Sidra

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Sidrawieś (dawniej miasto) w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie sokólskim, w gminie Sidra, nad rzeką Sidrą.

Krzysztof Potocki herbu Pilawa (ur. 1600, zm. 1675) – działacz kalwiński, poseł, podczaszy wielki litewski. Syn Andrzeja kasztelana kamienieckiego, brat: Jana Teodoryka i Stanisława Rewery hetmana wielkiego koronnego. Posiadał dobra majątkowe: Sidra, Hołowczyn. Od 1645 roku cześnik litewski, później podstoli wielki litewski od 1646, stolnik wielki litewski od 1653, krajczy wielki litewski od 1658 i podczaszy litewski od 1661 roku.Bogoria (Bogorya, Bogoryja, Boguryja) – polski herb szlachecki, związany z zawołaniem Bogoryja. Występował głównie w ziemi krakowskiej, sandomierskiej i na Mazowszu, gdzie używało go kilkadziesiąt rodzin. W ramach Unii w Horodle przeniesiony na Litwę. Herb był pierwotnie używany przez rycerski ród Bogoriów. Najbardziej znane rody herbu Bogoria z późniejszych epok to między innymi potomkowie adoptowanego w Horodle bojara − Wołłowiczowie i potomkowie Bogoriów − Skotniccy. Bogorii używał też Franciszek Bohomolec.

Miejscowość uzyskała lokację miejską w 1566 roku, zdegradowana w 1897 roku. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa białostockiego.

Miejscowość jest siedzibą gminy Sidra. Miasto magnackie położone było w końcu XVIII wieku w powiecie grodzieńskim województwa trockiego.

Historia[ | edytuj kod]

Kościół z XVIII w.
Ruiny zboru kalwińskiego z XVI w.
Wzgórze zamkowe z ruinami

Dobra na których została założona Sidra były własnością kolejno Gasztołdów, Hołowczyńskich a pomiędzy 1538 a 1558 r. zostały objęte w posiadanie przez Andrzeja Wołłowicza. W 1558 dobra te odkupił od niego jego brat Ostafi Bohdanowicz Wołłowicz syn Bohdana. Wkrótce otrzymała dodatkowe darowizny od króla Zygmunta Augusta. W 1563 król nadał przywilej na staw i młyn na rzece w Sidrze i w tym okresie też został założony dwór w Zalesiu oraz zbudowany przez Pawła Wołłowicza dwór w Pawłowiczach.

Narodowy Instytut Dziedzictwa (NID) – narodowa instytucja kultury podległa Ministerstwu Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Misją NID jest tworzenie podstaw dla zrównoważonej ochrony dziedzictwa poprzez gromadzenie i upowszechnianie wiedzy o zabytkach, wyznaczanie standardów ich ochrony i konserwacji oraz kształtowanie świadomości społecznej celem zachowania dziedzictwa kulturowego Polski dla przyszłych pokoleń. Instytut wydaje kwartalnik „Ochrona Zabytków”.Gmina Sidra – gmina wiejska w województwie podlaskim, w powiecie sokólskim. W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie białostockim.

W latach 60. XVI wieku Ostafij Wołłowicz ufundował tu zbór kalwiński (zamknięty w 1839 roku z powodu braku wiernych). W 1566 r. Sidra otrzymała od króla Zygmunta Augusta prawa miejskie i wkrótce obok powstającego miasteczka w części południowo-wschodniej wzniesiono warowną rezydencję z bastejami. Eustachy Wołłowicz już jako kanclerz wielki litewski i kasztelan trocki umiera w 1587 r. w drodze do Krakowa na koronację Zygmunta III Wazy. Jego dobra odziedziczyła córka Regina będąca żoną kasztelana Seweryna Bonera, którzy jednak umierają kolejno w 1591 i 1592 r. Dobra w skład których wchodziła Sidra odziedziczyli synowie wojewody Grzegorza Bogdanowicza Wołłowicza, cześnik litewski Piotr i starosta rogaczewski Roman. W 1602 r. Hieronim Wołłowicz ufundował kościół katolicki w Zalesiu. Po podziale dóbr Sidra przypadła Piotrowi Wołłowiczowi, a później jego córce Helenie, która w 1622 r. poślubiła cześnika Janusza Hołowiczeńskiego, a w 1630 Krzysztofa Potockiego, po którym odziedziczył dobra kasztelan Andrzej Potocki.

Bonerowie – rodzina mieszczańska pochodzenia niemieckiego, w późnym średniowieczu osiadła na Śląsku i w Małopolsce, od XV wieku jej przedstawiciele odgrywali ważną rolę na dworze Jagiellonów, w 1514 roku uzyskali nobilitację i polski indygenat.Basteja – budowla fortyfikacyjna, będąca murowanym lub ziemnym umocnieniem w formie niskiej, przysadzistej baszty obronnej. Zbudowana na planie półkola, wieloboku lub podkowy, wysunięta przed mur obronny, była stanowiskiem ogniowym artylerii, blokującym dostęp do kurtyny.

W 1636 r. Janusz Radziwiłł napisał list z Sidry do swojego ojca Krzysztofa Radziwiłła, w którym informował o udanym polowaniu króla Władysława IV na niedźwiedzia. Potoccy przebudowali zamek na pałac. Córka Andrzeja Potockiego, Konstancja Maria Anna została żoną podkanclerzego litewskiego Stanisława Antoniego Szczuki. 20 grudnia 1704 r. Szczukowie ufundowali w Sidrze parafię katolicką, uposażając ją w grunta, sad i ogród oraz przestrzeń na zabudowę plebańską. Zbudowano drewniany, tymczasowy kościół, poświęcony 14 czerwca 1705 r. Wcześniej nabożeństwa odbywały się w dworze sidrzańskim. Fundację parafii potwierdził 9 listopada 1705 r. biskup wileński, Konstanty Kazimierz Brzostowski. W tym samym roku fundator rozpoczął starania o wzniesienie murowanej świątyni, jednak przerwały je wydarzenia wojenne 1706 r. Projektowali ją polscy architekci pochodzenia włoskiego, Józef Piola i Józef Fontana. Kościół murowany, noszący wezwanie Trójcy Świętej i zachowany do dnia dzisiejszego, ukończono w latach 1781-1783. Zbudowano go z cegły na planie prostokąta, z jedną nawą i prosto zamkniętym prezbiterium, w stylu neoklasycystycznym. Na ścianach we wnętrzu świątyni umieszczono freski. W XVIII w. powstała też w mieście drewniana żydowska synagoga, ukończona w 1783 r. dzięki wsparciu finansowemu ówczesnego właściciela Ignacego Potockiego.

Województwo białostockie – jedno z 49 województw istniejących w latach 1975–1998, położone w północno-wschodniej Polsce.Sokółka – miasto w woj. podlaskim, siedziba powiatu sokólskiego i gminy miejsko-wiejskiej Sokółka, przy drodze krajowej nr 19. Prawa miejskie nadane zostały Sokółce w roku 1609. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. białostockiego.

W 1804 r. Ignacy Potocki sprzedał Sidrę wraz z dobrami Rajmundowi Rembielińskiemu. W XIX wieku Sidra utraciła prawa miejskie. W 1863 r. podczas powstania styczniowego został rozstrzelany kapitan Zawistowski, właściciel pobliskich dóbr w Siderce. W 1878 r. Sidra liczyła 920 mieszkańców. Ostatnimi właścicielami Sidry byli Wincenty i Wanda Hejnerowiczowie.

Podczaszy wielki litewski (łac. pocillator Magni Ducatus Lithuaniae) – urząd dworski Wielkiego Księstwa Litewskiego I Rzeczypospolitej.Kraków (łac. Cracovia, niem. Krakau) – miasto na prawach powiatu w południowej Polsce, siedziba władz województwa małopolskiego, drugie w kraju pod względem liczby mieszkańców i pod względem powierzchni.

W okresie okupacji niemieckiej w latach 1941–1944 nastąpiła eksterminacja ludności żydowskiej, którą umieszczono w getcie w Sokółce, następnie w Grodnie, a w końcu zamordowano w Treblince. W okresie II wojny światowej w Sidrze działało ugrupowanie Armii Krajowej pod dowództwem Wacława Hryckiewicza ps. „Łomski”.

Województwo trockie – województwo I Rzeczypospolitej, wchodzące w skład Wielkiego Księstwa Litewskiego, stolica Troki.Makowlany – wieś w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie sokólskim, w gminie Sidra, przy drodze wojewódzkiej nr 673 (DW673).


Podstrony: 1 [2] [3]




Warto wiedzieć że... beta

Neoklasycyzm (neo- + klasycyzm – łac. classicus pierwszorzędny) – zespół różnorodnych tendencji w sztuce, literaturze, muzyce i architekturze nawiązujących do nurtu klasycystycznego, renesansu lub baroku, pojawiających się na przestrzeni wieków XIX i XX.
Obóz zagłady w Treblince (również Treblinka II, niem. Vernichtungslager Treblinka, SS-Sonderkommando Treblinka) – niemiecki nazistowski obóz zagłady istniejący w latach 1942–1943 w lasach nad Bugiem, przy linii kolejowej Siedlce – Małkinia, niedaleko wsi Poniatowo. Nazwa pochodzi od nazwy stacji kolejowej znajdującej się w pobliżu obozu.
Gasztołdowie, Gasztoldowie, lit. Goštautai – magnacki ród szlachecki, pieczętujący się herbem Abdank, a wywodzący się z litewskiego bojarstwa.
Rogaczew – kolonia w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie częstochowskim, w gminie Dąbrowa Zielona.
Miasto (od prasłow. „местьце", „mě́sto"–„miejsce”) – historycznie ukształtowana jednostka osadnicza charakteryzująca się dużą intensywnością zabudowy, małą ilością terenów rolniczych, ludnością pracującą poza rolnictwem (w przemyśle lub w usługach) prowadzącą specyficzny miejski styl życia.
Polska, Rzeczpospolita Polska – państwo unitarne w Europie Środkowej, położone między Morzem Bałtyckim na północy a Sudetami i Karpatami na południu, w dorzeczu Wisły i Odry. Powierzchnia administracyjna Polski wynosi 312 679 km², co daje jej 70. miejsce na świecie i dziewiąte w Europie. Zamieszkana przez ponad 38,5 miliona ludzi, zajmuje pod względem liczby ludności 34. miejsce na świecie, a szóste w Unii Europejskiej.
Konstanty Kazimierz Brzostowski herbu Strzemię (ur. 1644 – zm. 24 października 1722 w Dąbrownie), hrabia Państwa Kościelnego, prałat domowy papieża, biskup wileński od 24 listopada 1687, biskup smoleński od 1685, pisarz wielki litewski, duchowny sekretarz wielki litewski w 1670 roku, opat komendatoryjny mogilski.

Reklama