• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • San Andreas - uskok

    Przeczytaj także...
    Strumień (strumyk) – mały naturalny ciek, zazwyczaj uchodzący do rzeki. Strumienie płyną w terenie o różnicowanej rzeźbie, w wąskim, płytkim korycie o niewielkim spadku i zlewni na ogół nieprzekraczającej 20 km². W Polsce są najczęściej spotykane na pogórzach i w najwyższych partiach pojezierzy. Strumienie okresowe mogą powstawać po silnych opadach deszczu, roztopach.Uskok transformacyjny (uskok transformujący) – granica tektoniczna między dwiema płytami litosfery, które przemieszczają się poziomo względem siebie i równocześnie rozchodzą się. Przecina grzbiet oceaniczny i strefę spreadingu. Na odcinku pomiędzy dwoma oddalającymi się od siebie fragmentami grzbietu oceanicznego obie płyty poruszają się w przeciwnych kierunkach (odwrotnie niż przy uskokach przesuwczych), co wywołuje wiele płytkich trzęsień ziemi. Na odcinkach poza fragmentami grzbietu oba fragmenty płyty przemieszczają się zgodnie w poziomie (może wystąpić niewielki ruch w pionie), a pęknięcie utworzone przez uskok transformujący "zabliźnia się". Ślad uskoku transformującego w obrębie płyty może być widoczny przez setki, a nawet tysiące kilometrów od grzbietu śródoceanicznego, tworząc oceaniczną strefę spękań (od ang. fracture zone).
    Trzęsienie ziemi – gwałtowne rozładowanie naprężeń nagromadzonych w skorupie ziemskiej, w wyniku przejściowego zablokowania ruchu warstw skalnych poruszających się wzdłuż linii uskoku. Uwalniająca się przy tym energia w około 20-30% rozchodzi się w postaci fal sejsmicznych, z których część dociera na powierzchnię Ziemi w postaci niszczących fal powierzchniowych.
    Sanandreasfault srtm.jpg
    Mapa uskoku San Andreas, pokazująca kierunki ruchu obu płyt litosfery.

    Uskok San Andreasuskok transformacyjny przebiegający przez zachodnią i południową Kalifornię.

    Należy do pacyficznego systemu rozłamów skorupy ziemskiej, ciągnącego się wokół Oceanu Spokojnego. Biegnie od Przylądka Mendocino na północnym zachodzie po Zatokę Kalifornijską na południowym wschodzie i przedłuża się prawdopodobnie pod wodami Zatoki Kalifornijskiej w kierunku południowo-wschodnim.

    Uskok – struktura tektoniczna powstała w wyniku rozerwania mas skalnych i przemieszczenia ich wzdłuż powstałej powierzchni (lub wąskiej strefy zniszczenia), zwanej powierzchnią uskoku (lub strefą uskokową). Uskokom mogą towarzyszyć inne struktury tektoniczne (przyuskokowe podgięcia warstw, fałdy, fleksury).Kilometr (symbol: km) – powszechnie stosowana wielokrotność metra, podstawowej jednostki długości w układzie SI. Dokładniej, kilometr to 1000 metrów. Stowarzyszona i dość często używana jednostka powierzchni to kilometr kwadratowy (symbol: km²), a objętości – kilometr sześcienny (symbol: km³).

    Uskok San Andreas oddziela dwie, poruszające się w przeciwnych kierunkach, płyty litosfery: pacyficzna (po południowo-zachodniej stronie) i północnoamerykańska (po północno-wschodniej). Miasto San Francisco znajduje się na północno-wschodnim skrzydle uskoku, tam, gdzie wychodzi ono w ocean, natomiast miasto Los Angeles – na skrzydle południowo-zachodnim (pacyficznym). Na podstawie wieloletnich obserwacji stwierdzono, że w czasach historycznych wzdłuż uskoku San Andreas zachodzi głównie ruch poziomy – taki uskok nazywa się przesuwnym. W ciągu ostatnich 30-40 tys. lat przesunięcie to wyniosło ok. 1 km. W całym plejstocenie wielkość tego przesunięcia wyniosła 15–30 km. Wielkość przesunięcia dla starszych osadów jest jeszcze większa: osady pliocenu uległy przesunięciu o 50–70 km, zaś mioceńskie – o ok. 100 km. Płyta pacyficzna przemieszcza się aktualnie na północny zachód, natomiast płyta kontynentalna – na południowy wschód. Szybkość tego ruchu względnego wynosi obecnie kilka centymetrów na rok. Uskok osiąga 15 km głębokości, a jego wiek określa się na 20 milionów lat.

    Zatoka Kalifornijska (Morze Korteza, ang. Gulf of California lub Sea of Cortés, hiszp. Golfo de California lub Mar de Cortés) – duża i wąska zatoka leżąca na wschodnim Pacyfiku, rozpościerająca się wzdłuż północno-zachodniego wybrzeża Meksyku. Od zachodu zamyka ją górzysty Półwysep Kalifornijski a od wschodu kontynentalne wybrzeże meksykańskie.Ocean Spokojny, Pacyfik, Ocean Wielki – największy, najgłębszy i najstarszy, obok Atlantyku, na świecie zbiornik wodny. Z powierzchnią równą 155,6 mln km² zajmuje 30% całej powierzchni Ziemi. Oficjalna polska nazwa tego oceanu, zatwierdzona przez Komisję Standaryzacji Nazw Geograficznych brzmi Ocean Spokojny.

    Uskok San Andreas o długości 1050 km na przeważającym odcinku jest niewidoczny (przykryty przez młode osady), są jednak miejsca, w których pozostawia wyraźne ślady. Ruchy wzdłuż uskoku bywają niekiedy znaczne. Znany jest przypadek, kiedy koryto pewnego strumienia, płynącego po jednej stronie rowu, zostało nagle przerwane i przesunięte o 120 m na drugą stronę. Z uskokiem San Andreas wiążą się trzęsienia ziemi nawiedzające Kalifornię, m.in. w 1906.

    Płyta północnoamerykańska – płyta tektoniczna, której częścią jest kontynent Ameryki Północnej. Cała płyta sięga w kierunku wschodnim do Grzbietu Śródatlantyckiego, w kierunku zachodnim do Gór Czerskiego we wschodniej Syberii, a w kierunku północnym do Grzbietu Gakkela na dnie Oceanu Arktycznego.Miocen – najstarsza epoka neogenu. Epoka wielkich przemian geologicznych skorupy ziemskiej. Wypiętrzenie nowych łańcuchów górskich zmieniło cyrkulację powietrza w atmosferze i wód w morzach. Trwał od 23,03 mln do 5,333 mln lat temu.

    Przypisy

    1. Mizerski Włodzimierz: Uskok San Andreas w Kalifornii, w: "Poznaj Świat" nr 1 (290), Rok XXV, styczeń 1977, s. 33-36

    Zobacz też[]

  • trzęsienie ziemi w uskoku San Andreas w 1906 r.



  • w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Płyta tektoniczna (płyta/kra litosfery/litosferyczna) – największa jednostka podziału litosfery, zgodnie z teorią tektoniki płyt. Płyty litosfery graniczą ze sobą wzdłuż stref o wzmożonej aktywności sejsmicznej i wulkanicznej, jednakże same zachowują stosunkowo dużą spójność i sztywność. Mogą przemieszczać się poziomo po strefach obniżonej lepkości występujących w górnej części płaszcza Ziemi. Wyróżnia się płyty kontynentalne i oceaniczne.
    Metr – jednostka podstawowa długości w układach: SI, MKS, MKSA, MTS, oznaczenie m. Metr został zdefiniowany 26 marca 1791 roku we Francji w celu ujednolicenia jednostek odległości. W myśl definicji zatwierdzonej przez XVII Generalną Konferencję Miar i Wag w 1983 jest to odległość, jaką pokonuje światło w próżni w czasie 1/299 792 458 s.
    Skały osadowe (sedymentacyjne) – jeden z trzech głównych typów skał (obok skał magmowych i metamorficznych) budujących skorupę ziemską, powstają przez nagromadzenie się materiału przynoszonego przez czynniki zewnętrzne (np. wodę, lodowiec, wiatr), na skutek jego osadzania się lub wytrącania z roztworu wodnego. Nauka zajmująca się powstawaniem skał osadowych to sedymentologia.
    Los Angeles – najludniejsze miasto amerykańskiego stanu Kalifornia, a zarazem drugie pod względem liczby mieszkańców miasto w Stanach Zjednoczonych (za Nowym Jorkiem), za sprawą populacji liczącej 3 792 621 mieszkańców (2010). Los Angeles zajmuje powierzchnię 1302 km² i położone jest w regionie Kalifornii Południowej. Miasto stanowi centrum aglomeracji Los Angeles-Long Beach-Santa Ana, którą w 2010 roku zamieszkiwało 12 828 837 osób, czyniąc z tego regionu 2. pod względem populacji obszar metropolitalny Stanów Zjednoczonych i jednocześnie jedną z najludniejszych metropolii świata. Los Angeles jest siedzibą hrabstwa Los Angeles, czyli najbardziej zaludnionego i jednego z najbardziej zróżnicowanych etnicznie hrabstw w Stanach Zjednoczonych. Z kolei obszar samego Los Angeles uznany został za najbardziej zróżnicowane etnicznie amerykańskie miasto. Mieszkańcy Los Angeles często określani są mianem „Angelenos”.
    Trzęsienie ziemi w San Francisco w 1906 roku – główne trzęsienie ziemi, które uderzyło San Francisco i wybrzeże północnej Kalifornii o godzinie 5:12 nad ranem we wtorek, 18 kwietnia 1906 roku. Główny wstrząs epicentrum wystąpił niedaleko brzegu ok. 3 km od miasta. Obszar epicentralny miał kształt wąskiego pasa biegnącego wzdłuż uskoku San Andreas na północ, jak i na południe, o całkowitej długości 296 mil (477 km). Obszar na którym wstrząsy były tak silne, że zawaleniu uległy wszystkie kominy, liczył 110 km szerokości. Trzęsienie trwało 65 sekund (według zapisów sejsmografów z Berkeley, niedaleko obszaru epicentralnego), zaś w samym San Francisco zniszczenia zostały dokonane w czasie 40 sekund.
    San Francisco – miasto i hrabstwo w stanie Kalifornia w Stanach Zjednoczonych, położone na półwyspie otoczonym przez Ocean Spokojny na zachodzie, zatokę San Francisco na wschodzie i cieśninę Golden Gate na północy. Czwarte pod względem liczby ludności miasto w Kalifornii i trzynaste w całym kraju. Ósme miasto w Stanach Zjednoczonych pod względem gęstości zaludnienia. San Francisco jest częścią obszaru metropolitalnego San Francisco Bay Area, którego liczba ludności przekracza 7,2 miliona.
    Płyta pacyficzna (ang. Pacific Plate) − oceaniczna płyta litosfery obejmująca większą część Oceanu Spokojnego (m.in. razem z Półwyspem Kalifornijskim i fragmentem archipelagu Nowej Zelandii). Obecnie jest największą płytą tektoniczną na Ziemi.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.031 sek.