Rzeczownik odczasownikowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Rzeczownik odczasownikowy, rzeczownik odsłowny, gerundium, odsłownik – rzeczownik utworzony od czasownika, zwykle będący nazwą czynności lub stanu.

Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców. Imiesłów przymiotnikowy czynny – tworzony jest od czasowników niedokonanych mówiących o sprawcy czynności teraźniejszej. Tworzy się go za pomocą cząstki -ący (np. biorący, tworzący, rozumiejący, piszący itp.). Cząstkę tę dodaje się do tematu 3. os. l. mn. czasu teraźniejszego czasownika (np. pisać→pisz-ą→pisz-ący→piszący; rozumieć→rozumiej-ą→rozumiej-ący→rozumiejący...). Podobnie jak przymiotnik odmienia się przez liczby, przypadki i rodzaje. W przeciwieństwie do przymiotnika nie odmienia się przez stopnie.

Przykłady[ | edytuj kod]

W języku polskim rzeczownik odczasownikowy odmienia się przez przypadki, jak większość rzeczowników. Najczęściej tworzy się go za pomocą przyrostka -nie lub -cie, na przykład pływanie (od pływać) albo mycie (od myć). Często taką samą formę przyjmują nazwy wytworów lub obiektów, na których czynność się odbywa, na przykład jedzenie (od jeść). Należy odróżnić użycie tego słowa w funkcji gerundialnej (zazwyczaj jest to wówczas rzeczownik abstrakcyjny) od użycia go w funkcji zwykłego rzeczownika, często konkretnego (rzeczownik odsłowny: „Jedzenie kapusty może powodować wzdęcia”, „Mieszkanie na poddaszu nie trwało długo, bo wkrótce otrzymali lepszy lokal”; rzeczownik konkretny: „Kapusta to moje ulubione jedzenie”, „Kupili nowe mieszkanie”). Nie z rzeczownikami odczasownikowymi pisze się łącznie, na przykład: niedotrzymanie terminu, niepalenie papierosów, nieuświadomienie pacjentów, nieprzestrzeganie reguł, niezatrzymanie się, niewykonanie polecenia.

Rzeczownik – samodzielna składniowo i semantycznie odmienna część mowy nazywająca rzeczy, obiekty, miejsca, osoby, organizmy, zjawiska, pojęcia abstrakcyjne. Rzeczownik w języku polskim pełni funkcję głownie podmiotu w zdaniu, może też pełnić funkcję dopełnienia, okolicznika, przydawki lub orzecznika. Może odmieniać się przez liczby i przypadki, występuje w rodzajach. Odmianę rzeczowników przez przypadki określa się mianem deklinacji. Istnieje także grupa rzeczownikow całkowicie nieodmiennych (np. atelier, kiwi, bikini, taxi, kakadu, kamikaze itp.). Rzeczownik tworzy związki składniowe i semantyczne z rzeczownikami (zaimkami rzeczownymi), przymiotnikami (zaimkami przymiotnymi), liczebnikami (zaimkami liczebnymi) i czasownikami lub (rzadko) przysłówkami (zaimkami przysłówkowymi).Biblioteka Narodowa Francji (fr. Bibliothèque nationale de France, BnF) – francuska biblioteka narodowa, znajdująca się w Paryżu. Przewidziana jest jako repozytorium dla wszystkich materiałów bibliotecznych, wydawanych we Francji. Obecnym dyrektorem Biblioteki jest Bruno Racine.

W języku angielskim formę gerundialną (gerund) tworzy się za pomocą przyrostka -ing, na przykład waiting („czekanie”). Uwaga: w ten sam sposób tworzy się w języku angielskim imiesłów przysłówkowy współczesny oraz imiesłów przymiotnikowy czynny, czyli waiting może znaczyć „czekający/-a/-e” albo „czekając” (w zależności od funkcji w zdaniu lub kontekstu).

Harmonia samogłosek (metafonia) - rodzaj odległego asymilacyjnego procesu fonologicznego dotyczącego samogłosek. W językach z harmonią samogłosek na samogłoski narzucone są ograniczenia występowania w zależności od sąsiedztwa innych samogłosek.Imiesłów przysłówkowy współczesny – bezosobowa forma czasownika wyrażająca czynność trwającą równocześnie z inną czynnością.

W języku niemieckim forma gerundialna (Gerundium) ma taką samą postać jak bezokolicznik, jest rodzaju nijakiego i pisana wielką literą, jak wszystkie niemieckie rzeczowniki, na przykład das Essen (od essen). Występuje w funkcji rzeczownika będącego nazwą czynności.

W języku hiszpańskim forma gerundialna (gerundio) ma przyrostek -ando lub -iendo (-yendo) w zależności od rodzaju koniugacji, na przykład caminando (od caminar), leyendo (od leer). Występuje wyłącznie w funkcji imiesłowowej.

SUDOC (fr. Système Universitaire de Documentation, pol. Uniwersytecki System Dokumentacji) – centralny katalog informacji bibliograficznej francuskiego szkolnictwa wyższego.Bezokolicznik (łac. infinitivus) – forma czasownika, która wyraża czynność lub stan w sposób abstrakcyjny, zazwyczaj bez określania czasu, rodzaju, liczby, osoby, trybu, strony i aspektu. W niektórych językach może jednak wyrażać niektóre z tych kategorii, np. w łacinie istnieją bezokoliczniki wyrażające czas i stronę, a w grece klasycznej dodatkowo także aspekt. Istnieją też języki (np. arabski, nowogrecki lub bułgarski) pozbawione form bezokolicznika.

W języku włoskim forma gerundialna (gerundio) ma przyrostek -ando lub -endo, zależnie od sposobu odmiany, na przykład parlando (od parlare), leggendo (od leggere), finendo (od finire).

W języku węgierskim formę gerundialną (gerundium) tworzy się poprzez dodanie przyrostka -ás albo -és do tematu czasownika, w zależności od jego harmonii wokalicznej, na przykład elrejtés (od. elrejt), úszás (od. úszik).

W języku łacińskim gerundium występuje w funkcji rzeczownikowej prawie wyłącznie w przypadkach zależnych, na przykład facultas dicendi („zdolność mówienia”).

Kontrola autorytatywna – w terminologii bibliotekoznawczej określenie procedur zapewniających utrzymanie w sposób konsekwentny haseł (nazw, ujednoliconych tytułów, tytułów serii i haseł przedmiotowych) w katalogach bibliotecznych przez zastosowanie wykazu autorytatywnego zwanego kartoteką wzorcową.Koniugacja (z łac.) – odmiana czasownika przez osoby, czasy, tryby, strony, liczby, aspekty i inne kategorie gramatyczne. Formy czasownikowe, które nie posiadają określonych podanych kategorii, zwane są bezokolicznikiem. Wszystkie formy danego czasownika nazywają się leksemami, natomiast forma podstawowa, od której wyprowadzamy wszystkie pozostałe, to lemma. Tabela pokazująca wszystkie warianty czasownika nazywa się tabelą koniugacji albo paradygmatem czasownika.

Sposoby wyrażania teraźniejszości[ | edytuj kod]

W niektórych językach istnieją gerundialne konstrukcje gramatyczne służące do wyrażania czynności odbywającej się w chwili mówienia.

Język hiszpański[ | edytuj kod]

W języku hiszpańskim istnieje konstrukcja estar + gerundio, składająca się z odmienionego czasownika estar (być odnoszące się do stanu przejściowego, w odróżnieniu od ser – być używane przy określaniu cechy stałej) oraz formy gerundium.

Przykłady:

Gemeinsame Normdatei (GND) – kartoteka wzorcowa, stanowiąca element centralnego katalogu Niemieckiej Biblioteki Narodowej (DNB), utrzymywanego wspólnie przez niemieckie i austriackie sieci biblioteczne.
  • ¿Qué estás haciendo? – Co robisz (w tej chwili)?
  • Estamos escuchando la radio. – Słuchamy radia (w tym momencie).
  • Język włoski[ | edytuj kod]

    W języku włoskim istnieje konstrukcja stare + gerundio, składająca się z odmienionego czasownika stare (czuć się, przebywać, być, „zwykłe” być to po włosku essere) oraz formy gerundium.

    Przykłady:

  • Che stai facendo? – Co robisz (w tej chwili)?
  • Stiamo parlando. – Rozmawiamy (w tym momencie).
  • Marco sta leggendo un giornale. – Marco (właśnie) czyta gazetę.
  • Stavo andando al cinema, quando l’ho vista. – Szedłem (właśnie) do kina, kiedy ją zobaczyłem.
  • Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Czasowniki, formy gerundium, zdania oraz ich tłumaczenia na język polski zostały zaczerpnięte z programów firmy Edgard Multimedia: „Hiszpański w pigułce 2.0", „Włoski w pigułce 2.0".




  • Reklama