• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Rzeczownik



    Podstrony: 1 [2] [3]
    Przeczytaj także...
    Klasyfikator (ang. counter, measure word, classifier, counting suffix) to morfem, słowo lub sufiks pośredniczące pomiędzy liczebnikiem a wyrazem określanym. Konstrukcja taka wygląda następująco:Nazwa pospolita (imię pospolite, nazwy pospolite, apelatyw od łac. appellativum) – nazwa mogąca się odnosić do dowolnego egzemplarza desygnatów danej klasy przedmiotów (np. stół, drzewo, pies, kobieta, człowiek), w odróżnieniu od nazw własnych (imion własnych), odnoszących się do jednostek.

    Rzeczownik – samodzielna składniowo i semantycznie odmienna część mowy nazywająca rzeczy, obiekty, miejsca, osoby, czynności, organizmy, zjawiska, pojęcia abstrakcyjne. Rzeczownik w języku polskim pełni funkcję głównie podmiotu w zdaniu, może też pełnić funkcję dopełnienia, okolicznika, przydawki lub orzecznika. Może odmieniać się przez liczby i przypadki, występuje w rodzajach. Odmianę rzeczowników przez przypadki określa się mianem deklinacji. Istnieje także grupa rzeczowników całkowicie nieodmiennych (np. atelier, kiwi, bikini, taxi, kakadu, kamikaze itp.). Rzeczownik tworzy związki składniowe i semantyczne z rzeczownikami (zaimkami rzeczownymi), przymiotnikami (zaimkami przymiotnymi), liczebnikami (zaimkami liczebnymi) i czasownikami lub (rzadko) przysłówkami (zaimkami przysłówkowymi).

    Rzeczownik odsłowny (inaczej odczasownikowy, łac. gerundium) – rzeczownik utworzony od czasownika, zwykle będący nazwą czynności lub stanu. W niektórych językach gerundium może występować dodatkowo w funkcji imiesłowu przysłówkowego współczesnego lub przymiotnikowego czynnego.Liczba mnoga – forma fleksyjna, tj. przypadek w deklinacji i w koniugacji, oznaczający wiele przedmiotów lub osób, a także w przypadku przedmiotów zbiorowych – grupy tych przedmiotów (np. piasek w liczbie pojedynczej oznacza wiele ziaren piasku, ale istnieje też forma w liczbie mnogiej – piaski – mogąca się odnosić do większych zbiorów – np. piaski pustyni; podobnie armia to grupa ludzi, gramatycznie liczba pojedyncza, istnieje jednak rzeczownik armie w liczbie mnogiej).

    W większości języków istnieje jakiś system klasyfikacji rzeczowników. Systemy te to zwykle system rodzajów (niewielka zamknięta liczba kategorii mająca duży wpływ na inne konstrukcje języka) lub system liczników (duża otwarta liczba kategorii mająca ograniczony wpływ na inne konstrukcje, np. przy liczeniu) albo klasy. Większość języków indoeuropejskich ma system rodzajów – od 2 (włoski, francuski, hiszpański), przez 3 (łacina, niemiecki) do nawet 5 (polski). Języki japoński oraz chiński są przykładami języków z systemem liczników.

    Deklinacja (od łac. declinare – odmieniać) – odmiana wyrazu (imienia) przez przypadki i liczby. Deklinacji podlegają rzeczowniki, przymiotniki, imiesłowy przymiotnikowe, zaimki rzeczowne, przymiotne i liczebne oraz liczebniki. Pojęciem deklinacji określa się także zespół form fleksyjnych, występujący w odmienianych w ten sposób wyrazach.Desygnat – każdy konkretny obiekt pasujący do nazwy, lub ściślej – każda rzecz oznaczana przez dany wyraz, pojęcie lub znak. Na przykład desygnatem słowa "pies" jest obiekt, o którym można zgodnie z prawdą powiedzieć, że jest psem.

    Język polski[ | edytuj kod]

    Podział rzeczowników[ | edytuj kod]

    W języku polskim rzeczowniki według kategorii desygnatów przyjęło się dzielić na:

  • abstrakcyjne – określają desygnaty nieuchwytne zmysłami: uczucia, spostrzeżenia, pojęcia, różnego typu uogólnienia, nazwy cech i czynności, oddzielone od konkretnego przypadku ich zaistnienia w rzeczywistości, np.: myśl, tęsknota, błękit, kształt;
  • konkretne – należą do nich rzeczowniki określające wszystkie zjawiska i przedmioty rozpoznawane przez człowieka przy użyciu zmysłów, np.: dom, pies, cień, szum, zapach. Rzeczowniki te można podzielić na:
  • nieżywotne, np.: kosz, piernik, szpilka. Gramatyka do rzeczowników nieżywotnych zalicza także nazwy roślin, np.: żonkil, lipa;
  • żywotne, (np.: sznaucer, radomianin, człowiek, owad). Wyodrębniamy wśród nich:
  • osobowe – nazwy ludzi, rozróżnić tu można rzeczowniki męskie (męskoosobowe), np.: ojciec, lekarz, student i niemęskoosobowe, które obejmują rzeczowniki w rodzaju żeńskim i nijakim w liczbie mnogiej np.: matki, córki, dzieci;
  • nieosobowe – nazwy zwierząt, np.: hipopotam, zebra.
  • Przynależność rzeczowników do grupy żywotnych lub nieżywotnych, osobowych i nieosobowych wpływa na ich odmianę.

    Singulare tantum (l.mn. singularia tantum) – rzeczownik występujący jedynie w liczbie pojedynczej, np.: odzież, miłość, szlachta.Liczba pojedyncza (skróty: l.poj., l.p.) to szereg form fleksyjnych, tj. przypadków w deklinacji i osób w koniugacji, oznaczających jeden przedmiot bez względu na to, czy jest to rzeczywiście jednostka (np. mały chłopiec biegnie), czy gatunek (np. pies szczeka), czy też zbiorowość (np. armia walczy). Nieliczne rzeczowniki mają tylko formy liczby pojedynczej (singulare tantum). Są to niektóre nazwy własne (np. Wisła, Bałtyk), większość rzeczowników będących nazwami materiałów (np. miedź), wiele rzeczowników oznaczających pojęcia oderwane (np. dobroć, radość) oraz rzeczowniki zbiorowe (np. szlachta, sitowie)

    Rzeczowniki można podzielić także na:

  • własne – zawsze pisane wielką literą, to nazwy, imiona lub określenia konkretnych miejsc (np.: Warszawa), przedmiotów (np.: Szczerbiec), osób (np.: Jan z Kolna, Bolesław Krzywousty, Hubal), zwierząt i roślin (np.: dąb Bartek, krowa Mućka), książek i publikacji (np.: Ludzie bezdomni, Władca pierścieni, Gazeta Polska), organizacji, stowarzyszeń, instytucji (np.: Uniwersytet Warszawski, I Liceum Ogólnokształcące, Prawo i Sprawiedliwość), zjawisk (np.: huragan Katrina);
  • pospolite – takie, które nie są nazwą własną.
  • Liczba rzeczownika[ | edytuj kod]

    Rzeczownik w języku polskim odmienia się współcześnie przez liczby: pojedynczą i mnogą. Dawna liczba podwójna wyszła z użycia, jej ślady zachowały się w języku w formie szczątkowej.

    Klasa nominalna (także: klasa rzeczownikowa, klasa imienna) – wyróżniana w gramatyce niektórych języków grupa pojęciowa rzeczowników, z których każda wymaga osobnej formy wyrazu określającego dany rzeczownik.Część mowy – specyficzna dla danego języka, wyróżniona głównie na podstawie kryteriów składniowych i fleksyjnych klasa wyrazów (zobacz też klasyfikacja części mowy).

    Nie zawsze liczba gramatyczna rzeczownika zgadza się z liczbą opisywanych jednostek. Rzeczowniki zbiorowe, choć występują w liczbie pojedynczej, opisują większą liczbę przedmiotów, np.: zboże, młodzież, brzezina. Rzeczowniki jednostkowe odwołują się w liczbie pojedynczej do jednego desygnatu: człowiek, książka. Niektóre rzeczowniki posiadają jednocześnie znaczenie zbiorowe i jednostkowe, np.: ziarno może być rozumiane jako pojedyncze nasiono, ale też jako cały zapas ziarna.

    Nazwy własne, imiona własne (łac. nomina propria) – nazwy przysługujące jednostkom, w odróżnieniu od nazw pospolitych, które odnoszą się do dowolnych klas jednostek (egzemplarzy określonej klasy przedmiotów).Język japoński (jap. 日本語 nihongo lub nippongo) – język używany przez ok. 130 mln mieszkańców Japonii oraz japońskich emigrantów na wszystkich kontynentach.

    W wyjątkowych przypadkach zdarza się, że znaczenie rzeczownika zależnie jest od liczby: srebro w liczbie pojedynczej to metal szlachetny, w liczbie mnogiej (srebra) to wyroby ze srebra, srebrna zastawa stołowa.

    Przeważająca większość rzeczowników posiada zarówno liczbę pojedynczą, jak i mnogą. Jednak niektóre z nich występują tylko w liczbie mnogiej (pluralia tantum), np.: chrzciny, sanie, inne tylko pojedynczej (singularia tantum), np.: miłość (rozumiana jako uczucie).

    Rodzaj gramatyczny[ | edytuj kod]

    Rzeczownik w liczbie pojedynczej występuje w rodzaju męskim, żeńskim lub nijakim.

    Język francuski (fr. langue française lub français) – język pochodzenia indoeuropejskiego z grupy języków romańskich. Jako językiem ojczystym posługuje się nim ok. 80 mln ludzi: ok. 65 mln Francuzów, ok. 4,5 mln Belgów (czyli 42%), ok. 1,5 mln Szwajcarów (czyli 20%), a także ok. 8 mln mieszkańców kanadyjskich prowincji Québec, Ontario i Nowy Brunszwik. Ok. 201 milionów osób na całym świecie używa francuskiego jako języka głównego (oszacowanie z 2009 r. według Organisation mondiale de la Francophonie), a 72 miliony jako drugiego języka codziennego (w tym krajach Maghrebu). Wiele z tych osób mieszka w krajach, w których francuski jest jednym z języków urzędowych, bądź powszechnie używanych (54 kraje). Paradoksalnie, w Algierii, Maroku, i Tunezji, gdzie nie ma statusu języka urzędowego, jest bardziej rozpowszechniony niż w wielu krajach Czarnej Afryki, w których jest jedynym językiem urzędowym.Języki indoeuropejskie – jedna z największych i najwcześniej odkrytych rodzin języków. Zalicza się do niej kilkaset spokrewnionych ze sobą języków współczesnych, używanych od kilku tysięcy lat w Europie, Indiach (stąd przymiotnik indoeuropejski) i południowo-zachodniej Azji. W czasach nowożytnych języki indoeuropejskie rozprzestrzeniły się na wszystkie kontynenty, głównie za sprawą angielskiego, hiszpańskiego i portugalskiego. Obecnie jako językami ojczystymi posługuje się nimi ok. 3 miliardy osób na całym świecie (co stanowi ok. 45% ziemskiej populacji).
  • Rzeczowniki rodzaju męskiego najczęściej zakończone są na spółgłoskę (np.: słoń, but, stolarz), niekiedy na –o (np.: Henio, wujcio) lub –a (np.: wyga, mężczyzna, monarcha), niekiedy na –y (np.: myśliwy, dzielnicowy). Rzeczowniki w rodzaju męskim można podzielić na:
  • męskoosobowe – to rzeczowniki żywotne osobowe, mają biernik liczby pojedynczej i biernik liczby mnogiej taki sam jak dopełniacz, np.: D. nie ma mądrego filozofa, B. widzę mądrego filozofa; D. nie ma mądrych filozofów, B. widzę mądrych filozofów;
  • męskożywotne (inaczej męskozwierzęce) – to rzeczowniki żywotne nieosobowe, mają w liczbie pojedynczej biernik identyczny jak dopełniacz, a w liczbie mnogiej taki jak mianownik, np.: D. nie ma upartego osła, B. widzę upartego osła; M. te uparte osły, B. widzę uparte osły;
  • męskonieżywotne (inaczej męskorzeczowe) – to rzeczowniki nieżywotne, mają w liczbie pojedynczej i w liczbie mnogiej biernik taki sam jak mianownik, np.: M. ten nieosiągalny cel, B. widzę nieosiągalny cel; M. te nieosiągalne cele, B. widzę nieosiągalne cele;
  • Rzeczowniki rodzaju żeńskiego kończą się najczęściej na samogłoskę –a (np.: praca, pestka, żyrafa) lub –i (np.: monarchini, wychowawczyni), niekiedy także na spółgłoskę (np.: krew, płeć, mysz);
  • Rzeczowniki rodzaju nijakiego kończą się najczęściej na –o (np.: oko, niebo), –e (np.: powietrze, zakole), –ę (np.: prosię). Ten sam rodzaj mają rzeczowniki pochodzenia łacińskiego zakończone na -um (np. muzeum. liceum).
  • W liczbie mnogiej rzeczownik można przyporządkować do jednego z dwóch rodzajów gramatycznych:

    Podmiot – część zdania, która w zdaniu w stronie czynnej oznacza wykonawcę czynności wyrażonej orzeczeniem, obiekt podlegający procesowi wyrażonemu orzeczeniem lub znajdujący się w stanie wyrażonym orzeczeniem.Język hiszpański (hiszp. idioma español, castellano) – język należący do rodziny romańskiej języków indoeuropejskich. Współczesne standardy literackie (z Hiszpanii i Ameryki hiszpańskojęzycznej) wywodzą się ze średniowiecznego języka kastylijskiego. Jeszcze dziś język hiszpański bywa nazywany kastylijskim, dla odróżnienia go od innych języków używanych w Hiszpanii (zob. niżej).
  • męskoosobowego – przybierają go najczęściej te rzeczowniki osobowe, które w liczbie pojedynczej są rodzaju męskiego. W mianowniku liczby mnogiej łączą się z zaimkiem ci (np.: ci mądrzy filozofowie, ci znudzeni kochankowie). Mają one taką sama formę w bierniku i dopełniaczu, np.: D. nie ma mądrych filozofów, B. widzę mądrych filozofów.
  • niemęskoosobowego – tu zaliczają się wszystkie pozostałe rzeczowniki, w mianowniku liczby mnogiej łączą się one z zaimkiem te (np.: te stracone złudzenia, te czarne charaktery, te nieukończone partytury). Rzeczowniki te maja taką samą formę w mianowniku i bierniku, np.: M. te nieukończone partytury, B. widzę nieukończone partytury.
  • Zazwyczaj wyznacznikiem rodzaju jest jego forma (końcówka kojarzona z określonym rodzajem). Rzeczowniki żywotne często mają rodzaj naturalny: mężczyźni i samce określa się przy użyciu rodzaju męskiego (np.: Adam, sprzątacz, baran, koń, jeleń), kobiety i samice – żeńskiego (np.: Ewa, sprzątaczka, owca, klacz, łania). Rodzaj nijaki bywa stosowany przy nazywaniu młodych osobników (np.: dziecko, źrebię, szczenię).

    Plurale tantum (l.mn. pluralia tantum) – rzeczownik występujący pod względem formalnym jedynie w liczbie mnogiej, mimo znaczenia liczby pojedynczej. W języku polskim pluralia tantum zwykle mają rodzaj niemęskoosobowy.Esperanto (pierwotnie Lingvo Internacia – "język międzynarodowy") – najbardziej rozpowszechniony na świecie międzynarodowy język pomocniczy.

    Można też spotkać rzeczowniki, które występują jednocześnie w więcej niż jednym rodzaju gramatycznym. Wyróżnia się tu dwie grupy:

  • wspólnorodzajowe, które odnoszą się do nazw osób i mogą oznaczać istoty obu płci. Są to nazwy niektórych zawodów i wyrazy o zabarwieniu emocjonalnym (np.: profesor/magister wyszedł/wyszła; ta sierota, ten sierota; ta skarżypyta, ten skarżypyta);
  • dwurodzajowe, które występują wśród rzeczowników nieżywotnych. Mają one oboczne formy rodzajów, co nie musi oznaczać zmiany znaczenia (np. ten cytat, ta cytata; ten klusek, ta kluska). Niekiedy jednak dwurodzajowość rzeczownika łączy się ze zróżnicowaniem semantycznym obu form, np.: ten cud – zjawisko nadprzyrodzone, to cudo – rzecz, osoba nadzwyczajna, niepospolicie piękna; ten szmat – duży kawał (w wyrażeniu szmat drogi itp.), ta szmata – kawał tkaniny; ten list – korespondencja, ta lista – spis.
  • Niektóre rzeczowniki w procesie ewolucji języka zmieniały swój rodzaj np.: dzisiaj – ta kometa, w XIX wieku – ten kometa; dzisiaj ten album, w XIX wieku – to album.

    Język chiński (chiń. upr. 汉语, chiń. trad. 漢語, pinyin Hànyǔ; lub chiń. upr./chiń. trad. 中文, pinyin Zhōngwén) – język lub grupa spokrewnionych języków (tzw. makrojęzyk), należących do rodziny chińsko-tybetańskiej.Dopełnienie – część zdania oznaczająca pasywny przedmiot czynności wyrażonej orzeczeniem zdania w stronie czynnej. Odpowiada na pytania przypadków zależnych, czyli wszystkich z wyjątkiem mianownika i wołacza: kogo? czego? komu? czemu? co? z kim? z czym? o kim? o czym?


    Podstrony: 1 [2] [3]




    Warto wiedzieć że... beta

    Zdanie (łac. sententia) – w językoznawstwie termin ten oznacza wypowiedzenie, służące do zakomunikowania jakiejś treści.
    Okolicznik – część zdania, która pełni funkcję określającą czasownik. Uzupełnia czasownik o dodatkowe elementy, bez których jednak wypowiedź byłaby kompletna. Pozostaje on ze swoim członem nadrzędnym w związku przynależności.
    Język polski (polszczyzna) – język naturalny należący do grupy zachodniosłowiańskich (do których należą również czeski, słowacki, kaszubski, dolnołużycki, górnołużycki i wymarły połabski), stanowiących część rodziny indoeuropejskiej.
    Syntaktyka, składnia (gr. syntaktikós porządkujący) – dział językoznawstwa, który zajmuje się budową wypowiedzeń.
    Liczba podwójna – występująca w niektórych językach kategoria gramatyczna, służąca wyrażaniu podwójności, parzystości. Miała one własne formy gramatyczne, inne od form liczby mnogiej, na oznaczenie dwóch osób lub rzeczy (na przykład, w rodzaju męskim oba konia, dwa miecza, dwa króla; w rodzaju żeńskim obie stronie, dwie rybie, dwie niewieście; w rodzaju nijakim dwie słońcy, dwie poli).
    Mianownik (łac. nominativus) – przypadek, w którym rzeczownik występuje w roli podmiotu. W mianowniku występuje zazwyczaj forma słownikowa.
    Gemeinsame Normdatei (GND) – kartoteka wzorcowa, stanowiąca element centralnego katalogu Niemieckiej Biblioteki Narodowej (DNB), utrzymywanego wspólnie przez niemieckie i austriackie sieci biblioteczne.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.039 sek.