• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Sankhja



    Podstrony: 1 [2] [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Wedy, Weda (dewanagari वेद , "wiedza"; podobieństwo tych słów wynika ze wspólnego językowego praprzodka indosłowiańskiego) – święte księgi hinduizmu, najstarsza grupa religijnych tekstów sanskryckich, które stanowiły całość ówczesnej wiedzy człowieka o świecie ludzi i bogów; antologia tekstów z różnych okresów, o różnej tematyce, budowie i przeznaczeniu. Objętością Wedy przewyższają Biblię sześciokrotnie.Filozofia indyjska – filozofia uprawiana na subkontynencie indyjskim oraz na obszarach, w których zaznaczyły się indyjskie wpływy kulturowe (jak Azja Środkowa, Tybet, Indonezja, Indochiny). Powstała niezależnie od filozofii europejskiej i od filozofii chińskiej. Jest ściśle związana z religiami indyjskimi, zwłaszcza z hinduizmem, buddyzmem i dżinizmem.

    Sankhja (sāṁkhya) – dualistyczny, ortodoksyjny, to znaczy uznający autorytet wed, system filozofii indyjskiej. Według Sankhji świat powstał w wyniku współdziałania dwóch zasad: ducha – purusza i materii – prakryti Istotą jak każdego klasycznego systemu indyjskiego jest nauka o wyzwoleniu. Kierunek ten określa kondycje człowieka i naucza w jaki sposób zdobyć zrozumienie wyzwalające.

    Radźas lub guna radźasu (dewanagari रजोगुण, transkrypcja radźoguna) – guna pasji, charakteryzuje ją wzajemny pociąg kobiety i mężczyzny. Kiedy ta guna wzrasta, rozwija się żądza przyjemności materialnych, czyli pragnienie zadowalania zmysłów.Waczaspati Miśra – filozof hinduski z Mithili ze szkoły njaja, działający około 850 roku n.e. Bramin z grupy Smarta. Jest autorem licznych komentarzy do głównych nurtów filozofii indyjskiej.

    Budowa świata[ | edytuj kod]

    Purusza jest zasadą obdarzoną świadomością, trwałą, niezmienną. Prakriti natomiast jest zmienna, nietrwała, nieświadoma; przejawia się ona poprzez trzy guny:

    Budda; skr. बुद्ध buddha – przebudzony, oświecony; chiń. fo (佛), fotuo (佛陀); kor. bul, pult’a; jap. butsu (仏), hotoke (仏), budda (仏陀); wiet. phật, phật-đà, Bột đà; tyb. sangdzie (སངས་རྒྱས།, Wylie: sangs.rgyas). Buddyzm (inna nazwa to: sanskr. Buddha Dharma; pāli. Buddha Dhamma lub Buddha Sasana – "Nauka Przebudzonego") – nonteistyczny system filozoficzny i religijny, którego założycielem i twórcą jego podstawowych założeń był żyjący od około 560 do 480 roku p.n.e. Siddhārtha Gautama (pāli. Siddhattha Gotama), syn księcia z rodu Śākyów, władcy jednego z państw-miast w północnych Indiach. Buddyzm bywa zaliczany do religii dharmicznych oraz do religii nieteistycznych.
  • sattwę – światło, element przyjazny, rozumność, myślenie, mądrość
  • radźas – ruchliwość, zmienność
  • tamas – ciemność, tępota, głupota, inercję, element hamujący.
  • W czasie swojego oddziaływania, guny łączą się w najróżniejszy sposób: to łącząc się parami powodują powstawanie trzeciej cechy, to znów wspierają się lub znoszą swoje działanie. Cała aktywność świata przejawia się dzięki oddziaływaniom gun (cech) natury materialnej.

    Dualizm w znaczeniu religijnym to pogląd reprezentowany przez wiele religii, doktryn religijnych i herezji, dotyczący natury i pochodzenia dobra i zła istniejącego w świecie. Radykalny dualizm zakłada istnienie dwóch równorzędnych sił "Dobra" i "Zła", "Światła" i "Ciemności", "Dobrego Boga" i "Złego Boga", równorzędnych i współodwiecznych. Widzialny świat miałby być efektem ścierania się tych dwóch sił. Doktryny dualistyczne wiążą materię z pierwiastkiem "złym", zaś element duchowy - z "dobrym".Upaniszady (dewanagari उपनिषद्, trl. Upaniṣad, ang. Upanishads) – najpóźniejsze, bo pochodzące z VIII-III w. p.n.e., teksty, należące do wedyjskiego objawienia (śruti) o treści religijno-filozoficznej. Stanowią kontynuację filozofii spekulatywnej brahman, rozwinęły m.in. doktrynę brahmana, atmana, transmigracji (samsara), karmana. Znanych jest ponad 200 upaniszad. Nadal powstają nowe w czasach współczesnych.

    Dzięki aktywności materii powstają 23 elementy rzeczywistości materialnej:

  • Intelekt (buddhi) – jego istotą jest określone poznanie i decydowanie,
  • Świadomość własnego „ja” (ahamkara) – występująca w trojakiej postaci, w zależności od tego, która z gun w niej dominuje:
  • gdy przeważa cecha dobroci, nosi ona nazwę „polegającą na przekształceniu” (vaikarika)
  • gdy przeważa namiętność nazywa się „ogniową” (taidźasa)
  • gdy przeważa ciemność – „źródłem elementów” (bhutadi)
  • Umysł (manas) – jest narzędziem woli
  • 10 zmysłów (indrija) – dzielą się na 4 grupy:
  • 5 narządów poznania (buddhindrija)
  • słuch (śrotra)
  • skóra (twać)
  • oczy (ćakszus)
  • język (jihwa)
  • zapach (ghrana)
  • 5 narządów działania (karmendrija)
  • mowa (wać)
  • ręce (pani)
  • stopy (pada)
  • narząd wypróżniania się (paju)
  • narząd płciowy (upastha)
  • 5 elementów subtelnych (tanmatra)
  • dźwięk (śabda)
  • dotyk (sparśa)
  • kształt (rupa)
  • smak (rasa)
  • zapach (gandha)
  • 5 elementów grubych (mahabhuta)
  • eter (akaśa)
  • wiatr (waju)
  • żar (tedźas)
  • woda (apas)
  • ziemia (prythiwi)
  • Dodając 23 elementy materialne i duszę jako kolejny element rzeczywistości, otrzymujemy 24 elementy, z których składa się świat.

    Louis Frédéric (ur. 1923 - zm. 1996) - sławny francuski orientalista, specjalizujący się w kulturze Indii, Azji Południowo-Wschodniej i Japonii.Sattwa lub guna satwy ( dewanagari सत्त्वगुण , transkrypcja sattwaguna ) – guna dobroci. Efektem jej wpływu jest rozwijanie cechy dobroci, także osiągnięcie mądrości.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4]




    Warto wiedzieć że... beta

    Atharwaweda – jedna z czterech sanhit (zbiorów) wchodzących w skład Wed, zawiera głównie teksty magiczne (formuły magiczne, zaklęcia i egzorcyzmy) związane przede wszystkim z rytuałami domowymi (głównie odnoszącymi się do ogniska domowego).
    Kapila – myśliciel indyjski z VI w. p.n.e., założyciel szkoły filozoficznej sankhja (jednej z sześciu najważniejszych szkół filozoficznych Indii), która stała się podstawą teoretyczną systemu jogi. Niewiele jednak wiadomo o początkach "czystej" sankhji stworzonej przez Kapilę, gdyż nie zachowały się żadne pisma przedstawiające tę filozofię. Klasyczna postać sankhji bazuje przede wszystkim na naukach Iśwarakryszny (ok IV w n.e.). Można przypuszczać, że pierwotna sankhja miała charakter teistyczny, jednak Iśwarakryszna nadał jej charakter dualistyczny i ateistyczny.
    Gaudapada (ok. VII w.) – indyjski filozof wedanty. Pochodził z Bengalu. Najstarszy komentator wedanty. Bazując na upaniszadach łączył tezy monizmu (adwaita) i iluzji (maja).
    Iswarakryszna – pisarz i filozof indyjski, żył przed 546 rokiem n.e. Autor najstarszego traktatu sankhji - Sankhyakarika (zwanego też Suvarnasaptati - "Siedemdziesiątka") składającego się z 70 strof o budowie wierszowanych aforyzmów. Dzieło Iswarakryszny było szeroko komentowane, m.in. przez Gaudapadę, Waczaspatiego i Śankarę.
    Prakryti ( pra - przed + kr - tworzyć, produkować, ang. Prakrti ) – oznacza początkową, pierwotną substancję stworzenia (natura). W hinduizmie występuje obok puruszy – tego, kto raduje się tą naturą.
    Mahabharata (skr. Mahābhārata, महाभारत) – jeden z dwóch głównych hinduistycznych poematów epickich (obok Ramajany), znajdujący się w kategorii smryti i należący do głównych dzieł literatury indyjskiej. W hinduizmie nazywany jest piątą Wedą. Utwór jest najdłuższym utworem literackim i eposem na świecie. Zawiera 100 000 ślok (200 tysięcy wersów), tak więc jest dziesięć razy dłuższy od Odysei i Iliady razem wziętych. Epos opowiada o historii starożytnych Indii. W jego skład wchodzi jedno z najważniejszych dzieł hinduizmu – Bhagawadgita.
    Rigweda (ऋग्वेद) – jedna z sanhit (zbiorów) wchodząca w skład Wed, najstarszy zabytek literacki indoaryjski, niejednolity treściowo i chronologicznie.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.018 sek.