• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Ruś Czarna

    Przeczytaj także...
    Nowogródek (biał. Навагрудак, ros. Новогрудок, jid. נאַוואַרעדאָק, Nawaredok) – miasto w obwodzie grodzieńskim Białorusi, na Wyżynie Nowogródzkiej. 29,2 tys. mieszkańców (2010).Ruś Czerwona, łac. Ruthenia Rubra lub Russia Rubra – kraina historyczna na południowo-zachodniej Ukrainie oraz w południowo-wschodniej Polsce.
    Księstwo połockie – pierwsze ruskie księstwo udzielne ze stolicą w Połocku, powstałe z wydzielenia z Rusi Kijowskiej w końcu X wieku. Istniało jako niezależny byt państwowy z przerwami do około 1394 roku.
    Polska w granicach z 1660 roku z zaznaczoną Czarną Rusią (jako Schwarzreussen) na niemieckiej mapie z 1892 roku

    Ruś Czarna – kraina historyczna na terenie dzisiejszej Białorusi i Polski (we wschodniej części województwa podlaskiego), położona między Prypecią, Ptyczem i Niemnem. Główne miasta regionu to Grodno, Baranowicze, Nowogródek, Wołkowysk, Świsłocz, Nieśwież.

    Języki ałtajskie – grupa języków, tradycyjnie uznawanych za rodzinę językową, pochodząca od wspólnego prajęzyka. Obecnie często uważa się języki ałtajskie raczej za ligę językową – zespół języków, których podobieństwa wynikają ze wzajemnych interakcji. Grupa języków ałtajskich dzieli się trzy rodziny:Język uzbecki (uzb. Oʻzbekcha) – język z rodziny języków tureckich, urzędowy w Uzbekistanie. Dane mówiące o liczbie mówiących językiem uzbeckim są rozbieżne. Zgodnie ze spisem powszechnym, przeprowadzonym w 1989 r., językiem uzbeckim na terenie byłego ZSRR posługiwało się ok. 16,7 mln osób. Poza Uzbekistanem uzbecki jest i był w przeszłości używany głównie w Afganistanie, gdzie liczbę jego użytkowników ocenia się na ok. 1,2-1,4 mln osób. Uzbeckim posługują się także Uzbecy osiadli w sąsiednich republikach środkowoazjatyckich: w Kazachstanie, Kirgistanie, azjatyckiej części Rosji, w Turkmenistanie, a także w Chinach. Stosunkowo niewielkie skupiska emigrantów uzbeckich występują w Australii, Izraelu, Niemczech, Turcji, na Ukrainie i w USA.

    Terytorium[]

    W XVIII i XIX wieku Ruś Czarną definiowano jako obszar obejmujący województwo nowogródzkie, powiat mozyrski i powiat rzeczycki województwa mińskiego oraz fragment województwa trockiego w okolicach Grodna.

    Nazwa[]

    Niektórzy uczeni przypuszczają, że „kolorowe” nazwy Rusi powstały w XIII wieku i były zapożyczeniem od ludów ałtajsko-tureckich, które używały kolorów do oznaczenia kierunków geograficznych (czerwień – południe, biel – zachód, czerń – północ, wschód – niebieski, środek – zielony). Przykładowo tur., tuw., ałt. wyraz „kara” znaczy zarówno „czarny”, jak i „północ”.

    Województwo trockie – województwo I Rzeczypospolitej, wchodzące w skład Wielkiego Księstwa Litewskiego, stolica Troki.Język kazachski (także: język kazaski, kaz. қазақ тілі, қазақша) – język należący do podgrupy kipczacko-nogajskiej, grupy kipczackiej języków tureckich (wraz z z językiem karakałpackim, nogajskim i północnymi dialektami uzbeckiego). Jest on językiem ojczystym dla około 8,3 milionów ludzi. Poza Kazachstanem używa się go między innymi w Chińskiej Republice Ludowej, Uzbekistanie, Rosji i Mongolii. Mniejsze skupiska Kazachów znajdują się także w Afganistanie, Iranie, Turcji i Niemczech.

    Historia[]

    Do 1084 część Rusi Kijowskiej, potem jej księstwo zależne. Na początku XIII wieku przeszła pod zwierzchnictwo Księstwa połockiego. W 1239 zhołdowana przez Mendoga. W latach 1254–1258 okresowo podbita przez Księstwo Halickie. Po 1258 znajdowała się pod zwierzchnictwem Wielkiego Księstwa Litewskiego, aż do ostatecznego włączenia w jego skład w 1441.

    Powiat lub ujezd mozyrski – dawny powiat w województwie mińskim, który w 1793 przeszedł pod panowanie Rosji i w nieco zmniejszonych granicach zaliczony został do guberni mińskiej. W latach 1919–1920 znajdował się pod polską administracją, w składzie okręgu brzeskiego Zarządu Cywilnego Ziem Wschodnich. Odpowiadają mu dzisiejsze rejony mozyrski, jelski, lelczycki, łojowski, petrykowski i żytkowicki obwodu homelskiego.Język turkmeński (turkmeńskie: Тürkmençe (түркменче) lub türkmen dili (түркмен дили)) – język z rodziny języków tureckich. W Turkmenistanie posługuje się nim ok. 3,4 mln ludzi, poza tym ok. 3 mln w innych państwach: Afganistan (500 tys.), Iran (2 mln) i Turcja (1 tys.).

    Zobacz też[]

  • Ruś Biała
  • Ruś Czerwona
  • Ruś Kijowska
  • Ruś Moskiewska
  • Ruś Nowogrodzka
  • Uwagi

    1. W przypadku Rusi kierunki świata nie do końca się zgadzają z powyższym zapisem, gdyż Ruś Czarna jest wysunięta na zachód w stosunku do Rusi Białej. Nie oznacza to jednak, że sam pomysł nazewnictwa poszczególnych krain nie został zaczerpnięty od ludów ałtajsko-tureckich.

    Przypisy

    1. Również w chińskim, np. 红 (hóng), oznacza czerwień, ogień i południe. Patrz hasło w angielskiej wiki Red (ang.).
    2. Azer., baszk. kazach. qara, turkm. gara, uzb. qora. Grzegorz Jagodziński, Ałtajska rodzina językowa.
    3. Oleg Łatyszonek, Od Rusinów Białych do Białorusinów, Białystok 2006, s. 18 i n., ISBN 978-83-7431-120-5.
    Polska, Rzeczpospolita Polska – państwo unitarne w Europie Środkowej, położone między Morzem Bałtyckim na północy a Sudetami i Karpatami na południu, w dorzeczu Wisły i Odry. Powierzchnia administracyjna Polski wynosi 312 679 km², co daje jej 70. miejsce na świecie i dziewiąte w Europie. Zamieszkana przez ponad 38,5 miliona ludzi, zajmuje pod względem liczby ludności 34. miejsce na świecie, a szóste w Unii Europejskiej.Mendog, Mindowe (lit. Mindaugas, biał. Mindoŭh/Міндоўг, ur. ok. 1203, zm. 12 sierpnia 1263) – wielki książę (1236-1253), od 1253 roku do śmierci przypuszczalnie król Litwy.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Powiat lub ujezd rzeczycki − dawny powiat województwa mińskiego Rzeczypospolitej, później w guberni mińskiej Rosji. Granicom powiatu guberni mińskiej (okrojonego w 1795) odpowiadają dzisiejsze rejony rzeczycki, brahiński, chojnicki, narowelski i świetłohorski należące do obwodu homelskiego na Białorusi.
    Województwo mińskie w Rzeczypospolitej Obojga Narodów było rozległym chociaż niezbyt ludnym, zwłaszcza w południowej części, województwem położonym na ziemiach ruskich Wielkiego Księstwa Litewskiego.
    Baranowicze (biał. Баранавічы, jidysz באראנאוויטש, Baranowicz) – miasto w obwodzie brzeskim, siedziba rejonu baranowickiego Białorusi, do 1945 w Polsce, w województwie nowogródzkim, siedziba powiatu baranowickiego.
    Województwo nowogródzkie – województwo Wielkiego Księstwa Litewskiego, utworzone w 1507 r. z części województwa trockiego, wchodziło w skład Rzeczypospolitej Obojga Narodów od 1569.
    Ruś Halicko-Wołyńska lub Ruś Halicko-Włodzimierska (ukr. Галицько-Волинське князівство, łac. Regnum Galiciae et Lodomeriae) – jednostka polityczna (dzielnica) powstała w wyniku rozpadu Rusi Kijowskiej z głównymi ośrodkami w Haliczu i Włodzimierzu Wołyńskim. Inne miasta wchodzące w skład księstwa: Chełm, Przemyśl, Zwenigród, Bełz, Jarosław i Lwów.
    Wielkie Księstwo Moskiewskie (ros. Великое княжество Московское, łac. Magnus Ducatus Moscuensis; potocznie pol. Moskwita, łac. Moscovia lub Muscovia) – państwo ruskie istniejące w latach 1328-1547, ze stolicą w Moskwie. Wielkie Księstwo Moskiewskie było kontynuacją Księstwa Moskiewskiego (1213-1328), które zostało podniesione do rangi wielkiego księstwa w 1328 roku, w wyniku unii personalnej Wielkiego Księstwa Włodzimierskiego i Księstwa Moskiewskiego oraz przeniesienia stolicy wielkiego księstwa z Włodzimierza do Moskwy.
    Prypeć (ukr. Прип’ять, białorus. Прыпяць) – rzeka na Ukrainie i Białorusi, prawy dopływ Dniepru, o długości 775 km i powierzchni dorzecza 121 000 km². W górnym i środkowym biegu rzeka przepływa przez Polesie. Uchodzi do Zbiornika Kijowskiego. Dopływami Prypeci są m.in.: Turia, Stochód, Styr, Horyń, Stwiga, Uborć, Sławeczna, Żałoń, Uż (prawe), Pina, Jasiołda, Bobryk Pierwszy (lewe). Główne miasta położone nad Prypecią to: Pińsk, Mozyrz, Czarnobyl. Naturalny bieg Prypeci charakteryzował się licznymi rozlewiskami, meandrami, rozdzielaniem koryta i łączeniem z odnogami innych rzek. Odcinek Prypeci przed Pińskiem znany był także jako Strumień.

    Reklama