• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Sejm krajowy

    Przeczytaj także...
    Królestwo Galicji i Lodomerii wraz z Wielkim Księstwem Krakowskim i Księstwami Oświęcimia i Zatoru (niem. Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator; ukr. Королівство Галичини та Володимирії з великим князівством Краківським і князівствами Освенціма і Затору) – państwo (w praktyce prowincja i kraj koronny) na terytorium Galicji, w latach 1772-1918 wchodzące w skład Monarchii Habsburgów, Cesarstwa Austriackiego i Austro-Węgier. Kraina historyczna na wschodzie Europy Środkowej, obecnie w granicach Polski i Ukrainy.Sejm Ziemi Śląskiej (Śląski Sejm Krajowy, niem. Schlesischer Landtag) był zgromadzeniem ustawodawczym śląskiego kraju koronnego.
    Śląsk (śl. Ślunsk, Ślůnsk, niem. Schlesien, dś. Schläsing, czes. Slezsko, łac. Silesia) – kraina historyczna położona w Europie Środkowej, na terenie Polski, Czech i Niemiec. Dzieli się na Dolny i Górny Śląsk. Historyczną stolicą Śląska jest Wrocław.

    Sejm krajowy (niem. Landtag) – jednoizbowy sejm prowincjonalny istniejący w latach 18611918 w każdym kraju koronnym Cesarstwa Austriackiego, (od 1867 – w austriackiej części Austro-Węgier, tj. Przedlitawii).

    Instytucja sejmów krajowych, nawiązująca do istniejących w prowincjach austriackich landtagów rozwiązanych w okresie Wiosny Ludów (i przewidzianych w konstytucji marcowej z 1849, która jednak nie weszła w życie) została przewidziane w wydanym w 1860 dyplomie październikowym. Zgodnie z jego postanowieniami miały się zajmować wszelkimi sprawami o charakterze lokalnym, niezastrzeżonymi wprost do kompetencji Reichsratu. Te bardzo szerokie kompetencje zostały jednak ograniczone zanim jeszcze sejmy się zebrały – wydany w 1861 patent lutowy stanowił, iż sejmy krajowe będą się zajmować wyłącznie sprawami lokalnymi, wyraźnie tym sejmom przyznanymi (w sprawach lokalnych wprost niewskazanych, decyzje podejmował wiedeński Reichsrat). Oznaczało to, że mogły one stanowić prawo lokalne tylko w kwestiach szkolnych, społecznych i gospodarczych (ustalanie i wykonywanie budżetu kraju koronnego oraz ustalanie podatków lokalnych w ograniczonej wysokości), a każda ustawa sejmowa wymagała sankcji cesarskiej. Sejmy miały ponadto prawo składania wniosków rządowych w celu zmian lub wydania nowych ustaw ogólnopaństwowych oraz prawo wyrażenia swego zdania w odpowiedzi na pytanie rządu centralnego. Cesarz wyznaczał też spośród członków sejmu jego marszałka (w krajach większych marszałka krajowego, w mniejszych starosty ziemskiego lub prezydenta sejmu), który jednocześnie przewodniczył zarządowi krajowemu, wybranemu przez sejm. Do 1873 do sejmów krajowych należało także prawo wyboru ze swych składów członków Izby Poselskiej Rady Państwa, później jej członkowie pochodzili z wyborów bezpośrednich.

    Język ruski (nazywany od XIX wieku także staroukraińskim albo starobiałoruskim, a jego wczesna forma staroruskim; w literaturze występuje jako руский языкъ lub русский языкъ) – dawny język wschodniosłowiański, którym posługiwano się na Rusi, w Hospodarstwie Mołdawskim i Wielkim Księstwie Litewskim.Rada Państwa (niem. Reichsrat) – istniejący w latach 1861–1918 dwuizbowy parlament austriacki, od 1867 obejmujący wyłącznie austriacką część monarchii austro-węgierskiej – tzw. Przedlitawię.

    Wskutek reformy Cesarstwa Austriackiego i powołania w 1867 Austro-Węgier sejmy krajowe utrzymały się tylko w krajach tzw. Przedlitawii. Konstytucja grudniowa stanowiąca podstawę jej ustroju zmieniła położenie sejmów krajowych, przyznając im prawo decyzji w każdej ze spraw lokalnych niezastrzeżonych do kompetencji Rady Państwa. Jednocześnie jednak rozszerzyła kompetencje Reichsratu tak dalece, że zakres działania sejmu krajowego praktycznie nie uległ zmianie. W latach późniejszych zakres kompetencji poszczególnych sejmów jednak rozszerzano (m.in. już wkrótce po 1867 powiększono kompetencje w sprawach językowych sejmów w Czechach, Galicji i Dalmacji).

    Oswald Marian Balzer (ur. 23 stycznia 1858 w Chodorowie, zm. 11 stycznia 1933 we Lwowie) – polski historyk ustroju i prawa polskiego.Austro-Węgry (t. Monarchia Austro-Węgierska; niem. Österreich-Ungarn, węg. Osztrák-Magyar Monarchia) – państwo związkowe w Europie Środkowej. Austro-Węgry były wielonarodową monarchią konstytucyjną i jednym z największych mocarstw w tamtym czasie. Państwo istniało 51 lat, od 1867 aż do rozpadu w 1918 roku i zakończenia I wojny światowej.

    Sposób urządzenia sejmów i prawo wyborcze do nich, ustalone w ordynacjach dołączonych do patentu lutowego – choć wszędzie podobne – różniły się w poszczególnych krajach koronnych w szczególności w zestawieniach liczbowych (np. długość kadencji – w Górnej Austrii wynosiła 6 lat, w pozostałych krajach 5 lat; różnice były w podziale mandatów między kurie, ilości wirylistów itp.) i podlegały ewolucji w czasie ich istnienia. W wyborach do sejmów krajowych obowiązywał cenzus majątkowy i system kurialny (istniały 4 kurie: wielkiej własności ziemskiej, izb przemysłowo-handlowych, miast oraz gmin, w których waga głosu była różna, dająca przewagę najbogatszym; ponadto w sejmach zasiadali wiryliści – np. dostojnicy kościelni czy rektorzy uniwersytetów). W przeciwieństwie do systemu wyborczego do Rady Państwa, demokratyzacja ordynacji wyborczej do sejmów krajowych przebiegała dużo wolniej – reformy dokonywały się tylko w części krajów koronnych, w żadnym z nich nie zlikwidowano systemu kurialnego, wprowadzano co najwyżej piątą kurię, powszechną.

    Księstwo Krainy (niem. Herzogtum Krain) - istniejące w latach 1364-1918 księstwo wchodzące w skład Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego a następnie kraj koronny Cesarstwa Austriackiego, obejmujący obszar Krainy.Książęce Hrabstwo Gorycji i Gradyski (niem. Gefürstete Grafschaft Görz und Gradiska) - jednostka administracyjna (kraj koronny) Austrii, wchodząca w skład Pobrzeża Austriackiego, podlegający Namiestnictwu w Trieście.

    Obrady sejmów koronnych były publiczne. Toczyły się w językach urzędowych tych sejmów:

  • w Dolnej Austrii, Górnej Austrii, Salzburgu, Styrii, Karyntii, Vorarlbergu i na Śląsku – w języku niemieckim;
  • w Czechach i na Morawach – w języku niemieckim i czeskim;
  • w Krainie – w języku niemieckim i słoweńskim;
  • w Tyrolu – w języku niemieckim i włoskim;
  • w Trieście, Istrii oraz Gorycji i Gradysce – w języku włoskim;
  • w Dalmacji – w języku włoskim i chorwackim;
  • w Galicji – w języku polskim;
  • na Bukowinie – w języku niemieckim, ruskim i rumuńskim.
  • Lista sejmów krajowych[]

  • Sejm Krajowy Królestwa Czech
  • Sejm Krajowy Królestwa Dalmacji
  • Sejm Krajowy Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim
  • Sejm Krajowy Arcyksięctwa Austrii poniżej Anizy
  • Sejm Krajowy Arcyksięstwa Austrii powyżej Anizy
  • Sejm Krajowy Księstwa Salzburgu
  • Sejm Krajowy Księstwa Styrii
  • Sejm Krajowy Księstwa Karyntii
  • Sejm Krajowy Księstwa Krainy
  • Sejm Krajowy Księstwa Bukowiny
  • Sejm Krajowy Margrabstwa Moraw
  • Sejm Krajowy Księstwa Górnego i Dolnego Śląska
  • Sejm Krajowy Uksiążęconego Hrabstwa Tyrolu
  • Sejm Krajowy Kraju Przedarulanii
  • Sejm Krajowy Margrabstwa Istrii
  • Sejm Krajowy Uksiążęconego Hrabstwa Gorycji i Gradyski
  • Sejm Krajowy Miasta Triestu z jego okręgiem (jego rolę pełniła Rada miejska Triestu)
  • Literatura[]

  • Stanisław Grodziski, Sejm Krajowy galicyjski 1861-1914, Warszawa 1993, ISBN 83-7059-052-7.
  • Henryk Wereszycki, Historia Austrii, Wrocław 1986.
  • Oswald Balzer, Historya ustroju Austryi w zarysie, Lwów 1899.
  • Franciszek Ksawery d’Abancourt de Franqueville, Era konstytucyjna Austro-Węgierskiej Monarchii od 1848 do 1881 r. omówiona z uwzględnieniem walki autonomistów z centralistami, Kraków 1881.
  • Linki zewnętrzne[]

  • Landtag w: Österreich-Lexikon (de)
  • Dzienniki ustaw i rozporządzeń krajów koronnych wchodzących obecnie w skład Austrii
  • Dzienniki ustaw i rozporządzeń krajów koronnych odłączonych od Austrii w 1918
  • Cenzus (łac. census: oszacowanie majątku; obliczenie, spis ludności; por. censor) – ograniczenie w prawie wyborczym, wobec służby wojskowej, administracyjnej, publicznej, etc., relatywne do określonej grupy społeczeństwa.Cesarstwo Austrii niem. Kaisertum Österreich (dawniej pisane Kaiserthum Oesterreich) – państwo powstałe w 1804 w reakcji na proklamowanie przez Napoleona I Cesarstwa Francuskiego.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Vorarlberg (łac. Cisarulana, pol. dawniej Przedarulania) – najbardziej wysunięty na zachód kraj związkowy Austrii. Jako jedyny land austriacki należy (w części) do zlewiska Morza Północnego.
    Kraj koronny (niem. Kronland) – terytorium składowe Cesarstwa Austrii w latach 1849-1867 i austriackiej części Austro-Węgier w latach 1867-1918. Głową kraju koronnego był cesarz, w którego imieniu działał Landeshauptmann (zarządca kraju) albo Statthalter (gubernator).
    Istria (słń. i chor. Istra, wł. Istria) − półwysep w południowej Europie, w północnej części Morza Adriatyckiego. Zdecydowana jego większość należy do Chorwacji, tylko niewielka północna część do Słowenii, a najbardziej na północ wysunięte miasteczko Muggia do Włoch. Leży między zatokami Triesteńską, Kvarner i Rijecką. Za północno-wschodnią granicę półwyspu uznaje się zazwyczaj pasmo górskie Ćićarija i dolinę rzeki Rosandra (słń. Glinščica). Powierzchnia: ok. 3,5 tys. km². Ludność ok. 330 tys. (z tego ok. 235 tys. w Chorwacji, ok. 80 tys. w Słowenii, ok. 15 tys. we Włoszech).
    Górna Austria (Oberösterreich) – kraj związkowy w zachodniej Austrii. Graniczy z Czechami, Niemcami, Salzburgiem, Styrią i Dolną Austrią. Stolicą landu jest Linz.
    Henryk Wereszycki (właściwie Henryk Vorzimmer) (ur. 13 grudnia 1898 we Lwowie, zm. 27 lutego 1990 w Krakowie) – polski historyk, znawca dziejów Polski porozbiorowej, historii dyplomacji europejskiej w XIX w. i monarchii habsburskiej. Jeden z niewielu historyków polskich, czynnych w PRL, który kwestionował publicznie podstawy marksistowskiej wykładni dziejów.
    Triest (wł. Trieste, słow. i chorw. Trst, niem.Triest) – portowe miasto w północno-wschodnich Włoszech, nad Morzem Adriatyckim. Jest stolicą regionu autonomicznego Friuli-Wenecja Julijska i prowincji Triest. Według danych na rok 2007 gminę zamieszkuje 208 614 osób, 2469,1 os./km².
    Królestwo Dalmacji (chorw. Kraljevina Dalmacija, niem. Königreich Dalmatien) – istniejący w latach 1815-1918 kraj koronny Cesarstwa Austriackiego, obejmujący obszar Dalmacji.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.037 sek.