• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Samolot wczesnego ostrzegania

    Przeczytaj także...
    Avro Shackleton – brytyjski morski samolot rozpoznawczy i patrolowy dalekiego zasięgu, zbudowany dla użytku Royal Air Force, która wykorzystywała go w latach 1951-1990. Samolot powstał w zakładach Avro jako rozwinięcie bombowca Avro Lincoln z nowym kadłubem. Na początku używano go przede wszystkim do walki z okrętami podwodnymi oraz jako morski samolot patrolowy. Z czasem zaczęto wykorzystywać go również jako samolot wczesnego ostrzegania, samolot SAR (Search and Rescue – "poszukiwanie i ratunek"), a także do innych zadań. Samolot wykorzystywany był też w latach 1957-1984 przez Południowoafrykańskie Siły Powietrzne. Nazwa samolotu pochodzi od podróżnika i badacza Antarktydy sir Ernesta Shackletona.Ericsson – przedsiębiorstwo o zasięgu globalnym, założone w 1876 roku w Sztokholmie przez Larsa Magnusa Ericssona. Ericsson jest dostawcą usług i serwisów dla operatorów telekomunikacyjnych. W skład produktów przedsiębiorstwa wchodzą: infrastruktura sieci stałych i mobilnych, internet szerokopasmowy oraz rozwiązania multimedialne. Firma Ericsson działa w 175 krajach. W 2008 roku ponad 75 000 pracowników wygenerowało dochód wysokości 32,2 miliardów USD (209 miliardów SEK). Firma jest obecna na giełdach OMX Nordic Exchange Stockholm i NASDAQ. Ericsson zarządza sieciami, które służą 195 milionom użytkowników.
    Fairey Gannet – brytyjski pokładowy turbośmigłowy samolot patrolowy do zwalczania okrętów podwodnych i wczesnego ostrzegania, w służbie od lat 50. do 70., skonstruowany w wytwórni Fairey.

    Statek powietrzny wczesnego ostrzegania (ang. Airborne Early Warning And Control (AEWAC)) – samolot wojskowy, rzadziej śmigłowiec lub sterowiec dozoru radiolokacyjnego, którego główną rolą jest wykrywanie innych statków powietrznych, a także statków wodnych za pomocą radaru odpowiedniej konstrukcji. Często spotykanym określeniem jest angielski skrót AEW (Airborne Early Warning – „powietrzne wczesne ostrzeganie”).

    Boeing E-3 Sentry – amerykański samolot wczesnego ostrzegania i dozoru przestrzeni powietrznej. W roku 1963 USAF zgłosiły zapotrzebowanie na AWACS (Airborne Warning And Control System) czyli powietrzny system wczesnego ostrzegania i kierowania. Boeing zaproponował model Boeing E-3A Sentry, który w kadłubie Boeinga 707-320 mieścił elastyczną, odporną na zakłócenia i wytrzymałą stację radarową oraz mógł służyć jako centrala dowodzenia, telekomunikacyjna i naprowadzająca. Najbardziej widoczną zmianą w nowym samolocie była zainstalowana na grzbiecie kadłuba duża konsola nawigacyjna, wewnątrz której zamontowano radar panoramiczny AN/APY-1 i radiowy system identyfikacji swój-obcy INF/TADIL C. Pierwszy EC-137D, tak bowiem ten model został nazwany przez Siły Powietrzne, został dostarczony 24 marca 1977 roku. Zmodernizowane wersje E-3B i E-3C używają radaru AN/APY-2. NATO wykorzystuje w Europie 17 sztuk E-3A (jedna maszyna rozbiła się w Grecji), które są obsługiwane przez wielonarodową załogę. Samoloty stacjonują w Niemczech, Norwegii, Turcji, Grecji i we Włoszech. Również Arabia Saudyjska, Wielka Brytania i Francja posiadają AWACS-y w swych lotniczych siłach zbrojnych. Radiolokacja – technika umiejscawiania, śledzenia i określania położenia obiektów powietrznych, naziemnych, kosmicznych w przestrzeni za pomocą fal elektromagnetycznych. Jest działem radiokomunikacji.
    Amerykański Boeing E-3 Sentry systemu AWACS

    Idea stworzenia samolotów wczesnego ostrzegania zrodziła się w latach 40. XX wieku. Ponieważ fale radarowe rozchodzą się prostoliniowo, umieszczone na powierzchni ziemi lub morza stacje radiolokacyjne mają zasięg wykrywania samolotów ograniczony kulistością Ziemi. Dodatkowo możliwości wykrywania obiektów nisko lecących przez radary naziemne są ograniczone przez przeszkody terenowe i pofałdowanie terenu, powodujące odbicia i załamania fal, a w konsekwencji zakłócenia w pracy radaru, lub wręcz zasłaniają obiekt przed falami radaru. Trudność wykrycia szybko lecących celów na małej wysokości przyczyniała się do rozwoju szybkich samolotów szturmowych i myśliwsko-szturmowych, latających na małych wysokościach i mogących przenosić nawet broń atomową. Wyniesienie anteny radaru na pewną wysokość z kolei pozwala na proporcjonalne zwiększenie zasięgu wykrywania. Dlatego też zaczęto instalować radary dozoru powietrznego na odpowiednio zmodyfikowanych samolotach, patrolujących na dużej wysokości i mogących wykryć samoloty lub pociski albo inne statki powietrzne z odległości setek kilometrów. W przypadku zastosowań militarnych, pozwala to na odpowiednio wczesną reakcję systemu obronnego państwa lub naprowadzanie własnych samolotów na wykryty cel.

    Boeing 707 – samolot pasażerski, wąskokadłubowy, dalekiego zasięgu, produkowany przez firmę Boeing, w służbie od 1958 roku. Dzięki dużej prędkości, zasięgowi i liczbie miejsc odznaczał się dużą ekonomicznością w eksploatacji. Był pierwszym pasażerskim odrzutowcem, który odniósł sukces komercyjny. Ponadto, rodzina samolotów typu 707 położyła solidne podstawy pod długoletnią dominację firmy Boeing na rynku producentów samolotów pasażerskich. Został wyparty przez model 747.Boeing 767 — szerokokadłubowy samolot pasażerski dalekiego zasięgu zaprojektowany i produkowany przez amerykańską korporację Boeing, występujący w 7 wersjach: 767-200, 767-200ER, 767-2C, 767-300, 767-300ER, 767-300ERF, 767-400ER.

    Historia[ | edytuj kod]

    Pierwsze próby z systemami wczesnego ostrzegania prowadzono w USA od 1944 roku z uwagi na zagrożenie stwarzane przez japońskie samoloty kamikaze, w ramach projektu nazwanego Cadillac. Pierwszymi samolotami wyposażonymi w radar wczesnego ostrzegania AN/APS-20 w dużej bulwiastej osłonie pod kadłubem, były TBM-3W z 1944 (data oblotu) – wersja jednosilnikowego pokładowego samolotu torpedowego TBF Avenger oraz Boeing PB-1W z 1945 – wersja czterosilnikowego bombowca B-17 Flying Fortress. Nie wzięły jednak już udziału w II wojnie światowej.

    Szwecja, Królestwo Szwecji (Sverige, Konungariket Sverige) – państwo w Europie Północnej, zaliczane do państw skandynawskich. Szwecja jest członkiem Unii Europejskiej od 1995 roku. Graniczy z Norwegią, Finlandią i Danią.Boeing 737 – najpopularniejszy na świecie wąskokadłubowy samolot pasażerski średniego zasięgu, produkowany w wielu wersjach od 1967 roku (obecna generacja od 1996) przez firmę Boeing w Stanach Zjednoczonych.

    W latach 50. dalej doskonalono samoloty wczesnego ostrzegania. W tym okresie nadal stosowano samoloty z radarem AN/APS-20 w osłonie pod kadłubem, jak amerykańskie Grumman AF-2W Guardian (1948), Douglas AD Skyraider (wersje AD-3W, -4W i -5W) i brytyjski Fairey Gannet (1958). Rozwiązanie takie pozwalało jednakże na zastosowanie anteny o ograniczonej wielkości. Rozpoczęto więc stosowanie anten instalowanych w opływowych osłonach w kształcie dysku, mocowanych na wspornikach nad kadłubem. Pierwszym samolotem z anteną nad kadłubem w takiej osłonie był amerykański czterosilnikowy Lockheed WV-2 z 1954, następnie pokładowy Grumman E-1 Tracer z 1957.

    Grumman E-1 Tracer – pierwszy samolot wczesnego ostrzegania należący do US Navy i zaprojektowany specjalnie do spełniania tego zadania. Był wersją rozwojową Grumman S-2 Tracker i wszedł do służby w 1954, zastąpiony został przez E-2 Hawkeye na początku lat 70.AWACS (ang. Airborne Warning and Control System - Lotniczy System Ostrzegania i Kontroli). W skład systemu wchodzą m.in. odpowiednio zaadaptowane samoloty dozoru radiolokacyjnego dalekiego zasięgu, przede wszystkim E-3 Sentry.
    E-2C Hawkeye w służbie francuskiej

    W 1961 powstał wysoce udany następca Tracera, Grumman E-2 Hawkeye, będący pierwszym samolotem specjalnie zaprojektowanym do celów wczesnego ostrzegania, używany do chwili obecnej przez USA i szereg innych państw, jako samolot pokładowy lub bazowy. Posiada on oprócz radaru także znacznie bogatsze wyposażenie elektroniczne, dostosowane do pełnienia dozoru radiolokacyjnego nad flotą i kierowania naprowadzaniem myśliwców.

    Boeing B-29 Superfortress (Superforteca) – amerykański ciężki bombowiec strategiczny produkcji zakładów Boeing, użytkowany przez lotnictwo armii Stanów Zjednoczonych podczas II wojny światowej oraz po jej zakończeniu. Wypożyczone B-29 (88 egz.) były również używane przez Wielką Brytanię w latach 1950-1955 pod nazwą Boeing Washington.Embraer ERJ 145 – typ regionalnego odrzutowego samolotu pasażerskiego brazylijskiej firmy Embraer, dostosowany również do potrzeb lotnictwa wojskowego. W wersji podstawowej pasażerskiej, ERJ-145, może zabrać na pokład 50 pasażerów (48 lub 49 po wbudowaniu szafy). Pierwszy egzemplarz wyprodukowano i oblatano w Brazylii 11 sierpnia 1995 r., a skompletowanie tysięcznego egzemplarza świętowano 28 września 2007 r., w Harbinie (Chiny), gdzie od 2003 r. istnieje montownia na potrzeby chińskiego rynku. W wersjach pasażerskich samolot posiada ustawienie siedzeń w trybie 1x2 (2 po prawej stronie i 1 po lewej).

    W latach 60. do USA i Wielkiej Brytanii jako krajów konstruujących samoloty AEW dołączył ZSRR z samolotem Tu-126 z 1962 z anteną nad kadłubem. W 1967 nieudaną próbę stworzenia takiego samolotu na bazie kopii bombowca B-29 i radzieckiej elektroniki podjęły Chiny. Wielka Brytania jako rozwiązanie przejściowe opracowała wariant samolotu Avro Shackleton z 1971 z radarem pod kadłubem (program nowocześniejszego samolotu Nimrod AEW.3 z 1980, z antenami w nosie i ogonie, anulowano).

    Wojna o Falklandy lub wojna o Malwiny (hiszp. Guerra de las Malvinas/Guerra del Atlántico Sur, ang. Falklands War lub Falklands Conflict/Crisis) – konflikt zbrojny pomiędzy Argentyną i Wielką Brytanią, do którego doszło w marcu 1982 roku. Wyspy na południowym Atlantyku należące do Wielkiej Brytanii zostały zaatakowane przez wojska argentyńskie. Konflikt trwał do czerwca 1982. W wyniku wojny Falklandy pozostały we władaniu Wielkiej Brytanii, co było zgodne z oczekiwaniami ich mieszkańców, a rządząca Argentyną junta wojskowa upadła i wprowadzono tam demokrację.Douglas A-1 (wcześniej AD) Skyraider to amerykański pokładowy samolot szturmowy, w służbie od 1946 do lat 70., produkowany także w wersjach specjalistycznych, głównie wczesnego ostrzegania i walki radioelektronicznej. Był jednym z ostatnich śmigłowych, tłokowych samolotów bojowych używanych na świecie, w tym w szczególności w czasie wojny w Wietnamie. Zbudowano 3180 samolotów.

    Czasy obecne[ | edytuj kod]

    W 1975 powstał nowy jakościowo samolot wczesnego ostrzegania, amerykański Boeing E-3 Sentry, o znacznie większych możliwościach niż dotychczas używane, tworzący cały system wykrywania i klasyfikacji celów oraz dowodzenia obroną powietrzną, oznaczony AWACS (Airborne Warning and Control System). W kolejnych wersjach używany jest szeroko przez USA i niektóre inne państwa, głównie NATO. Oprócz bazowej wersji, opartej na konstrukcji samolotu pasażerskiego Boeing 707, oferowana jest nowa, oparta na Boeingu 767.

    Ka-31 (oznaczenie NATO Helix) – rosyjski wojskowy śmigłowiec pokładowy wczesnego ostrzegania, zaprojektowany w biurze Nikołaja Kamowa; wariant śmigłowca Ka-27.Ziemia (łac. Terra) − trzecia, licząc od Słońca, a piąta co do wielkości planeta Układu Słonecznego. Pod względem średnicy, masy i gęstości jest to największa planeta skalista Układu Słonecznego.

    W latach 80. nowy samolot wczesnego ostrzegania A-50, z anteną nad kadłubem, skonstruowano w ZSRR i wprowadzono w małej liczbie. Pracowano też nad samolotami pokładowymi dla lotniskowców.

    Szwedzki SAAB-340 Erieye

    W latach 90., wraz z rozwojem elektroniki, do grona państw rozwijających systemy AEW dołączyły inne państwa, przy czym klasyczne anteny obrotowe radarów zastępowane są w nowych konstrukcjach nieruchomymi antenami ze skanowaniem elektronicznym. Szwecja opracowała system Erieye z radarem Ericsson PS-890, nadający się do instalacji na niewielkich samolotach, jak Saab 340 lub Embraer ERJ 145. Odznacza się on podłużną anteną wspartą na wspornikach nad kadłubem. Podobną antenę na pylonie ma nowoczesny, znacznie większy, opracowany na australijskie zlecenie Boeing Wedgetail, oparty na płatowcu Boeing 737. Własny system Phalcon, oparty na płaskich antenach mocowanych na ścianach kadłuba samolotów oferuje na eksport Izrael.

    Grumman TBF Avenger (ang. "mściciel") (samoloty produkowane przez firmę General Motors Corporation otrzymały oznaczenie TBM) – amerykański samolot torpedowo-bombowy oryginalnie zaprojektowany dla sił powietrznych amerykańskiej United States Navy i Marines, w późniejszym czasie używany także przez inne państwa. Samolot wszedł do służby w 1942, jego debiut bojowy odbył się w czasie bitwy o Midway.Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego (OTP, ang. North Atlantic Treaty Organization, NATO, fr. Organisation du Traité de l’Atlantique Nord, OTAN) – organizacja polityczno-wojskowa powstała 24 sierpnia 1949 na mocy podpisanego 4 kwietnia 1949 Traktatu Północnoatlantyckiego. Początkowym celem istnienia NATO była obrona militarna przed atakiem ze strony Związku Radzieckiego i jego satelitów, z czasem jednak organizacja stała się elementem utrzymania równowagi strategicznej między Wschodem i Zachodem. Po rozpadzie Układu Warszawskiego pełni rolę stabilizacyjną, podejmując działania zapobiegające rozprzestrzenianiu konfliktów regionalnych.

    Śmigłowce[ | edytuj kod]

    W celu zapewnienia przykrycia radiolokacyjnego flocie pozbawionej dużych lotniskowców, niektóre kraje zaczęły umieszczać systemy wczesnego ostrzegania na śmigłowcach. W przypadku floty brytyjskiej, związane to było z dotkliwymi stratami zadanymi jej przez lotnictwo argentyńskie podczas wojny o Falklandy w 1982, ułatwionymi przez brak samolotów AEW. W efekcie opracowano warianty śmigłowca Westland Sea King z podczepionym radarem; w najnowszej wersji nosi on oznaczenie Sea King ASaC7. Drugim śmigłowcem wczesnego ostrzegania jest rosyjski Ka-31, produkowany w ograniczonej liczbie.

    Saab 340 – turbośmigłowy samolot pasażerski szwedzkiej firmy Saab. Samolot ten jest przeznaczony do regionalnych lotów. Na pokład może zabrać od 33 do 37 pasażerów.Grumman E-2C Hawkeye – pokładowy samolot wczesnego ostrzegania, opracowany na zlecenie US Navy przez zakłady Grummana.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Tu-126 (ros. Ту-126) – radziecki samolot ostrzegania i kontroli obszaru powietrznego zbudowany na bazie pasażerskiej maszyny Tu-114. Oznaczenie kodowe NATO - Moss.
    Radar (stacja radiolokacyjna) – urządzenie służące do wykrywania – za pomocą fal radiowych – obiektów powietrznych, nawodnych oraz lądowych takich jak: samoloty, śmigłowce, rakiety, statki (również chmury oraz obiekty terenowe), pozwalające na określenie kierunku, odległości a także wielkości obiektu, a w radarach dopplerowskich także do pomiarów prędkości wykrywanego obiektu.
    Berijew Iliuszyn A-50 Szmiel (ros. Шмель – trzmiel) — radziecki, czterosilnikowy samolot wczesnego ostrzegania zbudowany na podstawie transportowego Ił-76 przy współpracy Iliuszyna i Berijewa. W nomenklaturze NATO określany jako Mainstay.
    Westland Sea King – brytyjski śmigłowiec, będący zmodyfikowaną wersją licencyjną amerykańskiego śmigłowca Sikorsky SH-3 Sea King, produkowany od 1969 przez firmę Westland Helicopters.
    Promieniowanie elektromagnetyczne (fala elektromagnetyczna) – rozchodzące się w przestrzeni zaburzenie pola elektromagnetycznego.
    Gemeinsame Normdatei (GND) – kartoteka wzorcowa, stanowiąca element centralnego katalogu Niemieckiej Biblioteki Narodowej (DNB), utrzymywanego wspólnie przez niemieckie i austriackie sieci biblioteczne.
    Śmigłowiec lub helikopter (gr. héliks, D. hélikos – skręcony; pterón – skrzydło) – statek powietrzny cięższy od powietrza (aerodyna), który wytwarza siłę nośną dzięki ruchowi obrotowemu wirnika lub wirników napędzanych przez silnik, a obecnie coraz częściej przez 2, a czasem nawet 3 silniki. Wirnik zbudowany jest z odpowiednio profilowanych łopat osadzonych w głowicy.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.027 sek.