: zwłaszcza istotą polityki, naturą, pochodzeniem i prawomocnością władzy, pochodzeniem, zmiennością i wartością moralną ustrojów państwowych. Jako refleksja krytyczna filozofia polityczna analizuje podstawowe pojęcia związane z życiem politycznym, takie jak pokój, wolność, sprawiedliwość czy postęp. Jako refleksja twórcza zmierza do oceny życia politycznego i budowy postulatów ustrojowych: dlatego też niejednokrotnie miała znaczny wpływ na historyczny rozwój życia politycznego i społecznego.

    Idee Marksa i Engelsa z biegiem czasu zdobywały coraz większą popularność, w szczególności w Europie Środkowej. Socjaliści postanowili po raz drugi zjednoczyć się w organizacji międzynarodowej. W 1889, na stulecie rewolucji francuskiej z 1789 roku, powstała Druga Międzynarodówka. W kongresie założycielskim udział brało 384 delegatów z 20 krajów, reprezentujących około 300 organizacji pracowniczych i socjalistycznych. II Międzynarodówka określana była jako Międzynarodówka Socjalistyczna. Engels został wybrany honorowym prezesem II Międzynarodówki w czasie trzeciego kongresu w 1893 roku. W pracach Międzynarodówki Socjalistycznej nie brali udziału anarchiści, którzy utworzyli kilka lat wcześniej Międzynarodówkę Antyautorytarną.

    Jarosław Dąbrowski przydomek Żądło, ps. Łokietek (ur. 13 listopada 1836 w Żytomierzu, zm. 23 maja 1871 w Paryżu) – polski działacz niepodległościowy, sztabskapitan Armii Imperium Rosyjskiego, generał i naczelny dowódca wojsk Komuny Paryskiej (1871).Socjalizm reakcyjny – ideologia o charakterze konserwatywnym i solidarystycznym. Terminem „socjalizm” posługiwali się w XIX w. niektórzy konserwatyści, broniący ustroju feudalnego przed rewolucją burżuazyjną. W ich ujęciu socjalizm miał być systemem korporacyjnym odzwierciedlającym organiczny ład społeczny, zapewniającym ludowi opiekę ze strony monarchii.

    Konflikt między rewolucjonistami a reformistami[ | edytuj kod]

    Sukcesy wyborcze partii robotniczych we Francji i Niemczech doprowadziły do powstania w ruchu socjalistycznym nurtu reformistycznego. Po śmierci Marksa, na łamach partii socjaldemokratycznych, doszło do serii dyskusji nad interpretacjami jego filozofii. Kluczowe różnice, które doprowadziły do wykształcenia szeregu zwalczających się frakcji, dotyczyły metody dojścia do komunizmu – socjalizm rewolucyjny opowiadał się za przejściem gwałtownym, reformizm zakładał stopniowe, pokojowe przekształcenia.

    Tommaso Campanella, w świadectwie chrztu Giovanni Domenico Campanella (ur. 5 września 1568 w Stignano w Kalabrii, zm. 21 maja 1639 w Paryżu) – włoski filozof, teolog i poeta epoki renesansu.Komunizm (od łac. communis – wspólny, powszechny) – system społeczno-ekonomiczny, w którym nie istnieje własność prywatna środków produkcji, a całość wytworzonych dóbr jest w posiadaniu wspólnoty, której członkowie są równi.

    Reformiści (Georg von Vollmar) uważali, że partie socjaldemokratyczne powinny zawiązywać sojusze z liberałami. W 1899 do rządu Francji wszedł działacz robotniczy Alexander Millerand, tym samym padł on ofiarą krytyki lewego skrzydła ruchu socjalistycznego. Obok reformizmu rozwijał się rewizjonizm, którego czołowym reprezentantem był Eduard Bernstein. Bernstein, mimo przywiązania do tez Marksa, widział – jego zdaniem – błędne tezy, szczególnie ostro krytykując m.in. materializm historyczny.

    Socjalizm dhāmmiczny – nazwa wizji "Oświeconego Społeczeństwa" ("Społeczeństwa Nibbany") stworzonej przez tajskiego mnicha bhikkhu Buddhadasę w latach 70., także twórcy szkoły buddyjskiej Suan Mokkh.Afrykański Kongres Narodowy (The African National Congress, ANC) – centrolewicowa partia polityczna rządząca RPA od 1994 roku, wcześniej do 1989 organizacja narodowowyzwoleńcza czarnej ludności w RPA działająca metodami politycznymi i militarnymi na rzecz likwidacji reżimu apartheidu. Obecnym przewodniczącym partii jest Jacob Zuma, wiceprzewodniczącym Kgalema Motlanthe, a sekretarzem generalnym Gwede Mantashe.

    Fryderyk Engels skrytykował propozycje sojuszu z liberałami, uważając że w ten sposób niemiecka socjaldemokracja nie wprowadzi postulowanych przez siebie reform.

    Rewolucja październikowa[ | edytuj kod]

    Włodzimierz Lenin przedstawiciel ruchu rewolucyjnego wewnątrz II Międzynarodówki

    I wojna światowa doprowadziła do podziałów w II Międzynarodówce, spór dotyczył głównie poparcia partii socjalistycznych dla wojny światowej i coraz większego rozłamu między rewolucjonistami a reformistami. W lutym 1917 roku wybuchła rewolucja w Rosji, która obaliła carat i wprowadziła swobody obywatelskie. Jednocześnie robotnicy, żołnierze i chłopi zaczęli wybierać wielopartyjne rady delegatów, które stały się organem dwuwładzy. We wrześniu 1917 Rosja stała się państwem republikańskim, a Rząd Tymczasowy zwołał wybory do Zgromadzenia Konstytucyjnego. W kwietniu tego roku ze Szwajcarii do Rosji przybył Włodzimierz Lenin, wzywając do obalenia Rządu Tymczasowego (składającego się wówczas z koalicji liberałów i socjalistów-rewolucjonistów (eserowców)) z hasłem przekazania całej władzy w ręce rad. W październiku liderzy bolszewików, Włodzimierz Lenin i Lew Trocki, podjęli decyzję o zamachu stanu przeciw Rządowi Tymczasowemu, a Komitet Centralny partii bolszewickiej (przy sprzeciwie Lwa Kamieniewa i Grigorija Zinowiewa opowiadających się za powołaniem rządu koalicyjnego wszystkich partii socjalistycznych Rosji (tj. eserowców, bolszewików i mienszewików)) uchwalił powstanie zbrojne. W nocy z 6 na 7 listopada 1917 (24/25 października s.s) bolszewicy obalili rząd Aleksandra Kiereńskiego (z Partii Socjalistów-Rewolucjonistów (eserowców)). Wydarzenie to przeszło do historii jako rewolucja październikowa. Nowy rząd zaproponował natychmiastowe zawieszenie broni na wszystkich frontach i oddanie gruntów rolnych w ręce chłopów. Na gruncie pragmatyzmu politycznego Lenin porzucił tezę Marksa dotyczącą priorytet ekonomii nad polityką.

    Rewizjonizm (łac. revisio – ponowne widzenie) – dążenie do zmiany określonego stanu rzeczy, poglądów. Ponowne rozpatrywanie ustalonych wniosków, ocenianie faktów według innych kryteriów. Rewizjonizm danego zagadnienia następuje po pewnym czasie (najczęściej jedno lub więcej pokoleń).Ameryka Południowa – kontynent leżący na półkuli zachodniej oraz w większej części na półkuli południowej, a w mniejszej – na półkuli północnej. Niekiedy uważana jest również za subkontynent Ameryki.

    Rząd Tymczasowy rozpisał we wrześniu 1917 wybory do Zgromadzenia Ustawodawczego Rosji (Konstytuanty). Odbyły się one już po przewrocie bolszewickim, na przełomie listopada i grudnia 1917. Wybory do Konstytuanty wygrała Partia Socjalistów-Rewolucjonistów zdobywając 17 943 000 głosów (40,4%) wobec 10 661 000 (24%) oddanych na bolszewików. Konstytuanta została rozpędzona przez bolszewików przy użyciu siły po pierwszym posiedzeniu, w czasie którego odmówiła samorozwiązania i przekazania swoich kompetencji Radzie Komisarzy Ludowych. Demonstracje w obronie Konstytuanty zostały stłumione przy użyciu broni palnej. Rozpędzenie Konstytuanty, pierwszego demokratycznie wybranego parlamentu Rosji, przez bolszewików było początkiem wojny domowej w Rosji. Rewolucja bolszewicka doprowadziła do powstawania na całym świecie frakcji komunistycznych w partiach socjalistycznych i partii komunistycznych, których strukturą nadrzędną stała się powołana w 1919 z inicjatywy partii bolszewickiej Międzynarodówka Komunistyczna (Komintern) z siedzibą w Moskwie oraz jej aparat wykonawczy (Komitet Wykonawczy Kominternu).

    Kolektywizm – przeciwstawiany indywidualizmowi pogląd akcentujący rolę wspólnot, grup i zbiorowości. Dla zwolenników kolektywizmu kolektywy są istotniejsze od jednostek i tym samym ich cele i dobro powinny przeważać nad celami i dobrem jednostek.Materializm historyczny — marksistowska teoria, będąca zastosowaniem materializmu dialektycznego na obszarze historii i nauk społecznych. Według materializmu historycznego, stosunki ludzi w procesie produkcji są stosunkami podstawowymi i pierwotnymi, określającymi wszystkie inne stosunki społeczne, a mianowicie: stosunki polityczne i ideologiczne.

    W 1920 roku Armia Czerwona na czele z Lwem Trockim zwyciężyła Białych. Po powstaniu w Kronsztadzie i powstaniu tambowskim bolszewicy byli zmuszeni do wprowadzenia Nowej Polityki Ekonomicznej (NEP). Własność prywatna pozostała w rękach małych i średnich przedsiębiorstw chłopskich, duży przemysł natomiast był kontrolowany przez państwo. W 1922 roku, czwarty kongres Międzynarodówki Komunistycznej podjął politykę zachęcającą komunistów do porozumienia z socjaldemokratami, polityka ta została jednak odrzucona po nieudanym aliansie Komunistycznej Partii Wielkiej Brytanii i Partii Pracy. W 1923 umierający Lenin, widząc rosnący w państwie radzieckim autorytaryzm, stwierdził że Rosja powróciła do burżuazyjnej maszyny carskiej. Po śmierci Lenina w styczniu 1924 roku, mimo jego woli, ZSRR pozostawał pod coraz większą kontrolą Józefa Stalina. Stalin stworzył biurokratyczno-totalitarny rząd, uznany przez socjalistów za podważenie początkowych ideałów rewolucji październikowej.

    Socjalizm rynkowy jest systemem politycznym, w którym łączy się własność publiczną z mechanizmem rynkowym, a więc środki produkcji są albo własnością publiczną albo są wspólnie posiadane i eksploatowane w celach zarobkowych w gospodarce rynkowej. Wypracowany w ten sposób zysk stanowi bezpośrednie źródło dochodów pracowników lub jest źródłem finansów publicznych.Bolszewicy (ros. большевики) – określenie grupy członków Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej Rosji, która na II Zjeździe tej partii w 1903 roku, uznała się za większościową frakcję w partii, a swoich przeciwników określiła mienszewikami.

    Rewolucja rosyjska z października 1917 roku przyniosła ostateczny podział ideologiczny między komunistami a socjalistami.

    Rozwój socjaldemokracji i demokratycznego socjalizmu w XX wieku[ | edytuj kod]

    Chris Watson pierwszy socjaldemokratyczny premier na świecie (Australia).

    Australijska Partia Pracy jest uznawana za pierwszą partię socjaldemokratyczną na świecie (powstała w 1891 roku). W 1904 Australijczycy wybrali pierwszego socjalistycznego premiera na świecie, Chrisa Watsona. W 1945 wybory w Wielkiej Brytanii wygrała Partia Pracy, na czele rządu stanął Clement Attle rozpoczynając realizacje programu socjalistycznego w tym kraju. Partie socjaldemokratyczne zdominowały politykę powojenną w krajach takich jak: Francja, Włochy, Czechosłowacja, Belgia i Norwegia. W Szwecji, Szwedzka Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza sprawowała władzę w latach 1937–1976, 1982–1991 i 1994–2006. We Francji socjalistyczny rząd znacjonalizował spółki takie jak: Charbonnages de France (CDF), Electricité de France (EDF), Gaz de France (GDF), Air France, Banque de France, i Régie Nationale des Usines Renault. Po II wojnie światowej rządy socjaldemokratyczne wprowadziły reformy społeczne i redystrybucję bogactw przez dobrobyt państwa i podatki.

    Powstanie tambowskie, antonowszczyzna (ros. Тамбовское восстание) - największe rosyjskie powstanie chłopskie przeciwko bolszewikom, miało miejsce w latach 1918–1921 w guberni tambowskiej.Leninizm, czasem określany jako marksizm-leninizm (ros. марксизм-ленинизм) lub bolszewizm, to doktryna polityczna i ekonomiczna, powstała na bazie wcześniej istniejącego marksizmu, którego filozoficznym źródłem był materializm dialektyczny opracowany przez Karola Marksa i Fryderyka Engelsa.

    Na politykę Partii Pracy wpłynęły poglądy reformatora społecznego i ekonomisty, Williama Beveridge’a, który określił pięć punktów zła klasy robotniczej okresu przedwojennego: chcę (bieda), choroby, ignorancja (brak dostępu do edukacji), nędza (złe warunki mieszkaniowe) i bezczynność (bezrobocie). Po przejęciu władzy w kraju w 1945, rząd laburzystów wprowadził zasiłek dla bezrobotnych, system ubezpieczeń społecznych i państwowych emerytur. Minister zdrowia, Aneurin Bevan, utworzył Narodową Służbę Zdrowia (National Health Service). Rząd laburzystowski znacjonalizował główne obiekty użyteczności publicznej takie jak: kopalnie, złoża węglu, gaz, energie elektryczną, koleje, żelazo i stal. Anthony Crosland przyznał, że rząd Attle znacjonalizował ok. 25% przemysłu krajowego. Kolejny rząd laburzystów w latach 1974–1979 znacjonalizował produkcję samochodów, duże przedsiębiorstwa lotnicze i okrętowe.

    Sven Olof Joachim Palme (ur. 30 stycznia 1927 w Sztokholmie, zm. 28 lutego 1986 tamże) – polityk szwedzki, przewodniczący Szwedzkiej Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej 1969-1986, premier Szwecji 1969-1976 oraz 1982-1986. W latach 1958-1986 zasiadał w Riksdagu. W latach 1963-1965 był ministrem bez teki, następnie do 1967 ministrem komunikacji i w latach 1967-1969 ministrem odpowiedzialnym za oświatę.Państwo opiekuńcze (ang. welfare state), także: państwo dobrobytu, państwo bezpieczeństwa socjalnego – koncepcja państwa oraz społeczeństwa powstała pod wpływem tzw. ekonomii dobrobytu, ukształtowana po II wojnie światowej. Była głoszona w szczególności w latach 50.-80. XX wieku. Państwo opiekuńcze to państwo kapitalistyczne z silnym interwencjonizmem państwowym, będącym przeciwieństwem liberalizmu ekonomicznego, ma kłaść szczególny nacisk na rozwiązywanie problemów społecznych.

    W USA również można było dostrzec elementy gospodarki planowej, mianowicie powołane podczas II wojny światowej biuro regulujące ceny i płace istniejące w latach 1941-7. Do 1964 roku najwyższa stawka podatkowa wynosiła około 90%, a do 1982 roku – 70%.

    Specyficzny model państwa nazwany modelem nordyckim, został przyjęty przez partie socjaldemokratyczne w Danii, Islandii, Norwegii, Szwecji i Finlandii. Ta szczególna adaptacja mieszanki gospodarki rynkowej i hojnego (w stosunku do innych krajów rozwiniętych) państwa opiekuńczego różni się od zbliżonych do tego modelu krajach, poprzez nacisk modelu nordyckiego na maksymalizację udziału w rynku pracy, promowania równości płci, egalitarne i rozległe poziomy świadczeń socjalnych, dużą skalę redystrybucji i liberalne stosowanie polityki fiskalnej. Model ten promuje w szczególności ruch związkowy. W 2008 roku w Finlandii do związków zawodowych należało ponad 67,5% pracowników, w Danii – 67,6%, a w Szwecji – 68,3%. W porównaniu przynależność związkowa w USA wynosiła 11,9% a we Francji 7,7%. Model nordycki nie jest jednak jednolitym systemem państwa – każdy z krajów nordyckich ma swoje modele ekonomiczne i społeczne, czasem wyróżniające się od innych państw regionu.

    Międzynarodowe Stowarzyszenie Robotników (Pierwsza Międzynarodówka) - międzynarodowa organizacja robotnicza założona 28 września 1864 roku w Londynie. Jej założycielami było 20 osób, m.in.: Henri Tolain, Friedrick Lessner, Hermann Jung, Karl Schapper, Konstanty Bobczyński, Ludwig Wolff. Za cel stawiała sobie koordynację działalności organizacji robotniczych z różnych krajów świata, miejsce wymiany doświadczeń i poglądów organizacji socjalistycznych oraz pomoc dla strajkujących i walczących o prawa robotnicze. Była forum, gdzie ścierały się osoby o bardzo zróżnicowanych poglądach od radykalnych działaczy anarchistycznych i komunistycznych do utopijnych socjalistów i umiarkowanych socjaldemokratów. Pierwszym przewodniczącym był Karol Marks a pierwszą siedzibą Londyn. Następnie siedziba została przeniesiona do Nowego Jorku.Kwame Nkrumah, właśc. Francis Nwia-Kofi Ngonloma (ur. 21 września 1909 w Nkroful, zm. 27 kwietnia 1972 w Bukareszcie) – polityk afrykański, premier i prezydent Ghany, działacz ruchu panafrykańskiego.

    Wiele partii socjaldemokratycznych, zwłaszcza po zakończeniu zimnej wojny, przyjęła neoliberalną polityką rynkową obejmującą prywatyzację i deregulację, skutkując zaprzestaniem prowadzenia gospodarki umiarkowanego socjalizmu na rzecz liberalizmu rynkowego. Pomimo nazwy, prokapitalistyczne tendencje w ruchu socjaldemokratycznym są radykalnie odmienne od wielu niekapitalistycznych rynkowych teorii socjalistycznych obowiązujących w historii. W 1959 Socjaldemokratyczna Partia Niemiec przyjęła nowy program odrzucający walkę klas i marksizm. W roku 1980 wraz z rządami w wielu krajach neoliberalnych polityków konserwatywnych takich jak Ronald Reagan w USA, Margaret Thatcher w Wielkiej Brytanii i Brian Mulroney w Kanadzie, znacznie osłabło znaczenie państwa opiekuńczego i systemu opieki społecznej, które przez polityków liberalnych gospodarczo uważane jest za przeszkodę dla prywatnej przedsiębiorczości. W latach 80. i 90. zachodnioeuropejscy socjaliści zostali zmuszeni do pogodzenia swoich socjalistycznych programów gospodarczych z zasadami wolnego rynku opartego na wspólnej europejskiej gospodarce. W latach 90. lewicowy premier Wielkiej Brytanii z ramienia Partii Pracy, Tony Blair, zakładał politykę opartą na gospodarce wolnorynkowej oraz prowadzenie usług publicznych przez prywatnych przedsiębiorców; system ten został nazwany trzecią drogą.

    Socjalizm utopijny – ideologia mająca na celu zniesienie własności prywatnej jako źródła wyzysku i zamianę dotychczasowych stosunków wspólnotą majątkową i równością wszystkich obywateli.Ubezpieczenia społeczne — ubezpieczenia, których głównym celem jest zapewnienie bezpieczeństwa socjalnego, w tym osobom w podeszłym wieku (emerytura), niezdolnym do pracy (renta), ofiarom wypadków oraz chorób. Wypłaty z tych ubezpieczeń mogą mieć charakter krótkoterminowy, długoterminowy lub dożywotni. Wraz z pomocą społeczną stanowią podstawowy instrument polityki socjalnej państwa.

    W 1992 roku powstała Partia Europejskich Socjalistów mająca grupować europejskie partie socjalistyczne i uczestniczyć w polityce Unii Europejskiej.

    Po 2000 roku[ | edytuj kod]

    Na przełomie XX i XXI wieku na sile przybrały ruchy antykapitalistyczne i alterglobalistyczne. Ruch socjalistyczny odegrał ważną rolę w tworzeniu nowych ruchów społecznych. Inwazja na Irak w 2003 doprowadziła do wzmożonego ruchu antywojennego w ugrupowaniach lewicowych. Rzecznikiem nowych ruchów lewicowych stał się m.in. amerykański intelektualista Noam Chomsky. Kryzys finansowy rozpoczęty w 2007 doprowadził do dyskusji głównego nurtu socjalistycznego na temat marksizmu. W dniu 28 stycznia 2009 gdy miało miejsce spotkanie w Davos. Magazyn Times opublikował artykuł Przemyśleć Marksa. Sondaż BBC na dwudziestą rocznicę upadku muru berlińskiego (2009) stwierdził że 23% respondentów uważa, że kapitalizm jest pełen wad i potrzebny jest inny system ekonomiczny. Liczba Francuzów zgadzających się z tą opinią wyniosła ponad 40%, z kolei 50% Amerykanów podzieliło opinię, że kapitalizm ma problemy, które można rozwiązać dzięki regulacji i reformom. Spośród 27 badanych krajów, 22 wyraziło poparcie dla rządów chcących bardziej równomiernej dystrybucji bogactwa.

    Zgromadzenie Ustawodawcze Rosji (ros. Всероссийское учредительное собрание, Konstytuanta) – najwyższy organ władzy ustawodawczej w Rosji (Republice Rosyjskiej) w 1918 roku.Finlandia, Republika Finlandii (fiń. Suomi, Suomen Tasavalta; szw. Finland, Republiken Finland) – państwo w Europie Północnej, powstałe po odłączeniu od Rosji w 1917. Członek Unii Europejskiej. Graniczy od zachodu ze Szwecją, od północy z Norwegią i od wschodu z Rosją. Od zachodu ma ponadto dostęp do Morza Bałtyckiego.

    Socjalizm w krajach trzeciego świata[ | edytuj kod]

    Afrykański socjalizm był i nadal jest główną ideologią na całym kontynencie. Twórca socjalizmu afrykańskiego, Julius Nyerere, znajdował się pod wpływem socjalizmu fabiańskiego, był zwolennikiem wiejskich tradycji Afrykanów. Opracował model przyszłej gospodarki znany jako Ujamaa, systemu kolektywizacji, który – zgodnie z doktryną Nyerere – był obecny na kontynencie przed kolonializmem. Zasadniczo wierzył w to, że Afrykanie byli już socjalistami. Innymi znanymi afrykańskimi socjalistami byli: Jomo Kenyatta, Kenneth Kaunda, Kwame Nkrumah. Według krytyków, Afrykański Kongres Narodowy z RPA zrezygnował częściowo z ideałów na rzecz pragmatyzmu i wszedł na neoliberalną drogę. Obecnie wiele krajów afrykańskich rządzonych przez lewicę jest oskarżanych o wykorzystywanie w ekonomii tendencji neoliberalnych. W Azji partie socjalistyczne najbardziej popularne są w Indiach i Nepalu, na większości terenów Dalekiego Wschodu lewica socjalistyczna jest słabsza od antyimperialistycznych ruchów skrajnej lewicy (np. maoizmu).

    Rewolucja październikowa w Rosji (według terminologii sowieckiej Wielka Socjalistyczna Rewolucja Październikowa) – określenie, stosowane na:Cybernetyka (gr. kybernetes "sternik; zarządca" od kybernán "sterować; kontrolować") – nauka o systemach sterowania oraz związanym z tym przetwarzaniu i przekazywaniu informacji (komunikacja).

    W Ameryce Południowej ideologia lewicowa staje się coraz bardziej popularna, zjawisko to określa się czasem jako różowa fala. Hugo Chávez przyjął doktrynę znaną jako socjalizm XXI wieku, w ślad za nim poszedł prezydent Rafael Correa. Innymi socjalistycznymi przywódcami w Ameryce Południowej są: Evo Morales i Daniel Ortega.

    Lew Dawidowicz Trocki, właśc. Лейба Давидович Бронштейн, Lejba Dawidowicz Bronsztejn (ur. 7 listopada [26 października st.st.] 1879 w Janówce w guberni chersońskiej, zm. 21 sierpnia 1940 w Meksyku) – rewolucjonista rosyjski, jeden z twórców i przywódców RFSRR i ZSRR. Przewodniczący Komitetu Wojskowo-Rewolucyjnego w Piotrogrodzie w czasie rewolucji październikowej, członek Biura Politycznego RKP(b) i WKP(b), komisarz ludowy spraw zagranicznych RFSRR, następnie komisarz ludowy wojny i marynarki wojennej w rządzie RFSRR i ZSRR (do 1925). Konkurent Józefa Stalina do objęcia władzy po śmierci Włodzimierza Lenina. L. Trocki został zamordowany z polecenia J. Stalina, Sekretarza Generalnego WKP(b).Włodzimierz Lenin (ros. Владимир Ленин), właśc. Władimir Iljicz Uljanow (ros. Владимир Ильич Ульянов), (ur. 10 kwietnia/22 kwietnia 1870 w Symbirsku, zm. 21 stycznia 1924 w Gorkach pod Moskwą) – rosyjski polityk, organizator i przywódca rewolucji październikowej, a następnie pierwszy przywódca Rosji Radzieckiej. Współzałożyciel i lider partii bolszewickiej. Teoretyk ideologii komunizmu.
    Julius Nyerere pierwszy prezydent niepodległej Tanzanii i ideolog socjalizmu afrykańskiego

    Ekonomia[ | edytuj kod]

    W zamyśle socjalistów własność środków produkcji może być oparta na bezpośredniej własności pracowników spółdzielni, lub całego społeczeństwa. Zarządzanie i kontrola nad działalnością przedsiębiorstw publicznych powinna być oparta na samorządności i autonomii, przy równych relacjach w miejscu pracy. Pierwotne koncepcje ekonomii socjalistycznej zalecały zorganizowanie produkcji w taki sposób, aby bezpośrednio produkcja dóbr i usług była proporcjonalna do ich wartości użytkowej. Rola i wykorzystanie pieniędzy w hipotetycznej gospodarce socjalistycznej jest sporna, pierwotnie utopijni socjaliści często odrzucali pieniądz jako przedmiot niesprawiedliwości społecznej. Socjaliści utopijni, w tym: Karol Marks, Robert Owen i Pierre-Joseph Proudhon, zalecali różne formy zbliżone do pieniądza. Bolszewicki rewolucjonista Lew Trocki twierdził, że po rewolucji socjalistycznej, pieniądze nie mogą być arbitralnie zlikwidowane. Pieniądze miały wyczerpać jedynie „historyczną misję” (nadal stosowane, aż staną się zbędne).

    Altruizm (fr. altruisme, od łacińskiego rdzenia alter – inny, drugi) – zachowanie polegające na działaniu na korzyść innych. Według J. Poleszczuka polega ono na dobrowolnym ponoszeniu pewnych kosztów przez jednostkę na rzecz innej jednostki lub grupy, przeciwstawne zachowaniu egoistycznemu. Zachowania altruistyczne mogą występować zarówno wśród ludzi, jak i w obrębie innych gatunków biologicznych. Jest to podstawowe pojęcie socjobiologii.Kryzys finansowy (2007–2009) – ogólnoświatowy kryzys gospodarczy na rynkach finansowych i bankowych, którego szczyt przypadł na lata 2008-2009, zapoczątkowany zapaścią na rynku pożyczek hipotecznych wysokiego ryzyka w Stanach Zjednoczonych.

    Socjalizm rynkowy odwołuje się do różnych teorii i systemów ekonomicznych, które wykorzystują mechanizm rynkowy do organizowania produkcji i przeznaczania czynników produkcji wśród przedsiębiorstw będących własnością społeczną. Odmiany socjalizmu rynkowego obejmują propozycję, takie jak mutualizm i neoklasyczne modele ekonomii. Socjaliści rynkowi opierają się na gospodarce mieszanej, samorządności pracowniczej i rynku opartego na własności mieszanej z dużym udziałem sektora spółdzielczego i własności pracowniczej.

    Margaret Hilda Thatcher LG (z domu Roberts, ur. 13 października 1925 w Grantham, zm. 8 kwietnia 2013 w Londynie) – brytyjska polityk, premier Wielkiej Brytanii w latach 1979–1990, chemiczka, prawniczka. Stanowczość w stosunku do strajkujących górników oraz do państw komunistycznych spowodowała nadanie jej przydomku Żelaznej Damy (Iron Lady). Liberalną politykę gospodarczą jej gabinetu ochrzczono mianem thatcheryzmu. Jedna z czołowych „eurosceptyczek”, zwolenniczka ograniczonej integracji europejskiej.Wybory do Zgromadzenia Ustawodawczego Rosji - Konstytuanty były konsekwencją rewolucji lutowej w 1917 roku. Wybory zostały wyznaczone przez Rząd Tymczasowy na 25 listopada (12 listopada s.s) 1917. Bolszewicy, którzy przejęli władzę w wyniku przewrotu w Piotrogrodzie 7 listopada, po początkowych wahaniach podtrzymali datę wyborów, wydając stosowny dekret. Wybory rozpoczęły się 25 listopada 1917 roku w Piotrogrodzie, w tydzień później odbyły się w Moskwie, a wciągu następnej dekady w reszcie Rosji. Zakończyły się one zdecydowanym zwycięstwem eserowców (socjalistów-rewolucjonistów), którzy zdobyli 17 943 000 głosów - ponad dwa razy więcej głosów od bolszewików (10 661 000 głosów - na drugim miejscu). Na dalszych miejscach znaleźli się kadeci oraz mienszewicy.

    Centralne planowanie[ | edytuj kod]

    Gospodarka planowa jest rodzajem gospodarki składającym się z mieszanej własności publicznej środków produkcji i dystrybucji za pośrednictwem centralnego planowania. Enrico Barone przedstawił kompleksowe teoretyczne ramy planowanej gospodarki socjalistycznej. W jego modelu, przy założeniu idealnych technik obliczeniowych, dojdzie do zrównoważenia podaży i popytu. Najbardziej widocznym przykładem gospodarki planowanej jest system gospodarczy Związku Radzieckiego, scentralizowanie zaplanowany model jest zwykle związany z państwami komunistycznymi XX wieku, gdzie zostały połączone z jednopartyjnym systemem politycznym. W gospodarce centralnie planowanej decyzje dotyczące ilości towarów i usług, które mają być produkowane są z góry zaplanowane przez agencję planowania. Chociaż gospodarka radziecka była nominalnie centralnie planowana, w praktyce planowanie opracowane było na podstawie informacji gromadzonych i przekazywanych z państwowych przedsiębiorstw do ministerstw gospodarki. Gospodarka ustalała ceny dla producentów i konsumentów towarów, tym samym gospodarka radziecka była alternatywą dla rynku (popyt i podaż). System ten, jako autorytarny według krytyków, został odrzucony przez główny nurt socjalizmu. Ewenementem w krajach o gospodarce zbliżonej do radzieckiej była Jugosławia, gdzie był praktykowany pewien stopień samorządności.

    New Lanark (gael. Lannraig Ùr) - miejscowość położona nad rzeką Clyde, w odległości około 2 km od miasta Lanark. Ruch alterglobalistyczny – ruch społeczno-polityczny aktywny w większości państw świata, różnorodny ideowo i niejednolity organizacyjnie. Za cel stawia sobie radykalną zmianę obecnych stosunków ekonomicznych, ekologicznych i społecznych, poprzez m.in. budowanie globalnego społeczeństwa obywatelskiego.

    Socjalistyczna krytyka modelu planowanego podkreśla fakt, że gospodarka radziecka została skonstruowana na akumulacji kapitału i wydobyciu wartości dodatkowej z pracowników przez agencję planowania w celu inwestycji nadwyżki w nowe produkcje. Stąd środowiska lewicowe ukuły nowy termin „państwowa gospodarka kapitalistyczna”. Jeszcze inni socjaliści skupili się na braku samorządu i scentralizowanych uprawnień władzy w modelu radzieckim, co ich zdaniem uczyniło system ZSRR nie socjalistycznym, określanym przez nich mianem biurokratycznego kolektywizmu, kapitalizmu państwowego lub zdeformowanego państwa robotniczego.

    Partia Lewicy (szw. Vänsterpartiet) – szwedzka partia socjalistyczna, bardziej radykalna od Szwedzkiej Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej. Sprzeciwia się prywatyzacji, członkostwu Szwecji w UE, zwraca dużą uwagę na kwestie ekologiczne, propaguje postulaty feministyczne i egalitarystyczne.Islamski socjalizm - termin ukuty przez muzułmańskich teologów, określający bardziej uduchowioną formę socjalizmu. Islamscy socjaliści uważają, że nauki Koranu i Mahometa - szczególnie zakat - są zgodne z zasadami równości gospodarczej i społecznej. Muzułmańscy socjaliści czerpią inspirację z wczesnego ustroju Medyny ustanowionego przez Mahometa. W przeciwieństwie do zachodniego ruchu socjalistycznego (jak i chrześcijańskich demokratów), nie chcą rozdziału kościoła od państwa, deklarując przy tym chęć budowy demokratycznych struktur państwowych. Za narodziny współczesnego socjalizmu islamskiego uznaje się początek ruchu antyimperialistycznego na bliskim wschodzie.

    Zdecentralizowana gospodarka planowa[ | edytuj kod]

    Salvador Allende, lewicowy prezydent Chile w latach 1970–1973

    Zdecentralizowana, samorządna gospodarka planowana opiera się na autonomicznych podmiotach gospodarczych i zdecentralizowanym mechanizmie przydzielania i podejmowania decyzji. Model ten zdobył poparcie wśród przedstawicieli klasycznej i neoklasycznej ekonomii (Alfred Marshall, John Stuart Mill i Jaroslav Vanek). Historycznie model przejawiał się w pracy spółdzielczej, samorządność jako cel stawia sobie zmniejszenie i stopniową eliminacje wyzysku i alienacji. Socjalistyczny rząd Salvadora Allende w Chile, eksperymentował nawet z cybernetyką (projekt Synco), która miała stworzyć sieć informacyjną między rządem, państwowymi przedsiębiorstwami i konsumentami. Innym, nowszym wariantem zdecentralizowanej gospodarki planowanej jest ekonomia uczestnicząca. Charakterystyką ekonomii uczestniczącej są zdecentralizowane rady pracowników i konsumentów.

    Chile (Republika Chile, hiszp. República de Chile) – państwo w Ameryce Południowej, ciągnące się długim pasem na zachodnim wybrzeżu kontynentu nad Oceanem Spokojnym. Stolicą Chile jest Santiago. Graniczy z Peru, Boliwią i Argentyną. Do Chile należą liczne wyspy przybrzeżne i wyspy na otwartym oceanie (w sumie ok. 3 tys.): Juan Fernández, Wyspa Wielkanocna (najbardziej oddalona od innych wysp i lądów zamieszkana wyspa na świecie), Sala y Gómez, San Ambrosio, San Félix, Chiloé, Campana, Santa Inés, Chonos.Gospodarka mieszana składa się zarówno z sektora publicznego, jak i prywatnego. Większość gospodarek na świecie funkcjonuje w tym systemie.

    Michel Bauwens identyfikuje powstanie ruchu otwartego planowania produkcji jako nowej, alternatywnej formacji społecznej do gospodarki kapitalistycznej i gospodarki centralnie planowanej, opartej na współpracy samorządu, własności wspólnej zasobów. Komunizm anarchistyczny jest teorią anarchizmu, który opowiada się za zniesieniem stanu, własności prywatnej i kapitalizmu na rzecz wspólnej własności środków produkcji. Zdecentralizowane planowanie jest związana z ruchami politycznymi społecznego anarchizmu, anarchokomunizmu, trockizmu, komunizmu rad, lewicowego komunizmu i socjalizmu demokratycznego.

    Stanford Encyclopedia of Philosophy (SEP) jest ogólnie dostępną encyklopedią internetową filozofii opracowaną przez Stanford University. Każde hasło jest opracowane przez eksperta z danej dziedziny. Są wśród nich profesorzy z 65 ośrodków akademickich z całego świata. Autorzy zgodzili się na publikację on-line, ale zachowali prawa autorskie do poszczególnych artykułów. SEP ma 1260 haseł (stan na 20 stycznia 2011). Mimo, że jest to encyklopedia internetowa, zachowano standardy typowe dla tradycyjnych akademickich opracowań, aby zapewnić jakość publikacji (autorzy-specjaliści, recenzje wewnętrzne).Feminizm (łac. femina ‘kobieta’) – ideologia, kierunek polityczny i ruch społeczny związany z równouprawnieniem kobiet. Istnieje wiele nurtów feminizmu, odróżniających się stanowiskami w takich kwestiach jak np. prawa kobiet i płeć kulturowa.

    Planowanie ekonomiczne[ | edytuj kod]

    Clement Richard Attlee, premier Wielkiej Brytanii z ramienia Partii Pracy w latach 1945–1951

    Planowanie ekonomiczne to system, w którym spółdzielnie są właścicielami środków produkcji, ale działalność gospodarcza jest kierowana do pewnego stopnia przez agencję rządową i mechanizmy koordynacji. Różni się od scentralizowanej gospodarki planowanej w mikroekonomicznym podejmowaniu decyzji. Model ten realizowany był przez rząd Clementa Attleego. Nacjonalizacja w Wielkiej Brytanii została osiągnięta poprzez uspołecznienie przemysłu (tj. odszkodowania). British Aerospace została połączona z największymi firmami lotniczymi takimi jak: British Aircraft Corporation, Hawker Siddeley. British Shipbuilders również została połączona z innymi spółkami stoczniowymi (Cammell Laird, Govan Shipbuilders, Swan Hunter, i Yarrow Shipbuilders). Kopalnie węgla kamiennego zostały znacjonalizowane w 1947 roku.

    Jean-Jacques Rousseau (ur. 28 czerwca 1712 w Genewie, zm. 2 lipca 1778 w Ermenonville) – genewski pisarz tworzący w języku francuskim, filozof i pedagog, autor koncepcji swobodnego wychowania.Partia Konstytucyjno-Demokratyczna (ros. Конституционно-демократическая партия) – liberalna partia polityczna, działała w Imperium Rosyjskim i w Rosji okresu rewolucji w latach 1905-1917. Znana także jako "Partia Wolności Ludowej" (Партия Народной Свободы), nieformalnie nazywana "Partią Kadetów", "K-D" oraz "Kadeci" (кадеты).

    Socjalizm rynkowy[ | edytuj kod]

    Socjalizm rynkowy łączy własność publiczną z mechanizmami rynkowymi. Środki produkcji są własnością publiczną lub są wspólnie eksploatowane w celach zarobkowych. W socjalizmie rynkowym środki produkcji składałyby się z państwowych lub wspólnotowych przedsiębiorstw działających w gospodarce rynkowej. Generowany zysk miałby być używany do bezpośredniego wynagrodzenia pracowników, programów państwowych lub finansowania instytucji publicznych. Miałoby to w założeniu eliminować lub znacznie zmniejszać zapotrzebowanie na różne formy opodatkowania, które istnieją w systemach kapitalistycznych. Najstarsze modele formy socjalizmu rynkowego zostały opracowane przez Enrico Barone w 1908 i Oskara R. Lange (ok. 1936). Zaproponowali oni, aby centralnie planowane poziomy cen ustalane były metodą prób i błędów. Neoklasyczny ekonomista Léon Walras uważał, że gospodarka socjalistyczna oparta na własności państwowej ziemi i zasobów naturalnych stanowi podstawę finansów publicznych, dzięki czemu podatki dochodowe byłyby niepotrzebne. Niektóre koncepcje socjalizmu rynkowego zbliżają się w zakresie postulowanych, rynkowych metod gospodarowania w ramach własności publicznej do modelu kapitalizmu państwowego.

    Buddyzm (inna nazwa to: sanskr. Buddha Dharma; pāli. Buddha Dhamma lub Buddha Sasana – "Nauka Przebudzonego") – nonteistyczny system filozoficzny i religijny, którego założycielem i twórcą jego podstawowych założeń był żyjący od około 560 do 480 roku p.n.e. Siddhārtha Gautama (pāli. Siddhattha Gotama), syn księcia z rodu Śākyów, władcy jednego z państw-miast w północnych Indiach. Buddyzm bywa zaliczany do religii dharmicznych oraz do religii nieteistycznych.Kenneth David Kaunda (ur. 28 kwietnia 1924 w Chinsali) – polityk zambijski. Pierwszy prezydent niepodległej Zambii, sprawował urząd od 24 października 1964 do 2 listopada 1991.

    Obecny system gospodarczy Chin jest formalnie zatytułowany jako socjalistyczna gospodarka rynkowa z chińskimi cechami. Łączy on w sobie duży sektor państwowy i sektor prywatny, operujący głównie wokół przemysłu lekkiego. Strefa prywatna w 2005 roku wypracowała między 33% a 70% PKB. Chińska gospodarka składa się ze 150 przedsiębiorstw państwowych które podlegają bezpośrednio centralnemu rządowi chińskiemu. W 2008 roku państwowe korporacje stały się bardziej dynamiczne i generowały duży wzrost przychodów dla państwa, w wyniku czego w 2009, mimo kryzysu ekonomicznego na świecie, gospodarka chińska prężnie się rozwijała. Wietnam przyjął podobny model po reformach gospodarczych Đổi Mới, wietnamski rząd zachowuje jednak ścisłą kontrolą sektora państwowego i branż strategicznych, ale pozwala na działalność sektora prywatnego w produkcji towarowej.

    Czartyzm (ang. chartism, od charter – karta) – masowy i radykalny ruch polityczny w latach 1836-49 w Wielkiej Brytanii,, który zmierzał do wprowadzenia demokratycznych zmian w systemie wyborczym oraz poprawy sytuacji ekonomicznej robotników. Światowe Forum Ekonomiczne (ang. World Economic Forum, WEF) – szwajcarska fundacja non-profit znana z organizacji corocznej konferencji w Davos.


    Podstrony: [1] 2 [3] [4] [5] [6]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Zgromadzenie Ustawodawcze Rosji (ros. Всероссийское учредительное собрание, Konstytuanta) – najwyższy organ władzy ustawodawczej w Rosji (Republice Rosyjskiej) w 1918 roku.
    Syndykalizm − powstały w XIX wieku kierunek w ruchu robotniczym, który zakładał prymat celów ekonomicznych nad politycznymi w walce proletariatu o swoje prawa. Zasadniczym narzędziem tej walki miały być związki zawodowe, a nie partie polityczne. W jego obrębie wyróżnić można dwa nurty: reformistyczny oraz rewolucyjny.
    Ateizm – odrzucenie teizmu lub pogląd bądź doktryna głosząca, że bogowie nie istnieją. W najszerszym znaczeniu jest to brak wiary w istnienie boga, bóstw i sił nadprzyrodzonych, jako sprzecznych z rozumem i nienaukowych, oraz negujący potrzebę religii.
    Karl Heinrich Marx (ur. 5 maja 1818 w Trewirze, zm. 14 marca 1883 w Londynie) – niemiecki filozof, ekonomista i działacz rewolucyjny. Twórca socjalizmu naukowego, współzałożyciel I Międzynarodówki.
    Nacjonalizm (z łac. natio – naród) – postawa społeczno-polityczna, uznająca naród za najwyższe dobro w sferze polityki. Nacjonalizm uznaje sprawy własnego narodu za najważniejsze (egoizm narodowy), jednak istnieją grupy, które szanują także racje i poglądy innych narodów. Nacjonalizm przejawia się głoszeniem poglądów o zabarwieniu narodowym, szerzeniem myśli narodowej i pamięci o bohaterach danego narodu. Głosi solidarność wszystkich grup i klas społecznych danego narodu. Wyróżniamy dwa typy nacjonalizmu: pozytywny i negatywny (szowinistyczny).
    Wojna francusko-pruska – konflikt zbrojny między mocarstwami II Cesarstwem Francuskim a Królestwem Prus wspieranym przez inne kraje niemieckie, toczony od 19 lipca 1870 do 10 maja 1871.
    Walery Antoni Wróblewski (ur. 27 grudnia 1836 w Żołudku, zm. 5 sierpnia 1908 w Ouarville) – polski działacz rewolucyjno-demokratyczny, dowódca w powstaniu styczniowym, generał Komuny Paryskiej, działacz Związku Zagranicznego Socjalistów Polskich.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.148 sek.