• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Senatorowie rezydenci

    Przeczytaj także...
    Władysław Eugeniusz Czapliński (ur. 3 października 1905 w Tuchowie, zm. 17 sierpnia 1981 we Wrocławiu), polski historyk, profesor Uniwersytetu Wrocławskiego.Izabela Teresa Lewandowska-Malec (ur. 2 sierpnia 1962 w Krakowie) – polska prawnik i polityk, nauczyciel akademicki, samorządowiec, adwokat, doktor habilitowany nauk prawnych, profesor nadzwyczajny Uniwersytetu Jagiellońskiego, specjalistka w zakresie historii prawa polskiego.
    Skarb rawski, skarb kwarciany – utworzony na zamku w Rawie Mazowieckiej odrębny skarb dla utrzymania wojsk kwarcianych.

    Senatorowie rezydenci – w Rzeczypospolitej Obojga Narodów grupa senatorów świeckich i duchownych wyznaczonych przez senat podczas zebrań sejmowych i zobowiązanych do stałej obecności przy królu. Instytucję tę powołano w roku 1573 w celu kontrolowania poczynań niezorientowanego w praktyce polsko-litewskiego ustroju Henryka Walezego. Zasady ich funkcjonowania zostały włączone do artykułów henrykowskich (pkt 6), przez co instytucja senatorów rezydentów stała się częścią ustroju Rzeczypospolitej. Mieli oni służyć królowi radą w okresach między kolejnymi sejmami oraz odpowiadać za zgodność decyzji podejmowanych przez panującego z postanowieniami sejmów. Mieli także obowiązek przedstawiania izbie poselskiej sprawozdań ze swej działalności, co jednak rzadko było w pełni egzekwowane. Zadaniem rezydentów było też doradzanie królowi zwołania sejmu nadzwyczajnego (pkt 7 artykułów henrykowskich).

    Rzeczpospolita, od XVII wieku częściej znana jako Rzeczpospolita Polska (lit. Respublika lub Žečpospolita, biał. Рэч Паспалітая, ukr. Річ Посполита, ros. Речь Посполитая, rus. Рѣчь Посполита, łac. Res Publica, współczesne znaczenie: republika) oraz Rzeczpospolita Obojga Narodów – państwo federacyjne złożone z Korony Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego istniejące w latach 1569–1795 na mocy unii lubelskiej (kres federacji w 1791 roku przyniosła Konstytucja 3 maja, ustanawiając państwo unitarne – Rzeczpospolitą Polską). Korona i Litwa stanowiły dla szlachty jedną całość, pomimo dzielących je różnic regionalnych, sprzecznych interesów i odrębności ustrojowych.Sejmy walne (łac. comitia generalia) – nazwa parlamentu Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Było to zgromadzenie decydujące o polityce całej I Rzeczypospolitej, istniejące w okresie od XIV do XVIII wieku. W tym czasie znacząco zmieniał się jego skład i charakter.

    Według konstytucji sejmowej z 1576 roku liczbę senatorów rezydentów ustalono na szesnastu. Stale przy królu miało przebywać czterech z nich, zmieniając się co pół roku w okresie dwóch lat oddzielającym kolejne zjazdy sejmowe. Realnie instytucja senatorów rezydentów zaczęła funkcjonować dopiero od 1613 roku. Już wcześniej (w konstytucjach sejmowych z roku 1607 i 1609) za niewywiązywanie się senatorów rezydentów z obowiązków ustalono wysokie kary, do banicji włącznie. Nie zmieniło to jednak praktyki politycznej: wyznaczeni senatorowie nadal rzadko przebywali stale na dworze królewskim i unikali odpowiedzialności przed izbą poselską. Było to przyczyną wielu napięć między izbą a senatem począwszy od panowania Zygmunta III. W roku 1641 liczbę senatorów rezydentów podniesiono do 28. Ich rola kontrolna była wciąż niewielka. Z czasem jednak senatorowie ci weszli w skład tzw. rad senatu (łac. senatus consilia) – doraźnie zbieranego ciała, które pełniło przy królu rolę ośrodka decyzyjno-doradczego, z biegiem czasu coraz ważniejszego ze względu na rosnący paraliż sejmu walnego. Instytucję senatorów rezydentów zniesiono ostatecznie na sejmie rozbiorowym w roku 1775, gdy ich rolę zastąpił organ dużo bardziej rozbudowany – Rada Nieustająca.

    Volumina Legum (łac. Volumina Legum. Leges, statua, constitutiones et privilegia Regni Poloniae, Magni Ducatus Lithuaniae. Omniumque provinciarum annexarum, a commitiis visliciae anno 1347 celebratis usque ad ultima regni comitia - Prawa, konstytucye y przywileie Królestwa Polskiego, Wielkiego Xięstwa Litewskiego y wszystkich prowincyi należących na walnych seymiech koronnych od seymu wiślickiego roku pańskiego 1347 aż do ostatniego seymu) – pierwszy polski zbiór prawa stanowionego, zawierający zapis wszystkich przywilejów królewskich i konstytucji sejmowych od roku 1347 do 1793 (obrady sejmu grodzieńskiego).Henryk (I) III Walezy, fr. Henri de Valois, właśc. Edward Aleksander (ur. 19 września 1551 w Fontainebleau, zm. 2 sierpnia 1589 w Saint-Cloud) – ostatni z francuskiej dynastii Walezjuszów, książę Orleanu, w latach 1573-1575 pierwszy elekcyjny król Polski jako Henryk I, od 1574 roku król Francji jako Henryk III.
     Zobacz też kategorię: Senatorowie rezydenci przy władcach Polski.

    Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Izabela Lewandowska-Malec, Ewolucja sejmów walnych okresu regnum w latach 1587–1668.
    2. Volumina Legum, t. 2, s. 161.
    3. Urszula Augustyniak: Historia Polski 1572–1795. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2008, s. 96–97. ISBN 978-83-01-15592-6.
    4. O mieszkaniu Senatorów z 1607 i 1609, VL, t. 2, s. 433n i 463. Narady miały być spisywane Kancelarię i podpisywane przez nich, pod karą pieniężną, przelewaną na skarb rawski.
    5. Władysław Czapliński, Z problematyki sejmu polskiego w pierwszej połowie XVII wieku s. 36n.
    6. De reddenda ratione senatus consultorum, VL, t. 4, s. 6. Sprawozdania z narad miały być czytane podczas obrad Sejmu, zaraz po wygłoszeniu wot senatorskich.
    7. Consilia były złożone z obecnych na dworze senatorów rezydentów oraz senatorów zaproszonych przez króla. Izabela Lewandowska-Malec, Sejmy nadzwyczajne w dziejach polskiego parlamentaryzmu s. 59.
    8. Porady czasem udzielane były listownie. Andrzej Korytko, Kilka uwag o radach senatu za Władysława IV Wazy s. 99.
    Sejm ekstraordynaryjny – w Polsce po 1573 r. sejm zwoływany przez króla w razie potrzeby na okres nie dłuższy niż dwa tygodnie. Sejmy zwyczajne na mocy artykułów henrykowskich były zwoływane co dwa lata, a w razie konieczności (np. w wypadku bezpośredniego zagrożenia państwa) król mógł zwołać sejm nadzwyczajny.Rada Nieustająca, (łac. Consilium permanens) – najwyższy organ władzy rządowo-administracyjnej w I Rzeczypospolitej powołany pod wpływem Katarzyny II przez Sejm Rozbiorowy w roku 1775. Utworzona według projektu ambasadora rosyjskiego Ottona Magnusa von Stackelberga na wzór kontrolowanej przez Rosjan szwedzkiej Rady Państwa. Rada Nieustająca zastępowała instytucję senatorów rezydentów, stając się organem o nowocześniejszym, rządowym charakterze.




    Warto wiedzieć że... beta

    Artykuły henrykowskie (łac. Articuli Henriciani) – polskie akty prawne sformułowane w czasie bezkrólewia po śmierci Zygmunta II Augusta, spisane na sejmie elekcyjnym 1573 roku, którego głównym zadaniem było wybranie monarchy. Były prawami niezmiennymi, zawierającymi najważniejsze uregulowania dotyczące sprawowania władzy w państwie oraz określały stosunki między sejmem walnym a monarchą. Był to zbiór przepisów prawnych, których przestrzegać musiał każdy król Polski wybrany w drodze wolnej elekcji. Poprzez podpisanie tych artykułów król uzależniał się od szlachty. Wraz z pacta conventa stanowiły podstawę ustroju Rzeczypospolitej w dobie wolnych elekcji. Nazwa pochodzi od imienia pierwszego władcy, który musiał ten dokument podpisać, by wstąpić na tron – Henryka Walezego.
    Grzywna – kara kryminalna o charakterze majątkowym orzekana za przestępstwa, przestępstwa skarbowe, wykroczenia lub wykroczenia skarbowe. We współczesnych systemach prawnych kara grzywny występuje w dwóch formach. Pierwszą jest grzywna kwotowa, polegająca na wskazaniu przez sąd konkretnej kwoty pieniężnej, którą skazany musi zapłacić. Drugą natomiast jest grzywna orzekana w stawkach dziennych, której wysokość ustalana jest na podstawie możliwości zarobkowych skazanego. W Polsce przyjęto koncepcję stawek dziennych, mającą w założeniu bardziej sprawiedliwy charakter.
    Banicja (łac. bannitio, od bannire - skazać na wygnanie) – ogłoszone wygnanie z ojczyzny. Skazany na taką karę to banita.
    Zygmunt III Waza (ur. 20 czerwca 1566 w szwedzkim zamku Gripsholm, zm. 30 kwietnia 1632 w Warszawie) – król Polski (1587-1632) i Szwecji (1592-1599, jako Sigismund), tytularny król Szwecji 1599-1632 z dynastii Wazów. Starszy z dwóch synów króla szwedzkiego Jana III Wazy i jedyny z jego małżeństwa z królewną polską Katarzyną Jagiellonką.
    Łacina, język łaciński (łac. lingua Latina, Latinus sermo) – język indoeuropejski z podgrupy latynofaliskiej języków italskich, wywodzący się z Lacjum (łac. Latium), krainy w starożytnej Italii, na północnym skraju której znajduje się Rzym.
    Izba Poselska – niższa izba sejmu I Rzeczypospolitej, wyłoniona po raz pierwszy na sejmie w Piotrkowie w 1493 roku jako reprezentacja szlachty wybierana na sejmikach ziemskich. Ostatni raz zebrała się równo 300 lat później na sejmie grodzieńskim 1793 roku, gdzie zatwierdzono II rozbiór Polski.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.02 sek.