• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • SYLOK

    Przeczytaj także...
    System sejsmiczny ARAMIS (początkowa nazwa stacjonarna aparatura mikrosejsmometryczna) – kolejna po systemie SYLOK generacja urządzeń przeznaczonych do lokalizacji wstrząsów i określania ich energii.MSD-80 (Modułowy System Dyspozytorski) był systemem monitorowania typu SCADA, przeznaczonym do zastosowania w kopalniach węgla kamiennego. Został opracowany na przełomie lat 70. i 80. XX wieku, w Zakładzie Systemów Sterowania (BS-3) Ośrodka Badawczo-Rozwojowego Systemów Mechanizacji, Elektrotechniki i Automatyki Górniczej SMEAG w Katowicach.
    Centrum Naukowo–Produkcyjne Elektrotechniki i Automatyki Górniczej EMAG powstało pierwszego stycznia 1976 (zgodnie z Zarządzeniem nr 59 Ministerstwa Górnictwa i Energetyki z 30 grudnia 1975) z Zakładów Konstrukcyjno - Mechanizacyjnych Przemysłu Węglowego, do których wcielono piony automatyki Głównego Instytutu Górnictwa (GIG) i Głównego Biura Studiów i Projektów Przeróbki Węgla SEPARATOR. Jednocześnie w ramach Centrum powstał Ośrodek Badawczo Rozwojowy Systemów Mechanizacji Elektrotechniki i Automatyki Górniczej SMEAG (zgodnie z § 11 Zarządzenia nr 60 Ministerstwa Górnictwa i Energetyki z 30 grudnia 1975), posiadający osobowość prawną, również z siedzibą w Katowicach.

    SYLOK (System lokalizacji) – jeden z modułów systemu dyspozytorskiego MSD-80. SYLOK powstał w Zakładzie Systemów Dyspozytorskich ZB-7 (wcześniej Zakład Systemów Sterowania BS-3) Centrum Naukowo-Produkcyjnego Elektrotechniki i Automatyki Górniczej EMAG w Katowicach, na początku lat 80. XX wieku. Bazą sprzętową systemu był minikomputer PRS-4 wyposażony w wydzielony kanał przemysłowy, umożliwiający akwizycję sygnałów analogowych, których źródłem były zainstalowane w podziemiach kopalni sejsmometry. Prototyp systemu zainstalowano w kopalni SZOMBIERKI, w lutym 1983 roku. Pozytywne rezultaty doświadczalnej eksploatacji spowodowały instalację systemu SYLOK w 16 polskich kopaniach zagrożonych tąpaniami. W połowie lat 80. XX stulecia sprzedano do Chin 5 systemów SYLOK oraz licencję na jego wytwarzanie (podobnie jak systemu SAK). Był to wtedy jedyny w Polsce przypadek sprzedaży licencji systemu komputerowego.Od początku lat 90. XX wieku system SYLOK zastępowany był przez następną generację urządzeń nazwaną ARAMIS, ale w wielu kopalniach SYLOK wykorzystywany jest do tej pory.

    Zakład Systemów Sterowania (BS-3) – został utworzony w sierpniu 1978 roku, w ramach Ośrodka Badawczo-Rozwojowego Systemów Mechanizacji, Elektrotechniki i Automatyki Górniczej SMEAG. Pracownicy Zakładu wywodzili się w większości z Zakładu Automatyzacji Powierzchniowej (CPA), który wchodził w skład Zakładów Konstrukcyjno-Mechanizacyjnych Przemysłu Węglowego. Zakład ten, po przekształceniu ZKMPW w styczniu 1976 roku w Centrum Naukowo-Produkcyjne Elektrotechniki i Automatyki Górniczej EMAG, został nazywany początkowo Zakładem Automatyzacji (BA-8), a w styczniu 1977 roku Zakładem Systemów Dyspozytorskich (BS-1). Po wchłonięciu (styczeń 1982) Ośrodka Badawczo-Rozwojowego Systemów Mechanizacji, Elektrotechniki i Automatyki Górniczej SMEAG przez Centrum Naukowo-Produkcyjne Elektrotechniki i Automatyki Górniczej EMAG, Zakład Systemów Sterowania (BS-3) kontynuował działalność w nowych strukturach jako Zakład Systemów Dyspozytorskich (ZB-7).Zakład Systemów Dyspozytorskich (ZB-7) – został utworzony w styczniu 1982 roku, w Centrum Naukowo-Produkcyjnym Elektrotechniki i Automatyki Górniczej EMAG. Pracownicy Zakładu wywodzili się w większości z Zakładu Systemów Sterowania (BS-3), wchodzącego w skład Ośrodka Badawczo-Rozwojowego Systemów Mechanizacji, Elektrotechniki i Automatyki Górniczej SMEAG, wchłoniętego przez Centrum Naukowo-Produkcyjne Elektrotechniki i Automatyki Górniczej EMAG w tym samym czasie.

    Przeznaczenie[]

    SYLOK przeznaczony był do automatycznego wyznaczania epicentrum i energii wstrząsu bezpośrednio po jego wystąpieniu. Do wyznaczania epicentrum, czyli miejsca wystąpienia wstrząsu, wykorzystywano różnice czasu dotarcia tej samej fali sejsmicznej P do stanowisk poszczególnych sejsmometrów. Na podstawie różnic czasowych, współrzędnych stanowisk sejsmometrów oraz prędkości rozchodzenia się fali sejsmicznej P lokalizowano epicentrum wstrząsu, a na podstawie czasu trwania sygnałów oraz ich amplitudy wyznaczano energię wstrząsu. Dane dostarczane przez system SYLOK (rozkład czasowo-przestrzenny oraz energia rzeczywista wstrząsów sejsmologicznych), wraz danymi pochodzącymi z systemu SAK (rozkład czasowo-przestrzenny, energia umowna oraz aktywność trzasków sejsmoakustycznych) oraz wynikami wierceń małośrednicowych umożliwiały ocenę rzeczywistego stanu zagrożenia tąpaniami. Pozwalało to na efektywne prowadzenie profilaktyki tąpaniowej (odprężanie, nawadnianie, ograniczanie zatrudnienia w strefach zagrożonych, wzmacnianie obudowy) prowadzącej do poprawy bezpieczeństwa pracy załóg dołowych.

    PRS-4 to uniwersalny, modułowy minikomputer III generacji o 16-bitowym słowie, zbudowany w oparciu o układy scalone podstawowej (SSI) oraz średniej (MSI) skali integracji. Prototyp minikomputera, nazwany MKJ-28 powstał, w drugiej połowie 1973 roku w Zakładzie Automatyzacji Powierzchniowej (CPA), który wchodził w skład Zakładów Konstrukcyjno Mechanizacyjnych Przemysłu Węglowego w Katowicach. Został zaprojektowany w sposób zapewniający pełną logiczną zgodność z rodziną minikomputerów firmy Hewlett-Packard (HP2114, HP215, HP2116, HP2100). Minikomputer produkowano w Zakładzie Elektroniki Górniczej w Tychach w latach 1975-1987, początkowo jako SMC-3 (seria informacyjna licząca 17 egzemplarzy), a od 1979 r., po modernizacji wykonanej przez Zakład Systemów Sterowania (BS-3), jako PRS-4 (produkcja seryjna obejmująca ponad 150 egzemplarzy). Nazwę minikomputera zmieniono na PRS-4 (Programowany RejeStrator) aby obejść obowiązujące w PRL-u rozporządzenie pozwalające na produkcję komputerów jedynie przez ELWRO i Zjednoczenie MERA.System informatyczny SAK (System sejsmoAKustyczny) był najbardziej rozpowszechnionym modułem systemu dyspozytorskiego MSD-80, opracowanym na przełomie lat 70. i 80. XX wieku, w Zakładzie Systemów Sterowania Ośrodka Badawczo-Rozwojowego Systemów Mechanizacji, Elektrotechniki i Automatyki Górniczej SMEAG w Katowicach. Bazą sprzętową systemu był minikomputer PRS-4 wyposażony w wydzielony kanał przemysłowy, umożliwiający akwizycję sygnałów analogowych, których źródłem były zainstalowane w podziemiach kopalni geofony. Prototyp systemu zastosowano po raz pierwszy w kopalni SZOMBIERKI, w lutym 1980 roku. Pozytywne rezultaty doświadczalnej eksploatacji spowodowały instalację systemu SAK we wszystkich, 32 polskich kopaniach zagrożonych tąpaniami. W połowie lat 80. XX stulecia sprzedano do Chin 5 systemów SAK oraz licencję na jego wytwarzanie (podobnie jak systemu SYLOK). Był to wtedy jedyny w Polsce przypadek sprzedaży licencji systemu komputerowego. Od przełomu lat 80. i 90. XX wieku stopniowo zastępowany przez następne generacje urządzeń nazwane ARES. Ostatnie egzemplarze systemu SAK wykorzystywano jeszcze w XXI wieku.

    Zasada działania[]

    Sejsmometry (typu SPI-80 lub SM-3) przetwarzały fale sejsmiczne na analogowe sygnały elektryczne, które przesyłane były na powierzchnię kopalni za pośrednictwem naturalnej, prądowej transmisji po liniach symetrycznych. Tam przetwarzane były, przez wielokanałowy przetwornik analogowo-cyfrowy i zapisywane w buforze FIFO, zlokalizowanym w pamięci operacyjnej minikomputera PRS-4. Równocześnie specjalny algorytm wyszukiwał, we wszystkich kanałach przybliżony początek fali P. Wykrycie przybliżonego początku fali powodowało zatrzaśnięcie bufora w taki sposób, że zapamiętywano również przebieg z okresu 1,5 sekundy poprzedzającego tak wyznaczony początek. Zatrzaśnięcie bufora uruchamiało algorytm dokładnego określenia początku fali we wszystkich kanałach oraz wyliczenia różnic czasowych pozwalających wyznaczyć epicentrum wstrząsu. Na podstawie czasu trwania oraz amplitudy zarejestrowanych sygnałów obliczano energię wstrząsu. Informacje o epicentrum oraz energii wstrząsu, wyświetlane na ekranie monitora ekranowego, uzupełniano przebiegami fal we wszystkich kanałach z zaznaczonymi pierwszymi wejściami. Personel stacji ds. tąpań mógł skorygować wyznaczone automatycznie początki fal i ponownie wyliczyć parametry epicentrum. Miało to szczególne znaczenie dla lokalizacji epicentrum wstrząsów o małej energii lub odległych.

    Bibliografia[]

  • Dworak M., Isakow Z. „System SYLOK – rejestracji i automatycznej lokalizacji wstrząsów”, Materiały XI Sympozjum Automatyczna kontrola i wczesne wykrywanie zagrożeń w górnictwie, Tresna październik 1982
  • Żymełka K. „Stacjonarna aparatura sejsmoakustyczna i sejsmiczna do oceny zagrożeń tąpaniami oraz lokalizacji wstrząsów", Mechanizacja i Automatyzacja Górnictwa nr1 1987, PL ISSN 0208-7446
  • Żymełka K. "Minikomputer PRS-4. Wspomnienia konstruktora", ANALECTA Studia i materiały z dziejów nauki, Rok 2010 nr 1-2, ISSN 1230-1159



  • w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Reklama