• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Skała metamorficzna

    Przeczytaj także...
    Tektyty, empiryty – okruchy, bryłki, zasobnego w krzemionkę naturalnego szkliwa o niejasnym pochodzeniu koloru zielonego, brązowego lub czarnego przyjmującego kształt kilkucentymetrowej kropli.Mylonit – skała kataklastyczna, metamorficzna powstała poprzez dynamiczną rekrystalizację. Złożona z drobnych pokruszonych i roztartych ziaren starszych skał powstałych w warunkach zmielenia i silnego roztarcia dowolnej skały wyjściowej, tworzących miazgę mylonityczną, objętą rekrystalizacją towarzyszącą mylonityzacji. Powstaje w trakcie metamorfizmu dyslokacyjnego głównie w strefach uskokowych o charakterze przesuwczym.
    Łupek krystaliczny, łupek metamorficzny – skała metamorficzna o doskonałej łupkowatości, czyli podzielności na płytki.
    Gnejs – przykład skały metamorficznej

    Skały metamorficzne (skały przeobrażone) – jeden z trzech głównych typów skał budujących skorupę ziemską, powstałe ze skał magmowych bądź osadowych (jak również niekiedy innych metamorficznych) na skutek przeobrażenia (metamorfizmu) pod wpływem wysokich temperatur (np. w pobliżu ognisk magmy) lub wysokiego ciśnienia (np. w wyniku pogrążania skał), oraz związanych z nimi procesów chemicznych. Metamorfizm powoduje zmiany składu mineralnego, czasami też chemicznego skał oraz ich struktury i tekstury.

    Mezozona lub mezo – średnia strefa metamorfizmu występująca na głębokości ok. 10–18 km. Charakteryzuje się wysokimi temperaturami od 300 do 500 °C oraz umiarkowanym ciśnieniem hydrostatycznym i silnym ciśnieniem kierunkowym. Stopień przeobrażenia skał jest średni, jednak z silnym zaznaczeniem deformacji tektonicznych jak w strefie epi. W strefie tej przeważają jednak zmiany chemiczne. Do tej strefy włącza się także średniotemperaturowe odmiany metamorfizmu kontaktowego i metasomatycznego.Magma (stgr. μάγμα „gęsta maść”) – gorąca, stopiona masa krzemianów i glinokrzemianów z domieszkami tlenków i siarczków, z dużą ilością wody i gazów, powstająca w głębi Ziemi. Magma, która wydobywa się na powierzchnię jest nazywana lawą.

    Skałę (najczęściej magmową lub osadową) z której powstaje skała metamorficzna, nazywamy protolitem. Z danego protolitu mogą w różnych warunkach metamorficznych (tzw. facjach) powstać różne skały metamorficzne. Z drugiej strony z różnych skał wyjściowych mogą powstać takie same skały metamorficzne.

    Migmatyt – skała ultrametamorficzna powstająca na pograniczu magmatyzmu i metamorfizmu katazonalnego, wykazująca foliację, zbudowana głównie z kwarcu, skaleni i biotytu, z domieszkami innych minerałów. Występuje razem z gnejsami i granitami, w Polsce – w Sudetach oraz w Tatrach Zachodnich.Zieleńce – skały metamorficzne masywne, cienko lub grubo złupkowane powstałe w wyniku płytkiego metamorfizmu facji zieleńcowej (relatywnie niskie ciśnienia i temperatury) bazaltów i pokrewnych im skał wylewnych oraz ich tufów. Odmiany silnie złupkowane o wyraźnej foliacji nazywane są łupkami zieleńcowymi.

    Temperatura – jedna z podstawowych wielkości fizycznych (parametrów stanu) w termodynamice. Temperatura jest związana ze średnią energią kinetyczną ruchu i drgań wszystkich cząsteczek tworzących dany układ i jest miarą tej energii.Andaluzyt – rzadki minerał należący do grupy krzemianów. Jego nazwa pochodzi od Andaluzji (Hiszpania), gdzie po raz pierwszy minerał ten znaleziono (Delametherie 1789 r.).

    Przykłady skał metamorficznych[]

  • Marmur dolomitowy z lizardytem – przykład metamorfizmu regionalno-kontaktowego (mezo, katazona)

  • Marmur kalcytowy – przykład metamorfizmu regionalno-kontaktowego (mezo, katazona)

  • Czaroityt – przykład metamorfizmu metasomatycznego

  • Gnejs oczkowy – przykład metamorfizmu regionalno-dyslokacyjnego (mezozona)

    Łupek – dość niejednoznaczne pojęcie opisujące grupę skał, wykazujących dobrą łupkowatość (złupkowacenie). Najczęściej określenie to dotyczy skał metamorficznych (łupek metamorficzny lub też łupek krystaliczny), lecz jest także powszechnie stosowane do skał osadowych o podobnym wyglądzie (łupek osadowy). Polski termin łupek odpowiada angielskim shale, slate, schist, czy czeskim břidlice i svor. Jest to skała o zróżnicowanym składzie i o charakterystycznej teksturze łupkowej. Tekstura łupków osadowych jest spowodowana pierwotnym uwarstwieniem sedymentacyjnym lub wtórnym złupkowaceniem.Metamorfizm kontaktowy – zjawiska o charakterze lokalnym, zachodzące na kontakcie intruzji magmowej ze skałami osłaniającymi. Gdy zmiany zachodzą pod wpływem wysokiej temperatury pochodzącej z magmy wówczas nazywamy zjawisko metamorfizmem termicznym, drugi rodzaj zmian związany jest z metasomatozą ściśle związaną z procesami hydrotermalnymi i pneumatolitycznymi. Ten rodzaj metamorfizmu wiąże się z ochładzaniem brzeżnych części intruzji i zazębianiem jej ze skałą otaczająca poprzez powstanie licznych apofiz oraz żył; powiązane z powstawaniem niewielkich i mało licznych kontaktowych migmatytów. Zachodzi on przy stosunkowo wysokich temperaturach (400-800 °C), oraz przy stosunkowo niskich ciśnieniach 0,1-0,3 GPa.
  • Granulit – przykład metamorfizmu regionalnego (katazona)

  • Hornfels andaluzytowo-kordierytowy – przykład metamorfizmu kontaktowego

  • Hornfels z mineralizacja siarczkowo-kwarcową – przykład metamorfizmu kontaktowego-metasomatycznego

  • Skarn diopsydowo-stilbitowy – przykład metamorfizmu kontaktowego-metasomatycznego

    Foliacja oznacza planarne uporządkowanie wewnętrznej budowy skały. Określenie to stosuje się do skał metamorficznych i magmowych. Płaskie i wydłużone ziarna minerałów skałotwórczych są ułożone równolegle. Nie musi pokrywać się z kierunkami pierwotnego uławicenia. Foliacja często pokrywa się z laminacją skały.Diopsyd – minerał z grupy krzemianów zaliczany do grupy piroksenów. Jest minerałem pospolitym i szeroko rozpowszechnionym.
  • Skarn wollastonitowo-diopsydowy – przykład metamorfizmu kontaktowego-metasomatycznego

  • Kwarcyt osadowy – przykład metamorfizmu regionalnego (epi, mezo, katazona)

  • Łupek muskowitowy z almandynem – przykład metamorfizmu regionalnego (epizona)

  • Łupek serycytowy z staurolitem – przykład metamorfizmu regionalnego (epizona)

    Granulit – skała metamorficzna powstała w warunkach metamorfizmu regionalnego. Zbudowana ze skaleni, granatów i kwarcu. Nazwa pochodzi od częstego wykształcenia granoblastycznego (F. Weiss, 1803).Kordieryt (nazywany także: ijolit, dichroit) – minerał z gromady krzemianów z grupy krzemianów pierścieniowych. Należy do minerałów rzadkich.
  • Mylonit (gnejs listewkowy) – przykład metamorfizmu dyslokacyjnego (mezozona)

  • Fyllit – przykład metamorfizmu regionalnego (epizona)

  • Serpentynit – przykład metamorfizmu metasomatycznego (hydrotermalnego), (mezozona)

  • Tektyt – Mołdawit – przykład metamorfizmu szokowego (impaktowego)

  • Podział skał metamorficznych[]

    Podział ze względu na strukturę wewnętrzną[]

  • wykazujące foliację: fyllit, łupek krystaliczny, gnejs, amfibolit, granulit, hornfels, migmatyt
  • pozbawione foliacji (struktura granularna): marmur, kwarcyt, zieleniec, amfibolit, eklogit, granulit, hornfels
  • Podział ze względu na stopień przeobrażenia[]

  • epizona – strefa najpłytsza 6 – 10 km, od 100 °C do 300 °C
  • mezozona – strefa pośrednia 10 – 18 km, od 300 °C do 500 °C
  • katazona – strefa najgłębsza 18 – 30 km, od 500 °C do 900 °C
  • Podział ze względu na ]

     Osobny artykuł: facje metamorfizmu.
  • Facje metamorfizmu regionalnego
  • Facja zeolitowa
  • Facja zieleńcowa
  • Facja łupków glaukofanowych
  • Facja almandynowo-amfibolitowa
  • Facja granulitowa
  • Facja eklogitowa
  • Facje metamorfizmu kontaktowego
  • Facja albitowo-epidotowo-hornfelsowa
  • Facja hornblendowo-hornfelsowa
  • Facja piroksenowo-hornfelsowa
  • Facja sanidynitowa
  • Zobacz też[]

  • metamorfizm
  • Linki zewnętrzne[]

  • Charakterystyka skał metamorficznych pod względem genetycznym i przykłady
  • Przypisy

    Bibliografia[]

  • W. Heflik, Metamorfizm w świetle niektórych zagadnień fizykochemicznych, Wyd.Wydawnictwa AGH, Kraków 1993, Nr bibliografii narodowej PB 5860/93
  • Fyllit – drobnoziarnisty łupek krystaliczny należący do skał metamorficznych. Jest zwykle koloru szarego lub szarozielonego. Składa się głównie z kwarcu i serycytu oraz mniejszych ilości chlorytu, albitu, biotytu i pyłu grafitowego. Struktura może być granolepidoblastyczna, rzadziej granoblastyczna, tekstura jest łupkowa. Występuje tu charakterystyczna podzielność na cienkie płytki z widocznymi warstewkami mikowo-chlorytowymi oraz kwarcowymi lub kwarcowo-skaleniowymi, znaczącymi laminację. Warstewki te często powyginane są w mikrofałdy.Serpentynit – skała metamorficzna utworzona w strefie epi metamorfizmu regionalnego niskiego stopnia, powstała w wyniku metasomatozy hydrotermalnej. Nazwa pochodzi od minerałów serpentynowych, które są głównym składnikiem tej skały. Opisana w 1823 roku przez A. von Humbolta (łac. serpens – żmija, wąż – z uwagi na ich częste plamiste zabarwienie, a także żyłkową i falistą budowę).



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Skały – duże skupiska minerałów jednorodnych lub różnorodnych. Ze względu na sposób powstania wyróżnia się skały magmowe, osadowe i metamorficzne.
    Ciśnienie – wielkość skalarna określona jako wartość siły działającej prostopadle do powierzchni podzielona przez powierzchnię na jaką ona działa, co przedstawia zależność:
    Marmur (z stgr. μάρμαρος marmaros) – skała metamorficzna powstała z przeobrażenia wapieni, rzadziej dolomitów. Składa się głównie z krystalicznego kalcytu lub dolomitu (marmur dolomitowy). Niewielka część geologów jako marmur definiuje wyłącznie skały węglanowe, przeobrażone w warunkach głębokiego metamorfizmu strefy kata (temperatury 500-700 °C, wysokie ciśnienie), nazywając skały przeobrażone w strefach niższego metamorfizmu (epi i mezo) wapieniem krystalicznym. Przeważnie jednak terminu „wapień krystaliczny” używa się w przypadku skał metamorficznych, jako synonimu marmuru dla każdej skały węglanowej, poddanej metamorfizmowi.
    Skały osadowe (sedymentacyjne) – jeden z trzech głównych typów skał (obok skał magmowych i metamorficznych) budujących skorupę ziemską, powstają przez nagromadzenie się materiału przynoszonego przez czynniki zewnętrzne (np. wodę, lodowiec, wiatr), na skutek jego osadzania się lub wytrącania z roztworu wodnego. Nauka zajmująca się powstawaniem skał osadowych to sedymentologia.
    Kwarcyt - skała metamorficzna, która powstała przez przeobrażenie piaskowców i mułowców zbudowanych niemal wyłączne z okruchów kwarcu. W Polsce kwarcyty występują głównie w masywach metamorficznych Sudetów.
    Protolit – skała macierzysta skały metamorficznej. W geologii i petrologii terminem tym określa się skałę będącą wyjściową do procesów metamorficznych i związanych z nim produktów. Protolitem skały metamorficznej mogą być zarówno skały magmowe, jak i skała osadowa. W niektórych przypadkach, np. gnejsach często nadaje się przy nazewnictwie przedrostek wskazujący na genetyczny rodzaj protolitu: orto- gdy skała powstała ze skały magmowej oraz para- wówczas gdy protoliem była skała osadowa (paragnejs, ortognejs).
    Katazona lub kata – najgłębsza strefa metamorfizmu występująca na głębokości ok. 18–30 km. Charakteryzuje się bardzo wysokimi temperaturami od 500 do 900 °C oraz wysokim ciśnieniem hydrostatycznym przy braku lub bardzo słabym ciśnieniu kierunkowym. Stopień przeobrażenia skał jest bardzo silny. Mogą się zazębiać (zob. → anateksis) bądź ulec granityzacji. Zmiany te maja głównie charakter zmian na polu krystalograficznym i chemicznym. Wysokie ciśnienia nie sprzyjają deformacjom tektonicznym, w tym powstawaniu struktury kierunkowej. Do tej strefy włącza się także wysokotemperaturowe odmiany metamorfizmu kontaktowego i metasomatycznego. Poniżej strefy kata zachodzą zjawiska określane jako ultrametamorfizm.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.025 sek.