• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Skały gabrowe

    Przeczytaj także...
    Pirokseny – grupa bardzo rozpowszechnionych minerałów skałotwórczych o strukturze wewnętrznej odpowiadającej krzemianom łańcuchowym i ogólnym wzorze:Oliwiny – grupa minerałów zaliczana do krzemianów. Mają zazwyczaj barwę zieloną w odcieniach, ale też brązową, czarną a wyjątkowo są białe lub bezbarwne.
    Plagioklazy jest to szereg minerałów skałotwórczych o składzie mieszanym z grupy skaleni (skalenie sodowo-wapniowe).
    Podwójny trójkat QAPF z zaznaczonym polem odpowiadającym gabrom.

    Gabroidy, skały gabrowe – grupa zasadowych skał głębinowych zbliżonych wyglądem lub składem mineralnym do gabra, jak też będących jego odmianami. Szczególną cechą jest zawartość plagioklazów i piroksenów.

    Bytownit – minerał z gromady krzemianów zaliczany do grupy plagioklazów. Należy do grupy minerałów pospolitych. Nazwa pochodzi od miasta Bytown (dawna nazwa Ottawy) w Kanadzie, gdzie w 1835 roku, po raz pierwszy go opisano.Noryt – magmowa skała głębinowa, należąca do grupy skał zasadowych, odmiana gabra. W składzie mineralnym przeważają kryształy plagioklazów oraz piroksenów rombowych (hipersten), poza tym występują niewielkie ilości oliwinu i hornblendy. Barwa ciemnozielona lub czarna. Zalega w prekambryjskich skałach podłoża północno-wschodniej Polski.

    Wyżyna Krakowsko-Częstochowska (341.3) – makroregion geograficzny położony w południowej Polsce. Stanowi wschodnią część Wyżyny Śląsko-Krakowskiej. Tworzy pas długości ok. 80 km, pomiędzy Krakowem a Częstochową. W pasie tym wzgórza wznoszą się na wysokość 400-515 m n.p.m..Monzodioryt – obojętna skała magmowa typu głębinowego o strukturze drobnokrystalicznej lub średniokrystalicznej i barwie szarej lub ciemnoszarej. Jest to skała przejściowa między monzonitem a diorytem. Na diagramie klasyfikacyjnym QAPF monzodioryt zajmuje wraz z monzogabrem pole 9.

    Charakterystyka[]

    Skład ]

    Składają się głównie z plagioklazów (labrador-bytownit), piroksenów, oliwinów, amfiboli, skaleniowców, biotytu, oraz podrzędnie kwarcu.

    Cechy zewnętrzne[]

    Mają barwę szarą, ciemno szarą, ciemnoszarozieloną, lub brunatnozielona. Mogą mieć widoczne warstwowanie spowodowane dyferencjacją magmy → gabro stratyfikowane z kompleksów ofiolitowych.

    Budowa wewnętrzna[]

    Struktura jawnokrystaliczna, przeważnie średnio albo gruboziarnista. Teksturę mają bezładną, masywną, rzadziej kierunkową (stratyfikowaną).

    Skały ultramaficzne – skały magmowe odznaczające się bardzo ciemną lub niemal czarną barwą spowodowaną zawartością minerałów ciemnych w granicach 90 do 100%. Reprezentowane są przez skały głębinowe (perydotyty i piroksenity) → ultramafity, oraz znacznie rzadziej wylewne → ultramafityty. Skały ultramaficzne reprezentowane są przez skały ultrazasadowe. Dodatek plagioklazów do tych skał powoduje wydzielenie grupy gabroidów.Ofiolit jest to zespół powstałych pod powierzchnią oceanów skał magmowych (obojętnych lub zasadowych), często w różnym stopniu przeobrażonych.

    Przykłady skał zaliczanych do gabroidów[]

  • gabro
  • noryt
  • troktolit (pstrągowiec)
  • anortozyt, w szczególoności labradoryt
  • esseksyt – fiodowy monzodioryt i foidowe monzogabro
  • teralit
  • cieszynit
  • Rola w ]

    Zespoły gabroidowe współwystępują wraz z kumulatami mineralnmi, zawierają w partiach spągowych kumulatowe ultramafity związane z piroksenitami i perydotytami tzw. kumulaty maficzne i ultramaficzne.

    Spąg (ang. thill) – dolna powierzchnia warstwy skalnej (spąg warstwy), pokładu (spąg pokładu) lub wyrobiska (spąg wyrobiska). Na podstawie stropu lub spągu określa się bieg i upad warstwy oraz granice złoża.Werhelit (werlit) – ultrazasadowa skała pochodzenia magmowego z grupy perydotytów. Zasobna w żelazo, a uboga w alkalia: sód i potas. Złożona głównie z oliwinu i klinopiroksenu (zwykle diallagu). Dodatkowo występuje w niej ortopiroksen, magnetyt, tytanit.

    Klasyfikacja[]

    Przejście ze skał ultramaficznych do gabrowych następuje przez dołączenie do składu mineralnego plagioklazów w ilości większej niż 10%.

    Oznaczenia stosowane w diagramach klasyfikacyjnych: Ol – oliwiny, Cpx/Opx – klino i ortopirokseny, P – plagioklazy

    Klasyfikacja skał ultramaficznych (A) i gabrowych (B, C, D)

    Trójkąt A[]

     Osobny artykuł: skały ultramaficzne.

    Ta część diagramu OlOpxCpx opisuje skały ultramaficzne. Dzieli je on na dwie grupy – część górna nad granicą 40% to perydotyty, natomiast poniżej wyznacza się grupę piroksenitów.

    Dunit – ultrazasadowa głębinowa skała pochodzenia magmowego z rodziny perydotytów, nie zawierająca w swym składzie mineralnym wolnej krzemionki (SiO2), a jedynie krzemionkę związaną w innych minerałach, której zawartość jest niższa od 45% wagowych. Zasobna w żelazo, a uboga w alkalia: sód i potas. Zbudowana jest głównie z oliwinu z domieszką niewielkich ilości chromitu, z domieszką piroksenu, amfiboli, magnetytu i innych, których zawartość może przekraczać 90% objętościowych. Skała o barwie brunatnoczarnej lub zielonoczarnej. W skład mineralny niektórych dunitów wchodzą hornblenda oraz granaty. Nazwa pochodzi od gór Dun w Nowej Zelandii.Cieszynit (ang. teschenite) – skała magmowa, głębinowa, zasadowa, o charakterystycznej, pstrokatej, czarno-białej barwie, zaliczana do gabroidów. Według współczesnej klasyfikacji skał cieszynity odpowiadają teralitom analcymowym lub esseksytom analcymowym.

    Trójkąt B[]

    Trójkat o narożach POlCpx
  • 11 – anortozyt (plagioklazyt)
  • 12 – troktolit (pstrągowiec)
  • 13 – plagioklazonośny dunit
  • 14 – gabro
  • 15 – plagioklazonośny klinopiroksenit
  • 16 – oliwinowe gabro
  • 17 – plagioklazonośny oliwinowy klinopiroksenit
  • 18 – plagioklazonosny wehrlit

  • Perydotyty – ultrazasadowe (melanokratyczne) skały głębinowe. Zawierają mniej niż 45% krzemionki, składają się głównie z mineralnego oliwinu (40–100%), w mniejszym stopniu z piroksenów (0–60%) i innych minerałów.Anortozyt (plagioklazyt) – leukokratyczna skała magmowa (plutoniczna) gruboziarnista lub średnioziarnista, o barwie czarnej, szarej, brązowej lub zielonoszarej, składająca się z prawie samych plagioklazów. Stanowią one ponad 90% objętości anortozytu. W niewielkich ilościach mogą występować pirokseny. Zawartość anortytu w plagioklazie może wynosić od 20 do 100%. Anortozyty zbudowane z labradoru noszą nazwę labradorytów. Szacuje się, że ziemskie anortozyty powstały na głębokości 15–20 km.

    Trójkat C[]

    Trójkat o narożach POpxOl
  • 11 – anortozyt
  • 12 – troktolit
  • 13 – plagioklazonośny dunit
  • 19 – noryt
  • 20 – plagioklazonośny ortopiroksenit
  • 21 – oliwinowy noryt
  • 22 – plagioklazonośny oliwinowy ortopiroksenit
  • 23 – plagioklazonośny harzburgit

  • Trójkąt D[]

    Trójkat o narożach PCpxOpx
  • 11 – anortozyt
  • 14 – gabro
  • 15 – plagioklazonośny klinopiroksenit
  • 19 – noryt
  • 20 – plagioklazonośny ortopiroksenit
  • 24a – ortopiroksenowy noryt
  • 24b – klinopiroksenowe gabro
  • 25 – plagioklazonośny websteryt
  • Skały nr 13, 15, 17, 18, 20, 22, 23 ,25 są zaliczane także do skał ultramaficznych.

    Amfibole (z stgr. ἀμφίβολος amphibolos – "nieokreślony", ze względu na różnorodność koloru i formy) – duża grupa minerałów skałotwórczych, krzemianów, czasami też glinokrzemianów.Skały – duże skupiska minerałów jednorodnych lub różnorodnych. Ze względu na sposób powstania wyróżnia się skały magmowe, osadowe i metamorficzne.

    Występowanie[]

    Są skałami pospolitymi, rozpowszechnionymi w wielu rejonach Ziemi. W Polsce występują na Dolnym Śląsku, oraz w krystalicznym podłożu Suwalszczyzny oraz Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej

    Zobacz też[]

  • Skały ultramaficzne
  • Skały ultrazasadowe
  • Diagram QAPF
  • Literatura uzupełniająca[]

  • Majerowicz A., Wierzchołowski B. – Petrologia skał magmowych, Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa 1990 r.
  • Ryka W., Maliszewska A. – Słownik Petrograficzny, Wyd. Geol., Warszawa, 1991 (wyd. II popr. i uzup.)
  • Bolweski A., Parachoniak W. – Petrografia, Wyd. Geol, Warszawa
  • Skały głębinowe (skały plutoniczne) – skały magmowe, których stygnięcie i krystalizacja odbywały się na dużych głębokościach. Ponieważ proces ten zachodzi powoli, powstałe w jego wyniku kryształki są wykształcone i dobrze widoczne (struktura jawnokrystaliczna), często średnioziarnista (średniokrystaliczna) lub gruboziarnista (grubokrystaliczna).Minerał (fr. minéral, od celt. mina – kopalnia) – pierwiastek lub związek chemiczny będący normalnie ciałem krystalicznym, którego struktura ukształtowała się w toku procesów geologicznych.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Harzburgit – ultrazasadowa skała pochodzenia magmowego z grupy perydotytów, nie zawierająca w swym składzie mineralnym wolnej krzemionki (SiO2), a jedynie krzemionkę związaną w innych minerałach, której zawartość jest niższa od 45% wagowych. Zasobna w żelazo, a uboga w alkalia: sód i potas. Skała ma wyraźne struktury wewnętrzne zaznaczające się okruszcowaniem oraz wypełnieniami oliwino- piroksenowymi. W harzburgicie widoczna jest flotacja, laminacja oraz tekstura mozaikowa, wywołana rekrystalizacją oliwinów. Krawędzie minerałów są zaokrąglone.
    Troktolit (Pstrągowiec) – głębinowa zasadowa skała magmowa podobna do gabra z grupy gabroidów. Odmiana gabra oliwinowego.
    Skały zasadowe (bazyty) – skały magmowe (zawierające od 40 do 53% SiO2); obejmują skały o niedomiarze krzemionki w stosunku do tlenków metali alkalicznych. Skały zasadowe względnie nasycone alkaliami nazywa się skałami alkalicznymi.
    Dolny Śląsk (niem. Niederschlesien, śl-niem. Niederschläsing, czes. Dolní Slezsko, śl. Dolny Ślůnsk, łac. Silesia Inferior) – część historycznej krainy Śląska, położona w południowo-zachodniej Polsce nad środkową Odrą oraz w północnej części Czech.
    Monzogabro średnio lub gruboziarnista zasadowa skała magmowa głębinowa. Jest skałą przejściową między monzonitem a gabrem. Zawiera 70-90% plagioklazów w stosunku do skaleni potasowych (10-30%), do 5% kwarcu, 25-60% minerałów ciemnych. Na diagramie klasyfikacyjnym QAPF monzogabro zajmuje wraz z monzodiorytem pole 9.
    Biotyt – minerał z gromady krzemianów, należący do grupy mik (łyszczyków). Jego nazwa pochodzi od nazwiska francuskiego fizyka Jeana Baptiste’a Biota.
    Suwalszczyzna (łac. Sudovia, lit. Suvalkija) – kraina historyczna powstała w XV w. w wyniku najazdów i wojen zakonu krzyżackiego i Polski przeciwko Jaćwieży, które doprowadziły do kompletnej eksterminacji bądź asymilacji Jaćwingów.

    Reklama