Romuva

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Romuva (lit. Senovės baltų religinė bendrija Wspólnota religijna dawnych Bałtów) – założona w XX w. na Litwie i tam głównie działająca współczesna pogańska wspólnota religijna, odmiana bałtowierstwa. Romuva prowadzi działalność również w Stanach Zjednoczonych, Australii, Kanadzie, Wielkiej Brytanii oraz Norwegii (głównie wśród emigrantów z Litwy). Praktyki religijne Romuvy uważane są przez wielu jej wyznawców za ważny element składowy dziedzictwa kulturowego Bałtów, na równi z tradycyjną sztuką, bałtyjskim folklorem, kultywowaniem świąt czy wykonywaniem tradycyjnych pieśni. Nazwa wspólnoty pochodzi od nazwy starożytnej pruskiej świątyni Romowe (prus. Rāmawa) z Nadrowii, którą opisał Piotr z Dusburga.

Telawel – w mitologii bałtyjskiej bóg-kowal, miał ukuć Słońce i rzucić je w niebo. Jego atrybutem jest żelazny lub kamienny młot.Teologia (gr. θεος, theos, „Bóg”, + λογος, logos, „nauka”) – dyscyplina wiedzy posługująca się metodami filozoficznymi w wyjaśnianiu świata w jego relacji do Boga. Klasycznie uznawana za dziedzinę naukową, także w Polsce znajduje się na liście dziedzin naukowych, ustalonej przez Centralną Komisję do Spraw Stopni i Tytułów. Stanowi metodyczne studium prawd religijnych objawionych przez Boga, w myśl maksymy (łac.) fides quaerens intellectum – wiara szukająca zrozumienia. Współcześnie zasadność uznawania pytań o Boga za naukowe jest kwestionowana. Według części autorów teologia nie spełnia współczesnych wymagań stawianych nauce, chociażby poprzez brak weryfikowalności stawianych przez nią hipotez oraz oparcie na dogmatach jako punkcie wyjściowym swoich rozważań zamiast na metodzie naukowej, czy paradygmatach naukowych. Polemikę z tymi zarzutami przedstawił m.in. papież Benedykt XVI w Wykładzie ratyzbońskim.

Historia[ | edytuj kod]

Pogaństwo i chrześcijaństwo[ | edytuj kod]

Rysunek Romowe (centrum kultury bałtyjskich bóstw) według opisu Szymona Grunaua

Przedchrześcijańskie bałtyjskie praktyki oraz kulty religijne ewoluowały pod wpływem rozmaitych – wewnętrznych i zewnętrznych – sił oraz procesów (migracja, podboje), jakim podlegało społeczeństwo. Od XI wieku Bałtowie zaczęli mocniej zderzać się z kulturą chrześcijańską, chociaż pierwsi wspomniani w źródłach pisanych misjonarze przybyli na te tereny już w IX wieku. Roczniki Kwedlinburskie opisują misję Brunona z Kwerfurtu, który próbował nawrócić pogan zamieszkujących tereny pomiędzy ówczesną Litwą a Prusami w 1009 r. Wraz z 18 towarzyszami został jednak zamordowany przez Jaćwingów. Od 1199 r. Kościół rzymskokatolicki zaczął organizować wyprawy krzyżowe przeciwko poganom znad Morza Bałtyckiego. Od wschodu, przez księstwa ruskie, do plemion bałtyjskich docierało też prawosławie.

Wedy, Weda (dewanagari वेद , "wiedza"; podobieństwo tych słów wynika ze wspólnego językowego praprzodka indosłowiańskiego) – święte księgi hinduizmu, najstarsza grupa religijnych tekstów sanskryckich, które stanowiły całość ówczesnej wiedzy człowieka o świecie ludzi i bogów; antologia tekstów z różnych okresów, o różnej tematyce, budowie i przeznaczeniu. Objętością Wedy przewyższają Biblię sześciokrotnie.Władysław II Jagiełło (ur. ok. 1362 lub ok. 1352, zm. 1 czerwca 1434 w Gródku) – wielki książę litewski w latach 1377–1381 i 1382–1401, król Polski 1386-1434 i najwyższy książę litewski 1401–1434. Syn Olgierda i jego drugiej żony Julianny, córki księcia twerskiego Aleksandra, wnuk Giedymina. Założyciel dynastii Jagiellonów.

W 1251 r. Wielki Książę Litewski Mendog (lit. Mindaugas) przyjął chrzest. Pomimo przyjęcia wiary katolickiej, jak wspomina Kodeks Hipacki, książę nie zrezygnował z czczenia „pogańskich bogów”. Składał ofiary najwyższemu bogu Perkunowi, Telawelowi (bóg kowali) oraz Żvorunie (bogini lasów oraz myśliwych). W 1261 r. Mendog oficjalnie wyrzekł się chrześcijaństwa. Pomimo ciągłych ataków krzyżowców w czasach Wielkiego Księcia państwo litewskie znacznie powiększyło swoje terytorium i utworzyło „imperium pogańskie”.

Żvoruna - tajemnicze bóstwo ze słowianskiego przekładu kroniki Jana Malalasa. Nazywana "suką" i kojarzona z kowalem słonca Teljavelisem. Imię pochodzi z lit. zverine - zwierzynka, ludowego okreslenia planety Wenus. Dalece prawdopodobny jest jej mityczny związek z gwiazdozbiorami Psa oraz gwiazdami Syriusz i Procyon...Wielka Brytania, Zjednoczone Królestwo (ang. United Kingdom), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania oraz Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Na wyspie tej znajduje się jedyna granica lądowa Zjednoczonego Królestwa z innym państwem – Irlandią. Poza nią, Wielka Brytania otoczona jest przez Ocean Atlantycki na zachodzie i północy, Morze Północne na wschodzie, kanał La Manche na południu i Morze Irlandzkie na zachodzie.

Wiara dawnych Bałtów praktycznie do 1387 r. była oficjalną religią Wielkiego Księstwa Litewskiego. Syn Olgierda, Jagiełło (lit. Jogaila) w 1386 r. przyjął chrzest i został królem Polski. W 1387 r. ochrzcił Litwinów w Wilnie. Właśnie tę datę uznaje się za datę chrztu Litwy, ponieważ kraj został ponownie uznany za pogański po tym, jak Mendog rzekomo wyparł się chrześcijaństwa.

Wzgórze – naturalna i wypukła forma rzeźby terenu o umownej wysokości względnej od 100 do 300 m, jednakże może mniej lub więcej zależnie od wielkości form sąsiednich np. wzgórza stanowiące przedgórza gór wysokich w innym przypadku mogłyby być nazywane górami.Przesilenie letnie – na półkuli północnej, jest to moment maksymalnego wychylenia osi obrotu Ziemi w kierunku Słońca, gdy biegun północny jest bliżej Słońca niż południowy: Słońce w tym dniu góruje w zenicie na szerokości zwrotnika Raka. Na półkuli południowej przesilenie letnie ma miejsce w momencie, gdy na półkuli północnej występuje przesilenie zimowe.

Litwa była ostatnim państwem w Europie, którego władcy przyjęli chrześcijaństwo. W związku z tym aż do końca XIV wieku oficjalnie kultywowano tam rdzenną religię. Po przyjęciu chrześcijaństwa wierzenia bałtyjskie zaczęły stopniowo zanikać i zachowały się głównie wśród chłopstwa; w wyższych warstwach odchodzenie od wiary etnicznej było widoczne już wcześniej. Rdzenne praktyki religijne wśród chłopów, zwłaszcza na Żmudzi, odnotowywano aż do początku XVII wieku.

Bogini Matka, Wielka Bogini, Wielka Macierz, Matka Ziemia, Królowa Niebios – w wierzeniach wielu kultur główne (lub jedno z główniejszych) bóstwo w panteonie. Bogini utożsamiana najczęściej z Ziemią (lub stanowiąca jej patronkę), w wielu kulturach będąca równocześnie królową niebios (wówczas do jej atrybutów dochodziła jeszcze uroda). Zazwyczaj dawczyni wszelkiego życia, uosabiająca płodność (zob. kult płodności) i macierzyństwo. Często uznawana również za matkę bogów. Medytacja (łac. meditatio - zagłębianie się w myślach, rozważanie, namysł) – praktyki mające na celu samodoskonalenie, stosowane zwłaszcza w jodze oraz w religiach i duchowości Wschodu (buddyzm, taoizm, konfucjanizm, hinduizm, dżinizm), a ostatnio także przez niektóre szkoły psychoterapeutyczne. Elementy medytacji dają się również zauważyć w chrześcijaństwie (hezychazm) i islamie (sufizm).

Romantyzm i odrodzenie narodowe[ | edytuj kod]

Na początku XX wieku w swoich pismach Vydūnas opisywał wartości wiary dawnych Bałtów

W XIX wieku pod wpływem idei romantyzmu, a zwłaszcza na początku okresu odrodzenia narodowego (koniec stulecia), litewski folklor i „pogaństwo” zaczęły być idealizowane przez litewską inteligencję. Niektórzy historycy tego okresu wskazywali na piękno „starożytnego politeizmu” i sami tworzyli pewne elementy litewskiej mitologii. Najsłynniejszym z nich był Teodor Narbutt (lit. Teodoras Narbutas), który przystosował mitologię litewską do starożytnych mitów greckich, a także tworzył nowe mity.

Marija Gimbutas (lit. Marija Gimbutienė; ur. 21 stycznia 1921 w Wilnie, zm. 2 lutego 1994 w Los Angeles) – amerykańska archeolog pochodzenia litewskiego, profesor Uniwersytetu Kalifornijskiego, badaczka religii i kultur neolitycznych i epoki brązu Starej Europy (zgodnie z terminem, który wprowadziła do archeologii) oraz autorka teorii kurhanowej. Jej publikacje wprowadziły nową perspektywę do archeologii, poprzez połączenie tradycyjnej metody archeologicznej z lingwistyką i interpretacją mitologii. Jej działalność naukowa, a zwłaszcza teoria o egalitarnej strukturze społecznej w Europie epoki Neolitu oraz centralnej materialnej i duchowej pozycji kobiet, stała się kluczowa dla studiów matriarchalnych i ruchu Bogini. Gimbutas jest jedną z głównych przedstawicielek archeologii feministycznej.Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang. United States, US, United States of America, USA) – federacyjne państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu i Oceanem Atlantyckim od wschodu.

Na początku XX wieku elementy pogaństwa można było jeszcze odnaleźć w folklorze oraz zwyczajach. Lud celebrował tradycyjne święta, w których dawne tradycje przeplatały się z chrześcijańskimi. W tym czasie wartość naturalnej wiary bałtyjskiej propagował w swych publikacjach Vydūnas (Vilhelmas Storosta). Pisarz jest uważany za jednego z prekursorów Romuvy. To właśnie od niego twórcy wspólnoty przejęli zalążki podobieństw bałtyjskiego pogaństwa z hinduizmem. Poszukiwania dotyczyły nie tylko wątków językowych, lecz także duchowych oraz kulturowych powiązań z Indiami.

Dharma (skt. धर्म; pali Dhamma धम्म; chiń. 法, pinyin fǎ; kor. pǒp 법, talma; jap. ホウ hō lub タツマ datsuma; wiet. pháp, đạt-ma; tyb. ལྷ་ཆོས།, Wylie lha chos) – wieloznaczny termin występujący w religiach dharmicznych, np. w buddyzmie i hinduizmie.Politeizm (z stgr. πολύς polys - "liczny" + θεός theos - "bóg"; wielobóstwo) – wiara w istnienie wielu bogów (np. przedchrześcijańska religia Słowian, religia starożytnej Grecji, starożytnego Egiptu, wierzenia Azteków, shintō, neopogaństwo). Według islamu, politeizm (szirk) jest ciężkim grzechem; w podobnym tonie wypowiada się również Biblia.

Okupacja sowiecka[ | edytuj kod]

W latach 70. XX wieku stosunkowo przyjazne stosunki między Związkiem Radzieckim a Indiami umożliwiły prowadzenie badań naukowych, które ujawniły podobieństwa pomiędzy mitologią, zwyczajami, a także językiem w krajach bałtyjskich i w Indiach. W 1967 roku grupa profesorów założyła Towarzystwo Przyjaciół Indii. W tym samym roku Jonas Trinkūnas powołał do życia towarzystwo krajoznawcze Ramuva.

Kościół katolicki – największa na świecie chrześcijańska wspólnota wyznaniowa, głosząca zasady wiary i życia określane mianem katolicyzmu. Kościół katolicki jest jednym z trzech głównych nurtów chrześcijaństwa, obok Cerkwi prawosławnej i Kościołów protestanckich.Mitologia bałtyjska – zespół wierzeń i mitów Bałtów zaliczany do systemu politeistycznych religii etnicznych. Blisko spokrewniony z mitologią słowiańską; różnice polegały głównie na tym, że bóstwa nie występowały pod postacią ludzką i częściej były płci żeńskiej.

Ateistyczna polityka Związku Radzieckiego miała przede wszystkim na celu odwrócenie uwagi społeczeństwa od Kościoła katolickiego, który był postrzegany przez władzę jako wróg polityczny, tj. siła zdolna do mobilizowania i organizowania społeczeństwa. Jednocześnie ruchy „nowopogańskie” były kojarzone z nacjonalizmem i z tego powodu także nie były tolerowane (w 1974 r. Jonas Trinkūnas został usunięty z Uniwersytetu Wileńskiego za „działalność narodową”). Zgodnie z polityką „głasnostiMichaiła Gorbaczowa, w 1988 r. Romuva ponownie rozpoczęła swoją działalność. Organizacja była aktywnie zaangażowana w ruch na rzecz niepodległości Litwy.

Nacjonalizm (z łac. natio – naród) – postawa społeczno-polityczna, uznająca naród za najwyższe dobro w sferze polityki. Nacjonalizm uznaje sprawy własnego narodu za najważniejsze (egoizm narodowy), jednak istnieją grupy, które szanują także racje i poglądy innych narodów. Nacjonalizm przejawia się głoszeniem poglądów o zabarwieniu narodowym, szerzeniem myśli narodowej i pamięci o bohaterach danego narodu. Głosi solidarność wszystkich grup i klas społecznych danego narodu. Wyróżniamy dwa typy nacjonalizmu: pozytywny i negatywny (szowinistyczny).Równonoc wiosenna – na danej półkuli ziemskiej – północnej lub południowej – jest to równonoc, po nastąpieniu której Słońce przez pół roku będzie oświetlać mocniej tę półkulę a słabiej półkulę drugą. Moment równonocy wiosennej wyznacza na danej półkuli początek astronomicznej wiosny. Na półkuli północnej równonoc wiosenna następuje w okolicach 20/21 marca, kiedy Słońce przechodzi przez punkt Barana. Na półkuli południowej, gdzie pory roku przesunięte są o sześć miesięcy, równonoc wiosenna ma miejsce 22/23 września. W chwili gdy na jednej półkuli zachodzi zjawisko równonocy wiosennej, na drugiej jest to moment równonocy jesiennej.

Po odzyskaniu niepodległości[ | edytuj kod]

Po odzyskaniu niepodległości neopogaństwo stało się ruchem bardziej religijnym niż społeczno-kulturowym. Działalność Romuvy została sformalizowana w 1992 r., kiedy to po raz pierwszy została ona oficjalnie zarejestrowana jako wspólnota religijna Bałtów. W 2002 r. neopogańskie społeczności z Wilna, Kowna oraz Malatów formalnie połączyły się w jedną Romuvę.

Piwo – najstarszy i najczęściej spożywany napój alkoholowy oraz trzeci po wodzie i herbacie najbardziej popularny napój na świecie. W znaczeniu ogólnym piwo to każdy napój otrzymany w wyniku enzymatycznej hydrolizy skrobi i białek zawartych w ziarnach zbóż i poddany fermentacji alkoholowej. W węższym znaczeniu pod pojęciem piwa rozumie się napój zawierający alkohol i dwutlenek węgla otrzymany w wyniku fermentacji alkoholowej wody, słodu i chmielu przy użyciu wyselekcjonowanych szczepów drożdży.Języki bałtyckie – grupa języków w obrębie języków indoeuropejskich, którymi w czasach historycznych posługiwali się Bałtowie na terenach od ujścia Wisły po południowe granice dzisiejszej Estonii (północne krańce łotewskiej krainy zwanej Liwonia). Większość języków z grupy bałtyckiej wymarło, co znacznie zawęziło obszar ich występowania.

W 2003 r. z powodu różnic teologicznych, obrzędowych oraz świątecznych od Romuvy oddzieliła się społeczność Druwi.

Według spisu powszechnego z 2011 r. ponad 5 tys. mieszkańców Litwy zadeklarowało się jako wyznawcy „wiary bałtyjskiej”. W 2001 r. liczba ta wynosiła około 1 tysiąca. Warto zauważyć, że nie wszyscy wyznawcy „wiary bałtyjskiej” należą do wpólnoty Romuva. Obecnie Romuva jest największą spośród nietradycyjnych religii na Litwie.

Kriwe, krewe, krywe – pogański kapłan na Litwie w okresie przedchrześcijańskim. Prawdopodobnie nazwę tę stosowano wśród wszystkich pogańskich (Bałtów). W oryginale określenie krewe-krewejto (Crywo Cyrwaito) prawdopodobnie pochodziło od nazwy atrybutu kapłana – krywuli. Najstarsze znane źródło, w którym występuje ten termin to trzynastowieczna kronika Piotra z Dusburga.Jaćwingowie lub Jaćwięgowie – wymarły w XVI wieku lud bałtycki, blisko spokrewniony z Prusami i Litwinami (czasem uważany za jedno z plemion pruskich), zamieszkujący Jaćwież (Sudowię). Posługiwali się językiem jaćwińskim (jaćwieskim) lub dialektem języka pruskiego.


Podstrony: 1 [2] [3] [4]




Warto wiedzieć że... beta

Równonoc jesienna – na danej półkuli ziemskiej – północnej lub południowej – jest to równonoc, po nastąpieniu której Słońce przez pół roku będzie oświetlać słabiej tę półkulę a mocniej półkulę drugą. Moment równonocy jesiennej wyznacza na danej półkuli początek astronomicznej jesieni, która trwa do chwili przesilenia zimowego. Na półkuli północnej równonoc jesienna następuje w okolicach 22/23 września, kiedy Słońce przechodzi przez punkt Wagi. Na półkuli południowej, gdzie pory roku przesunięte są o sześć miesięcy, równonoc jesienna ma miejsce 20/21 marca. W chwili gdy na jednej półkuli zachodzi zjawisko równonocy jesiennej, na drugiej jest to moment równonocy wiosennej.
Równonoc, ekwinokcjum – moment, w którym Słońce przechodzi przez jeden z dwóch punktów, w których ekliptyka przecina równik niebieski, zdarza się dwa razy w roku: 20/21 marca (równonoc marcowa, Słońce przechodzi przez punkt Barana, na półkuli północnej jest to równonoc wiosenna) i 22/23 września (równonoc wrześniowa, Słońce przechodzi przez punkt Wagi, na półkuli północnej jest to równonoc jesienna). Następuje wtedy zrównanie dnia z nocą. Na skutek występowania precesji osi Ziemi, punkty równonocy przesuwają się po ekliptyce (pokonanie pełnego obiegu zajmuje 25 770 lat, zob. rok platoński).
Mendog, Mindowe (lit. Mindaugas, biał. Mindoŭh/Міндоўг, ur. ok. 1203, zm. 12 sierpnia 1263) – wielki książę (1236-1253), od 1253 roku do śmierci przypuszczalnie król Litwy.
Zemyna, Zemynele, Zemes Mate - litewska bogini ziemi. W obchodach święta Pergrubii dokonywał się wiosną akt jej hierogamii (zespolenia) z Dievsem, gwarantujący coroczne odtworzenie kosmosu, płodność przyrody i urodzaj.
Litwa, Republika Litewska (lit. Lietuva, Lietuvos Respublika) – państwo w Europie, jeden z krajów bałtyckich, członek Unii Europejskiej i NATO; graniczy od zachodu z Rosją (obwodem kaliningradzkim), od południowego zachodu z Polską, od wschodu z Białorusią, od północy z Łotwą.
Przesilenie zimowe – na półkuli północnej, jest to moment, w którym Słońce góruje w zenicie w najdalej na południe wysuniętej szerokości geograficznej, na której może górować w zenicie – zwrotniku Koziorożca. Z powodu długości roku słonecznego (365 dni 6 godzin 9 minut 9 sekund) i stosowania lat przestępnych przesilenie zimowe na półkuli północnej przypada na dni 21-22 grudnia. Na półkuli południowej przesilenie zimowe ma miejsce w momencie, gdy na półkuli północnej występuje przesilenie letnie, czyli 20-21 czerwca.
Bałtowie – indoeuropejska grupa ludnościowa, zamieszkująca obszar Europy Środkowej, głównie południowo-wschodnie wybrzeża Morza Bałtyckiego i posługująca się językami bałtyckimi, należącymi do języków bałtycko-słowiańskich.

Reklama