Rozejm w Jamie Zapolskim

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Rozejm w Jamie Zapolskim w 1582, kolorem pomarańczowym zaznaczono terytoria oddane Rzeczypospolitej przez Carstwo Rosyjskie

Rozejm w Jamie Zapolskim (ros. Ям-Запольский мир) – kończący wojnę polsko-rosyjską podpisany 15 stycznia 1582 przy mediacji Antonia Possevina (legata papieża Grzegorza XIII). Kończył wojnę króla Stefana I Batorego z carem Iwanem IV Groźnym o Inflanty. Rzeczpospolita odzyskała Inflanty z Parnawą i Dorpatem, oraz ziemię połocką zagarniętą przez Rosję w 1563. Układ ustanawiał 10-letni rozejm pomiędzy walczącymi stronami.

Państwo zakonu krzyżackiego [w Prusach] (niem. Deutschordensland in Preußen albo Deutschordensstaat in Preußen) – suwerenne państwo niemieckiego zakonu krzyżackiego założone około 1226 roku. Państwo zakonne było państwem, które przez setki lat obejmowało nie tylko ziemie Prusów, ale także Łotwę i Estonię. Na mocy postanowień II pokoju toruńskiego z 1466 roku Zakon oddał Polsce Pomorze Gdańskie, ziemię chełmińską i michałowską, a także Warmię i stolicę Malbork, które nazwano Prusami Królewskimi, a pozostałe pod władzą krzyżacką ziemie określano odtąd jako Prusy Zakonne.Rzeczpospolita, od XVII wieku częściej znana jako Rzeczpospolita Polska (lit. Respublika lub Žečpospolita, biał. Рэч Паспалітая, ukr. Річ Посполита, ros. Речь Посполитая, rus. Рѣчь Посполита, łac. Res Publica, współczesne znaczenie: republika) oraz Rzeczpospolita Obojga Narodów – państwo federacyjne złożone z Korony Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego istniejące w latach 1569–1795 na mocy unii lubelskiej (kres federacji w 1791 roku przyniosła Konstytucja 3 maja, ustanawiając państwo unitarne – Rzeczpospolitą Polską). Korona i Litwa stanowiły dla szlachty jedną całość, pomimo dzielących je różnic regionalnych, sprzecznych interesów i odrębności ustrojowych.

Rozejm podpisany w Jamie Zapolskim został przedłużony w 1591 na lat 12 i w 1601 na lat 20 (do 1622). Zerwany w 1609, kolejny rozejm w Dywilinie zawarto w 1619.

Tło i wydarzenia poprzedzające[ | edytuj kod]

Kolejna faza wojen polsko-moskiewskich wiązała się z walką o dominację w Inflantach, na które w 1558 uderzył Iwan IV. W roku 1561 ostatni wielki mistrz krajowy inflanckiej gałęzi zakonu krzyżackiego dokonał, na wzór Prus Zakonnych, sekularyzacji państwa zakonnego, a następnie poddał Inflanty pod opiekę polsko-litewską. Terytorium podzielono pomiędzy Rzeczpospolitą i lenne Księstwo Kurlandii i Semigalii. W 1577 Iwan IV Groźny uderzył na Inflanty i zajął ich terytorium, z wyjątkiem Księstwa Kurlandzkiego. Dopiero za rządów Stefana Batorego udało się Rzeczypospolitej odzyskać utracone terytorium. Batory przeprowadził trzy kampanie, zdobywając w roku 1579 Połock, w 1580 Wielkie Łuki, a w roku 1581 rozpoczął oblężenie Pskowa. Równoczesne zdobycie przez Szwecję Narwy zmusiły Iwana IV Groźnego do wycofania się z Inflant.

Szwecja, Królestwo Szwecji (Sverige, Konungariket Sverige) – państwo w Europie Północnej, zaliczane do państw skandynawskich. Szwecja jest członkiem Unii Europejskiej od 1995 roku. Graniczy z Norwegią, Finlandią i Danią.Antonio Possevino (ur. 1533 lub 1534 w Mantui – zm. 26 lutego 1611 w Ferrarze) – dyplomata, legat papieski, jezuita, wikariusz generalny Szwecji, Danii i wysp północnych, Moskwy, Inflant, Rusi, Węgier, Pomorza, Saksonii od 1578.

W negocjacjach uczestniczył Krzysztof Warszewicki.

Przypisy[ | edytuj kod]

  1. Jam Zapolski, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2016-02-14].
  2. Borys Godunow – Encyklopedia PWN.




Warto wiedzieć że... beta

Wojna polsko-rosyjska 1577–1582 – konflikt zbrojny pomiędzy Rzecząpospolitą a Carstwem Rosyjskim w latach 1577–1582 o Inflanty i ziemię połocką.
Inflanty (łac. Livonia, także Lieflant, niem. Livland, łot. Vidzeme, est. Liivimaa) – nazwa krainy historycznej nad Dźwiną i Zatoką Ryską powstałej w średniowieczu w obrębie posiadłości zakonu kawalerów mieczowych, a zamieszkanej przez plemiona bałtyckie (przodków obecnych Łotyszów) i ugrofińskie (przodków obecnych Estończyków), na których kulturę na przestrzeni wieków wpływała głównie kultura niemiecka, a także skandynawska i polska (szczególnie w Inflantach Polskich/Łatgalii). Dawne Inflanty obejmują terytoria dzisiejszej Estonii i Łotwy.
Wojny moskiewskie – wojny toczone w XVI wieku przez Polskę i Wielkie Księstwo Litewskie z Wielkim Księstwem Moskiewskim (od 1547 carstwem Rosji), będące kontynuacją prowadzonej w XV wieku I wojny litewsko-moskiewskiej.
Wielkie Łuki (ros. Великие Луки) – miasto w Rosji, w obwodzie pskowskim, nad rzeką Łować. Około 103,5 tys. mieszkańców (2005).
Połock (biał. Полацк, Połack, biał.-taraszk. Полацак, ros. Полоцк) – miasto na Białorusi, u ujścia Połoty do Dźwiny, ok. 82,8 tys. mieszkańców (2010). Centrum rejonu połockiego. Przemysł elektromaszynowy (w tym zbrojeniowy), chemiczny, odzieżowy, skórzano-obuwniczy, mineralny, drzewny, spożywczy, węzeł komunikacyjny, port lotniczy; muzea.
Legat papieski – przedstawiciel Stolicy Apostolskiej, delegowany przez papieża w celu prowadzenia, kształtowania i kontroli polityki kościelnej w danym kraju.
Sekularyzacja (inaczej: zeświecczenie) – zmniejszenie roli religii dla społeczeństwa. Termin pochodzi od łacińskiego saecularis (świecki); do języka polskiego przeszedł z francuskiego sécularisation. Termin ten ma także znaczenie historyczne, oznaczające przejęcie majątku, urzędów lub innych sfer życia publicznego spod władzy lub kontroli kościelnej na rzecz władz świeckich. Używa się także terminu kasata, np. klasztorów.

Reklama