• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Sankhja



    Podstrony: [1] 2 [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Wedy, Weda (dewanagari वेद , "wiedza"; podobieństwo tych słów wynika ze wspólnego językowego praprzodka indosłowiańskiego) – święte księgi hinduizmu, najstarsza grupa religijnych tekstów sanskryckich, które stanowiły całość ówczesnej wiedzy człowieka o świecie ludzi i bogów; antologia tekstów z różnych okresów, o różnej tematyce, budowie i przeznaczeniu. Objętością Wedy przewyższają Biblię sześciokrotnie.Filozofia indyjska – filozofia uprawiana na subkontynencie indyjskim oraz na obszarach, w których zaznaczyły się indyjskie wpływy kulturowe (jak Azja Środkowa, Tybet, Indonezja, Indochiny). Powstała niezależnie od filozofii europejskiej i od filozofii chińskiej. Jest ściśle związana z religiami indyjskimi, zwłaszcza z hinduizmem, buddyzmem i dżinizmem.
    Człowiek[ | edytuj kod]

    Człowiek składa się z:

  • duszy
  • ciała zewnętrznego (grubego),
  • ciała subtelnego z organem psychicznym będącym nosicielem wędrówki duszy.
  • Organ psychiczny to:

  • 5 narządów działania (narządy zewnętrzne),
  • 5 narządów poznania (narządy zewnętrzne)
  • umysł (narząd wewnętrzny),
  • świadomość własnego „ja” (wewnętrzny),
  • intelekt (narząd wewnętrzny),
  • Dzięki organom zewnętrznym, człowiek przyswaja sobie wrażenia ze świata zewnętrznego, lecz dopiero za pomocą organów wewnętrznych przyswaja i wykorzystuje je. Intelekt zbiera wrażenia i przekazuje je duszy, która wszystko w nim ogląda i sądzi, że to ona sama wszystko przeżywa ulegając niewiedzy. Intelekt staje się w ten sposób nośnikiem wszystkich stanów psychicznych (bhawa), które warunkują los człowieka, jak i determinują przywiązanie lub wyzwolenie duszy.

    Radźas lub guna radźasu (dewanagari रजोगुण, transkrypcja radźoguna) – guna pasji, charakteryzuje ją wzajemny pociąg kobiety i mężczyzny. Kiedy ta guna wzrasta, rozwija się żądza przyjemności materialnych, czyli pragnienie zadowalania zmysłów.Waczaspati Miśra – filozof hinduski z Mithili ze szkoły njaja, działający około 850 roku n.e. Bramin z grupy Smarta. Jest autorem licznych komentarzy do głównych nurtów filozofii indyjskiej.

    Stany psychiczne, które warunkują przywiązanie przy spełnianiu dobrych lub złych uczynków, osadzają się w świadomości dzięki błędnej postawie duszy, która identyfikuje się z działaniami materii.

    Wymienia się 8 stanów świadomości, dzielonych w myśl dążeń do uzyskania wiedzy o wyzwoleniu:

  • Zasługa (dharma) – pierwszy stan świadomości i przewina (adharma) – drugi stan świadomości
  • Rozróżnia się 2 rodzaje zasługi i przewiny:

    Budda; skr. बुद्ध buddha – przebudzony, oświecony; chiń. fo (佛), fotuo (佛陀); kor. bul, pult’a; jap. butsu (仏), hotoke (仏), budda (仏陀); wiet. phật, phật-đà, Bột đà; tyb. sangdzie (སངས་རྒྱས།, Wylie: sangs.rgyas). Buddyzm (inna nazwa to: sanskr. Buddha Dharma; pāli. Buddha Dhamma lub Buddha Sasana – "Nauka Przebudzonego") – nonteistyczny system filozoficzny i religijny, którego założycielem i twórcą jego podstawowych założeń był żyjący od około 560 do 480 roku p.n.e. Siddhārtha Gautama (pāli. Siddhattha Gotama), syn księcia z rodu Śākyów, władcy jednego z państw-miast w północnych Indiach. Buddyzm bywa zaliczany do religii dharmicznych oraz do religii nieteistycznych.
  • pierwszy rodzaj zasługi uzyskuje się poprzez spełnianie religijnych obowiązków
  • drugi rodzaj zasługi osiąga się przez:
  • ćwiczenie pięciostopniowego powstrzymywania (jama)
  • niekrzywdzenie żadnej istoty żywej (ahimsa)
  • mówienie prawdy (satya)
  • wstrzymywanie się od kradzieży (asteja)
  • uczciwość (akalkata)
  • zachowanie czystości płciowej (brahmaćarja)
  • ćwiczenie pięciostopniowej dyscypliny
  • nieuleganie gniewu (akrodha)
  • posłuszeństwo wobec nauczycieli duchowych (guruśuśrusa)
  • czystość (śauća)
  • umiar w jedzeniu (aharalaghawa)
  • duchowe skupienie (apramada)
  • Drugi rodzaj zasługi sprzyja osiągnięciu dobrych narodzin i poznania wyzwalającego. Obydwa rodzaje zasługi są przeciwieństwem obydwu rodzajom przewiny.

    Dualizm w znaczeniu religijnym to pogląd reprezentowany przez wiele religii, doktryn religijnych i herezji, dotyczący natury i pochodzenia dobra i zła istniejącego w świecie. Radykalny dualizm zakłada istnienie dwóch równorzędnych sił "Dobra" i "Zła", "Światła" i "Ciemności", "Dobrego Boga" i "Złego Boga", równorzędnych i współodwiecznych. Widzialny świat miałby być efektem ścierania się tych dwóch sił. Doktryny dualistyczne wiążą materię z pierwiastkiem "złym", zaś element duchowy - z "dobrym".Upaniszady (dewanagari उपनिषद्, trl. Upaniṣad, ang. Upanishads) – najpóźniejsze, bo pochodzące z VIII-III w. p.n.e., teksty, należące do wedyjskiego objawienia (śruti) o treści religijno-filozoficznej. Stanowią kontynuację filozofii spekulatywnej brahman, rozwinęły m.in. doktrynę brahmana, atmana, transmigracji (samsara), karmana. Znanych jest ponad 200 upaniszad. Nadal powstają nowe w czasach współczesnych.
  • Wiedza (dźńana)- trzeci stan świadomości i niewiedza (adźńana)- czwarty stan świadomości
  • Rozróżnia się 2 rodzaje wiedzy i niewiedzy:

  • pierwszy rodzaj wiedzy polega na poznawaniu zwykłych przedmiotów,
  • drugi rodzaj wiedzy, to poznanie wyzwalające, polegające na uchwyceniu różnicy pomiędzy duszą a materią.
  • Obydwa rodzaje niewiedzy, to przeciwieństwo wiedzy.

  • Niepragnienia (wiraga) – piąty stan świadomości i pragnienia (raga) – szósty stan świadomości
  • pierwszy stopień (jatamana)- asceta dążący do opanowania zmysłów, zdobywa wiedzę o zmysłach
  • drugi stopień (wjatireka) – asceta zapanował nad kilkoma zmysłami
  • trzeci stopień (ekendrija) – asceta opanował wszystkie zmysły zewnętrzne, a jego żądze pojawiają się jedynie w umyśle
  • czwarty stopień (wasitwa) – asceta panuje w pełni nad wszystkimi zmysłami i umysłem
  • Stopnie pragnienia są przeciwieństwem niepragnieniowości.

    Louis Frédéric (ur. 1923 - zm. 1996) - sławny francuski orientalista, specjalizujący się w kulturze Indii, Azji Południowo-Wschodniej i Japonii.Sattwa lub guna satwy ( dewanagari सत्त्वगुण , transkrypcja sattwaguna ) – guna dobroci. Efektem jej wpływu jest rozwijanie cechy dobroci, także osiągnięcie mądrości.
  • Moc (aiśwarja) – siódmy stan świadomości i niemoc – ósmy stan świadomości
  • W ramach mocy wyszczególnia się ośmiostopniowa moc cudowną

  • człowiek może stawać się dowolnie mały (animan)
  • duży (mahiman)
  • lekki (laghiman)
  • ciężki (gariman)
  • osiągać rzeczy odległe (prapti)
  • spełniać życzenia (prakamya)
  • panować nad naturą (waśitwa)
  • zgodnie ze swoim upodobaniem wybierać sobie miejsce i tryb życia (yatrakamavasayitva)
  • Występowanie i oddziaływanie różnych przejawów ośmiu stanów świadomości wynika z działania/gry cech (gun) materii.

    Atharwaweda – jedna z czterech sanhit (zbiorów) wchodzących w skład Wed, zawiera głównie teksty magiczne (formuły magiczne, zaklęcia i egzorcyzmy) związane przede wszystkim z rytuałami domowymi (głównie odnoszącymi się do ogniska domowego).Kapila – myśliciel indyjski z VI w. p.n.e., założyciel szkoły filozoficznej sankhja (jednej z sześciu najważniejszych szkół filozoficznych Indii), która stała się podstawą teoretyczną systemu jogi. Niewiele jednak wiadomo o początkach "czystej" sankhji stworzonej przez Kapilę, gdyż nie zachowały się żadne pisma przedstawiające tę filozofię. Klasyczna postać sankhji bazuje przede wszystkim na naukach Iśwarakryszny (ok IV w n.e.). Można przypuszczać, że pierwotna sankhja miała charakter teistyczny, jednak Iśwarakryszna nadał jej charakter dualistyczny i ateistyczny.

    Poznanie wyzwalające[ | edytuj kod]

    Poznanie wyzwalające, którego naucza sankhija, polega na zrozumieniu, że:

  • świat zbudowany jest z wiecznej materii i wiecznej duszy,
  • materia jest aktywna i wszelkie działanie jest jej cechą,
  • dusza jest cichym nieaktywnym obserwatorem.
  • Kiedy dusza jest wyzwolona, jest wolna od błędnego mniemania/niewiedzy i nie jest już przywiązana do działań materii, ani nie identyfikuje się z jej przejawami. Dusza obserwuje działania materii, która nie ma nad nią już żadnej władzy.

    Gaudapada (ok. VII w.) – indyjski filozof wedanty. Pochodził z Bengalu. Najstarszy komentator wedanty. Bazując na upaniszadach łączył tezy monizmu (adwaita) i iluzji (maja).Iswarakryszna – pisarz i filozof indyjski, żył przed 546 rokiem n.e. Autor najstarszego traktatu sankhji - Sankhyakarika (zwanego też Suvarnasaptati - "Siedemdziesiątka") składającego się z 70 strof o budowie wierszowanych aforyzmów. Dzieło Iswarakryszny było szeroko komentowane, m.in. przez Gaudapadę, Waczaspatiego i Śankarę.

    Bardzo często wraz z sankhija omawiana/przedstawiana jest joga, a to dlatego, że przyjęto, iż wyzwolenie można osiągnąć poprzez poznanie (sankhija) i kontemplację (joga). Podstawy teoretyczne dla jogi daje sankija.

    Podstrony: [1] 2 [3] [4]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Prakryti ( pra - przed + kr - tworzyć, produkować, ang. Prakrti ) – oznacza początkową, pierwotną substancję stworzenia (natura). W hinduizmie występuje obok puruszy – tego, kto raduje się tą naturą.
    Mahabharata (skr. Mahābhārata, महाभारत) – jeden z dwóch głównych hinduistycznych poematów epickich (obok Ramajany), znajdujący się w kategorii smryti i należący do głównych dzieł literatury indyjskiej. W hinduizmie nazywany jest piątą Wedą. Utwór jest najdłuższym utworem literackim i eposem na świecie. Zawiera 100 000 ślok (200 tysięcy wersów), tak więc jest dziesięć razy dłuższy od Odysei i Iliady razem wziętych. Epos opowiada o historii starożytnych Indii. W jego skład wchodzi jedno z najważniejszych dzieł hinduizmu – Bhagawadgita.
    Rigweda (ऋग्वेद) – jedna z sanhit (zbiorów) wchodząca w skład Wed, najstarszy zabytek literacki indoaryjski, niejednolity treściowo i chronologicznie.
    Purusza ( dewanagari पुरुष , ang. Purusha ) – w hinduizmie ten, kto kontroluje i raduje się prakryti (naturą), czyli inaczej Iśwara – znawca, który kontroluje zarówno naturę materialną, Maję, jak i duszę indywidualną Dźiwę oraz panuje nad nimi.
    Akaśa (dewanagari आकाश, trl. Ākāśa, ang. Akasha) – to słowo pochodzące z sanskrytu oznaczające eter rozpatrywany w dwóch znaczeniach: w sensie mitologicznym i jako dodatkowy żywioł do grupy czterech podstawowych.
    Prythiwi (dewanagari पृथिवी , trl. pṛthivī , ang. Prithivi) – bogini staroindyjska, będąca personifikacją ziemi w hinduizmie wedyjskim. Porównywana bywa z grecką Gają i rzymską Tellus. Jest symbolem nadziei i hojności (daje nasiona i owoce) jak również odporności i cierpliwości (jako ta , która znosi rany zadawane przez rolników przy orce). Równocześnie jest wzorem uprzejmości i łagodności (odpłaca plonami za zranienia narzędziami rolniczymi) . Uosabia cechy cierpliwości , macierzyństwa i mądrości . Matka wedyjskich bogów, wszystkich ludzi, zwierząt i roślin. Postrzegana również jako opiekunka zmarłych.
    Dźinizm (też dżinizm, sanskryt जैन धर्म (trl. jaina dharma, trb. dźajna dharma), ang. Jainism) – nonteistyczny system filozoficzny i religijny który powstał w Indiach około VI wieku p.n.e. w reakcji na silnie zrytualizowany braminizm.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.018 sek.