• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Rodzaj gramatyczny



    Podstrony: 1 [2] [3]
    Przeczytaj także...
    Liczba mnoga – forma fleksyjna, tj. przypadek w deklinacji i w koniugacji, oznaczający wiele przedmiotów lub osób, a także w przypadku przedmiotów zbiorowych – grupy tych przedmiotów (np. piasek w liczbie pojedynczej oznacza wiele ziaren piasku, ale istnieje też forma w liczbie mnogiej – piaski – mogąca się odnosić do większych zbiorów – np. piaski pustyni; podobnie armia to grupa ludzi, gramatycznie liczba pojedyncza, istnieje jednak rzeczownik armie w liczbie mnogiej).Liczba pojedyncza (skróty: l.poj., l.p.) to szereg form fleksyjnych, tj. przypadków w deklinacji i osób w koniugacji, oznaczających jeden przedmiot bez względu na to, czy jest to rzeczywiście jednostka (np. mały chłopiec biegnie), czy gatunek (np. pies szczeka), czy też zbiorowość (np. armia walczy). Nieliczne rzeczowniki mają tylko formy liczby pojedynczej (singulare tantum). Są to niektóre nazwy własne (np. Wisła, Bałtyk), większość rzeczowników będących nazwami materiałów (np. miedź), wiele rzeczowników oznaczających pojęcia oderwane (np. dobroć, radość) oraz rzeczowniki zbiorowe (np. szlachta, sitowie)

    Rodzaj gramatycznykategoria gramatyczna, która wyznacza podział rzeczowników na kilka grup.

    Dla rzeczownika rodzaj jest kategorią selektywną. Oznacza to, że rzeczownik ma określony rodzaj gramatyczny. Rzeczowniki można wobec tego podzielić na grupy ze względu na ich rodzaj. Na przykład w liczbie pojedynczej rzeczownik ręcznik jest rodzaju męskiego i wobec tego należy do grupy rzeczowników rodzaju męskiego, encyklopedia jest rodzaju żeńskiego, a krzesło – rodzaju nijakiego. Z kolei w liczbie mnogiej rzeczownik ręczniki jest rodzaju niemęskoosobowego, a ludzie – męskoosobowego. Rzeczownik nie odmienia się przez rodzaje (na przykład nie istnieje forma żeńska rzeczownika ręcznik). Rodzaje rzeczownika w liczbie pojedynczej i mnogiej klasyfikuje się niezależnie.

    Języki bałtyckie – grupa języków w obrębie języków indoeuropejskich, którymi w czasach historycznych posługiwali się Bałtowie na terenach od ujścia Wisły po południowe granice dzisiejszej Estonii (północne krańce łotewskiej krainy zwanej Liwonia). Większość języków z grupy bałtyckiej wymarło, co znacznie zawęziło obszar ich występowania.Klasa nominalna (także: klasa rzeczownikowa, klasa imienna) – wyróżniana w gramatyce niektórych języków grupa pojęciowa rzeczowników, z których każda wymaga osobnej formy wyrazu określającego dany rzeczownik.

    Dla przymiotnika i niektórych innych części mowy rodzaj jest w wielu językach (także w polskim) kategorią fleksyjną, co oznacza, że przymiotnik odmienia się przez rodzaje. Posiada więc na przykład formę rodzaju męskiego (duży), żeńskiego (duża), nijakiego (duże), męskoosobowego (duzi) i niemęskoosobowego (duże). Przymiotnik dopasowuje się pod względem rodzaju do określanego przez siebie rzeczownika (np. duży ręcznik, duża encyklopedia, duże krzesło, duzi ludzie, duże dzieci – zob. związek zgody).

    Język szwedzki (szw. svenska språket, svenska) – język północnogermański wschodni (wschodnioskandynawski), używany głównie w Szwecji i częściach Finlandii, przez ok. 9 mln ludzi. W Finlandii język szwedzki jest, obok fińskiego, językiem urzędowym, z uwagi na 5% szwedzkojęzycznych obywateli Finlandii zamieszkałych głównie na wybrzeżach tego kraju. Szwedzki jest dość dobrze zrozumiały dla Norwegów i w mniejszym stopniu także dla Duńczyków. Język standardowy w Szwecji, tzw. rikssvenska (szwedzki państwowy) oparty jest na dialektach regionu sztokholmskiego.Języki bantu – rodzina języków afrykańskich, zaliczana do wielkiej rodziny nigero-kongijskiej. W rodzinie tej wyróżnia się ponad 400 języków, którymi posługuje się około 150 mln mówiących na terenie niemal całej Czarnej Afryki z wyjątkiem większości Afryki Zachodniej, Rogu Afryki oraz południowo-centralnej Namibii i zachodniego RPA. Najważniejsze języki z tej grupy to: suahili, rwanda, lingala, niandża, makua, bemba, tonga, szona, xhosa, zulu.

    Podobnym zjawiskiem są spotykane między innymi w językach bantu klasy nominalne.

    Rodzaj w językach indoeuropejskich[ | edytuj kod]

    W językach indoeuropejskich rodzaj jest skojarzony z płcią. Pierwotnie powstały w nich trzy rodzaje:

    Język francuski (fr. langue française lub français) – język pochodzenia indoeuropejskiego z grupy języków romańskich. Jako językiem ojczystym posługuje się nim ok. 80 mln ludzi: ok. 65 mln Francuzów, ok. 4,5 mln Belgów (czyli 42%), ok. 1,5 mln Szwajcarów (czyli 20%), a także ok. 8 mln mieszkańców kanadyjskich prowincji Québec, Ontario i Nowy Brunszwik. Ok. 201 milionów osób na całym świecie używa francuskiego jako języka głównego (oszacowanie z 2009 r. według Organisation mondiale de la Francophonie), a 72 miliony jako drugiego języka codziennego (w tym krajach Maghrebu). Wiele z tych osób mieszka w krajach, w których francuski jest jednym z języków urzędowych, bądź powszechnie używanych (54 kraje). Paradoksalnie, w Algierii, Maroku, i Tunezji, gdzie nie ma statusu języka urzędowego, jest bardziej rozpowszechniony niż w wielu krajach Czarnej Afryki, w których jest jedynym językiem urzędowym.Języki indoeuropejskie – jedna z największych i najwcześniej odkrytych rodzin języków. Zalicza się do niej kilkaset spokrewnionych ze sobą języków współczesnych, używanych od kilku tysięcy lat w Europie, Indiach (stąd przymiotnik indoeuropejski) i południowo-zachodniej Azji. W czasach nowożytnych języki indoeuropejskie rozprzestrzeniły się na wszystkie kontynenty, głównie za sprawą angielskiego, hiszpańskiego i portugalskiego. Obecnie jako językami ojczystymi posługuje się nimi ok. 3 miliardy osób na całym świecie (co stanowi ok. 45% ziemskiej populacji).
  • rodzaj męski
  • rodzaj żeński
  • rodzaj nijaki.
  • Takie rodzaje istnieją na przykład w łacinie.

    Natomiast między innymi w wywodzących się z łaciny językach romańskich (takich jak francuski, hiszpański, portugalski czy włoski), a także w językach celtyckich i bałtyckich, zanikł rodzaj nijaki. W związku z tym wyróżnia się w nich dwa rodzaje:

  • rodzaj męski
  • rodzaj żeński.
  • W językach romańskich sytuację komplikuje nieco istnienie rzeczowników, które mają „zmienny” rodzaj – w liczbie pojedynczej zachowują się jak rzeczowniki rodzaju męskiego, zaś w liczbie mnogiej jak rzeczowniki rodzaju żeńskiego. W języku włoskim jest ich niewiele, natomiast w języku rumuńskim stanowią bardzo liczną i otwartą grupę, którą zwykle opisuje się jako trzeci rodzaj.

    Języki celtyckie - grupa językowa w obrębie języków indoeuropejskich. Wiele języków z tej grupy wymarło. Współcześnie grupa ta jest reprezentowana przez języki: iryjski (irlandzki), szkocki (gaelicki), walijski i bretoński. Również te języki zagrożone są wymarciem, dlatego też prowadzone są działania na rzecz ich zachowania. Posługuje się nimi około 1,3 mln mówiących.Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.

    W językach słowiańskich sytuacja jest jeszcze bardziej skomplikowana, ponieważ typowy dla języków indoeuropejskich rodzaj gramatyczny skojarzony z płcią jest powiązany z gramatyczną kategorią żywotności lub gramatyczną kategorią osobowości. Rzeczowniki rodzaju męskiego dzielą się na grupy zgodnie z ich żywotnością lub osobowością.

    Język duński (duń. dansk, det danske sprog) - język z grupy skandynawskiej języków germańskich. Posługuje się nim około 5,2 mln mówiących, głównie w Danii i Szlezwiku-Holsztynie w północnych Niemczech (ok. 50 tys. osób). Duński w charakterze języka urzędowego używany jest w Danii a także na Wyspach Owczych. W Islandii, która aż do 1944 r. była posiadłością Danii, duński jest nauczany jako jeden z głównych języków obcych, obok angielskiego, norweskiego i szwedzkiego.Język hiszpański (hiszp. idioma español, castellano) – język należący do rodziny romańskiej języków indoeuropejskich. Współczesne standardy literackie (z Hiszpanii i Ameryki hiszpańskojęzycznej) wywodzą się ze średniowiecznego języka kastylijskiego. Jeszcze dziś język hiszpański bywa nazywany kastylijskim, dla odróżnienia go od innych języków używanych w Hiszpanii (zob. niżej).

    W niektórych językach germańskich, m.in. w holenderskiej odmianie niderlandzkiego, szwedzkim i duńskim przeciwstawia się rodzaj nijaki i utrum (inaczej rodzaj wspólny, męsko-żeński, nienijaki lub ogólny).

    Rodzaj rzeczownika w języku polskim[ | edytuj kod]

    Rodzaj gramatyczny polskich nazw krajów.

         żeński

         męski

    Związek zgody (kongruencja) – relacja między powiązanymi elementami zdania wymagająca, aby jeden miał taką samą formę jak drugi – zwykle jeden z nich ma pewną niezmienną formę, drugi natomiast może występować w wielu różnych formach i przyjmuje formę wyrazu nadrzędnego.Rzeczownik – samodzielna składniowo i semantycznie odmienna część mowy nazywająca rzeczy, obiekty, miejsca, osoby, organizmy, zjawiska, pojęcia abstrakcyjne. Rzeczownik w języku polskim pełni funkcję głownie podmiotu w zdaniu, może też pełnić funkcję dopełnienia, okolicznika, przydawki lub orzecznika. Może odmieniać się przez liczby i przypadki, występuje w rodzajach. Odmianę rzeczowników przez przypadki określa się mianem deklinacji. Istnieje także grupa rzeczownikow całkowicie nieodmiennych (np. atelier, kiwi, bikini, taxi, kakadu, kamikaze itp.). Rzeczownik tworzy związki składniowe i semantyczne z rzeczownikami (zaimkami rzeczownymi), przymiotnikami (zaimkami przymiotnymi), liczebnikami (zaimkami liczebnymi) i czasownikami lub (rzadko) przysłówkami (zaimkami przysłówkowymi).

         nijaki

         liczba mnoga (rodzaj niemęskoosobowy)

     Zobacz więcej w artykule Gramatyka języka polskiego, w sekcji Rodzaje.

    W języku polskim znaczenie ma zarówno żywotność, jak i osobowość. Rzeczowniki żywotne to z reguły te, które oznaczają istoty żywe, pozostałe są nieżywotne. Rzeczowniki osobowe to z reguły te, które oznaczają osoby, pozostałe są nieosobowe. Zdarzają się jednak wyjątki od tych reguł. Wszystkie rzeczowniki osobowe są również żywotne.

    Język niderlandzki (nid. Nederlandse taal, Nederlands, niekiedy również określany jako język holenderski, język flamandzki) – język indoeuropejski z grupy języków germańskich zaliczany do języków dolnoniemieckich. Językiem niderlandzkim posługuje się ok. 27 milionów ludzi. Dla 23 milionów jest językiem ojczystym (pierwszym) lub językiem kultury i literatury, a dla kolejnych 4 milionów drugim językiem. Większość użytkowników tego języka mieszka na zachodzie Europy. Niderlandzki jest oficjalnym językiem urzędowym w Holandii i Belgii (Flandria), a poza Europą w Surinamie i dawnych Antylach Holenderskich, czyli Bonaire, Curaçao, Sabie, Sint Eustatius, Sint Maarten i Arubie. Niderlandzki jest blisko spokrewniony z językiem niemieckim i wykazuje podobieństwo do angielskiego i duńskiego. Języki o mniejszym zasięgu, które są blisko spokrewnione z niderlandzkim to afrikaans (do 1925 uważany za lokalną odmianę niderlandzkiego) i fryzyjski (w mniejszym stopniu, gdyż nie należy do języków dolnofrankońskich).Język portugalski (port. língua portuguesa, português) – język z grupy romańskiej języków indoeuropejskich, którym posługuje się ponad 210 mln osób, zamieszkujących Portugalię oraz byłe kolonie portugalskie: Brazylię, Mozambik, Angolę, Gwineę Bissau, Gwineę Równikową, Wyspy Świętego Tomasza i Książęcą, Republikę Zielonego Przylądka oraz Timor Wschodni. We wszystkich tych krajach jest on językiem urzędowym.

    W języku polskim wyróżniamy pięć rodzajów:

  • rodzaj męskoosobowy (zwany także mężczyźnianym), czyli widzę tego ucznia, tych uczniów
  • rodzaj męski żywotny nieosobowy (zwany także męskozwierzęcym), czyli widzę tego psa, te psy
  • rodzaj męski nieżywotny (zwany także męskorzeczowym), czyli widzę ten kapelusz, te kapelusze
  • rodzaj żeński, czyli widzę uczennicę/książkę, te uczennice/książki)
  • rodzaj nijaki, czyli widzę to dziecko/krzesło, te dzieci/krzesła
  • Żywotność odgrywa rolę w liczbie pojedynczej, natomiast osobowość w liczbie mnogiej, tak więc w liczbie pojedynczej widoczne są cztery formy:

    Biblioteka Narodowa Francji (fr. Bibliothèque nationale de France, BnF) – francuska biblioteka narodowa, znajdująca się w Paryżu. Przewidziana jest jako repozytorium dla wszystkich materiałów bibliotecznych, wydawanych we Francji. Obecnym dyrektorem Biblioteki jest Bruno Racine.Języki germańskie – grupa języków w obrębie języków indoeuropejskich, którymi posługuje się kilkaset milionów mówiących na całym świecie. Wywodzą się ze wspólnego języka pragermańskiego.
    Widzę:
  • nowego ucznia, nowego psa (męski żywotny, w tym nieosobowy i osobowy)
  • nowy kapelusz (męski nieżywotny)
  • nową uczennicę, nową książkę (żeński)
  • nowe dziecko, nowe krzesło (nijaki)
  • Nie ma zaś tu znaczenia osobowość – rodzaj męskoosobowy i rodzaj męski żywotny nieosobowy mają tę samą, wspólną formę.

    Kategoria gramatyczna – typ cech semantycznych słowa, realizowanych w warstwie jego morfologii. Kategorią gramatyczną jest np. rodzaj. I tak rodzaj męski, żeński lub nijaki w przymiotnikach "zielony", "zielona", "zielone" (zatem pewna cecha "znaczeniowa", semantyczna tych słów) sygnalizowany jest przez odpowiednie końcówki -y, -a, -e (czyli przez cechy morfologiczne słowa).Utrum (w różnych opracowaniach także: rodzaj wspólny, rodzaj męsko-żeński, rodzaj nienijaki, rodzaj ogólny) – rodzaj gramatyczny przeciwstawiany w gramatykach niektórych języków rodzajowi nijakiemu.

    W liczbie mnogiej mamy jedynie dwie formy rozróżniające między tymi pięcioma rodzajami: Widzę:

  • nowych uczniów (rodzaj męskoosobowy)
  • nowe psy, nowe kapelusze, nowe uczennice, nowe książki, nowe dzieci, nowe krzesła (wszystkie inne rodzaje)
  • Oprócz tych pięciu standardowych rodzajów, niektórzy językoznawcy wyróżniają do dziewięciu rodzajów w języku polskim, by uwzględnić nazwy tańców, gier, wyrobów fabrycznych, figur szachowych i kart, wielu potraw, owoców, i grzybów (patrz biernik).

    Języki słowiańskie – grupa języków w obrębie podrodziny bałtosłowiańskiej rodziny języków indoeuropejskich. Pochodzą od języka prasłowiańskiego, który rozpadł się na dialekty regionalne w wyniku wielkiej ekspansji Słowian w pierwszej połowie I tysiąclecia n.e. Używanie języków słowiańskich jest najwyraźniejszym wyznacznikiem przynależności do ludów słowiańskich, które prócz języków łączy kultura i pochodzenie.Rodzaj w języku angielskim – sposób przedstawiania płci w języku angielskim. Zasadniczo rodzaj biologiczny przypisuje się ludziom i zwierzętom, dla przedmiotów istnieje rodzaj nieosobowy.

    Rozdzielność rodzaju od stanu faktycznego[ | edytuj kod]

    Gramatyczny rodzaj, osobowość czy żywotność często nie zależy od stanu faktycznego, czyli trup jest traktowany jako rzeczownik żywotny, a szampan bywa odmieniany jako męskozwierzęcy.

    Klasyfikacja uproszczona[ | edytuj kod]

    Zwykle trzy rodzaje – męskoosobowy, męski żywotny nieosobowy oraz męski nieżywotny – klasyfikuje się w liczbie pojedynczej wspólnie jako po prostu rodzaj męski. W takim wypadku potrzebna jest osobna klasyfikacja na rodzaje w liczbie mnogiej (męskoosobowy i niemęskoosobowy), ponieważ rodzaj męski w liczbie pojedynczej nie pociąga za sobą jednoznacznie rodzaju w liczbie mnogiej (ten brat → ci bracia, ale ten pies → te psy). Klasyfikacja uproszczona pozwala na ujednolicenie nazw rodzajów dla rzeczowników i innych części mowy i jest powszechnie stosowana w szkołach.

    Język polski (polszczyzna) – język naturalny należący do grupy zachodniosłowiańskich (do których należą również czeski, słowacki, kaszubski, dolnołużycki, górnołużycki i wymarły połabski), stanowiących część rodziny indoeuropejskiej.Wydawnictwo Naukowe PWN SA – wydawnictwo z siedzibą w Warszawie, założone w 1951, w obecnej formie prawnej działające od 1997. Wydawnictwo Naukowe PWN SA stanowi jednostkę dominującą Grupy kapitałowej PWN, w skład której wchodzi kilkanaście przedsiębiorstw, głównie wydawnictw.

    Rodzaj innych części mowy w języku polskim[ | edytuj kod]

    Częściami mowy odmiennymi przez rodzaje w języku polskim są: przymiotniki, liczebniki, zaimki (przymiotne, liczebne, a także rzeczowne) oraz czasowniki (w tym także imiesłowy przymiotnikowe).

    Wyrazy te odmieniają się przez trzy rodzaje w liczbie pojedynczej (męski, żeński, nijaki) oraz dwa w liczbie mnogiej (męskoosobowy, niemęskoosobowy).

    Niektóre polskie liczebniki posiadają specyficzne tylko dla nich rodzaje:

    Języki romańskie – podrodzina języków indoeuropejskich, którymi posługuje się jako językami ojczystymi około 750 mln osób, zamieszkujących przede wszystkim południowo-zachodnią Europę, Amerykę Łacińską.Przymiotnik – część mowy określająca cechy istot żywych (ludzi i zwierząt), rzeczy, zjawisk, pojęć i stanów. Nazwa wywodzi się od słowa „przymiot” – czyli cecha, właściwość i określa właściwości dostrzegalne ludzkimi zmysłami oraz pozazmysłowe wywnioskowane z zachowania istot żywych bądź właściwości przedmiotów. W przypadku zjawisk czy pojęć przymiotniki mogą mieć także charakter abstrakcyjny.
  • liczebnik dwa występuje w trzech rodzajach: męskoosobowym dwaj, żeńskim dwie i niemęskoosobowym nieżeńskim dwa
  • liczebnik półtora występuje w dwóch rodzajach: nieżeńskim półtora i żeńskim półtorej.


  • Podstrony: 1 [2] [3]




    Warto wiedzieć że... beta

    SUDOC (fr. Système Universitaire de Documentation, pol. Uniwersytecki System Dokumentacji) – centralny katalog informacji bibliograficznej francuskiego szkolnictwa wyższego.
    Język rumuński (dakorumuński, limba română, limba dacoromână, arch. limba rumână) to język z grupy romańskiej (podgrupa wschodnioromańska) języków indoeuropejskich, którym posługuje się około 24 mln osób, z czego około 17,25 mln w Rumunii, około 2,7 mln w Mołdawii (zob. język mołdawski), około 200 tysięcy w Izraelu, około 100 tysięcy w Serbii i około 400 tysięcy na Ukrainie; mniejsze skupiska użytkowników w innych krajach (Australia, Azerbejdżan, Kanada, Węgry, Kazachstan, Rosja i USA).
    Gemeinsame Normdatei (GND) – kartoteka wzorcowa, stanowiąca element centralnego katalogu Niemieckiej Biblioteki Narodowej (DNB), utrzymywanego wspólnie przez niemieckie i austriackie sieci biblioteczne.
    Jan Niecisław Ignacy Baudouin de Courtenay (ur. 13 marca 1845 w Radzyminie, zm. 3 listopada 1929 w Warszawie) – polski językoznawca, uznawany za jednego z najwybitniejszych w historii dyscypliny. W latach 70. – 80. XIX wieku twórca szkoły kazańskiej w językoznawstwie. Wprowadził termin fonem w znaczeniu zbliżonym do współczesnego. Publicysta społeczny. Propagował także esperanto.
    Łacina, język łaciński (łac. lingua Latina, Latinus sermo) – język indoeuropejski z podgrupy latynofaliskiej języków italskich, wywodzący się z Lacjum (łac. Latium), krainy w starożytnej Italii, na północnym skraju której znajduje się Rzym.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.051 sek.