• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Serbia



    Podstrony: [1] 2 [3] [4] [5] [6]
    Przeczytaj także...
    Bitwa na Kosowym Polu – starcie zbrojne, w którym 15 czerwca 1389 roku wojska osmańskie dowodzone przez Murada I pokonały dowodzoną przez księcia serbskiego Łazarza armię, złożoną z Serbów i ich słowiańskich sojuszników. Obie strony poniosły duże straty. Zginął sam książę Łazarz, który został natychmiast ogłoszony świętym męczennikiem. Pół wieku później, gdy Serbią rządzili despoci z rodu Brankoviciów, nastąpiło całkowite wchłonięcie Serbii przez państwo osmańskie.Uniwersytet w Kragujevacu (serb. Универзитет у Крагујевцу) – mieści się w Kragujevacu, Serbii. Został założony w 1976 r. i jest podzielony na 11 wydziałów.
    Geografia[]
     Osobny artykuł: Geografia Serbii.

    2/3 terytorium Serbii leży na Bałkanach (historycznie i geograficznie największy region Europy Południowej, w Kotlinie Panońskiej). Graniczy z ośmioma państwami. Kraj nie posiada dostępu do morza, jednak dzięki Dunajowi możliwa jest żegluga do innych państw Europy Środkowej i Wschodniej oraz do Morza Czarnego.

    Międzynarodowy alfabet fonetyczny, MAF (ang. International Phonetic Alphabet, IPA; fr. Alphabet phonétique international, API) – alfabet fonetyczny, system transkrypcji fonetycznej przyjęty przez Międzynarodowe Towarzystwo Fonetyczne jako ujednolicony sposób przedstawiania głosek wszystkich języków. Składają się na niego zarówno symbole alfabetyczne jak i symbole niealfabetyczne oraz ok. 30 znaków diakrytycznych.Buniewcy – południowosłowiańska grupa etniczna, pochodząca z regionu Gór Dynarskich (Dalmacja i wschodnia Hercegowina), w dzisiejszych czasach zamieszkująca głównie Baczkę, region położony w północnej Serbii (część Wojwodiny) i południową część Węgier (powiat Bats-Kiskun, dokładnie województwo Baja). Społeczność ta stanowi część współczesnej historii i w odniesieniu do grupy etnicznej utożsamia się głównie z Chorwatami lub całkiem odrębną grupą etniczną Buniewców. Buniewcy zamieszkują także współczesną Likę, zachodnią Hercegowinę, jak również Dalmację (rejon Gór Dynarskich), skąd w rzeczywistości pochodzą, ale nie są zarejestrowani jako grupa etniczna. Buniewcy są katolikami.

    Serbskie terytorium składa się z bogatych, żyznych równin północnej Wojwodiny, wapniowych wzgórz i kotlin na wschodzie, oraz, na południu, z gór i wzgórz. Regiony północne nawadniane są przez Dunaj. Wielka Morawa, jego dopływ, nawadnia bardziej górzyste regiony południowe.

    Klimat Serbii jest zróżnicowany. W północnej części dominuje klimat kontynentalny, z zimnymi zimami i gorącymi latami z częstymi opadami deszczu, w południowej natomiast klimat śródziemnomorski, z gorącymi, suchymi latami i jesieniami, a także dość chłodnymi zimami z opadami śniegu.

    Valjevo (serb. - cyrylica Ваљево) – miasto w Serbii, nad Kolubarą (dopłwem Sawy). Około 59 tys. mieszkańców (2011).Anatolia (tureckie Anadolu) – kraina, należąca do Turcji, na półwyspie Azja Mniejsza (którego jest synonimem), leżąca między Morzem Czarnym a Zatoką Aleksandretty.

    Podział administracyjny[]

    Mapa administracyjna Serbii

    Serbia dzieli się na 29 okręgów (окрузи), z których 5 znajduje się w Kosowie, które jednostronnie ogłosiło niepodległość, poza centralną administracją rządową. Odrębną jednostką administracyjną jest miasto Belgrad. Okręgi są podzielone na gminy (łącznie 108). W skład Serbii wchodzą również dwa regiony autonomiczne: Kosowo (ogłosiło niepodległość 17 lutego 2008 nieuznaną przez serbski rząd) oraz Wojwodina.

    Królestwo Bośni – powstałe w końcu XIV wieku państwo w wyniku oderwania się dzisiejszej Bośni i Hercegowiny od Królestwa Węgier. Niedługo po jego powstaniu wyodrębniła się Hercegowina. W 1463 cały ówczesny teren państwa został podbity przez imperium osmańskie.Vršac (serb.: Вршац lub Vršac; rum.: Vârșeț; węg.: Versec; rus.: Вершец; niem.: Werschetz) – miasto w Serbii w pobliżu granicy z Rumunią. Położone w Banacie, w autonomicznej prowincji Wojwodina.

    Część Serbii, która nie jest częścią ani Kosowa ani Wojwodiny, nazywana jest Serbią Centralną. Nie ma ona własnego samorządu lokalnego i nie jest jednostką administracyjną.

    Siły zbrojne[]

    Serbia dysponuje trzema rodzajami sił zbrojnych: wojskami lądowymi, marynarką wojenną oraz siłami powietrznymi. Uzbrojenie sił lądowych Serbii składało się w 2014 roku z: 212 czołgów, 720 opancerzonych pojazdów bojowych, 72 dział samobieżnych, 126 zestawów artylerii holowanej oraz 82 wieloprowadnicowych wyrzutni rakietowych. Marynarka wojenna Serbii dysponowała w 2014 roku 7 okrętami obrony przybrzeża oraz 5 okrętami obrony przeciwminowej. Serbskie siły powietrzne z kolei posiadały w 2014 roku uzbrojenie w postaci m.in. 14 myśliwców, 91 samolotów transportowych, 9 samolotów szkolno-bojowych oraz 88 śmigłowców.

    Wielka Brytania, Zjednoczone Królestwo (ang. United Kingdom), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania oraz Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Na wyspie tej znajduje się jedyna granica lądowa Zjednoczonego Królestwa z innym państwem – Irlandią. Poza nią, Wielka Brytania otoczona jest przez Ocean Atlantycki na zachodzie i północy, Morze Północne na wschodzie, kanał La Manche na południu i Morze Irlandzkie na zachodzie.Europa Środkowa – region położony pomiędzy różnie definiowanymi Europą Zachodnią i Europą Wschodnią. Europa Północna, Południowa i Południowo-Wschodnia również wpływają na zakres tego pojęcia, w zależności od ujęcia ich granic. Pojęcie rozumiane jest różnie w zależności od okresu historycznego.

    Wojska serbskie w 2014 roku liczyły 52 tys. żołnierzy zawodowych oraz 170 tys. rezerwistów. Według rankingu Global Firepower (2014) serbskie siły zbrojne stanowią 60. siłę militarną na świecie, z rocznym budżetem na cele obronne w wysokości 830 mln dolarów (USD).

     Z tym tematem związana jest kategoria: Wojsko serbskie.

    Historia[]

    Serbia (obrys granic w kolorze zielonym) na mapie z roku 1903
     Osobny artykuł: Historia Serbii.
     Osobny artykuł: Serbowie od VII do IX wieku.
     Osobny artykuł: Raszka (państwo).

    (950-1170)

    Josip Broz Tito (serb. Јосип Броз Тито; ur. 7 maja 1892 w Kumrovcu, Austro-Węgry – 25 maja według oficjalnego aktu urodzenia, zm. 4 maja 1980 w Lublanie) – przywódca Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii od 1945 aż do swojej śmierci. Podczas II wojny światowej Tito zorganizował antyfaszystowski - ruch oporu znany jako Partyzanci Jugosławii. Później był założycielskim członkiem Kominformu, ale opierając się radzieckim wpływom stał się jednym z założycieli i promotorów Ruchu Państw Niezaangażowanych. Zmarł 4 maja 1980 roku w Lublanie, pochowany został w Belgradzie.Raszka – państwo utworzone w II poł. X wieku we wschodniej części pierwszego państwa serbskiego w dorzeczu Tary, Pivy, Limu, Zachodniej Morawy i Ibaru. Od nazwy rzeki Raszki i położonego nad nią miasta Ras, będącego głównym ośrodkiem państwa otrzymała w XII wieku nazwę Raszki. Jej serbskich mieszkańców zaczęto nazywać Rascianami. Objęcie władzy przez Nemaniczów na przełomie XII i XIII wieku – uniezależnienie państwa od Bizancjum, zjednoczenie ziem serbskich, a potem utworzenie królestwa, spowodowały, że nazwa Raszki została porzucona na rzecz Serbii. Przez Węgry nazwa ta dotarła w XV-XVI wieku do Polski i stąd w literaturze polskiej tego okresu można się spotkać z nazwą Raców na określenie Serbów.

    Korzenie państwa serbskiego sięgają VII wieku, do dynastii Vlastimiroviciów. Królestwo Serbskie (Duklja) zostało założone w XI wieku. Przetrwało do wieku XII.

     Osobny artykuł: Serbia Nemaniczów.

    (1170-1371)

    Odnowienie średniowiecznego państwa serbskiego w regionie Raszka odbyło się w drugiej połowie XII wieku dzięki Stefanowi Nemanii, wielkiemu żupanowi panującemu w latach ok. 1167–1196. Nemania przekazał tron swemu drugiemu synowi, Stefanowi Pierwszemu Koronowanemu, by pod imieniem zakonnym Symeon osiąść na górze Athos w ślad za swym najmłodszym synem, Sawą (ochrzczony jako Rastko). Symeon i Sawa uzyskali w 1198 od cesarza Aleksego III zgodę na odrestaurowanie zrujnowanego monasteru Chilandar w obrębie Athos i zorganizowali tam prężny ośrodek serbskiej kultury prawosławnej. Stefan Pierwszy Koronowany zwyciężył w tym czasie w zmaganiach wewnętrznych starszego brata Vukana, katolickiego władcę Zety. Wynik tej konfrontacji sprawił jednocześnie, że w Serbii prawosławie wzięło górę nad katolicyzmem. W roku 1217 Stefan przyjął koronę królewską z rąk papieża Honoriusza III. Po nim średniowieczną Serbią rządziło jeszcze dziesięciu innych władców noszących królewskie imię Stefan, które przyjęło się jako nieodłączny atrybut monarchy, w tym sześciu królów i dwóch carów. W 1346 Stefan Duszan koronował się w Skopje (ówczesna stolica Serbii) na cara Serbów i Greków, państwo było wówczas u szczytu potęgi i miało największy w swej historii zasięg terytorialny. Imperium upadło pod naporem Turków osmańskich, pokonane na Kosowym Polu w 1389. Jego północna część (Despotat Serbski) przetrwała do roku 1459, kiedy upadło Smederevo. Kilka lat później porażkę poniosła również Bośnia, a następnie Hercegowina. W latach 1459–1804 Serbia pozostawała pod kontrolą Turków, mimo trzech inwazji austriackich i licznych rewolt. Wielu Serbów przyjęło islam. Nazwano ich muslimani (muzułmanie), a później Boszniacy. Mieszkali oni głównie w Sandżaku, Kosowie oraz w Bośni.

    Bułgarzy – naród z grupy południowych Słowian, zamieszkujący głównie Bułgarię, w mniejszej liczbie także Macedonię, Grecję, Ukrainę i Mołdawię.E662 – oznaczenie europejskiej trasy łącznikowej (kategorii B), biegnącej przez północną Serbię (Baczkę i północno-wschodnią Chorwację (Slawonię).

    Pierwsze Powstanie Serbskie w latach 1804–1813, dowodzone przez Đorđe Petrovicia (znanego jako Karađorđe lub Czarny Jerzy), oraz Drugie Powstanie Serbskie Miłosza Obrenowicia w 1815 zaowocowały częściowo niezależnym od Turcji Księstwem Serbii oraz, w późniejszych latach, uformowaniem Serbii w dzisiejszych granicach.

    Autostrada — droga o ograniczonej dostępności, zaprojektowana i zbudowana w celu zapewnienia bezpiecznego, szybkiego, płynnego ruchu pojazdów.Prawa człowieka – koncepcja, według której każdemu człowiekowi przysługują pewne prawa, których źródłem obowiązywania jest przyrodzona godność ludzka. Prawa te mają charakter:
    Zamek Golubac

    Od 1815 do 1903 roku Serbią rządziła dynastia Obrenowiciów, z przerwą między 1842 a 1858, gdy władzę przejął książę Aleksander Karadziordziewić. W 1903 Obrenowicie zostali zastąpieni przez Karadziordziewiciów.

    Walka o nowoczesne społeczeństwo, prawa człowieka oraz państwo narodowe trwała przez trzy dekady i zakończyła się 15 lutego 1835 wraz z uchwaleniem konstytucji. W 1876 roku Bośnia, Czarnogóra i Serbia wypowiedziały wojnę imperium osmańskiemu oraz ogłosiły zjednoczenie. Jednak traktat berliński z roku 1878, przyjęty przez mocarstwa na kongresie berlińskim zagwarantował niepodległość tylko Serbii i Czarnogórze, pozostawiając Bośnię, Hercegowinę i Raszkę Austro-Węgrom, co zablokowało zjednoczenie aż do wojen bałkańskich (1912-1913) i I wojny światowej (1914-1918). W 1882 Księstwo Serbii zostało przekształcone w Królestwo Serbii. Po wojnach bałkańskich Serbia otrzymała Kosowo i część Macedonii Wardarskiej.

    E75 – oznaczenie trasy europejskiej bezpośredniej północ-południe, biegnącej z Vardø w Norwegii przez Finlandię, Polskę, Czechy, Słowację, Węgry, Serbię, Macedonię do miejscowości Sitía na Krecie w Grecji.Serbia Nedicia (serbski: Недићева Србија, Nedićeva Srbija) – popularna nazwa dla Serbii pod niemiecką okupacją podczas II wojny światowej. Krajowi przewodził kolaboracyjny rząd Milana Nedicia, pod niemieckim nadzorem wojskowym – oficjalna nazwa to Rząd Ocalenia Narodowego (srb.: Влада Националног Спаса, Vlada Nacionalnog Spasa) – który funkcjonował w latach 1941-1944. Geograficznie Serbia Nedicia pokrywała się mniej więcej z dzisiejszą Serbią Centralną (Централна Србија), północną częścią Kosowa (wokół Kosovskiej Mitrovicy) i z autonomicznym regionem Banat, który był rządzony przez mniejszość niemiecką.

    Zabójstwo arcyksięcia Franciszka Ferdynanda w Sarajewie 28 czerwca 1914 przez Gawriło Principa stało się pretekstem dla Austro-Węgier do wypowiedzenia wojny Serbii. Wywołało to łańcuch kolejnych wydarzeń – mobilizacja oddziałów rosyjskich dla obrony i wsparcia Serbii, następnie wypowiedzenie wojny Rosji i Francji przez Niemcy, Niemcom przez Wielką Brytanię – które doprowadziły do wybuchu I wojny światowej. Armia Serbii odnosiła wiele znaczących sukcesów nad siłami austriackimi, nie wytrzymała jednak ostatecznie wspólnej ofensywy wojsk Niemiec, Austro-Węgier i Bułgarii. W I wojnie światowej Serbia poniosła znaczne straty – zginęło około 1 264 000 osób – 28% ówczesnej serbskiej populacji, 58% wszystkich zamieszkujących kraj mężczyzn.

    Węgrzy (t. Madziarzy, węg. l.poj. magyar, l.mn. magyarok) – naród europejski z grupy ludów ugrofińskich, zamieszkujący głównie własne państwo narodowe - Węgry w Europie Środkowej, posługujący się językiem węgierskim.Nisz (serb. Ниш/Niš, łac. Naissus) – trzecie co do wielkości miasto w Serbii, nad rzeką Niszawą, ok. 240 tys. mieszkańców.
    Park w Zlatiborze

    Po 1918 Serbia i Czarnogóra były członkami-założycielami Królestwa SHS, później przemianowanego na Królestwo Jugosławii. Podczas II wojny światowej Serbia była okupowana przez Niemców na zasadzie państwa marionetkowego, znanego pod nazwą Serbia Nedicia. Części obecnego terytorium Serbii były również okupowane przez Chorwatów, Węgrów, Bułgarów, Albańczyków oraz Włochów. Okupanci dokonywali wielu morderstw i innych przestępstw przeciwko ludności cywilnej, głównie przeciw Serbom i Żydom.

    Samolot transportowy – samolot dostosowany do przewozu towarów i przesyłek pocztowych, także duży samolot, służący do przewozu sprzętu wojskowego, oddziałów desantowych, grup rannych itp.Ukraińcy (Українці) – naród słowiański mieszkający w Europie Wschodniej, głównie w granicach Ukrainy (także w państwach sąsiednich: w Rosji, Białorusi, Polsce, Słowacji i Mołdawii), zaliczający się do Słowian wschodnich. Ukraińcy są (obok Rosjan i Białorusinów) potomkami Rusinów, zamieszkujących Ruś Kijowską .

    W 1945 roku, po II wojnie światowej, Serbia stała się jedną z części nowego państwa – Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii (SFR Jugosławia, SFRJ), rządzonej przez Josipa Broza Tito.

    W 1946 status regionu autonomicznego w ramach Serbii uzyskało Kosowo.

     Osobny artykuł: Rozpad Jugosławii.

    Od 1992, po upadku SFR Jugosławii, do 2003, Serbia tworzyła wraz z Czarnogórą Federalną Republikę Jugosławii. Mimo wojen domowych w Chorwacji oraz Bośni i Hercegowinie, kraj pozostał pokojowo nastawiony do 1998 roku, aczkolwiek część jego instytucji i organów rządowych popierała bośniackich i chorwackich Serbów walczących w tych wojnach przez wyposażanie i szkolenie ich oddziałów. Jednakże z powodu międzynarodowych sankcji nałożonych przez ONZ z powodu wojny w Bośni Federalna Republika Jugosławii była w pierwszych latach istnienia izolowana na arenie międzynarodowej. Izolacja FRJ została ostatecznie przełamana pod koniec 1995 roku kiedy to podpisano układ pokojowy z Dayton.

    Stefan Pierwszy Koronowany – również Stefan Nemanicz (serb. Стефан Првовенчани albo Немањић, Stefan Prvovenčani, albo Nemanjić; ur. ok. 1165, zm. 24 września 1228), syn Stefana Nemanii, od 1196 roku wielki żupan Serbii, od 1217 król Serbów. Święty Serbskiego Kościoła Prawosławnego, autor dzieła Żywot św. Simeona.Republika Serbii jest demokracją parlamentarną w której prezydent wybierany jest w wyborach powszechnych. Ustrój polityczny państwa reguluje konstytucja z 2006 roku. Serbia ma dwa regiony autonomiczne: Wojwodinę i Kosowo.

    Między 1998 i 1999 roku powtarzające się nieporozumienia i konflikty w Kosowie między serbsko-jugosłowiańskimi siłami ochronnymi a UÇK doprowadziły do natowskich bombardowań, trwających 78 dni. Ataki zakończyły się wraz z nawiązaniem porozumienia, w którym prezydent Jugosławii, Slobodan Milošević zgodził się na usunięcie wszystkich sił obronnych państwa, łącznie z wojskiem i policją i zastąpienie ich siłami międzynarodowymi (KFOR). (zobacz: wojna w Kosowie)

    Serbowie (Срби) – naród południowosłowiański mieszkający głównie w Serbii, Chorwacji, Bośni, Słowenii, Macedonii, Czarnogórze i Stanach Zjednoczonych. Jest ich ogółem około 13 mln. Mówią w swoim języku narodowym serbskim. W większości są prawosławnymi.Wojny bałkańskie – dwa konflikty zbrojne na terenie Bałkanów, które wybuchły na początku XX wieku. Pierwszy z nich miał charakter wielonarodowej wojny wyzwoleńczej. Drugi konflikt wybuchł na tle podziału terytoriów, uprzednio odebranych imperium osmańskiemu.

    Od 2003 do 2006 roku Serbia była częścią Serbii i Czarnogóry, w którą przekształcono Federalną Republikę Jugosławii. 21 maja 2006 roku w Czarnogórze odbyło się referendum, w którym podjęto decyzję o zakończeniu unii z Serbią. 55,4% głosów było za wystąpieniem z konfederacji – niewiele ponad wymagany przez Unię Europejską próg 55%. Unia została rozwiązana 3 czerwca 2006, gdy parlament Czarnogóry zadeklarował niepodległość tej małej republiki. W miejsce Serbii i Czarnogóry powstały dwa oddzielne państwa. 5 czerwca 2006 parlament Serbii oficjalnie ogłosił niepodległość. 17 lutego 2008 roku Kosowo jednostronnie proklamowało niepodległość i odłączenie się od Serbii, jednak zostało uznane tylko przez część państw świata.

    Socjalistyczna Partia Serbii (serb. Socijalistička partija Srbije / Социјалистичка партија Србије, SPS) – serbska partia polityczna o profilu socjalistycznym. Ugrupowanie postkomunistyczne założone przez Slobodana Miloševicia, w szczególności w latach 90. identyfikowane jako lewicowa partia serbskiego nacjonalizmu.Islam (arab. الإسلام ; al-islām) – religia monoteistyczna, druga na świecie pod względem liczby wyznawców po chrześcijaństwie. Świętą księgą islamu jest Koran, a zawarte w niej objawienie ma stanowić ostateczne i niezmienne przesłanie Boga do ludzi.


    Podstrony: [1] 2 [3] [4] [5] [6]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Kotlina Panońska (55; węg. Kárpát-medence, serb. Panonska nizija, rum. Câmpia Panonică) – wielka równina w środkowej Europie, należąca pod względem geomorfologicznym do systemu alpejsko-karpackiego.
    Królestwo Jugosławii – nazwa państwa południowosłowiańskiego, używana od 1929 dla królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców. Rządziła nią dynastia Karadziordziewiciów (do 1945).
    Partia Demokratyczna (serb. Demokratska stranka / Демократска странка, DS) – serbska partia polityczna o profilu socjaldemokratycznym. Posiada status partii stowarzyszonej w ramach Partii Europejskich Socjalistów.
    Austro-Węgry (t. Monarchia Austro-Węgierska; niem. Österreich-Ungarn, węg. Osztrák-Magyar Monarchia) – państwo związkowe w Europie Środkowej. Austro-Węgry były wielonarodową monarchią konstytucyjną i jednym z największych mocarstw w tamtym czasie. Państwo istniało 51 lat, od 1867 aż do rozpadu w 1918 roku i zakończenia I wojny światowej.
    E65 - trasa europejska wiodąca z północy na południe Europy. Łączy miasto Malmö w Szwecji, będące ważnym ośrodkiem gospodarczym i portowym, z południem Europy, a dokładniej z miejscowością Chania w Grecji.
    Kosowo (alb.: Kosova / Kosovë, serb.: Косово, Kosovo) – terytorium sporne w południowej Europie ze stolicą w Prisztinie.
    Miłosz I Teodorewić Obrenowić (serb. Милош Обреновић, ur. 18 marca 1780 w Srednej Dobynji, zm. 26 września 1860 w Belgradzie) – książę Serbii w latach 1817–1839 i 1858–1860, założyciel dynastii Obrenowiciów. W historiografii serbskiej zwany często kniaziem Miłoszem. Ojciec Michała I.

    Reklama