• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Sklerenchyma

    Przeczytaj także...
    Kolenchyma (zwarcica) – tkanka roślinna wzmacniająca złożona z komórek żywych, elastycznych i wydłużonych, otoczonych niezdrewniałą celulozowo-pektynową ścianą. Komórki mogą zawierać chloroplasty, chociaż nie nalezą do tkanek asymilacyjnych. W ścianie komórkowej występują zwykle nierównomierne zgrubienia. Zwykle komórki kolenchymy ściśle do siebie przylegają. Pomimo znacznej grubości ściany komórkowe kolenchymy pozostają elastyczne, co umożliwia wzrost rośliny na długość. Czasem w skład ściany komórkowej wchodzi oprócz celulozy protopektyna, zdolna do pęcznienia.Stereidy – silnie wydłużone komórki sklerenchymy najczęściej o zaostrzonych końcach. Komórki dojrzałe najczęściej są martwe, sprowadzają się więc do odpowiednio wykształconej ściany wtórnej. Owa ściana składa się zwykle z wielu lameli, które można podzielić na 3 warstwy:
    Korzeń (łac. radix) – część sporofitu, która dostarcza roślinom wodę i substancje odżywcze (sole mineralne), utrzymuje rośliny na podłożu i służy do gromadzenia substancji zapasowych. Występuje niemal u wszystkich roślin naczyniowych, nieobecny jest jedynie u posiadających chwytniki psylotowych i niektórych roślin, u których korzeń zanikł wtórnie (np. u pływaczy i wolffii bezkorzeniowej). Rośliny zakorzenione są zwykle w glebie, u epifitów wykształcają się korzenie powietrzne, u hydrofitów korzenie zanurzone.
    Włókna sklerenchymatyczne

    Sklerenchyma (twardzica)tkanka wzmacniająca roślin. Dojrzałe komórki sklerenchymatyczne mają mocno zgrubiałe i na ogół silnie zdrewniałe ściany wtórne, inkrustowane ligniną, z licznymi jamkami. W czasie rozwoju tych komórek ich protoplasty najczęściej zamierają i zanikają – są to więc komórki martwe. Tkanka składa się przeważnie z komórek prozenchymatycznych (podłużnych). Funkcją sklerenchymy jest przede wszystkim nadawanie sztywności poszczególnym częściom rośliny. W rozwoju powstają z merystemów pierwotnych lub wtórnych.

    Tkanka wzmacniająca, tkanka mechaniczna – ogólna nazwa tkanek roślinnych, zapewniających roślinom odporność na zginanie, rozciąganie oraz umożliwiających zachowanie kształtu organom. Tkanki wzmacniające tworzą układ wzmacniający. Tkanki wzmacniające są przystosowane do obciążeń mechanicznych występujących w środowisku lądowym. Jej komórki mają zgrubiałe ściany, a ich odpowiednie rozmieszczenie w roślinie gwarantuje wytrzymałość na czynniki dynamiczne (np. wiatr), a także statyczne (np. masa liści czy owoców).Protoplast – aktywna metabolicznie część komórki bakterii, grzyba lub rośliny czyli część komórki bez ściany komórkowej. Protoplasty sztucznie uzyskiwane w wyniku trawienia ściany komórkowej enzymami mają kształt kulisty lub zbliżony i pozostają zdolne do życia i stanowią ważny obiekt badań cytologicznych. Protoplasty są zdolne do regeneracji ściany komórkowej i fuzji, przy czym są w stanie tworzyć mieszańce somatyczne między gatunkami niespokrewnionymi (np. protoplast marchwi zwyczajnej z limfocytem ludzkim).

    Występuje w dwóch postaciach:

  • stereidy (włókna sklerenchymatyczne) – forma podłużna,
  • sklereidy (komórki sklerenchymatyczne, komórki kamienne) – forma kulista.
  • Stereidy[ | edytuj kod]

    Włókna mają postać podłużnych komórek, zwykle o długości 1-2 mm szerokości od 0,01 do 0,28 mm. Komórki są klinowato zakończone, a końce zachodzą na siebie. Ściana komórkowa jest gruba, a światło komórki bardzo ograniczone. Jamki występują nielicznie. Mogą występować pojedynczo lub tworzyć długie sznury lub pasma. Przestwory między komórkami występują rzadko i są niewielkie. W korzeniu znajdują się głównie w części centralnej, a w łodygach w obwodowej. W liściach wokół wiązek przewodzących tworzą pochwę sklerenchymatyczną. Ze względu na lokalizację można wyróżnić:

    Ściana komórkowa - martwy składnik komórki, otoczka komórki o funkcji ochronnej i szkieletowej. Ściana komórkowa występuje u roślin, grzybów, bakterii i niektórych protistów. U każdej z tych grup jest zbudowana z innych substancji, np. u grzybów jest to chityna, a u roślin celuloza i jej pochodne (hemiceluloza i pektyna) oraz lignina, natomiast u bakterii podstawowym składnikiem jest mureina. Ściana komórkowa leży na zewnątrz błony komórkowej. W tkankach ściany komórkowe sąsiadujących ze sobą komórek są zlepione pektynową substancją tworzącą blaszkę środkową. Między komórkami istnieją wąskie połączenia w postaci plasmodesm - wąskich pasm cytoplazmy przenikających ściany i zawierających fragmenty retikulum endoplazmatycznego. Młode komórki roślin otoczone są ścianą pierwotną, której strukturę wewnętrzną stanowią ułożone w sposób nieuporządkowany łańcuchy celulozowe wypełnione hemicelulozą i pektyną. W starszych komórkach obserwuje się również ścianę wtórną - powstającą po wewnętrznej stronie ściany pierwotnej, zwykle grubszą i bardziej wytrzymałą niż pierwotna, o uporządkowanej budowie szkieletu celulozowego, również wypełnionego hemicelulozą i pektyną. Ulega ona inkrustacji (węglan wapnia, krzemionka lub lignina) i adkrustacji (kutyna, suberyna, woski).Merystem pierwotny – tkanka twórcza roślinna, która powstaje bezpośrednio z merystemu zarodkowego i powoduje pierwotny przyrost rośliny. Wzrost merystemu jest inicjowany przez podziały komórek inicjalnych. W wyniku podziałów powstaje tkanka określana jako pramerystem, a tkanka wykazująca już pewien stopień zróżnicowania tworzy merystem pierwotny. W przypadku merystemu wierzchołkowego łodygi z pramerystemu wykształcają się trzy regiony: praskórka, prakambium, pramiękisz. Dalsze różnicowanie prowadzi do powstania tkanek stałych.
  • włókna łykowe o jamkach prostych,
  • włókna drzewne o jamkach lejkowatych,
  • włókna kory pierwotnej,
  • włókna perywaskularne,
  • włókna liściowe,
  • włókna typu włosków, występujące na nasionach,
  • włókna pozadrzewne, nie wchodzące w skład drewna.
  • Włókna sklerenchymatyczne mają także znaczenie gospodarcze. Włókna lnu zwyczajnego i konopi siewnych mogą mieć długość nawet do 10 cm i są wykorzystywane do wyrobu nici i tkanin.

    Lignina (drzewnik) – jeden z podstawowych składników drewna (obok celulozy i hemiceluloz), w którym występuje w ilości ok. 20%. Jest substancją lepiszczową, powodującą zwartość struktury komórek drewna. Nadaje drewnu wytrzymałość na ściskanie i utrzymuje jego sztywność. Eliminacja ligniny (fachowo zwana delignifikacją), poprzez dodatek związków sodu (ługu warzelnego – związku silnie alkalicznego), z drewna prowadzi do zmiękczenia substancji drzewnej, co jest procesem niezbędnym podczas produkcji papieru.Idioblasty – pojedyncze komórki występujące w różnych tkankach, nie będące normalnym składnikiem tej tkanki. Np. pojedyncze komórki kamienne w tkance miękiszowej. Jako idioblasty mogą występować także pojedyncze komórki wydzielnicze (idioblasty wydzielnicze).

    Sklereidy[ | edytuj kod]

    Sklereid w kształcie kuli
    Sklereidy wydłużone w liściu

    Sklereidy zwykle maja kształt zbliżony do kuli, mogą być jednak wydłużone. Są to komórki martwe o grubej ścianie komórkowej, niekiedy wysyconej suberyną.

    Komórki kamienne (sklereidy) są nasycone solami mineralnymi i są najtwardszą tkanką roślinną.

    Sklereidy nie tworzą jednolitej tkanki, lecz występują w postaci skupisk (np. grupy komórek kamiennych w miąższu owocu rzekomego gruszy) lub pojedynczo jako tzw. idioblasty. Wyróżnia się kilka typów tych komórek, w zależności od ich kształtów:

    Nasiono, nasienie (łac. semen) – organ roślin nasiennych powstający z zapłodnionego zalążka i składający się z zarodka otoczonego tkanką zapasową i osłoniętego łupiną nasienną. Zarodek jest nowym organizmem roślinnym. Tkanka spichrzowa umożliwia wzrost zarodka w pierwszym okresie rozwoju, a łupina nasienna pełni funkcję ochronną.Merystem wtórny – roślinna tkanka twórcza, powstająca z komórek należących do tkanek stałych, które już utraciły zdolność do podziału, ale w określonych sytuacjach przyjmują powtórnie formę embrionalną, zdolną do podziałów.
  • brachysklereidy – kuliste
  • asterosklereidy – rozgałęzione,
  • osteosklereidy – walcowate, rozszerzone na końcach,
  • makrosklereidy – walcowate,
  • trichosklereidy – nitkowate.
  • Komórki kamienne odpowiadają za szczególną twardość struktur takich jak łupiny nasion.

    Zobacz też[ | edytuj kod]

  • kolenchyma
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Szweykowska Alicja, Szweykowski Jerzy: Botanika t.1 Morfologia. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2003, s. 127-128. ISBN 83-01-13953-6.
    2. Malinowski Edmund: Anatomia roślin. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1973, s. 105-108.
    3. Hejnowicz Z.: Anatomia i histogeneza roślin naczyniowych. Warszawa: PWN, 1980, s. 52-57. ISBN 83-01-00420-7.
    Jamki (lacunae) – przerwy we wtórnej ścianie komórkowej ułatwiające sąsiadującym komórkom roślinnym komunikację. Na obszarze jamki występują jedynie pierwotne ściany komórkowe połączone blaszką środkową. Zagłębienie nazywane pierwotnym polem jamkowym stanowi miejsce połączenia protoplastów komórek z udziałem plazmodesm, które przenikają przez cienką przegrodę pogrupowane w pęczki. Ze względu na kształt wtórnej ściany komórkowej wyróżniane są jamki proste i jamki lejkowate. W każdej jamce można wyróżnić zagłębienie jamki, czyli otwór po stronie światła komórki, oraz błonę zamykającą, czyli pierwotne ściany komórkowe wraz z blaszką środkową. W sąsiadujących ze sobą komórkach jamki występują po obu stronach błony zamykającej, tworząc parę jamek. Para taka może składać się z dwóch jamek prostych, dwóch lejkowatych lub być parą mieszaną. Niekiedy, we wtórnej ścianie komórkowej jednej z sąsiadujących komórek nie ma drugiej jamki. W tym przypadku jamka nazywana jest ślepą.Sklereidy, komórki kamienne – jedna z form wzmacniającej - sklerenchymy, występująca w postaci komórek o bardzo zróżnicowanych kształtach: równowymiarowym, podłużnym, nieregularnie rozgałęzionym.




    Warto wiedzieć że... beta

    Komórka (łac. cellula) – najmniejsza strukturalna i funkcjonalna jednostka organizmów żywych zdolna do przeprowadzania wszystkich podstawowych procesów życiowych (takich jak przemiana materii, wzrost i rozmnażanie). Jest podstawową jednostką morfologiczno−czynnościową ustroju.
    Suberyna – hydrofobowa substancja złożona przede wszystkim z długołańcuchowych kwasów tłuszczowych oraz ich estrów z alkoholami alifatycznymi. W porównaniu do kutyny zawiera kwasy o dłuższych łańcuchach węglowych (od 16 do 30 atomów węgla), a dodatkowo różne kwasy nienasycone i dikarboksylowe.
    Łodyga – nadziemna, osiowa część rośliny naczyniowej, która wraz z umiejscowionymi na niej liśćmi, pąkami, kwiatami i owocami stanowi pęd. Powstaje w wyniku podziałów i różnicowania komórek stożka wzrostu.
    Rośliny (Archaeplastida Adl i in. 2005, dawne nazwy naukowe: Vegetabilia, Plantae, Phytobionta, Plastida, Primoplantae) – eukariotyczne i autotroficzne organizmy, wykorzystujące energię promieniowania słonecznego za sprawą barwników asymilacyjnych (zdarzają się wśród roślin także organizmy cudzożywne – pasożytnicze, w tym też myko-heterotroficzne, ale mają one charakter wtórny).
    Tkanki roślinne – zespoły komórek o podobnej budowie, określonych czynnościach i wspólnym pochodzeniu występujące u roślin. Niektóre tkanki tworzone są przez zespoły komórek jednego typu, są to tkanki jednorodne lub proste. Większość tkanek roślinnych składa się z komórek kilku typów, są to tkanki niejednorodne lub złożone.
    Len zwyczajny (Linum usitatissimum L.) – gatunek rośliny jednorocznej należący do rodziny lnowatych (Linaceae). Pochodzi z Bliskiego Wschodu. W Polsce jest rośliną uprawną, czasami dziczeje. Status gatunku w polskiej florze: ergazjofigofit, efemerofit.
    Konopie siewne (Cannabis sativa L.) – gatunek rośliny z rodziny konopiowatych (Cannabaceae Endl.), jedyny przedstawiciel monotypowego rodzaju konopie (Cannabis Linnaeus, Sp. Pl. 1027. 1 Mai 1753). Występuje w górach Ałtaj, Tienszan oraz na Zakaukaziu i w Afganistanie. Jako roślina uprawna rozpowszechniona w różnych częściach świata. W Polsce może dziczeć i występować jako efemerofit (konopie siewne) lub kenofit (konopie dzikie) zajmujący siedliska ruderalne.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.015 sek.