• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Skrzela - anatomia



    Podstrony: [1] 2 [3]
    Przeczytaj także...
    Larwa (łac. larva – maska, widmo, lm larvae) – postać i stadium rozwoju postembrionalnego (młodocianego) zwierzęcia, charakteryzujące się możliwością wzrostu, często różniące się anatomicznie, fizjologicznie i ekologicznie od postaci dojrzałej osobników tego samego gatunku. Występuje powszechnie w rozwoju bezkręgowców, ryb i płazów.Tryskawka (łac. spiraculum) – mały zewnętrzny otwór skrzelowy występujący u wielu gatunków ryb kostnochrzęstnych i niektórych spodoustych. Powstał z pierwszej szpary skrzelowej. Jest położony tuż za okiem, między łukiem żuchwowym i gnykowym. Występują w niej zredukowane skrzela (nibyskrzela), obecne u postaci młodocianych, u dorosłych niekiedy ulegające redukcji. Tryskawka jest elementem układu oddechowego łączącym komorę skrzelową ze środowiskiem zewnętrznym. Jest narządem homologicznym z jamą ucha środkowego i przewodem Eustachiusza kręgowców lądowych.
    Ryby[ | edytuj kod]
    Położenie skrzeli (M) w ciele ryby
    Skrzela tuńczyka

    Skrzela ryb położone są w przedniej części ciała, w kanale przelotowym pomiędzy otworem gębowym a specjalnymi otworami wylotowymi. Tylna część trzewioczaszki tworzy jamę skrzelową opasaną szkieletem złożonym z rozłożonych po obu stronach gardzieli kostnych lub chrzęstnych łuków skrzelowych, na których umieszczone są skrzela.

    Ryby chrzęstnoszkieletowe, ryby chrzęstne, chrzęstniki (Chondrichthyes) – gromada kręgowców wodnych – tradycyjnie zaliczanych do ryb właściwych (Pisces) – obejmująca chimery, płaszczki i rekiny, łącznie ponad 1000 gatunków. Żywią się pokarmem zwierzęcym. Większość gatunków ryb chrzęstnych żyje w wodach morskich. Rekiny znane są z zapisów kopalnych datowanych na ponad 400 mln lat, płaszczki pojawiły się prawdopodobnie 200 mln lat temu.Pokrywa skrzelowa – twór kostny ryb kostnoszkieletowych oraz wymarłych prawieczkowców, zasłaniający od zewnątrz komorę skrzelową razem ze skrzelami oraz pełniący ważną rolę w procesie oddychania ryb. U chimer występuje w formie zaczątkowej. Pokrywa skrzelowa nazywana jest często w literaturze wieczkiem skrzelowym (łac. operculum), które jest jej największą częścią.
    Tryskawka (z lewej) i oko ogończy Taeniura lymma

    Skrzela mają postać szeregu szczelin, występujących zwykle w pięciu (rzadziej sześciu lub siedmiu) parach. Pierwsza para szczelin skrzelowych, żuchwowo-gnykowa, u ryb starszych filogenetycznie przekształciła się w tryskawkę (spiraculum), która u jesiotrowatych i doskonałokostnych występuje w formie kłębuszka naczyń krwionośnych, tzw. skrzele rzekome albo nibyskrzele. Druga szczelina skrzelowa znajduje się pomiędzy łukiem gnykowym, a pierwszym łukiem skrzelowym, natomiast pozostałe pomiędzy kolejnymi łukami skrzelowymi.

    Skorupiaki (Crustacea) – podtyp stawonogów, w większości wodnych. Wiele gatunków wchodzi w skład planktonu. Znanych jest ponad 50 tysięcy gatunków. Badaniem skorupiaków zajmuje się karcynologiaJednym z elementów dostosowywania się do warunków środowiska, zapełniania wolnych nisz ekologicznych jest kształtowanie sylwetki ciała ułatwiającej poruszanie się, zdobywanie pokarmu i ucieczkę przed drapieżnikami. Różnorodność kształtów ciała ryb wskazuje jak duże zdolności przystosowawcze posiada ta grupa zwierząt.

    Skrzela ryb kostnoszkieletowych wsparte są na czterech szkieletowych łukach skrzelowych (łuków jest zwykle pięć, ale na piątym łuku nie zawiązują się listki skrzelowe). Chrzęstnoszkieletowe mają ich pięć, rzadziej sześć lub siedem.

    Po wklęsłej stronie łuków skrzelowych występują guzki, wzgórki lub pręcikowate wyrostki filtracyjne. Ryby drapieżne mają cierniste lub brodawkowate kostne guzki. Doskonale rozwinięte wyrostki filtracyjne ryb planktonożernych umożliwiają odcedzanie pokarmu z wody pobranej do otworu gębowego. Liczba i wielkość wyrostków filtracyjnych jest stała dla danego gatunku, co jest wykorzystywane w taksonomii.

    Jama płaszczowa – u mięczaków przestrzeń między workiem trzewiowym, a płaszczem. Do jamy płaszczowej uchodzi układ pokarmowy, rozrodczy oraz wydalniczy. Znajdują się w niej także skrzela (ktenidia). U ślimaków płucodysznych oraz niektórych przodoskrzelnych ukrwione ściany jamy płaszczowej pełnią funkcje organu wymiany gazowej zwanego „płucem”.Naczynia włosowate (kapilary) – cienkościenne naczynia krwionośne (lub chłonne) oplatające tkanki i docierające do niemalże każdej komórki ciała. Zbudowane są ze śródbłonka. Ich średnica wynosi 7-15 μm. Ich zadaniem jest wymiana (pod wpływem ciśnienia) gazów, składników pokarmowych, zbędnych produktów przemiany materii, hormonów i witamin między krwią a tkanką. Wadą naczyń włosowatych jest to, że w czasie wymiany składników ucieka z nich także osocze (do 5 litrów dziennie). Z tego powodu powstał układ limfatyczny (chłonny), którego jednym z zadań jest zbieranie osocza z płynu tkankowego. Pęknięcie naczynia włosowatego nie ma większego znaczenia dla organizmu, chyba że dotyczy ono ważnych narządów (mózgu i naczyń wieńcowych serca). W związku z odmienną budową układu krwionośnego u różnych gromad kręgowców naczynia włosowate zmieniają prędkość przepływu krwi oraz jej ciśnienie. U ryb z racji dwukomorowego serca naczynia włosowate stanowią duży opór, co za tym idzie ciśnienie i prędkość krwi są małe. U gadów i płazów krążenie odbywa się szybciej. U ssaków i ptaków o czterokomorowym sercu występuje największe ciśnienie i najszybszy przepływ krwi, w związku z czym, gromady te zyskały stałocieplność. To właśnie po ich pęknięciu powstają tzw. wybroczyny.

    Od zewnętrznej, wypukłej strony łuków skrzelowych odchodzą drobne, niezwykle gęsto ustawione, bogato unaczynione długie wyrostki – listki (płatki) skrzelowe. Złożone są z wielu bardzo drobnych blaszek skrzelowych nazywanych też blaszkami oddechowymi. Listki ułożone są w dwóch szeregach (półskrzelach) a wolno sterczące z nich blaszki skierowane są do jamy skrzelowej. Pokryte cienkim nabłonkiem listki i blaszki skrzelowe tworzą dużą powierzchnię wymiany gazowej, w wyniku której następuje pobieranie tlenu rozpuszczonego w wodzie oraz wydalenie dwutlenku węgla. Zwiększenie wydajności systemu poboru tlenu do organizmu umożliwia przepływ krwi w kierunku przeciwnym do kierunku ruchu wody (system wymiany przeciwprądowej).

    Ryby – tradycyjna nazwa zmiennocieplnych kręgowców wodnych oddychających skrzelami i poruszających się za pomocą płetw. Obejmuje bezżuchwowe krągłouste (Cyclostomata) oraz mające szczęki ryby właściwe (Pisces).Skrzelotchawki – narządy oddechowe występujące u larw wodnych owadów, służące do oddychania w wodzie. Mają postać blaszkowatych lub nitkowatych uwypuklenia ścianek ciała z tchawkami wewnątrz. U różnych owadów mogą być ona umiejscowione w różnych miejscach ciała, np.: na odnóżach, tułowiu, w końcowym odcinku jelita. Do skrzelotchawek tlen dyfunduje przez powłokę ciała, dalej rozprowadzany jest po organizmie w zamkniętym systemem tchawek.

    Na dolnych i górnych końcach łuków skrzelowych niektórych ryb znajdują się zęby gardłowe.

    U ryb chrzęstnoszkieletowych skrzela zakończone są szczelinami skrzelowymi, osłoniętymi fałdem skórnym. Jamę skrzelową ryb kostnoszkieletowych osłania pokrywa skrzelowa, która dzieli się zwykle na 4 części – największe z nich to przedpokrywa i pokrywa, a pozostałe to międzypokrywa i podpokrywa. Pokrywa jest odchylana i przyciągana przy pomocy odpowiednich mięśni, działa podobnie jak pompa ssąco-tłocząca.

    Dziesięcionogi (Decapoda) – rząd skorupiaków wyższych liczący ponad 6000 gatunków z nadrzędu raków właściwych (Eucarida) u których zwykle pierwsza para odnóży krocznych jest przekształcona w duże szczypce. Obejmuje kraby, homary, krewetki, raki oraz kilka mniej znanych rodzin.Powszechne Wydawnictwo Rolnicze i Leśne (PWRiL) – polskie wydawnictwo naukowe założone w 1947 w Warszawie jako Państwowy Instytut Wydawnictw Rolniczych; wydaje publikacje naukowe i popularnonaukowe z zakresu rolnictwa i leśnictwa.
     Zapoznaj się również z: Pokrywa skrzelowa.

    Przepływ wody przez skrzela wymuszany jest na dwa sposoby. Pierwszy, stosowany np. przez makrelowce lub niektóre duże rekiny, polega na wpychaniu wody do jamy gębowej, którą woda opuszcza przez szczeliny skrzelowe. Przepływająca woda opłukuje blaszki skrzelowe umożliwiając wymianę gazową. Metoda ta wymusza ciągły ruch ryby do przodu lub ustawienie ciała w kierunku przeciwnym do prądu wody. Zdecydowanie skuteczniejsza jest druga metoda polegająca na zasysaniu i tłoczeniu wody do skrzeli przez skoordynowane ruchy pyska i pokryw skrzelowych. Przez otwarty pysk pobierana jest woda do jamy gębowej, przy zamkniętych pokrywach skrzelowych. Zamknięciu pyska towarzyszy skurcz mięśni jamy gębowej i otwarcie pokryw skrzelowych, co powoduje wypchnięcie wody przez skrzela na zewnątrz.

    Kijanka – postać larwalna płazów. Po pewnym czasie przekształca się w dorosłego płaza, jednak przed całkowitym przeobrażeniem fizycznym, prezentuje wiele cech typowych dla ryb – prowadzi wodny tryb życia, porusza się, odżywia i wygląda podobnie do ryby, oddycha skrzelami, ma ogon pionowo otoczony płetwą, stanowiący główną siłę napędową. Po wylęgu są one zaopatrzone w specjalne narządy, które służą im do przymocowywania się do różnych przedmiotów, co ma je zabezpieczyć przed upadkiem na dno. U płazów ogoniastych jest to narząd balansyjny zwany narządem Rusconiego, a u płazów bezogonowych jest to podkowiasta przylga.Hemolimfa – płyn ustrojowy bezkręgowców posiadających otwarty układ krwionośny: wstężnice, stawonogi (owady, skorupiaki), żachwy, mięczaki. Pełni funkcje krwi i limfy. W jej skład wchodzą hemocyty - komórki pełzakowate, które mają zdolność fagocytozy, w jej osoczu może być rozpuszczony barwnik oddechowy: hemocyjanina, chlorokruoryna lub hemoerytryna oraz białka (i polipeptydy) odpornościowe takie jak: cekropiny, attacyny, defenzyny.

    Do poprawnej pracy skrzela wymagają stałej wilgotności, bez której listki skrzelowe sklejają się ze sobą. Ryba wyjęta z wody może jeszcze oddychać przez pewien czas, jeśli listki nie wyschną. Ponadto funkcję narządu oddechowego przejmuje wówczas skóra, przez którą następuje wymiana gazowa lub - w przypadku niektórych gatunków - inne wyspecjalizowane narządy umożliwiające rybie oddychanie w powietrzu atmosferycznym.

    Powszechne Wydawnictwo Rolnicze i Leśne (PWRiL) – polskie wydawnictwo naukowe założone w 1947 w Warszawie jako Państwowy Instytut Wydawnictw Rolniczych; wydaje publikacje naukowe i popularnonaukowe z zakresu rolnictwa i leśnictwa.Narząd nadskrzelowy – dodatkowy narząd oddechowy ryb z rodziny długowąsowatych (Clariidae) i Heteropneustidae. Umożliwia im, podobnie jak narząd błędnikowy (tzw. labirynt) błędnikowców, oddychanie powietrzem atmosferycznym. Od labiryntu różni się budową i umiejscowieniem.

    W okresie larwalnym wiele ryb (dwudyszne, chrzęstnoszkieletowe, niektóre kostnoszkieletowe) oddycha za pomocą skrzeli zewnętrznych.

    Przekształcenia[ | edytuj kod]

  • I szczelina skrzelowa przekształca się w jamę ucha środkowego oraz trąbkę słuchową
  • z nabłonka II szczeliny skrzelowej tworzą się migdałki
  • nabłonek III i IV szczeliny skrzelowej stanowi materiał wyjściowy do powstania przytarczyc i grasicy


  • Podstrony: [1] 2 [3]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Bezkręgowce (Invertebrata) – zespół wszystkich grup zwierzęcych o rozmaitych planach budowy i różnym pochodzeniu, przeciwstawiany potocznie kręgowcom (Vertebrata). Jest to sztuczna jednostka systematyczna grupująca zwierzęta wielokomórkowe (Metazoa), wyodrębniane na podstawie negatywnej cechy diagnostycznej – braku szkieletu wewnętrznego (osiowego) w postaci kręgosłupa i czaszki. Pozostałe cechy, którymi określa się bezkręgowce nie są jednoznaczne. Do bezkręgowców należy 97–99% współcześnie występujących zwierząt. Liczba opisanych gatunków przekracza 1 milion.
    Wymiana gazowa (ang. gas exchange) – proces, w czasie którego dochodzi do dyfuzji gazów i ich wymiany pomiędzy całym organizmem a jego otoczeniem (wymiana gazowa zewnętrzna) oraz pomiędzy płynami ustrojowymi a tkankami (wymiana gazowa wewnętrzna). Wymiana gazowa u organizmów fotosyntetyzujących jest związana z takimi procesami jak fotosynteza, oddychanie komórkowe i fotooddychanie, u organizmów heterotroficznych wymiana gazowa związana jest tylko z procesem oddychania komórkowego. W potocznym znaczeniu oddychanie jest błędnie zawężane do wymiany gazowej.
    Zęby gardłowe, inaczej zęby gardzielowe – występujące w gardzieli niektórych ryb twarde kostne twory oparte na piątym łuku skrzelowym, działające jak zęby. Służą do rozgniatania pokarmu. Ułożone są w jednym lub kilku rzędach naprzeciw osadzonej na wyrostku gardłowym płytki, zwanej żarnem. Wykształcają się z brodawek zębowych. Zmieniane są dwukrotnie w pierwszym roku życia ryby, a w kolejnych latach raz w roku.
    Zwierzęta (Animalia) – królestwo obejmujące wielokomórkowe organizmy cudzożywne o komórkach eukariotycznych, bez ściany komórkowej, w większości zdolne do aktywnego poruszania się. Są największym i najbardziej zróżnicowanym gatunkowo królestwem organizmów. Największą grupę zwierząt stanowią bezkręgowce, a wśród nich owady. Drugą, obok bezkręgowców, grupą zwierząt są kręgowce. Wśród nich tradycyjnie wyróżnia się ryby, płazy, gady, ptaki i ssaki, do których należy również człowiek.
    Płazy (Amphibia) – gromada zmiennocieplnych kręgowców z grupy czworonogów. Nazwa naukowa wywodzi się z greki od słów ἀμφí, amphi = ‘oba’, βíος, bios = ‘życie’. Zamieszkują różnorodne siedliska, większość gatunków żyje na lądzie, w gruncie, na drzewach bądź w wodach słodkich. W rozwoju przechodzą stadium larwalne, w czasie którego prowadzą wodny tryb życia, choć niektóre gatunki wykształciły adaptacje behawioralne pozwalające ominąć to ograniczenie. Kijanki przechodzą przeobrażenie, podczas którego oddychająca skrzelami larwa staje się dorosłym osobnikiem oddychającym płucami. Wymiana gazowa następuje również przez skórę. Niektóre niewielkie ogoniaste, jak i bezogonowe nie mają płuc i prowadzą całą wymianę gazową przez skórę. Powierzchownie przypominają gady, które jednak wraz z ptakami i ssakami zaliczają się do owodniowców i nie potrzebują zbiorników wodnych do rozrodu. W związku ze swym rozwojem złożonym i przepuszczalną skórą płazy stanowią często wskaźniki ekologiczne. W ostatnich dekadach odnotowano drastyczny spadek liczebności wielu gatunków płazów na całym świecie.
    Układ oddechowy (łac. systema respiratorium) – zespół narządów umożliwiających organizmowi oddychanie. Integralnym elementem układu jest narząd oddechowy
    Wydawnictwo Naukowe PWN SA – wydawnictwo z siedzibą w Warszawie, założone w 1951, w obecnej formie prawnej działające od 1997. Wydawnictwo Naukowe PWN SA stanowi jednostkę dominującą Grupy kapitałowej PWN, w skład której wchodzi kilkanaście przedsiębiorstw, głównie wydawnictw.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.052 sek.