• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Robert Karger

    Przeczytaj także...
    Narodowy socjalizm (niem. Nationalsozialismus), nazizm (skrót od Nationalsozialismus), czasem określany również jako hitleryzm (od nazwiska Adolfa Hitlera) – rasistowska, antykomunistyczna i antysemicka ideologia Niemieckiej Narodowosocjalistycznej Partii Robotników (NSDAP). Niemiecka skrajna odmiana faszyzmu, opierająca się na biologicznym rasizmie, w szczególności na antysemityzmie, czerpiąca z haseł zarówno nacjonalistycznych, jak i socjalnych, trudna do jednoznacznego uplasowania na klasycznej osi prawica-lewica. Ideologia państwowa w czasie sprawowania władzy w totalitarnych Niemczech przez NSDAP w latach 1933-1945.Ziemia Kłodzka (czes. Kladsko lub Hrabství kladské, niem. Glatzer Ländchen lub Grafschaft Glatz) – teren dawnego hrabstwa kłodzkiego, dziś powiatu kłodzkiego, kraina historyczna leżąca na południe od Dolnego Śląska obejmująca Kotlinę Kłodzką i otaczające ją tereny górskie (Góry Suche, Góry Stołowe, Góry Sowie, Góry Złote, Góry Bardzkie, Masyw Śnieżnika, Krowiarki, Góry Bialskie, Góry Bystrzyckie, Góry Orlickie).
    Górny Śląsk (łac. Silesia Superior, śl. Gůrny Ślůnsk, czes. Horní Slezsko, śl-niem. Oberschläsing, niem. Oberschlesien) – kraina historyczna położona na terenie Polski i Czech w dorzeczu górnej Odry oraz początkowego biegu Wisły, południowo-wschodnia część Śląska.
    Dom rodzinny Kargera we wsi Wyszki

    Robert Karger (ur. 24 czerwca 1874 w Wyszkach, zm.17 października 1946 w Amecke) – niemiecki poeta, główny przedstawiciel twórczości literackiej w dialekcie kłodzkim (Glätzisch Mundart).

    Życiorys[]

    Ukończył seminarium nauczycielskie w Bystrzycy Kłodzkiej, pracował jako nauczyciel na ziemi kłodzkiej i Górnym Śląsku. W latach 1923-1946 (aż do wysiedlenia) mieszkał w Nowej Rudzie.

    Gazeta Prowincjonalna – regionalny miesięcznik o profilu społeczno-gospodarczo-kulturalnym, wydawany od 1993 w Kłodzku.Nowa Ruda (niem. Neurode, dial. Noiroode, czes. Nová Ruda) – miasto i gmina leżące w województwie dolnośląskim, w powiecie kłodzkim.

    W latach 1911-1942 był wraz z Augustem Walzelem redaktorem i wydawcą popularnego, ludowego kalendarza regionalnego Guda Obend, który przyczynił się do popularyzacji folkloru kłodzkiego i jego twórców.

    Autor licznych wierszy, zarówno w literackim języku niemieckim, jak i w gwarze kłodzkiej.

    Twórczość[]

    Poezja

    Kłodzkie Towarzystwo Oświatowe – kłodzkie towarzystwo edukacyjne i organizacja pozarządowa, stowarzyszenie powstałe w grudniu 1995 roku.Wiersz (także: mowa wiązana, oratio vincta) – sposób organizacji tekstu, polegający na powtarzaniu się w nim odcinków o takich samych właściwościach strukturalnych; przeciwieństwo prozy; utwór o swoistej językowej kompozycji, w której wers (linijka wiersza wyodrębniona intonacyjnie i graficznie) pełni funkcję wierszotwórczą, wykorzystuje środki stylistyczne w funkcji poetyckiej, impresywnej lub ekspresywnej.
  • Schniegläckla (Śnieżyczki), 1910),
  • Marmelade(1917), Marjasonne. A Zoaspel Gedichta aus a Gleetscha Barja (Poranne słonko. Garść wierszy z kłodzkich gór, 1921),
  • A holb Schook aale gleetsche Leutla (Pół kopy starych kłodczan, 1925),
  • Pauerbrot (Chłopski chleb, 1929).
  • Zbiór Bargloft (Górskie powietrze), przygotowany do druku i zawierający ponad 400 wierszy, zaginął w roku 1945.
  • Do kilku wierszy poety skomponowano muzykę (np. Paul Elsner, Es lei ei a Barja (Wśród gór leży), Anton Günter Om'f Ufabänkla (Przy piecu, na ławeczce).

    Wysiedlenia Niemców po II wojnie światowej – dokonany przez aliantów po II wojnie światowej przymusowy transfer ludności niemieckiej z terenów znajdujących się poza obszarem alianckich stref okupacyjnych i Austrii, do alianckich stref okupacyjnych (a po ich likwidacji w 1949 do RFN, NRD i Berlina Zachodniego) i Austrii.Kłodzko (tuż po wojnie Kładzko, łac. Glacium, Glacensis urbs, Glocium, niem. Glatz, dial. Glooz, czes. Kladsko) – miasto i gmina w województwie dolnośląskim, będące siedzibą powiatu kłodzkiego, wiejskiej gminy Kłodzko. Leży w Kotlinie Kłodzkiej nad rzeką Nysą Kłodzką.

    Sztuki

  • Familie Knieckebään (1931),
  • Lotterie und Liebe (1931),
  • Zwee joste Poarla.
  • Der Granzbook - najbardziej znana z jego sztuk została opracowana muzycznie przez Georga Hartmanna (prapremiera w r. 1924).
  • W latach 30. XX w. na łamach Guda Obend publikował artykuły prezentujące ideologię nazistowską, napisał także wiersz wychwalający führera.

    Język literacki – odmiana danego języka używana przez wykształcone grupy społeczeństwa, instytucje publiczne i państwowe oraz szkoły (szczególnie ponadpodstawowe) i uczelnie. W takim rozumieniu język literacki utożsamia się z językiem ogólnym jako "kulturalną" odmianą języka narodowego przeciwstawiają się jego odmianom środowiskowym i terytorialnym. W innym znaczeniu język literacki to jedna z dwóch odmian języka ogólnego, obejmująca przede wszystkim język ogólny pisany, bardziej staranny; drugą jest język potoczny rozumiany jako język mniej staranny, przede wszystkim mówiony.Folklor (ang. folk-lore „wiedza ludu”) – symboliczno-artystyczna dziedzina kultury ludowej, mająca charakter wieloskładnikowy, niejednolity i synkretyczny.

    Przypisy

    1. "Groffschoaftersch Häämte; Mundart-Lieder-Musik, płyta gramofonowa
    2. A. Herzig, M. Ruchniewicz, Dzieje Ziemi Kłodzkiej, Hamburg-Wrocław 2006, s. 289.

    Bibliografia[]

  • Alois Bartsch: Die Mundart der Grafschatz Glatz, Marx Verlag, Leimen, 1980
  • Robert Karger: A holb schook aale gleetsche Leutla, Marx Verlag, Leimen, 1993
  • Robert Karger und die Glatzer Heimat, Marx Verlag, Leimen Heidelberg 1974
  • Guda Obend, Verlag A. Walzels, Mittelwalde,1911-1942
  • Robert Karger
  • Robert Karger, Strona hrabstwa kłodzkiego
  • Janusz Kobryń, Zasłyszane – wyczytane – nieznane, "Gazeta Prowincjonalna Ziemi Kłodzkiej", nr 25/2008, Wydawnictwo "Brama"
  • Antoni Matuszkiewicz, Małgorzata Staniak, hasło Robert Karger, Popularna Encyklopedia Ziemi Kłodzkiej, t. II s. 31, Kłodzkie Towarzystwo Oświatowe, Kłodzko-Nowa Ruda 2009.
  • Groffschoaftersch Häämte; Der narsche Grofschoafter, Weinachta ei der Grofschoft Glootz, Marien- und Wallfahrtslieder in der Grafschaft Glatz Schlesien, Durch Glatzer Land. Mundart-Lieder-Musik. Heimatgruppe Grafschaft Glatz e.V Lüdenscheid (Mundartgruppe), 1978; płyty gramofonowe
  • (window.RLQ=window.RLQ||).push(function(){mw.log.warn("Gadget \"edit-summary-warning\" styles loaded twice. Migrate to type=general. See \u003Chttps://phabricator.wikimedia.org/T42284\u003E.");mw.log.warn("Gadget \"wikibugs\" styles loaded twice. Migrate to type=general. See \u003Chttps://phabricator.wikimedia.org/T42284\u003E.");mw.log.warn("Gadget \"ReferenceTooltips\" styles loaded twice. Migrate to type=general. See \u003Chttps://phabricator.wikimedia.org/T42284\u003E.");mw.log.warn("Gadget \"main-page\" styles loaded twice. Migrate to type=general. See \u003Chttps://phabricator.wikimedia.org/T42284\u003E.");});
    Georg Hartmann (ur. 6 maja 1887 r. w Lewinie Kłodzkim, zm. 30 czerwca 1954 r. w Bielefeld) - niemiecki dyrygent, poeta, twórca pieśni i muzyki teatralnej.17 października jest 290. (w latach przestępnych 291.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 75 dni.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Paul Elsner (ur. 11 sierpnia 1865 w Międzylesiu, zm. 18 grudnia 1933 w Nowej Rudzie), nauczyciel, muzyk i kompozytor. Wychował się w miasteczku Mittelwalde (obecnie Międzylesie). Ukończył Seminarium Nauczycielskie w Bystrzycy Kłodzkiej, gdzie muzykę wykładał Wilhelm Kothe (1831-1899), ceniony pedagog i kompozytor, członek znanej rodziny śląskich muzyków. Od roku 1886 był nauczycielem we Włodowicach. W roku 1887 przejął pod opiekę chór Męskiego Związku śpiewaczego w Nowej Rudzie. W roku 1911 został naczelnym chórmistrzem parafii katolickiej w Nowej Rudzie. Od roku 1917 prowadził ponadto miejscowy chór drukarni Klambtów. Był kompozytorem licznych pieśni religijnych i świeckich. Napisał m.in. muzykę do utworów poetyckich Roberta Kargera (1874-1946), pisanych w gwarze kłodzkiej języka niemieckiego. Uważany jest za jednego z najwybitniejszych kompozytorów Ziemi kłodzkiej.
    Kalendarz – rodzaj wydawnictwa zawierającego kalendarium, czyli spis dni, świąt, faz księżyca itp., ale często także różnego rodzaju informacje: religijne, medyczne, naukowe, techniczne czy polityczne. Kalendarze stały się popularne po wynalezieniu druku, a ich szczególnie bujny rozwój przypada na okres Oświecenia, w którym były instrumentem szerzenia wiedzy pośród mas. Po okresie Oświecenia ich rolę powoli przejęły wydawnictwa specjalistyczne, prasa oraz książki, a kalendarze stały się typowymi wydawnictwami akcydensowymi.
    Dialekt kłodzki (niem. Glätzisch Mundart, Glätzisch, Gleetzisch, Pauersch w gwarze – wiejski) – odmiana dialektu śląskiego języka niemieckiego, odrębna od dialektu górskiego (niem. Gebirgschlesisch), występująca do 1945 r. na terenie Grofschoaft Glootz (Grafschaft Glatz czyli hrabstwa kłodzkiego), głównie wśród mieszkańców wsi. Glätzisch był gwarą wykształconą na bazie mowy osadników z Turyngii i Frankonii kolonizujących Śląsk i ziemię kłodzką od XIII w. Jak pozostałe dialekty śląskie należy do dialektów wschodnich (niem. Ostmitteldeutsche Dialekte) grupy dialektów środkowoniemieckich. Charakteryzował się dużą frekwencją (częstym występowaniem) głoski „a”, przypominał bardzo dialekty z okolic Harzu i zawierał naleciałości leksykalne z języków słowiańskich.
    Guda Obend. Glatzer Volkskalender (gw. niem. Dobry Wieczór. Kłodzki kalendarz regionalny) – niemieckie cykliczne wydawnictwo w formie kalendarza wydawane przez Walzel Verlag z Międzylesia na terenie ziemi kłodzkiej w latach 1911-1942.
    Kontrola autorytatywna – w terminologii bibliotekoznawczej określenie procedur zapewniających utrzymanie w sposób konsekwentny haseł (nazw, ujednoliconych tytułów, tytułów serii i haseł przedmiotowych) w katalogach bibliotecznych przez zastosowanie wykazu autorytatywnego zwanego kartoteką wzorcową.
    Gemeinsame Normdatei (GND) – kartoteka wzorcowa, stanowiąca element centralnego katalogu Niemieckiej Biblioteki Narodowej (DNB), utrzymywanego wspólnie przez niemieckie i austriackie sieci biblioteczne.
    Wyszki (niem. Hohndorf) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie kłodzkim, w gminie Bystrzyca Kłodzka.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.028 sek.