• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Sąd - filozofia

    Przeczytaj także...
    Moses (Mojżesz) Mendelssohn (ur. 6 września 1729 w Dessau, zm. 4 stycznia 1786 w Berlinie) – filozof żydowski i niemiecki, pisarz, językoznawca, pierwszy propagator zrównania praw Żydów z ludnością nieżydowską w krajach niemieckich, przyjaciel Gottholda Ephraima Lessinga. Prekursor i przedstawiciel ruchu oświecenia żydowskiego w Europie (haskali). Dla jednych był trzecim Mojżeszem w historii (po Mojżeszu biblijnym i Mojżeszu Majmonidesie) od którego miała się otworzyć nowa epoka w historii Żydów. Inni widzieli w nim tego, który doprowadził do asymilacji Żydów i stracenia przez nich tożsamości, a także zatracenia tradycyjnych wartości judaizmu. Był dziadkiem Feliksa Medelssohna-Bartholdyego.Filozofia umysłu to teoretyczne dociekania dotyczące natury umysłu, jego funkcji, właściwości, zdarzeń mentalnych i świadomości, a także tego, czy jest jakiś związek między różnymi aspektami umysłu a ciałem: tzw. body-mind problem.
    Kartezjusz (fr. René Descartes, łac. Renatus Cartesius, ur. 31 marca 1596 w La Haye-en-Touraine w Turenii, zm. 11 lutego 1650 w Sztokholmie) – francuski filozof, matematyk i fizyk, jeden z najwybitniejszych uczonych XVII wieku, uważany za prekursora nowożytnej kultury umysłowej.

    Sąd - jedno z podstawowych pojęć filozofii języka, filozofii umysłu i epistemologii oznaczające zdanie potwierdzające lub zaprzeczające pewnemu stanowi rzeczy, mogące być prawdziwe lub fałszywe. Sąd taki, będący wyrazem pewnych przeżyć psychicznych, bywa określany mianem sądu w sensie psychologicznym i odróżniany jest od sądu w sensie logicznym, który jest znaczeniem zdania logicznego.

    Immanuel Kant (ur. 22 kwietnia 1724 w Królewcu, zm. 12 lutego 1804 tamże) – niemiecki filozof oświeceniowy, profesor logiki i metafizyki na Uniwersytecie Królewieckim.Kazimierz (Jerzy Adolf ze Skrzypny Ogończyk) Twardowski (ur. 20 października 1866 w Wiedniu, zm. 11 lutego 1938 w Milanówku) – polski filozof i psycholog, twórca lwowsko-warszawskiej szkoły filozofii.

    Kwestią filozoficznego sporu pozostawały zarówno istota sądów i aktów sądzenia, jak i ich związek ze zjawiskami mentalnymi. Ponieważ sądy uważane były za jedno z podstawowych zjawisk psychicznych, wchodzące w skład bardziej złożonych zjawisk, u podstaw sporu leżą przede wszystkim różne koncepcje umysłu. Dwa główne stanowiska w tym sporze nazwane zostały przez Franza Hillebranda mianem allogenetycznej i idiogenetycznej teorii sądów. Terminy te pojawiły się w polskiej filozofii dzięki Kazimierzowi Twardowskiemu. Wskutek krytyki utrwaliła się jednak ich poprawniejsza etymologicznie forma: idiogeniczne i allogeniczne teorie sądów.

    Epistemologia (od stgr. ἐπιστήμη, episteme – „wiedza; umiejętność, zrozumienie”; λόγος, logos – „nauka; myśl”), teoria poznania lub gnoseologia – dział filozofii, zajmujący się relacjami między poznawaniem, poznaniem a rzeczywistością. Epistemologia rozważa naturę takich pojęć jak: prawda, przekonanie, sąd, spostrzeganie, wiedza czy uzasadnienie.Zdanie w sensie logiki (zdanie logiczne) – wypowiedź, która stwierdza określony stan rzeczy. Zdanie z języka J stwierdza (na mocy reguł semantycznych J) stan rzeczy s zawsze i tylko wtedy, gdy na mocy reguł semantycznych języka J: zdanie z jest prawdziwe zawsze i tylko wtedy, gdy s a z jest fałszywe zawsze i tylko wtedy, gdy nie jest tak, że s.

    Allogeniczne teorie sądów[]

    Teorie te wychodzą od podziału zjawisk psychicznych wprowadzonego przez Johannesa Nikolausa Tetensa, Mosesa Mendelssohna i Immanuela Kanta. Dzielili je oni na poznanie, uczucie i pożądanie. Sądy należą do dziedziny poznania i uważa się je za pewien układ przedstawień (wyobrażeń czy pojęć). Aby zaistniał sąd konieczne jest wystąpienie przynajmniej dwóch przedstawień, z których jedno najczęściej jest określane jako podmiot, a drugie jako orzeczenie.

    Sąd w sensie logicznym – znaczenie zdania w sensie logicznym. Ten sam sąd odpowiada różnym zdaniom mającym to samo znaczenie logiczne (np. zdaniom wypowiedzianym w różnych językach). Od sądów w sensie logicznym odróżnia się sądy w sensie psychologicznym, stanowiące przeżycia odpowiadające sądom w sensie logicznym. Sądy w sensie logicznym można też określić odmiennie - nie jako znaczenia zdań wyrażające pewne przeżycia, ale jako to, co wspólne pewnym klasom sądów w sensie psychologicznym.Franz Brentano (ur. 16 stycznia 1838, zm. 17 marca 1917) – psycholog, socjolog i filozof niemiecki, miał wpływ na kształtowanie się fenomenologii Edmunda Husserla. Jego poglądy były bliskie reizmowi. Najważniejszym dziełem była Psychologia z empirycznego punktu widzenia (1874)

    Idiogeniczne teorie sądów[]

    Teorie idiogeniczne opierają się na podziale wprowadzonym przez Kartezjusza, który wyróżniał idee, sądy i uczucia (chcenia). Rozwiniętą teorię sądów, opartą na tym podziale wprowadza Franz Brentano. To co u Kanta określane jest mianem "poznania", u Brentano rozbite jest na przedstawienia i sądy, które są różnymi gatunkowo zjawiskami. Przedstawienia nie są tutaj składnikiem sądów (sądy nie są kombinacją przedstawień), lecz je umożliwiają. Wystarczy przy tym już jedno przedstawienie, a nie dwa jak w stanowisku powyższym. Trzecią zasadniczą różnicą jest klasyfikacja aktu sądzenia - jest on zjawiskiem psychicznym sui generis, gdy tymczasem w stanowisku allogenicznym, takimi faktami są jedynie przedstawienia, które jedynie są syntetyzowane, analizowane czy kombinowane.

    Filozofia języka − dział filozofii podejmujący problem natury, pochodzenia oraz użycia języka. Filozofów analitycznych interesują cztery kluczowe problemy: natura znaczenia, użycie języka, rozumienie języka oraz relacja między językiem a rzeczywistością. Dla filozofów kontynentalnych z kolei, filozofia języka rozpatrywana jest nie jako osobne zagadnienie, lecz jako część logiki, historii lub polityki.Znaczenie w najogólniejszym ujęciu to pojęcie, które łączy to, co rejestrujemy naszymi zmysłami z jakimś symbolem. Znak, zdanie, gest, czy dźwięk nie mają znaczenia, jeśli nie odnoszą się do czegoś, co jest nam znane.

    Tezy Brentano zostały rozwinięte przez Kazimierza Twardowskiego, który rozróżnił akt, treść i przedmiot sądu. Aktem sądu jest stwierdzenie lub zaprzeczenie. Treścią sądu jest określona rzeczywistość (istnienie bądź nieistnienie). Przedmiotem natomiast jest to czego istnienie (bądź nieistnienie) jest stwierdzane lub zaprzeczane. Dzięki takiej konstrukcji sądu unika Twardowski błędu, który popełnił Brentano, nie rozróżniając samego przedmiotu i jego przedstawienia. W konsekwencji przedmioty istniejące w umyśle traktowane są na równi z przedmiotami istniejącymi w rzeczywistości pozaumysłowej i tak naprawdę nie można zaprzeczyć ich istnieniu.

    Odnosząc się do idiogenicznych teorii sądów, Twardowski stwierdza, że ich źródłem był fakt, że przedmiotem sądów są najczęściej różne relacje. Z tego powodu wnoszono, że sąd jest zjawiskiem złożonym z kilku przedstawień. Według niego jednak nie wyczerpuje to wszystkich możliwych aktów sądzenia. W przypadku bowiem kiedy stwierdzamy w prosty sposób, że coś istnieje (np. "Ziemia istnieje"), mamy do czynienia jedynie z jednym przedstawieniem ("Ziemia"), które jest przedmiotem sądu. Takie zdania mają wskazywać, że teorie idiogeniczne są trafniejsze, tzn. tłumaczą szerszy zakres wypadków niż teorie allogeniczne.

    Przypisy

    1. Franz Hillebrand: Die neuen Theorien der kategorischen Schlüsse. 2007.
    2. Daniela Tennerówna. Istnienie jako "treść" sądzenia i sądu. Kilka uwag na marginesie teorii sądu prof. Twardowskiego. „Przegląd Filozoficzny”. XVII (4), s. 465, 1914. 
    3. Franz Brentano: Psychologia z empirycznego punktu widzenia. Warszawa: PWN, 1999, s. rozdział 7. ISBN 83-01-12908-5.
    4. Włodzimierz Galewicz: Wstęp. Brentana anatomia życia psychicznego. W: Psychologia z empirycznego punktu widzenia. Franz Brentano. Warszawa: PWN, 1999, s. XLII. ISBN 83-01-12908-5.
    5. Porównanie obu teorii w: Kazimierz Twardowski: O idio- i allogenetycznych teoriach sądów. W: Wybrane pisma filozoficzne. Warszawa: PWN, 1965, s. 198.
    6. Kazimierz Twardowski: Akt, treść i przedmiot sądu. W: Wybrane pisma filozoficzne. Warszawa: PWN, 1965, s. 4-8.
    7. Kazimierz Twardowski: O idio- i allogenetycznych teoriach sądów. W: Wybrane pisma filozoficzne. Warszawa: PWN, 1965, s. 199.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.023 sek.