• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Semej

    Przeczytaj także...
    Pawłodar (kaz. i ros.: Павлодар) – miasto obwodowe w północno-wschodniej części Kazachstanu, port nad Irtyszem, siedziba administracyjna obwodu pawłodarskiego. W 2009 roku liczyło ok. 317 tys. mieszkańców. Ośrodek przemysłu hutniczego (huta aluminium), petrochemicznego, maszynowego, metalurgicznego, chemicznego, spożywczego i lekkiego.Język rosyjski (ros. русский язык, russkij jazyk; dawniej też: język wielkoruski) – język należący do grupy języków wschodniosłowiańskich, posługuje się nim jako pierwszym językiem około 145 mln ludzi, ogółem (według różnych źródeł) 250-300 mln. Jest językiem urzędowym w Rosji, Kirgistanie i na Białorusi, natomiast w Kazachstanie jest językiem oficjalnym oraz jest jednym z pięciu języków oficjalnych a jednocześnie jednym z sześciu języków konferencyjnych Organizacji Narodów Zjednoczonych. Posługuje się pismem zwanym grażdanką, graficzną odmianą cyrylicy powstałą na skutek jej upraszczania.
    Ładunek termojądrowy − (także: wodorowy) ładunek wybuchowy w którym głównym źródłem energii wybuchu jest niekontrolowana i samopodtrzymująca się reakcja łańcuchowa w podczas której izotopy wodoru (najczęściej deuteru i trytu) łączą się pod wpływem bardzo wysokiej temperatury tworząc hel w procesie fuzji nuklearnej. Niezbędna do zapoczątkowania fuzji temperatura uzyskiwana jest w drodze detonacji ładunku jądrowego. Ładunki tego typu z uwagi na swą niekontrolowaną naturę, znajdują jedynie wojskowe zastosowanie destrukcyjne.

    Semej (kaz.: Семей; ros.: Семей, Siemiej; do 2007 roku Semipałatyńsk; Семипалатинск, Siemipałatinsk) – miasto w północno-wschodnim Kazachstanie, w obwodzie wschodniokazachstańskim, w pobliżu granicy z Rosją, położone na południowy wschód od Pawłodaru. W 2009 roku liczyło ok. 299 tys. mieszkańców. Port nad Irtyszem; przemysł spożywczy, lekki, cementowy; stocznia; węzeł kolejowy; 4 szkoły wyższe; muzea (m.in. Fiodora Dostojewskiego).

    Azja Środkowa, Azja Centralna – region o nie w pełni zdefiniowanych granicach, w swej swej najpopularniejszej definicji graniczący od zachodu z Morzem Kaspijskim, od wschodu z Chińską Republiką Ludową, od południa z Afganistanem a od północy z Rosją. Region ten obejmuje pięć państw, byłych członków ZSRR, tzw. „stanów” co nawiązuje do obecności w nazwie wszystkich pięciu poradzieckich republik perskiego sufiksu „-stan” oznaczającego „kraj”. Są to: Kazachstan, Uzbekistan, Turkmenistan, Kirgistan i Tadżykistan.Język kazachski (także: język kazaski, kaz. қазақ тілі, қазақша) – język należący do podgrupy kipczacko-nogajskiej, grupy kipczackiej języków tureckich (wraz z z językiem karakałpackim, nogajskim i północnymi dialektami uzbeckiego). Jest on językiem ojczystym dla około 8,3 milionów ludzi. Poza Kazachstanem używa się go między innymi w Chińskiej Republice Ludowej, Uzbekistanie, Rosji i Mongolii. Mniejsze skupiska Kazachów znajdują się także w Afganistanie, Iranie, Turcji i Niemczech.

    Historia[]

    Semipałatyńsk w XIX wieku

    Założony w 1718 roku jako warownia położona 18 km na południe od obszaru dzisiejszego miasta, w pobliżu ruin klasztoru buddyjskiego, składającego się z siedmiu budynków, od którego wzięła się nazwa Semipałatyńsk. Przeniesiony na swoje obecne miejsce w 1778 roku, w celu ochrony przed wiosennymi powodziami; od 1782 roku miasto. Od XIX wieku miejsce zesłań politycznych. W latach 1854–59 w mieście przebywał pisarz Fiodor Dostojewski, który służył jako żołnierz w batalionie liniowym.

    ABC - skrót oznaczający broń masowego rażenia: atomową (A), biologiczną (B) i chemiczną (C), a także służby i pododdziały organizmu. W nazewnictwie brytyjskim NBC (Nuclear, Biological, Chemical) - broń nuklearna, biologiczna, chemiczna; amerykańskim CBRN (chemical, biological, radiological, and nuclear) - broń chemiczna, biologiczna, radiologiczna i nuklearna.Obwód wschodniokazachstański (kaz. Шығыс Қазақстан облысы, ros. Восточно-Казахстанская область) – obwód we wschodniej części Kazachstanu o powierzchni 283 300 km² i ludności 1 442 000 mieszkańców. Jego stolicą jest Öskemen. Graniczy od północy z Rosją, od północnego wschodu z Chinami, od północnego zachodu z obwodem pawłodarskim, od zachodu z obwodem karagandyjskim i od południa z obwodem ałmackim. Przeważającą część zajmują pasma Ałtaju (w północno-wschodniej części najwyższy szczyt Biełucha, 4506 metrów). Klimat obwodu można określić jako umiarkowany, wybitnie kontynentalny. Występuje tu gęsta sieć rzek (Irtysz i jego dopływy). Podstawą gospodarki jest górnictwo i hutnictwo metali nieżelaznych (ołów, cynk, miedź, tytan), znaczną rolę odgrywa także uprawa zbóż i hodowla. Na Irtyszu rozlokowane są elektrownie wodne.

    Rozwój miasta nastąpił po doprowadzeniu linii kolejowej z Syberii w 1906 roku oraz po zakończeniu budowy Kolei Turkiestańsko-Syberyjskiej w 1931 roku. Od 1939 roku stolica obwodu.

    Od 1854 roku miasto (wówczas pod nazwą Semipałatyńsk) było ośrodkiem administracyjnym oraz największym miastem regionu, który obecnie nazywa się obwodem wschodniokazachstańskim (w latach 1854–1920 obwód semipałatyński, 1920–1928 gubernia semipałatyńska, 1928–1930 okręg semipałatyński, 1932–1939 obwód wschodniokazachstański, 1939–1997 ponownie obwód semipałatyński). W 1997 roku Semipałatyńsk utracił status miasta obwodowego na rzecz Ust-Kamienogorska.

    Kazachstan, Republika Kazachstanu (kaz. Қазақстан, Қазақстан Республикасы, trl. Ķazaķstan, Ķazaķstan Respublikasy, trb. Kazakstan, Kazakstan Respublikasy; ros. Казахстан, Республика Казахстан trl. Kazahstan, Respublika Kazahstan, trb. Kazachstan, Riespublika Kazachstan) – państwo leżące częściowo w Azji (88% powierzchni) i częściowo w Europie (12% powierzchni – tereny na zachód od rzeki Emba), powstałe w 1991 w wyniku rozpadu Związku Radzieckiego. Graniczy z następującymi państwami: Chinami (1460 km granicy), Kirgistanem (980 km), Turkmenistanem (380 km), Uzbekistanem (2300 km) oraz Federacją Rosyjską (6467 km). Łączna długość granic Kazachstanu wynosi 12 187 km. Kazachstan ma również dostęp do największego jeziora świata – Morza Kaspijskiego – na długości 2340 km.Strefa bezatomowa (strefa nienuklearna) – wyznaczony obszar wolny od broni nuklearnej. Oznacza to, że na danym obszarze obowiązuje zakaz stosowania i magazynowania broni atomowej. Wolę wyznaczenia tego rodzaju stref w poszczególnych regionach wyrażono w odpowiednich traktatach:

    W 1949 roku obszar o powierzchni 18 mln ha stał się pierwszym w ZSRR poligonem nuklearnym, biologicznym oraz chemicznym. Zdetonowano tu pierwszą radziecką bombę atomową, a w 1953 roku pierwszą radziecką bombę wodorową. Do 1963 roku oficjalnie przeprowadzono 468 naziemnych i podziemnych wybuchów jądrowych (wg innych źródeł 513) – spowodowało to skażenie terenu poligonu oraz jego otoczenia. Badania przeprowadzone w niepodległym Kazachstanie dowodzą, że liczba osób dotkniętych promieniowaniem wynosi 220 tys. (dawka 7-250 mSv) oraz 37,2 tys. z dawką 350-990 mSv. Promieniowanie spowodowało wśród tej populacji podwyższoną o 25-30% zachorowalność na raka. Notowane są także zaburzenia rozwoju umysłowego dzieci z rodzin narażonych na promieniowanie. W 1991 roku poligon zamknięto.

    Fiodor Michajłowicz Dostojewski (ros. Фёдор Миха́йлович Достое́вский, Ѳедоръ Михайловичъ Достоевскій) (ur. 11 listopada [30 października st.st.] 1821 w Moskwie, zm. 9 lutego [28 stycznia st.st.] 1881 w Petersburgu) – pisarz rosyjski.Traktat z Semipałatyńska (ang. Treaty on a Nuclear-Weapon-Free Zone in Central Asia, ros. Семипалатинский договор) – umowa międzynarodowa ustanawiająca strefę bezatomową w Azji Środkowej, podpisana 8 września 2006 w Semipałatyńsku. Język autentyczny angielski i rosyjski. Weszła w życie 21 marca 2009 r., z chwilą zarejestrowania ostatniej z pięciu ratyfikacji. Stronami są Kirgistan (depozytariusz), Uzbekistan, Turkmenistan, Tadżykistan i Kazachstan.

    W 2006 roku zawarto traktat z Semipałatyńska tworzący strefę bezatomową w obszarze Azji Środkowej.

    Przypisy

    1. Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года – Восточно-Казахстанская область (ros.). Агентство Республики Казахстан по статистике. [dostęp 2012-10-26].
    2. Semej. Encyklopedia PWN. [dostęp 2010-09-03].
    3. Semey (ang.). Britannica Online Encyclopedia. [dostęp 2010-09-03].
    4. СЕМИПАЛАТИНСК (ros.). Энциклопедический словарь. [dostęp 2012-10-26].
    5. Semipałatyńsk – enklawa radioaktywnego skażenia. tvp.pl. [dostęp 2011-11-22].
    6. Togzhan Kassenova: The lasting toll of Semipalatinsk's nuclear testing. thebulletin.org, 2009-09-28. [dostęp 2011-11-23].
    Syberia (ros. Сибирь, Sibir’) – kraina geograficzna w północnej Azji, wchodząca w skład Rosji, położona między Uralem na zachodzie, Oceanem Arktycznym na północy, działem wód zlewisk Oceanu Arktycznego i Spokojnego na wschodzie, oraz stepami Kazachstanu i Mongolii na południu. W ujęciu historycznym (oraz potocznym w Rosji) do Syberii należy również rosyjski Daleki Wschód.Siwert (wym. [s-iwert]), symbol Sv, jest jednostką pochodną układu SI wielkości fizycznych odnoszących się do działania promieniowania jonizującego na organizmy żywe:



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Irtysz (ros. Иртыш; kaz. Ертiс, Ertis; chin. 额尔齐斯河 É’ěrqísī Hé) – rzeka w azjatyckiej części Rosji (2010 km), w północno-wschodnim Kazachstanie (1835 km) i w zachodnich Chinach (525 km). Lewy dopływ Obu. Długość – 4248 km, powierzchnia zlewni – 1643 tys. km², średni przepływ u ujścia – 2260 m³/s.
    Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, Związek Radziecki, ZSRR (ros. Советский Союз, Союз Советских Социалистических Республик [СССР], trb. Sowietskij Sojuz, Sojuz Sowietskich Socyalisticzeskich Riespublik, [SSSR]) – historyczne państwo socjalistyczne w Europie północnej i wschodniej oraz Azji północnej i środkowej.
    Ust-Kamienogorsk (kaz. Өскемен, Öskemen; ros. Усть-Каменогорск, Ust´-Kamienogorsk) – miasto w Kazachstanie na przedgórzu Ałtaju, nad rzeką Irtysz. Stolica obwodu wschodniokazachstańskiego. Ludność: 311,0 tys. mieszkańców (1999).

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.025 sek.